

Radio (OPOT) 									SESOTHO



Molaetsa wa temo o tsamaiswa ka maqhubu a moya



Instructions:

Folio Strap: Dikgaso tsa Radio

Byline: Jane McPherson, manejara wa Lenaneo la Grain SA la Ntshetsopele ya Molemi



Radio ke mokgwa o matla wa balemi lefapheng la ntshetsopele. Mananeo a beke le beke a tshehetswa hantle, mme ditaba tsa indasteri di ka fetisetswa ho balemi ka mokgwa ona.



Re hasa beke le beke mananeong a 4:

Radio Motsweding (Setswana ho tswa North West);

Radio Lesedi (Sesotho ho tswa Foreisetata);

Radio Ligwalagwala (Sezulu/Seswazi ho tswa Mpumalanga) le

Radio Umhlobo Wenene (Sexhotsa ho tswa Eastern Cape).



Dihlooho tse tshohlwang

Dihlooho tse latelang di se di ile tsa tshohlwa mananeong a radio:

Tokiso e ntle ya tshingwana ya poone;

Taolo ya mahola le dikokwanyana ka metjhine le ka dikhemikhale;

Botebo ba mobu le pula mabapi le ho laola palo ya dimela;

Ditjeo tse phahameng tsa tlhahiso ya poone ka baka la ho nyoloha ha theko ya mafura;

Disebediswa tse loketseng tokiso ya mobu;

Sepheo sa dipontsho tsa ditshingwana tsa diteko;

Ho kena ka setotswana le boinehelo ba ditho tsa sehlopha sa boithuto dipontshong tsa ho jalwa ha ditshingwana tsa diteko;

Sesedi le taolo ya sesedi;

Ho tshelwa ha manyolo hodima mobu le taolo ya mahola;

Taolo ya dikokwanyana pooneng;

Molemo wa ho ba teng Matsatsing a Balemi;

Se bakang kuno tse tlase le ka moo kuno e ka ntlafatswang ka teng;

Kotulo, poloko setorong le mmaraka;

Disampole tsa mobu, diphetho le molemo wa ho sebedisa manyolo a nepahetseng;

Taolo ya dikokwanyana;

Esiti ya mobu le molemo wa kalaka;

Ho bolokwa ha direkoto;

Moketjana wa Lenaneo la Ntshetsopele ya Molemi;

Hobaneng re hloma dihlopha tsa boithuto le hore di ka simollwa jwang;

Dipeo tsa poone (mabasetere kgahlanong le mefuta ya OPV);

Matsatsi a ho jala;

Kgetho ya dipeo;

Tshebediso ya manyolo;

Bongata ba peo le manyolo, e leng tse ntshwang ke motjhine;

Palo ya dimela;

Phapantsho ya dijothollo mobung o le mong;

Paloya dimela le pula le themphereitjhara tse hlokahalang;

Tshebediso ya disebediswa tse nepahetseng hammoho le tlhokomelo ya tsona;

Ditjeo tsa tlhahiso ya poone le tjhelete e kenang;

Kgaello ya menontsha ya poone;

Tshebetso ya peo tsa mabasetere le tlhahiso ya (ho tswalwa ha) peo;

Tse kenngwang le tse tswang tlhahisong ya poone;

Ho tlohelwa ha masimo mariha le bohlokwa ba hona;

Kopo ya kadimo ya tjhelete mabapi le tse hlokahalang tlhahisong ya poone;

Mongobo wa mobu le palo ya dimela;

Boemo ba mobu mabapi le ho kenella ha metso le ho teteana ha mobu;

Mekgwa ya ho kotula;

Ho peita, ho boloka setorong le mmaraka;

Kelohloko ya ditlhoko tsa inshorense ya dijothollo le dijalo ho balemi;

Kgothaletso ho balemi ho etsa kopo ya kadimo ya tjhelete hammoho le mehato e lokelang ho latelwa;

Ho tloswa ha mahaba pooneng le disebediswa tse lokelang;

Ho teteana ha mobu le kgoholeho ya ona;

Borakonteraka;

Matsatsi a ho jala;

Tekanyetso ya nako ya ho jala;

Bohlokwa ba ho hlahloba disebediswa le diterekere pele di rekwa, le tse lokelang ho shejwa;

Sephetho sa molemi wa selemo (Labious Manoto);

Tshebediso ya dikhemikhale tsa pele peo e hlaha mobung;

Pula e lebelletsweng, ho ka sebediswa jwang mongobo o teng;

Pula, mongobo o teng, dijothollo tse fapaneng le ho jala kapa the;

Taolo ya mahola le ho fafatswa ha manolo hodima mobu;

Ditjeo tsa tlhahiso ya poone le soneblomo, le kopo ya tjhelete ya tlhahiso;

Tlhokomelo ya plantere pele ho sehla sa ho jala;

