MORALO WA BILI YA BOLAODI BA POLOKEHO YA RALEWA YA SETJHABA
BILI
Ho theha monyetla wa tlhomamiso ya Taolo ya Polokeho ya Ralewa hore ho tle ho laolwe tshebetso e bolokehileng ya ralewa, molemong wa maikemisetso a yona le mesebetsi ya yona, ka mokgwa oo e tla tsamaiswa ka teng le bakeng sa ditaba tsa moifo wa yona wa tshebetso; hore ho be le monyetla o teng wa maemo a polokeho le ditlwaelo tsa taolo ya tshireletso ya batho, theepa le tikoloho; le ho etsa monyetla bakeng sa ditaba kaofela tse tsamaelanang le moo.
Selelekela
KANANELO ya hore tshebetso e bolokehileng ya ralewa ke yona kaletsa ya bophelo bo botle le polokeho ya batho kaofela ha mmoho le tikoloho;
KANANELO ya hore tshebetso e bolokehileng ya ralewa indastring ya ralewa ya dipalangwang e kgothaletsa tshebediso ya ralewa jwalo ka mokgwa wa dipalangwang o sebetsang hantle;
KANANELO ya hore tshebetso e bolokehileng ya ralewa e lokela ho hlokomelwa ka mokgwa o sebetsang hantle, e tsamaiswe le ho hokanngwa ka mokgwa o loketseng;
KANANELO ya hore tshebetso e bolokehileng ya ralewa e na le kamano le mosetsing wa bophelo bo botle le tshireletso.
KANANELO ya hore polokeho le tshireletso di hokanane le hore rejuleitara e na le tshebetso ya bohlokwa raleweng e bolokehileng le ho tshehetsa mosebetsi wa bophelo bo botle le tshireletso.
KAMOHELO ya hore makala ohle a mmuso a amehang tshebetsong e bolokehileng ya ralewa a lokela hore a sebedisane molemong wa hore metheo ya mmuso o kopanetsweng e sebetse ha mmoho le maqhama a ntseng a lohothwa a tshebedisano ya mmuso ka bo-ona Kgaolong ya Boraro ya Molao wa motheo wa Rephaboliki ya Afrika Borwa wa selemo sa 1996 (Molao wa Nomoro ya 108 wa selemo sa 1996);
LE HORE HO TLE HO:
Etswe monyetla le ho ntshetsa pele tshebetso e bolokehileng ya ralewa;
ho kgothaletsa tshebedisano ya makala a ba nang le thahasello le ba amehang ho ntlafatsa polokeho ya polokeho ya ralewa;
ananelwe boikarabelo ba mantlha le hore basebetsi ba ralewa ba be le boikarabelo ba ho netefatsa hore tshebetso ya ralewa e bolokehile;
etsa monyetla wa moifo wa taolo wa sejwalejwale,o tenyetsehang le o sebetsang hantle o tla netefatsa hore ho dule ho matlafatswa mesbetsi ya ralewa e bolokehileng; le tlisa ho kgema mmoho ha moifo wa Afrika Borwa wa polokeho ya ralewa le maikemisetso le ditlhoko tsa tshebetso ya polokeho ya ralewa ya Selekane sa Ntshetsopele ya Afrika e ka Borwa,
KA TSELA E JWALO O ETSWA molao ke Palamente ya Rephaboliki ya Afrika Borwa ka mokgwa o latelang:-
KGAOLO YA PELE
KGAOLO YA BOBEDI
SEPHEO LE TSHEBEDISO
Tshebediso ya Bili
KGAOLO YA BORARO
TLHOMAMISO LE PUSO YA TAOLO YA POLOKEHO YA RALEWA
Tlhomamiso ya Bolaodi ya Polokeho ya Ralewa
Maikemisetso a Bolaodi
Puso ya tshebedisano
Mesebetsi ya Bolaodi
Lekgotla la Bolaodi
Mohlanka e Moholo wa Phethahatso wa Bolaodi
Moifo wa tshebetso wa Bolaodi
Nehelano le kabo ya mosebetsi ke lekgotla
Tsela ya ho tswa ofising ha ditho tsa lekgotla
Dikopano tsa Lekgotla
Metsotso ya lekgotla
Dikomiti tsa lekgotla
Moputso wa balaodi le ditho tsa komiti
Ditjhelete tsa Bolaodi
Ho hlokeha ha ditumellano dipakeng tsa Letona le Lekgotla
Pehelo e etsetswang Letona le Palamente
Tsamaiso ya Molao ho futsanehisa Bolaodi
KGAOLO YA 4
TUMELLO YA POLOKEHO
Mesebetsi ya Ralewa e hlokang polokeho
Kopo ya tumello ya polokeho
Dipehelano tsa tumello ya polokeho
Mabaka a qeto
Ho kgaolwa, ho hulwa le ho leswa ha tumello ya polokeho
Thibelo ya ho fetisa tumello ya polokeho
KGAOLO YA 5
TSAMAISO YA POLOKEHO
Karolo ya 1: Mekgwa ya Tsamaiso ya Polokeho, Melawana le Maemo
Melawana ya mekgwa ya tsamaiso ya polokeho le tlaleho ya mokgwa wa tsamaiso wa polokeho
