Sunflower									Sesotho



Disoneblomo – kgetho e nngwe e ntle ya dijothollo tsa lehlabula



Instructions:

Folio Strap: Dipeo tsa oli (Oilseeds)

Byline: Tlhahisoleseding e fumanwe bukaneng ya tataiso ya Grain SA: Tlhahiso e tswetseng pele ya poone le ya mmaraka

Insert: E tsheheditswe ke ba Trust ya Ntshetsopele ya Dipeo tsa Oli le tsa Protheine



Soneblomo ke e nngwe ya dijothollo tsa bohlokwa ka ho fetisisa dipeong tsa oli tse hlahiswang Afrika Borwa, tsa palohare ya nako e telele ya ditone tsa metriki tsa 650,000. 



Peo e phahameng ya oli ya soneblomo, e nang le oli e fihlelang mothamo wa 44% wa oli, e etsa karolo e kgolo ya tlhahiso. Peo ya soneblomo, ya boemo bo tlase ba oli, bo pakeng tsa 25% le 38%, e sebediswa indastering tsa metswako ya tse tswekere hammoho le dijong tsa dinonyana. Soneblomo e ka hlahiswa dikarolong tse ngata tsa naha moo pula e fetang 475 mm le ho feta 675 mm ka selemo. Le ha ho le jwalo, hore ho fihlellwe tlhahiso e tshwarellang ya soneblomo tikolohong efe kapa efe, tlhahiso ya dijothollo tsena e tlamehile hore e be e nang le phaello. Theko ya soneblomo nakong ya jwale e phahame haholo, mme e lebelletswe hore e tla dula e le jwalo bonyane nakong ena yohle ya sehla sena.



Kgetho ya peo – boleng ba peo

Peo ya boleng bo phahameng, ya boemo bo lekanang, e melang ha bonolonolo, bohlweki ba mefuta e tsebahalang ya mabasetere (hybrid), le bolokolohi ba dipeo kgahlanong le dipeo tsa mahola hammoho le malwetse, ke tsona tse tshwanetseng ho kgethwa e le ho fokotsa dikotsi tse ka amang tlhahiso. Peo e tswang mefuteng e hlahisitsweng e le ho fihlella kuno e phahameng ya dijothollo, e ke ke ya sebediswa, mme ya jalwa dihleng tse hlahlamang. Dipeo tsena di tla rakalla, me di fetohele hape mofuteng o hlaha wa peo ya soneblomo, e leng o nang le dihloho tse ngata. Mofuta ona ha o motle mabapi le ho kotulwa ka motjhine. Hape o tla ba le tlhahiso e fokolang ya peo.



Matsatsi a ho jala

Boteng ba komello mahareng a lehlabula, ho tloha mahareng a Tshitwe ho isa mahareng a Pherekgong, e leng bo ka lebellwang dibakeng tse ngata tsa tlhahiso ya soneblomo, bo na le tshusumetso e kgolo mabapi le ho laola nako ya ho jala. Ka ha ho hlaha ha dipalesa ho nepana le nako ya tlhoko ya metsi ya semela sa soneblomo, mme hape nako ena ke eo semela se tshabanang haholo le komello, nako ya ho jala e tshwanetse ho kgethwa ho ntse ho tadimilwe hore nako ya dipalesa e se thulane le ya komello e kgolo. Menyetla ya mathata e mengata ha eba peo ya soneblomo e jalwa e sa le pele mebung e ommeng haholo ka tlase. Moo dipula tsa ho jala di bileng ntle, mme mobu o le metsi, disoneblomo tsa jalwang e sa le pele di na le menyetla e metle ya ho hola hantle.



Qeto ya hore motho a jale e sa le pele kapa hamorao e tla laolwa feela ke bongata ba metsi nakong ya ho jala, hammoho le hore na komello e bohale ho le hokae sebakeng seo, le hore e ba teng kgafetsa hakae moo. Ka lehlakoreng le leng, nako ya ho jala e sitwa ho diehiswa nako e telele haholo, ka ha nako ya popeho ya dijothollo e fihla nakong eo mahlasedi a letsatsi le themphereitjhara di leng tlase, mme sena se baka kuno tse fokotsehileng haholo.



