Contracting (Maize) 								Sesotho

Bokonteraka temong – ntlha tsa bohlokwa 

Instructions:

Folio Strap: Tsamaiso

Byline: Ditaba tsena di nkilwe thutong ya Bokonteraka Temong

Photos:



Mohlahisi ya o sebedisang jwalo ka rakonteraka o na le ditebello tse itseng mabapi le mosebetsi o tshwanetseng ho etswa. Wena, jwalo ka rakonteraka o na le boikarabelo ho mohlahisi, eo hantlentle qetellong ya ditaba o itshetlehileng ka yena.

Rakonteraka o tlamehile ho ba le kutlwisiso e hlakileng ya tse latelang:

Sepheo sa tshebetso e nngwe le e nngwe

Ke taba ya bohlokwa ho hopola ka mehla hore ho phetholwa ha mobu sepheo sa hona ke ho lokisa masimo mabapi le djothollo. 



Ha eba boemo ba masimo e le boo ho totobetseng hore mosebetsi o nepahetseng o sitwa ho etswa, eba he, rakonteraka o tshwanela ho bolella mohlahisi nnete ena ho ena le ho etsa mosebetsi o fokolang, ebe o lebella tefo. Tokiso e fokolang ya mobu e tla ja mohlahisi tjhelete, mme e ke ke ya mo fa tiisetso ya dijothollo tse hlahlamang. Ha eba mohlahisi a ke ke a etsa phaello ka bohwai ba dijotholllo, rakonteraka ruri o tla iphumana a feletswe ke mosebetsi.



Dinako tsa tebello mabapi le tshebetso ka nngwe

Mosebetsi wa sehlooho wa ho phethola mobu o hlahlama kotulo ya dijothollo tsa nako e fetileng. Mabatoweng a dipula tsa hlabula, moo sejothollo sa mariha se tshwanetseng ho lengwa (mohlala, koro), ho itshetlehilwe ka lebatowa, kgothaletso ke hore ho phetholwa ha pele ha mobu ho etswe kapele ka moo ho kgonahalang ka teng ka mora ho kotulwa ha sejothollo sa koro. Tlwaelo ena e tiisa hore pula e ngata ya lehlabula ka moo ho kgonahalang ka teng e kenella mobung monyetleng wa pele o bang teng.



Ha dijothollo tsa hlabula di se di kotutswe (mohlala, poone), mosebetsi o le mong o ka shejwang jwale ke ho sebetsana le masimo pele dipula tsa selemo di simolla ho tiisa hore pula e kgona ho kena mobung sehleng se hlahlamang sa temo. Mabapi le sejothollo se itseng lebatoweng ka leng, ho teng nako e ntle ya ho jala. Ho jala ka nako e nepahetseng ke taba e hlokolosi haholo katlehong ya dijothollo. Ho phetholwa ha mobu ho etswang pele ho jalwa ho tshwanetse ho etswa e le hore mobu o se o loketse ho jalwa ka nako e rerilweng.



Rakonteraka wa sebele o utlwisisa tshebetso e ntle ka ho fetisisa lebatoweng le ikgethileng, mme hape ke boikarabelo ba rakonteraka ho tsebisa mohlahisi ha nako e se e ile, kapa ha eba maemo a sa dumelle mesebetsi e itseng, e fapaneng. Ha ho molemong wa mang kapa mang ho jala nako e se e ile, ka ha mathata a fapaneng (mohlala, serame kapa komello) di sitisa mohlahisi ho etsa phaello ya letho. Rakonteraka ya ntseng a tswela pele ho jala nako e se e fetile, o senya kgwebo ya mohlahisi hammoho le ya hae ka sebele. 



Maemo a lebelletsweng mabapi le tshebetso ka nngwe

Ha ho kgonahale ho beha maemo mabapi le tshebetso e nngwe le e nngwe ya lebatowa le leng le le leng. Mesebetsi e tlamehang ho etswa ke e tshwanetseng ho dumellwa ke mohlahisi le rakonteraka pele mosebetsi o ka etswa. Mohlala, ha eba mohlahisi a batla hore rakonteraka a leme palo e itseng ya dihekthara botebong bo itseng, sena se tshwanetse ho utlwisiswa ka ho hlaka ke batho bana ba babedi, hantlentle ho kenyeletswe konterakeng – mohlala, e ka ba dihekthara tse 30 botebong ba 300 mm.