Melawana le maemo
Karolo ya 2: Theepa, Meralo le Dibaka tsa tshebetso
Melawana ya ho rala, kaho, tshebetso le tokiso
Karolo ya 3: Tshebetso eo eseng ya ralewa e amang polokeho
Melawana ya meralo efe kapa efe kapa mosebetsi o amang tshebetso tse bolokehileng tsa ralewa
Karolo ya 4: Ditaba tsa Tshireletso
Melawana ya ditaba tsa tshireletso
KGAOLO YA 6
MAKENO LE TLHAHLOBO
Ho fuwa mosebetsi ha mohlahlobi wa polokeho
Matla le mesebetsi ya mohlahlobi wa polokeho
Mosebetsi wa ho thusa mohlahlobi wa polokeho
Mosebetsi wa ho hlahisa ditokomane
Matla a mohlahlobi wa polokeho a ho sebetsana le maemo a hlokang polokeho
KGAOLO YA 7
PEHELO YA RALEWA HA HO NA LE SE HLAHILENG LE DIPHUPUTSO
Pehelo ya ralewa ha ho na le se etsahetseng
Diphuputso tsa ralewa tsa tse etsahetseng
KGAOLO YA 8
Tlhomamiso ya lesedi la ralewa la polokeho ya naha le mekgwa ya tlhokomelo
Ho kgona ho finyella lesedi
Melawana ya tlhokomelo, tlhahlobo le lesedi
KGAOLO YA 9
BOIPILETSO LE THAROLLO YA QABANG
Boipiletso ho mohlanka e moholo wa phethahatso ka qeto ya mohlanka wa polokeho
Boipiletso ho lekgotla ka qeto ya mohlanka e moholo wa phethahatso
Boipiletso ho Letona ka qeto ya lekgotla
Tekolo ya Lekgotla le Phahameng la Dinyewe mabapi le qeto ya Letona
KGAOLO YA 10
DITLOLO TSA MOLAO LE THAROLLO
Ditlolo tsa molao
Tefo ya ditshenyehelo
Ditlolo tsa molao mabapi le dikamano tsa mosebetsi le ramosebetsi
Boikarabelo ba Molaodi
Thibelo ka molao kapa taelo e nngwe ya Lekgotla le Phahameng
KGAOLO YA 11
DIPEHELO TSE AKARETSANG TSE TSAMAELANANG LE MELAWANA
Ho etswa ha melawana
Ho thuiswa ha melawana
KGAOLO YA 12
DIPEHELO TSE AKARETSANG LE TSA NAKWANA
Tse tlamang mmuso
Moedi wa boikarabelo
Thuso ya ditjhelete
Tshebedisano ya Matjhaba
Tshebetso ya Bili mabapi le melawana e meng
Ditokomane tse nkwang di na le matla ebile di ntshitswe ka tshwanelo
Ditokomane le mehato e nang le matla a tshebetso tlasa maemo a itseng
Nehelano ya ditokomane
Ho fediswa ha melawana le dipoloko
Sehlooho se sekgutshwanyane le tshimoloho
LENANE
DITABA TSE KA NNANG TSA KENYELETSWA TLALEHONG YA MOKGWA WA TAOLO YA POLOKEHO
MELAO E FEDISITSWENG
KGAOLO YA 1
Molaong ona , ntle le moo moelelo o bontshang hore ho hopotswe moelelo o mong-
i ?lekgotla? le bolela Lekgotla la Balaodi jwalo ka ha ho boletswe temaneng ya 8;
ii ?indastri? e bolela indastri ya ralewa mme e kenyeletsa basebetsi, bafepedi, ba thotang, boradikontraka le dienjineri tse tlang ka ho tla tshwara ditherisano;
iii ?mokgatlo wa indastri? o bolela mokgatlo o amohelwang ke Molaodi ho latela temana ya 71 j;
iv ?Letona? le bolela Letona la Dipalangwang v ?marangrang a tshebetso? a bolela mokgwa wa ralewa wa dikarolo tsa moralo o kenyeletsang treke, moralo wa treke, mokgwa wa taolo ya terene le sesebediswa sa motlakase se sebetsang se le hodimo, mokgwa o kenyeletsang metjha ya seporo, jarete ya ralewa, diteishene le diteishene tsa poraefete ha mmoho le ditaba dife kapa dife tsa ka laeletswang;
vi ?mosebetsi wa marangrang a tshebetso? mona ho bolelwa motho ya laolang sephethephethe sa ralewa ka marangrang ana, ho kenyeleditswe tsamaiso ya marangrang ana a tshebetso;
vii ?mosebetsi? ho bolelwa mosebetsi wa marangrang a tshebetso, molaodi kapa motsamaisi wa terene kapa mosebetsi wa seteisheneng kapa motswako wa tsena di le pedi kapa di le tharo;
viii ?motho? o kenyeletsa motho ya tlwaelehileng, motho wa molao, motho ya sa sebetseng moo, mokgatlo, lekala la mmuso le Letona;