Ka kakaretso, dinako tse ntle haholo tsa ho jala di ka shejwa ka mekgwa ena: mabapi le dibaka tse phodileng tse ka botjhabela, ho tloha mathwasong a Pudungwana ho isa bekeng ya pele ya Tshitwe; dibaka tse mahareng ho tloha bekeng ya ho qetela ya Pudungwana ho fihlela qetellong ya Tshitwe; dibaka tse ommeng tse ka bophirimela, ho tloha bekeng tse pedi tsa ho qetela tsa Tshitwe ho fihlela mahareng a Pherekgong. Ke taba e tshwanetseng ho hopolwa hore ho jala ho sa tsotellwe dinako tsena ho fokotsa tlhahiso ya dijothollo.



Botebo le mokgwa wa ho jala

Soneblomo e ka jalwa botebo bo pakeng tsa 2,5 cm le 5 cm, ho itshetlehilwe ka mofuta wa mobu le nako ya ho jala. Ho jala ho tshwanetse hore ho se tebe mebung e boima, empa ho tebe mebung ya lehlabathe. Ke taba ya bohlokwa hore peo e jalwe mobung o mongobo o lekaneng hore e kgone ho mela. Kamano e ntle pakeng tsa peo le mobu e bohlokwa haholo. Peo di tshwanetse ho jalwa ka ho lekana, mme le botebo bo se fapane. Ho lekana ha bokahodimo ba mobu ho bohlokwa feela jwalo ka palo ya dimela tse tla ba teng qetellong, ka ha mona ho shebilwe tlhodisano e tla ba teng pakeng tsa dimela tse atamelaneng. 



Palo ya dimela le bophara ba mela

Palo ya dimela tse ka tshehetswang sebaka sa yunite ka nngwe e itshetlehile haholoholo ka bongata ba metsi a fumanehang. Palo ya dimela yunite ka nngwe e bohlokwa le ho feta bophara ba mela. Bophara ba mela maemong a ommeng bo ka fapana ho tloha ho 0,91 m ho isa ho 2,1 m kapa 2,3 m, ho itshetlehilwe ka disebediswa tsa metjhine tse leng teng hammoho le mokgwa o sebediswang wa ho phethola mobu.



Palo ya dimela e leng tlase haholo e kgina matla a kuno, mme palo e phahameng haholo yona e kgannela kgatellong ya semela. Sena le sona se fokotsa kuno. Dimela tse jalwang di atamelane haholo di ba kotsing ya ho hlaselwa ke malwetse (jwalo ka ho bola ha kutu), mme ho putlama ha dimela ke ntho e atileng haholo.



Palo e kgothaletswang ya dimela (bonyane 20,000 ya dimela hekthareng ka nngwe mabatoweng ohle).



Mabokosana a bontsha ho arohana ha dimela meleng mabapi le sebaka qetellong jwalo ka ha ho bontshitswe (Hekthare ke sebaka sa 100 dimithara ka 100 dimithara)



Palo
 
 Bophara ba mela
 

 
Sebaka pakeng tsa dimela meleng (cm)
 

 
Dimela/ha sebaka 
 
 0,9
 
 1 m
 
 1,5 m
 
 2,25 m
 

 
20 000
 
56
 
50
 
33
 
 22
 

 
22 500
 
49
 
44
 
30
 
 20
 

 
25 000
 
44
 
40
 
27
 
 18
 

 
27 500
 
40
 
36
 
24
 
 16
 

 
30 000
 
37
 
33
 
22
 
 15
 

 
32 500
 
34
 
31
 
21
 
 14
 

 
35 000
 
32
 
29
 
19
 
 13
 

 
37 500
 
30
 
27
 
18
 
 12
 

 
40 000
 
28
 
25
 
17
 
 11
 

 
42 500
 
26
 
24
 
16
 
 10
 

 


Ho kgothaletswa hore plantere e jale 10% ya peo ho feta e neng e rerilwe sebakeng sa qetello e le ho fokotsa tshenyo e biileng teng ya peo, ho se hlahe ha peo, tshenyo e bakilweng ke dikokwanyana kapa kgatello ka baka la dipula tse matla nakong ya ho hlaha ha peo. Ha eba sebaka sa ho qetela se ka etsa palo ya dimela e ka tlasa 20 000, taba ya ho jala hape e tshwanetse ho nahanwa ha eba nako ya ho jala e sa ntse e wela tlasa meedi e amohelehang. 