Ho jala ha konteraka ho tla hloka haholo maemo a ikgethileng. Mohlahisi o tla hloka palo e itseng ya dimela hekthara ka nngwe hammoho le tshebediso ya palo e itseng ya dikilokeramo tsa manyolo hekthara ka nngwe. Ntle le tikatiko ho bohlokwa hore rakonteraka a nnetefatse hore maemo kapa dipeheletso tsena di a fihlellwa – katleho ya dijothollo e itshetlehile ka nepahalo ya ho jala. Rakonteraka ka baka leo, o tshwanetse ho ikgwantlella e le ho tiisa hore a ka kgona ho fihlella maemo a lebelletsweng. 



Mabapi le ho fafatsa ha konteraka, ho boetse ho bohlokwa ka ho fetisisa hore ditekanyetso tse etswang di etswe ka nepo – bongata bo nepahetseng ba tjhefo hekthara ka nngwe hammoho le bongata bo nepahetseng ba metsi hekthara ka nngwe. 



Bokgoni bo nepahetseng ba metjhine ho ya ka hekthara ka letsatsi 

Ka kakaretso, borakonteraka ba sekametse tabeng ya ho ikenya mosebetsing o mongata ho feta ka moo ba ka kgonang ka teng nakong e ntle eo ba nang le yona le maemong a hlokahalang ao ba ka a fihlellang. Lebaka ke hobane, bongata ba dihekthara tseo a ka di sebetsang bo bolela tjhelete e ngata eo a ka e fumanang. Kotsi e teng maemong ana, e leng hore ha mohiri a sa kgotsofale (mohiri mona ke mohlahisi), a ke ke a boela a sebedisa rakonteraka eo nakong e tlang.



Ho na le maemo ao ka kakaretso a amohelehang mabapi le hore ke dihekthara tse kae tse ka sebetswang ka letsatsi ho ya ka sesebediswa se itseng (Theibole ya 1).



Theibole ya 1:

 Terekere
 
 Sesebediswa
 
Hekthara/letsatsi
 

 
2 Wheel Drive 55 kW

(e hulang ka mabidi a 2)
 
Mohoma wa diforo tse 3 tsa 400 m
 
6,6 ha
 

 

 
Setabodi se tebang sa thaene (1 tine deep ripper)
 
 4 ha
 

 

 
1,8 m diski
 
12,2 ha
 

 

 
Mohoma o sa tebeng haholo wa thaene (Shallow tine cultivator) 2,9 m
 
17,4 ha
 

 
2 Wheel Drive 80 kW

(e hulang ka mabidi a 2)
 
Mohoma wa diforo tse 4 tsa 400 m 
 
9,5 ha
 

 

 
Setabodi se tebang sa thaene (3 tine deep ripper)
 
8,4 ha
 

 

 
2,5 m diski
 
17 ha
 

 

 
Mohoma (Shallow tine cultivator) 3,5 m

(Mohoma o sa tebeng haholo wa thaene)
 
24,5 ha
 

 


Ditjeo tsa tshebetso ka nngwe

Ditjeo tsa tshebetso di batla di rarahana hobane mefuta e mmedi ya tsona e tshwanela ho kenyeletswa. Metjhine e tshwanetse ho rekwa (ditjeo tsa sehlooho), mme e tshwanetse ho sebediswa le ho hlokomelwa. 



Terekere ka nngwe le sesebediswa ka seng di na le nako e lebelletsweng ya tsona ho ya ka maemo a tlwaelehileng a tshebediso le tlhokomelo, mme ka mora moo di tshwanetse ho nkelwa sebaka ke tse ntjha kapa di lokiswe ka ditjeo tse phahameng. Molemong wa puisano, indasteri e na le maemo a ikgethileng, mohlala, bophelo ba terekere bo nkwa hore e ka ba dilemo tse 12 (dihora tse 1 000 tsa mosebetsi ka selemo nakong ya dihora tse 12 000 = 12 dilemo). Maemo ana a laotswe ke mokgwa oo metjhine e entsweng ka yona hammoho le bolelele ba ho sebetsa ha yona. Hore o fihlelle ditshenyehelo tsa sehlooho tsa terekere, ditjeo tse simollang di arolwa ka dikarolo tse 12 – karolo e le nngwe bakeng sa selemo ka seng sa bophelo ba terekere.



Ho feta mona, ho nkuwa hore tjhelete e sebedisitsweng ho reka terekere e bile e adimilweng, mme ka baka leo, phaello e fetoha karolo ya ditshenyehelo tsohle hekthara ka nngwe.