ix ?batho ba nang le kgolofalo tse itseng? ho bolelwa batho ba nang le tshitiso ya ka nako e telele kapa e dulang e tswela pele mmeleng kapa kelellong e etsang hore ba seke ba kgona ho sebedisa haholo menyetla ya dipalangwang tsa ralewa ntle le hore ba thuswe;
x ?taeletso? e bolela se laeletswang ke molawana o itseng;
xi ?ralewa? e bolela mokgwa o hlophisitsweng le o radilweng bakeng sa makoloi a tsamayang a ralewa, o nang le bokgoni ba ho tsamaisa bapalami, theepa kapa tsona di le pedi seporong mme ebile ho kenyeletswa le tse tsamaiswang naheng, marangrang, makoloi a ralewa , sebaka sa tshebetso, metjhine, theepa le theepa e kekeng ya kgona hore e thotwe le e kgonang ho thotwa ya tlhaloso e nngwe le e nngwe kapa ya mofuta o kgonang ho sebediswa mabapi le kapa bakeng sa morero wa tshebetso ya ralewa;
xii ?ketsahalo ya ralewa? e bolela kotsi ya ralewa kapa kotsi ya ralewa ho latela ka moo e laeleditsweng ka ten;
xiii ?tshebetso ya ralewa? mesebetsi e etswang ke mosebetsi ya laolang marangrang, mosebetsi ya tsamaisang terene kapa mosebetsi ya tsamaisang seteishene kapa motswako wa tsona di le pedi kapa di le tharo;
xiv ?makoloi a ralewa? a hlalosa koloi e kgonang ho tsamaiswa seporong, ho sa natswe hore bokgoni ba yona ba ho itsamaisa bo bokae;
xv ?bolaodi? bo bolela Bolaodi ba Ralewa ba Polokeho ho latela ka moo bo thehilweng ka teng tlasa molaseratswana sa 4 sa Bili ena;
xvi ?tshebetso e bolokehileng ya ralewa? e bolela tshebetso ya ralewa eo ho yona mathata a amanang le tshebetso ya ralewa , a ka nnang a ba le tshusumetso polokehong ya batho le ya theepa e thotwang ke ralewa, polokeho ya batho ba bang, theepa e nngwe le tikoloho, a leng tlase ka moo ho utlwahalang ka teng maemong a tlwaelehileng;
xvii ?mokgwa wa taolo ya polokeho? o bolela moralo wwa molao wa ho tswaka polokeho le tshebetso ya letsatsi le leng le le leng ya ralewa mme ho kenyeletswa merero ya polokeho le maikemisetso a lokelang ho fihlellwa a tshebetso, tekanyo ya mathata, boikarabelo le taolo, melawana le mehato e lokelang ho latelwa, tlhokomelo le mekgwa ya tlhahlobo le taba efe kapa efe e ka laeletswang;
xviii ?pehelo ya mokgwa wa taolo ya polokeho? e bolela nehelano ya pehelo e ngotsweng, e entsweng ke moikopedi , ho tshehetsa kopo ya tumello ya polokeho e hlalosang mokgwa wa taolo ya polokeho ya moikopedi mme e ka kenyeletsa le ditaba tse ding tse lokodisitsweng Lenaneng la 1 la Bili le eng kapa eng e nngwe e laeleditsweng;
xix ?tumello ya polokeho? e bolela tumello eo ho buuweng ka yona seratswaneng sa 22 sa Bili ena;
xxi ?mosebetsi wa seteisheneng? ho bolelwa motho ya laolang motsamao wa bapalami le wa batho ba bang wa ho kena le ho tswa seteisheneng ekasitana le taolo ya seteishene ka kakaretso;
xxii ?mosebetsi wa terene? ho bolelwa motho ya taolong ya marangrang a motsamao le tsamaiso ya koloi e tsamayang seporong.
Biling ena, moo lentswe kapa polelo e fuwang moelelo o itseng, dikarolo tse ding tsa puo le dibopeho tsa puo tsa lentswe kapa polelo eo, ntle le moo ho hlahelang ditemana tse ding tse tshwanetseng tse sa dumellaneng le hoo, di na le meelelo e tsamaelanang.
Ha ho hlaloswa temana ya Bili ena, tlhaloso e nngwe le e nngwe e utlwahalang e tsamaelanang le sepheo sa Bili ena jwalo ka ha ho hlalositswe temana ya 2, e lokela hore e be yona e nkellwang hloohong ho feta tlhaloso efe kapa efe e nngwe e sa tsamaelaneng le sepheo seo.
Taelo efe kapa efe kapa tsebiso eo ho fanweng ka yona ho latela Bili ena e lokela hore e be e ngotsweng fatshe, ntle le ha ho qaqisitswe ka mokgwa o mong Biling ena.
Molawana ofe kapa ofe o entsweng tlasa Bili ena o lokela ho hlahela ka hodimo ho melawana yohle kapa boemo bo amohetsweng ke lekgotla tlasa temana ya 292.