Paballo ya mongobo le ho phetholwa ha pele ha mobu ho jalweng ha poone;

Poloko ya plantere setorong;

Pula ya mariha, na balemi ba ka simolla ho lema, le matsatsi a ho qetela a dikopo tsa kadimo ya tjhelete;

Nako e ntle ya ho simolla ho sebetsa ke efe?;

Ho lefa dikoloto, ho ka etswa eng ka tjhelete e kenang le ho ba molemi ya inehetseng, le ho kenya kalaka;

Sehla se ka pele;

Sekgahla sa pula tse ngata masimong a dijothollo hajwale;

Mehato e latelwang ha ho rekwa polasi;

Tshebediso e nepahetseng ya dikhemikhale;

Ka moo ho hlophiswang moralo wa tlhahiso;

Paballo ya mongobo mabapi le sehla se tlang le ho etsa meralo mabapi le sehla;

Bohlokwa ba sampole tsa mobu mabapi le ditekanyetso tsa sehla;

Kgiro ya rakonteraka;

Dikarolwana tsa manyolo (N, P le K);

Ditheko tse phahamang tsa dijo;

Lenaneo la Grain SA la Boemo bo Phahameng ba Molemi;

Ka moo o ka tsebang boholo ba masimo;

Bohlokwa ba ho ba le planterev e tshepahalang;

Kotsi ya ho jala dijothollo mobung o ommeng;

Ka phaello tse fokotsehileng – balemi ba ka lema dijothollo hokae?;

Taolo ya maholaka dikhemikhale le mathata a taolo ya mahola ka metjhine;

Ka moo o ka thuswang ka tjhelete - dikadimo le dikopo;

Letsatsi le letsatsi re lahlehelwa ke mobu wa temo ka baka la ntshetsopele, e leng mobu o neng o sebedisetswa temo pele. Mobu o setseng o tshwanetse ho fepa lefatshe kaofela;

Ho jala dimela o hloka tse latelang:

Mobu – tseba mobu wa hao, tlhophollo ya mmala, botebo le boleng le bokgoni;

Metsi – ho jala o tshwanetse ho sebetsa mobu ka mokgwa oo o ka bolokang metsi mobung, o fumana metsi puleng kapa ha eba o le lehlohonolo o ka a fumana ka mokgwa wa nosetso. Temong metsi ke bophelo;

Dijo – o hloka manyolo hore dimela di hole hantle. O hloka N, P le K ka ditekanyo tse nepahetseng hore o be le tswelopele le kgolo e ntle ya metso.

Borakonteraka le hore neng, hobaneng le hore ba ka sebediswa jwang. Ke tshohlile taba ya botle le bobe. Ho bohlokwa ho tseba ditjeo tsa mosebetsi ka mong wa ho phethola mobu e le ho qoba taba ya ho lefa ho feta ka moo o lokelang. Ha eba o na le sesebediswa sa hao, mpo sebedise sona hle. Eba teng dithutong tsa rona tsa kwetliso, mme o ithute ka moo o ka itshebeletsang ka teng; 

Diplantere, di ka hlwekiswa jwang, tsa fumantshwa oli jwang le ho hlokomelwa;

Boloka diplantere tlasa setshireletso le ho se tlohele manyolo a ntse a le ka moqomong kapa diketane di ntse di hlobotse;

Ho hlahloba diphoso mabapi le diplantere tsa hao;

Ha eba mela e mmedi e kopaneng e ena le mebala e fapaneng – ekaba phoso e bile hokae?;

Ha o etsa kopo ya kadimo ya tjhelete, o tshwanetse ho ba le kopo e tiileng, e phethahetseng;

Ke i le ka simolla ka lethathama la mananeo moo ke ileng ka sebedisa ditaba tse tswang manolong a Pula/Imvula mabapi le: “Na molemi o ilo jara boikarabelo mabapi le ditheko tse ntseng di phahama tsa dijo?”;

Ke ile ka tshohla mosebetsi wa dikgwebo tsa Agri (business) le wa molemi lethathamong lena la dijo le ka moo tsena tsohle di tshwaetsang ho phahama ha ditheko tsa dijo;

Boikgopotso ba dithuto tsa tlhokomelo – system e phodisang (enjene);

Molemi wa dijothollo a ka atleha jwang?;

Ho ba le sepheo le ho se fihlella;

Ho fumana thuso nakong ya mathata – thuso ya kapele;

Ho etsa kgetho e nepahetseng, molemi o tlamehile ho ba le seriti le boikarabelo, boiphihlelo ho tseo a di etsang ka mehla, tsebo ya sethekgenike, a tsebe seo a se etsang kgwebong, a fihlelle ditaba tsa bohlokwa;

 Sebedisa nako ya hao hantle – nako ke tsohle tlhahisong ya dijothollo;

A rere mesebetsi hantle, a nahane hantle. 

 