Palo ya matsatsi a lebelletsweng a se nang pula kgweding 

Hona ho na le sekgahla se matla bongateng ba mosebetsi o ka etswang kgweding e le nngwe. Ke taba e tshwanetseng ho dula e hopolwa hore bohwai bo shebane le dintho tse ngata – sekgahla sa pula mosebetsing wa rakonteraka ha se a tshwanela ho kgellwa fatshe. Matsatsi a mangata ke a senyehang feela nakong ya selemo ka baka la matsatsi a dipula, le matsatsi ao mobu o leng metsi haholo hore ho ka sebetswa. 



Ikopanye le ba seteishene sa lehae sa maemo a lehodimo (ARC ya Mobu le Metsi Pretria, nomorong ya (012) 310-2500, mme o buisane le Derick Vermaak).



Boemo ba sesebediswa le nako e lebelletsweng ya ho kgineha ka baka ho robeha

Ena ke e nngwe ya dintlha tsa bohlokwa ka ho fetisisa konterakeng. Hopola hore ha metjhine e eme, e sa sebetse, ha e robehe – Ke feela ha e sebetsa moo kgatello e eketsehang, mme metjhine e sebetsang ka matla moo dikarolo (parts) tse fetseng di simollang ho robeha. Ke ka baka lena ho hlokahalang ho nka mehato ya thibelo metjhineng kaofela nakong ya kgefutso.



Nakong eo wena jwalo ka rakonteraka o shebanang le palo ya dihekthara tseo o tla di sebetsa sehleng se hlahlamang, hopola ho kenyeletsa le matsatsi ao ka ona dintho di tla putlama ka ona.



Semelo sa tumellano pakeng tsa hao le molemi mabapi le meputso/ditefo 

Ha se hangata batho ba saenang dikonteraka tse ngotsweng. Lebaka ke hobane ho na le dintho tse ngata tse dulang di fetoha mona le mane – mohlala, ho robeha ha metjhine le maemo a lehodimo hammoho le diketsahalo tse ding tsa Modimo. Konteraka e tshwanetse ho ngolwa ka mokgwa o lokolohileng e le ho bula monyetla mabapi le maemo a itlhahelang lesumatha – mme hobane e ngotswe ka mokgwa o lokolohileng, sena se bula monyetla wa hore batho bana ba babedi ba nyahlatse tumellano ha bonolo.



Dikonteraka tsa mofuta ona e ka ba tsa molomo, kapa tsa boitlamo bo itseng. Ka bobedi tumellano e ba ya mosebetsi o itseng o tshwanelang ho etswa, le hona ka poreisi e itseng.



Boikarabelo konterakeng 

Le leng la mabaka a bakang kgohlano pakeng tsa mohlahisi le rakonteraka ke la boholo ba masimo bo lokelang ho sebetswa. Ho molemong wa mohlahisi ho nyenyefatsa palo ya dihekthara tsa hae, le molemong wa rakonteraka ho atolosa dihekthara tsa hae.



Boholo ba masimo bo tshwanetse ho lekanngwa ka nepo e le ho qoba mathata. Tshebediso ya GPS e entse tekanyo ya boholo ba masimo hore e be ntho e bonolo, e bileng e nepahetseng haholo. Le ha ho le jwalo, ha se batho bohle ba nang le monyetla ona wa theknoloji. Ho teng mekgwa e bonolo ya ho lekanya boholo ba masimo e leng wa ho sebedisa mekgwa ya motheo ya ‘sebaka’ (area).



Qetelo 

Monghadi JP le Roux wa Pretoria o entse boithuto ba ditshenyehelo tsa metjhine, mme o bokelletse tataiso e batsi, e akaretsang tsohle mabapi le metjhine. Tataiso ena e tadingwa e le motheo o tiileng wa sehlooho, oo ho ka etswang diqeto ho ona mabapi le ditshenyehelo. Monghadi Koos le Roux ho ka ikopanngwa le yena nomorong ya (012) 998-2803, kapa 082 828 9531, kapa e-meili koosleroux@absamail.co.za.



Ho elwe hloko hore o kenyeletsa ditshenyehelo tse otlolohileng le tsa sehlooho ha a etsa dipalo tsa hae, empa ha a kenyeletse ditshenyehelo tsa matsoho hammoho le teboho efe kapa efe e fuwang rakonteraka, hammoho le transeporoto ya disebediswa ho ya sebakeng se setjha – mohato wa phaello o tla tshwanela ho kenyeletswa dipalong tse qotsitsweng, hammoho le matsoho le ditjeo tsa transporoto pakeng tsa ditsha tse pedi tsa konteraka. 