Ka sepheo sa Bili ena, ha ho tadingwa hore tshebetso ya ralewa ke tshebetso e bolokehileng kapa hore molao kapa ntho e tlisa tshoso ya polokeho tshebetsong ya ralewa, kapa e matlafatsa polokeho ya tshebetso ya ralewa, ho tshwanetse hore ho se ke ha shejwa feela polokeho ya batho kapa ya theepa e palamiswang ke relewa empa ho tsepamiswe maikutlo polokehong ya batho ba nang le dikgaello le batho ba bang ha mmoho le theepa e nngwe.
Molemong wa Bili ena, tshoso e etswang bakeng sa polokeho ke kotsi kapa boemo bo ka lebellwang ka tsela e utlwahalang hore bo ka tswela pele ho fihlela boemo boo ho bona motho a ka tswang kotsi kapa a etswa hore a kule kapa ha ba le tshenyo e bakwang tikolohong kapa theepeng, mme tshoso ya polokeho e atisa ho ba teng ka ho panya ha leihlo ha boemo bo jwalo bo se bo le teng.
KGAOLO YA BOBEDI
SEPHEO LE TSHEBEDISO
Sepheo ka Bili ena ke ho ?
a etsa monyetla wa le ho kgothaletsa tshebetso e bolokehileng ya ralewa;
b kgothaletsa tshebedisano le seabo sa mahlakore a nang le thahasello le a a amehang ntlafatsong ya polokeho ya ralewa;
c ananela boikarabelo ba sehlooho le hore basebetsi ba amohele boikarabelo ba ho netefatsa hore ho na le polokeho tshebetsong ya bona ya ralewa;
d ho etsa monyetla bakeng sa moifo wa taolo wa sejwalejwale, o tenyetsehang le o tla netefatsa matlafatso e tswelang pele ya tshebetso e bolokehileng ya ralewa; le e tlisa tshebedisano e ntle dipakeng tsa moifo wa polokeho wa ralewa ya Afrika Borwa le maikemisetso le ditlhoko tsa tshebetso tsa ralewa ya Selekane sa Ntshetsopele ya Afrika e ka Borwa, le ho netefatsa hore ho fihlellwa sepheo se jwalo, ho theha mokgatlo o tshwanetseng wwa molao.
Tshebediso ya Bili
a tshebetso ya ralewa e nngwe le e nngwe ka hare, kapa karolwana e itseng ka hare ho Afrika Borwa e nang le seporo se methwang hore se lekane kapa e be se fetang 600 mm;kapa b mokgwa ofe kapa ofe o radilweng hore o tsamaise bapalami kapa dithoto kapa tsona di le pedi mme ebile o hlalositswe ke Letona ka tsebiso Koranteng ya Mmuso hore ke ralewa kapa ke tshebetso ya ralewa kapa ke tsona di le pedi ho latelang sepheo sa Bili ena.
a seporong sa terene sa morafong se tsamayang ka tlase ho mobu moo ho sebetsang dipehelano tsa Molao wa Dihlahiswa Molao wa Nomoro ya 50 wa selemo sa 1991 le Molao wa Polokeho le Bophelo bo botle ba Morafong Molao wa Nomoro ya 29 wa selemo sa 1996;
c mokgwa wa tsamaiso ya bapalami wa eriele, wa kheibole; kapa d ralewa efe kapa efe e nngwe eo Letona le e beheletseng ka thoko tsebisong ya Koranta ya Mmuso hore e se kgeme le pehelo efe kapa efe ya Bili ena ha feela e tsepamisitswe ke Letona.
KGAOLO YA BORARO
TLHOMAMISO LE TSAMAISO YA BOLAODI BA POLOKEHO YA RALEWA
Tlhomamiso ya Bolaodi ba Polokeho ya Ralewa
Ho tla ba le motho wa molao ya tla tsejwa ka hore ke Molaodi wa Polokeho ya Ralewa, e tla botjwa ka hore ho be le lekgotla, mohlanka ya ka sehloohong wa phethahatso le moifo wa basebetsi.
Boikemisetso ba Bolaodi
Boikemisetso ba Bolaodi bona ke -
a ho hlokomela polokeho indastring ya dipalangwang tsa ralewa;
b ho kgothaletsa tshebediso ya diterene jwalo ka mokgwa wa ho tsamaisa batho ka tshebetso e ntlafetseng ya indastri ya ralewa ya dipalangwang;
c ho ntshetsa pele melawana efe kapa efe e hlokehang ho latela Bili ena;
d ho hlokomela le ho netefatsa hore ho be le tsamaisano le Bili ena; le e ho etsa hore Bili ena e sebetse.
Puso ya Kopanelo
Ho etsa hore metheo ya kopanelo ya mmuso le dikamano tsa mafapha a ka hare ho mmuso tse lohothwang Kgaolong ya Boraro ya Molao wa Motheo wa Rephaboliki ya Afrika Borwa, wa selemo sa 1996Molao wwa Nomoro ya 108 wa selemo sa 1996, moo makala ohle a mmuso, a hlalositsweng karolong ya 239 ya Molao wa Motheo, ho kenyeleditswe Lefapha la Naha la Mosebetsi, leo eleng lona le jereng boikarabelo ba mesebetsi e amanang le karolo efe kapa efe ya polokeho ya ralewa ho latela matla a Bili ena kapa molao o mong, mme makala ana kaofela a lokela ho sebedisana ka seppheo sa ?
a ho netefatsa hore ho na le taolo e sebetsang hantle ya tshebetso e bolokehileng ya ralewa;
b ho netefatsa hore ho na le tlhokomelo e sebetsang hantle ya tshebetso e bolokehileng ya ralewa c ho hokanya phethiso ya mesebetsi e jwalo;
d ho fokotsa phetapheto ya mesebetsi e jwwalo le mehato e lokelang ho latelwa mabapi le phethiso ya mesebetsi e jwalo; le e ho kgothaletsa hore ho be le tshwano ha ho phethiswa mesebetsi e jwalo.
Bolaodi bo lokela ho tlabola selekane sa tumellano le lekala le leng le le leng le tshwanetseng la mmuso ho etsa hore tshebedisano e neng e lohothwa temanyaneng ya 1 e kgone ho sebetsa.
Letona ka morao hoba le tshware ditherisano le lekgotla ekasitana le matona a ikarabellang makaleng a loketseng a mmuso, le ka nna la etsa melawana e mabapi le ?
a dinako le mehato, ho kenyeleditswe le mehato e lokelang ho latelwa bakeng sa seabo sa setjhaba le mekgwa e tla sebediswa ha ho rarollwa diqabang, mabapi le taba ya ho tlabola dilekane tsa tumellano ya tshebedisano eo ho neng ho buuwa ka yona temanyaneng ya 2;
b dintlha tse lokelang ho etsetswa monyetla ditumellanong tsa tshebedisano, ho kenyeleditswe dipehelano sebakeng sa ?
i dinako tsa phethiso ya ditumellano tsa tshebedisano ii kgokanyo ya mesebetsi eo ho buuwang ka yona seratswaneng sa 1 ka mokgwa o qobang phetapheto e sa hlokahaleng kapa bolebadi mabapi le ditlhoko tsa polokeho le ha ho fanwa ka ditaelo tse sa dumellaneng;
iii mehato e lokelang ho nkuwa nakong eo ba bang ba sa ikamahanyeng le ditumellano tsa tshebedisano;
iv tharollo ya diqabang mabapi le tlhaloso kapa tshebediso ya ditumellano tsa tsebedisano tseo ho buuwang ka tsona temanyaneg ya 2.
Letona le lokela ho phatlalatsa ka ho etsa tsebiso Koranteng ya Mmuso ditumellano kaofela tsa tshebedisano tsa selekane se entsweng ho latela temanyaneng ya 2.
Mesebetsi ya Bolaodi
Bolaodi ho latela Bili le molemong wa hore bo kgone ho fihlella sepheo sa maikemisetso a bona-
a bo ka nehelana, ba fetola, ba kgoatsa kapa ba fedisa ditumello tsa polokeho;
b bo ka hira, ba reka kapa ba fumana theepa e kgonang ho ka suthiswa kapa e sa kgoneng ho suthiswa ya mofuta ofe kapa ofe le ditokelo tsa thuo, le khiro kapa bo rekise theepa e ileng ya fumanwa ntle le ho batla kananelo pele ya Letona, eo Letona la Ditjhelete le ileng la fana ka yona ha ho ne ho etswa tumellano;
c bo ka sebedisana le mokgatlo ofe kapa ofe kapa ba theha le ho laola menyetla bakeng sa hore ho bokellwe le ho nehelana ka lesedi la saense le la botekniki, mabapi le taba efe kapa efe e amanang le polokeho ya ralewa e welang tlasa boikemisetso ba Bolaodi;
d bo tla kgema le mokgatlo ofe kapa ofe wa thuto, wa saense kapa o mong le o mong, mmuso kapa mokgatlo mabapi le pehelo ya taelo bakeng sa, kapa thupelo ya, batho ba hlokwang ke Bolaodi;
e bo ka etsa monyetla ho ya ka maemo ao Bolaodi bo dumelang hore a loketse, thuso ya tjhelete kapa thuso ya mofuta o mong mabapi le thupelo ya batho ho latela maikutlo a lekgotla, ke ntlha ya bohlokwa ho netefatsa hore palo e lekaneng ya batho ba rupeletsweng e a fumaneha ho etsa hore Bolaodi bo kgone ho phethisa mosebetsi wa bona;
f bo lokela ho nka inshorense ya bona bakeng sa tahlehelo efe kapa efe, tshenyo, bothata kapa ho lokela ho jara molato ofe kapa ofe oo bo ka tshwanelang ho bo jara kapa ba kena ho bona;
g bo lokela ho eletsa Letona ka ditaba tse amanang le boemo bofe kapa bofe kapa ketso e ka i bang le bokgoni ba ho baka tshoso ya sebele kapa e nang le monyetla wa ho ntsha kotsi kapa monyetla wa ho baka tshenyo bathong kapa theepeng;
ii etsang hore Letona le e fetisetse ho Bolaodi;
h bolaodi molemong wa Bili ena, bo tla sebetsa jwalo ka bolaodi bo nang le bokgoni ba naha mabapi le ho thota diphahlo tse kotsi ka seporo;
i bo tla tlabola dilekane, bo etse ditumellano kapa bo etse mosebetsi ofe kapa ofe, ho tsotelehe hore ke Afrika Borwa kapa sebakeng se seng, moo boikemisetso ba bona bo ntshetswang pele kapa moo bo balwang ka mokgwa o otlolohileng kapa o sa otlolohang, ho matlafatsa boleng ba ditshebeletso tseo Bolaodi bo fanang ka tsona hore bo kgone ho fihlella boikemisetso ba bona kapa tse ka laeletswang;
j bo ne bo ananela mokgatlo o emetseng basebetsi hore o sebetse lebitsong la basebetsi ba jwalo mabapi le ntshetso pele ya maemo kapa melawana;
k bo ka amohela maemo le melawana a tswang ho mosebetsi kapa mokgatlong wa indastri ena ho latela taba ya ho kgema le mehato e laeleditsweng ke Letona tlasa temana ya 29;
l bo ka hloka hore mosebetsi kapa mokgatlo wa indastri o rerisane le mokgatlo o hlophisitsweng hantle wa basebetsi nakong ya ntshetsopele ya maemo le melawana le ho ba fa monyetla wa ho hlahisa maikutlo hodima maemo ao kapa melawana eo pele e ka fetisetswa ho Bolaodi bakeng sa kananelo;
m bo ka sebedisa motho ofe kapa ofe ya nang le tsebo ditabeng tse amanang le tshebetso e bolokehileng ya ralewa ho fana ka keletso ho Bolaodi mabapi le ntshetsopele kapa mabapi le qabang ka melawana kapa maemo;
n bo ka fana ka thuto le mosebetsi ofe kapa ofe wa ho tlisa temoso bathong mabapi le tshebetso ya ralewa e bolokehileng ho latela sepheo saa Bili ena;
o bo ka etsa diphuputso diketsahalong tsa ralewa ho latela Kgaolo ya 7 ya Bili ena; le p ho etsa mosebetsi ofe kapa ofe o amanang le tshebetso e bolokehileng ya ralewa jwalo ka ha Bolaodi bo lebeletswe tlasa Bili ena.
Mesebetsi ya Bolaodi e lokela ho etswwa ke Mohlanka ya ka sehloohong wa Phethahatso, ka taelo ya lekgotla, ntle le moo ho qaqisitsweng ka mokgwa o mong Biling ena.
Lekgotla la Bolaodi
Bolaodi bo buswa le ho laolwa ke lekgotla le balaodi ho latela Bili ena.
Lekgotla-
a le lokela ho tiisa hore boikemisetso ba Bolaodi boo ho buuwang ka bona temaneng ya 5 bo ntshetswa pele; mme b le lokela ho ba le taolo e akaretsang phethahatsong ya mesebetsi ya Bolaodi.
Lekgotla le emetse Bolaodi mme mesebetsi yohle e phethiswang ke lekgotla, kapa e matleng a lona, ke mesebetsi ya Bolaodi.
Lekgotla la Balaodi le tla kgethwa ke Letona.
Lekgotla le tla ikarabella ho Letona le tla botjwa ka bonyane ditho tse supileng mme bongata ba tsona bo keke ba feta leshome le metso e meraro;
a tseo ho latela maikutlo a Letona, di bontshitseng hore di na le bokgoni ba tsamaiso, boitsebelo bo batsi le tse ka pepesang mahlahahlaha:
i Tsamaisong ya ralewa ii Polokeng ya dipalangwang iii Tsamaisong ya kgwebo iv Kgwebong, ditjheleteng, dintlheng tsa molao le ditabeng tsa moruo v Tsebong e ikgethang e ka bang le boleng Bolaoding ba Polokeho ya Ralewa phethisong ya mesebetsi ya bona b mme ba lokela ho emela bonyane e nngwe kapa tse ding tsa tse latelang-
i basebetsi ba hlophisitsweng;
iii batho ba anngweng ke tshebetso ya ralewa;
v Lefapha la Mesebetsi; le vi Motho ofe kapa ofe ya loketseng.
vii Mohlanka ya ka Sehloohong wa Phethahatso, ka lebaka la hobane a tshwere ofisi eo.
Letona hara balaodi ba lekgotla bao ho buuweng ka bona temanyaneneng ya 5, ntle le mohlanka ya ka sehloohong wa phethahatso, le lokela ho kgetha modulasetulo ha mmoho le motlatsi wa modulasetulo.
Molemong wa ho kgetha balaodi ba lekgotla bao ho buuweng ka bona temanyaneng ya 5-
a Letona le lokela ho mema bonkgetheng bakeng sa dikgeo tse loketseng tsa lekgotla, ka dikoranta le tsebiso e tla etswa Koranteng ya Mmuso;
b Moifo o kgethilweng ke Letona, o ka kenyeletsang baemedi ba dikomiti tse loketseng tsa Palamente, o lokela ho hlophisa lenane le le kgutshwanyane la mabitso leo ka lona Letona le tla kgona ho kgetha batho ba loketseng dikgeo tse loketsengtsa lekgotla; mme c Letona le ka nna la kgetha motho ya loketseng ho latela temanyaneng ya 5 eo e tla ba molaodi e mong ya tla sebetsa sebakeng sa molaodi e mong nakong eo a leng siyo, ntle le mohlanka ya ka sehloohong wa phethahatso.
Motho ha a na ho ka kgethwa kapa hona ho dula e le molaodi wa lekgotla ha ?
a e se moahi wa Afrika Borwa;
b ha a phatlaladitswe e le mofutsana;
c a ile a ahlolwa hobane a tlotse molao mme a ahlolelwa ho hlahlelwa tjhankaneng ntle le ho fuwa monyetla wa kotlo ya tefo; kapa d e le setho sa Palamente, setho sa lekgotla le etsang melao la provense, setho sa lekgotla la Mmasepala, setho sa Kabinete kapa e le setho sa Lekgotla la Phethahatso la provense.
Molaodi wa lekgotla ho ka etsahala a seke a ba teng, kapa hore a hloke hoba le seabo dipuisanong kapa ha ho etswa qeto tabeng efe kapa efe e tekilweng ka pele ho lekgotla moo molaodi eo kapa mohatsae, molekane wa hae wa bophelo kaofela, ngwana, mosebetsi mmoho le yena kgwebong kapa ya sebedisang le yena kapa ramosebetsi, ntle le Mmuso, ha a na le thahasello ka tsela e otlolohileng kapa e sa otlolohang ho sena.
Ka morao hoba motho enwa a kgethwe ho ba molaodi wa lekgotla o tla lokela hore a etse tlhaloso e ngotsweng e lebang ho Letona le lekgotla moo a hlalosang hore naa o na le thahasello ena eo ho buuwang ka yona temanyaneng ya 8.
Ha molaodi ofe kapa ofe ho etsahala hore a be le thahasello kapa a lohotha ho ba le thahasello, eleng thahasello e neng e lohothwa temanyaneng ya 8, o tla tshwanela hore a ngole mme a phatlalatse ntlha eo ho Letona le lekgotla.
Modulasetulo wa lekgotla o dula setulo sena nakong e hlalositsweng lengolong la hae ha a fuwa mosebetsi empa eseng nako e fetang dilemo tse tharo mme a ka nna a boela a kgethwa hape ha nako ya hae e se e fedile ya ho ba setulong seo.
Molaodi eo ho buuwang ka yena temanyaneng ya 4 o tla tshwara ofisi nakong e qaqisitsweng lengolong la hae ha a fuwa mosebetsi, eleng nako e kekeng ya feta dilemo tse tharo, mme a ka nna a boela a kgethwa hape ha nako ya hae ya ofisi e fela.
a Ha molaodi a hlokahala kapa a lesa mosebetsi, Letona le ka kgetha motho e mong eo e tla ba molaodi ho laela temanyaneng ya 7.
b Motho ya kgethilweng jwalo o tla sebetsa karolong ya nako e setseng ya motho ya neng a kgethilwe pele ho yena.
Mohlanka ya ka sehloohong wa phethahatso wa Bolaodi
Letona ka morao hoba le tshware ditherisano le lekgotla, le lokela ho kgetha motho ya nang le mangolo a loketseng jwalo ka mohlanka ya ka sehloohong wa phethahatso wa Bolaodi.
Motho ha a lokela ho kgethwa kapa ho dula e le mohlanka ya ka sehloohong wa phethahatso ha a e ba a wela ho e nngwe ya dintho tse etsang hore a se ke a kgethwa tse hlalositsweng temaneng ya 8 8 a-d.
Mohlanka ya ka sehloohong wa phethahatso o tla tshwara ofisi bakeng sa nako e qaqisitsweng lengolong la hae ha a ne a fuwa mosebetsi, eleng nako e sa feteng dilemo tse hlano, mme a ka boela a kgethwa hape ha nako ya hae ya ofisi e fela.
Letona nakong efe kapa efe le ka ntsha mohlanka ya ka sehloohong wa phethahatso mosebetsing ?
a ha mohlanka ya ka sehloohong wa phethahatso a ile a hloleha ka makgetlo ho phethisa mosebetsi wa ofisi hantle;
b ha ka lebaka la kgolofalo ya mmele kapa bohloko ba kelello, mohlanka ya ka sehloohong wa phethahatso a se a hloka bokgoni ba ho phethisa mesebetsi ya ofisi kapa a sa sebetse ka tsela e nepahetseng; kapa c ka lebaka la boitshwaro bo sa amoheleheng.
Mohlanka ya ka sehloohong wa phethahatso o lokela ?
a ho etsa bonnete ba hore mesebetsi ya Bolaodi ho latela Bili ena e phethilwe;
b ho fana ka pehelo lekgotleng ka tshebetso e nepahetseng ya Bolaodi;
c ho fana ka ditumello tsa polokeho ho latela Bili ena;
d ho phethela tlaleho e mabapi le mesebetsi ya Bolaodi bakeng sa selemo se seng le se seng sa ditjhelete ho latela Molao wa Tsamaiso ya Ditjhelete tsa Setjhaba Molao wa Nomoro ya 1 wa selemo sa 1999 le ho nehelana ka tlaleho ena lekgotleng bakeng sa kananelo;
e selemo se seng le se seng sa ditjhelete, o lokela hore ka morao ho ditherisano le lekgotla le ka kananelo ya Letona, a phatlalatse le ho qhalanya moralo wa mesebetsi ya Bolaodi.
Lekgotla le lokela ho fetisa tlaleho e boletsweng temanyaneng ya 5 d, jwalo ka ha le e ananetse, ho Letona nakong ya dikgwedi tse tharo tsa mafelo a selemo sa ditjhelete se amehang.
Mohlanka ya ka sehloohong wa phethahatso ke yena mohlanka ya jarang boikarabelo ba lekgotla ka boikarabelo ba ho arabella ditaba tsa ditjhelete tse amohetsweng le ditefo tse entsweng, ha mmoho le matlotlo ao Bolaodi bo nang le ona.
Mohlanka ya ka sehloohong wa phethahatso o lokela ho sebedisa matla ohle ao a nang le ona mme a phethise mesebetsi yohle e behilweng boikarabelong ba mohlanka ya ikarabellang ka-
a Bili ena, b Molao wa Tsamaiso ya Ditjhelete tsa Setjhaba Molao wa Nomoro ya 1 wa selemo sa 1999, kapa c Lekgotla.
Ha mohlanka ya ka sehloohong wa phethahatso tlasa lebaka lefe kapa lefe a hlolehile ho phethisa e meng ya mesebetsi ya hae, modulasetulo wa lekgotla o tla lokela hore a kgethe mosebeletsi wa Bolaodi hore a tshware mosebetsi ona mokobobo wa ho ba mohlanka ya ka sehloohong wa phethahatso ho fihlela mohlanka ya ka sehloohong wwa phethahatso a kgona ho ka boela a tswela pele ka mesebetsi eo.
Mohlanka ya tshwereng mokobobo mosebetsi wa mohlanka wa phethahatso ya ka sehloohong o na le matla ohle mme o loketse ho phethisa mesebetsi ya mohlanka ya ka sehloohong wa phethahatso.
Moifo wa tshebetso wa bolaodi
Mohlanka ya ka sehloohong wa phethahatso ho latela ditaelo tse ngotsweng tsa lekgotla, a ka kgetha moifo o jwalo wa tshebetso bakeng sa Bolaodi jwalo ka ha ho hlokeha hore o etse mosebetsi o ipetsang kapa o mabapi le mesebetsi ya Bolaodi ho latela Bili ena.
Dipallo le maemo a mosebetsi wa mohlanka ya ka sehloohong wa phethahatso le basebetsi ba bang ba Bolaodi, ho kenyeleditswe meputso ya bona, menyetla ya tefo, ditshehetso le menyetla e meng ya tshebetso, ke dintho tse tsepamiswang ke lekgotla mme moputso le menyetla ya tefo, ditshehetso le menyetla e meng ya tshebetso di lokela ho tsepamiswa ho latela mokgwa o amohetsweng ke Letona ka tumellano le Letona la Ditjhelete.
Lekgotla ka kananelo ya Letona eo ho fanweng ka yona ka tumellano le Letona la Ditjhelete, le ka fumana, la laola le ho tsamaisa penshene efe kapa efe kapa letlole la providente kapa morero wa thuso ya tsa bongaka molemong wa moifo wa basebetsi ba Bolaodi, ho tlisetsa basebetsi molemo kapa le ba le morero jwalo kapa letlolo le laolwang kapa le tsamaiswang ke mokgatlo ofe kapa ofe kapa motho e mong le e mong.
Thomo le kabelo ya mosebetsi ke lekgotla
Ho latela temanyaneng ya 2, 3 le ya 5, lekgotla ka qeto e entsweng, le ka nehelana ka matla, le ho aba mosebetsi ofe kapa ofe, o leng matleng a lona kapa oo le o fuweng ho latela tshebetso ya seratswana sa 8 kapa oo le o abetsweng kapa oo le o fuweng kaekae ke Bili ena, ka modulasetulo wa teng, mohlanka ya ka sehloohong wa phethahatso, komiti ya lekgotla, setho sa moifo wa tshebetso sa Bolaodi kapa motho ya kgethetsweng ho ba mohlahlobi wa polokeho tlasa temana ya 33 kapa jwalo ka mofuputsi tlasa temaneng ya 392, kapa motho ofe kapa ofe e mong ya kgethilweng ke lekgotla.
Lekgotla ha le a amohuwa matla afe kapa afe kapa ho nkelwa mosebetsi ofe kapa ofe oo le o abetsweng kapa oo le o fuweng.
Kabo e jwalo kapa ho fuuwa mosebetsi jwalo-
a ke ntho e ka etswang ho latela dipallo tse behilweng ke lekgotla;
b ke ntho e lokelang hore e bolellwe motho ya fuweng mosebetsi o jwalo ka lengolo.
Puisano ena ya lengolo ho latela temana ya 3 e lokela ho kenyeletsa dintlha tse feletseng tsa dintlha tsa mosebetsi o abilweng kapa oo ho fanweng ka ona le dipallo tse tsepamisitsweng ho latela temanyana ya 3 a, ha e ba di le teng.
Lekgotla ka ho etsa qeto, le ka nna la-
a fetola, fedisa borumuwa kapa tshebetso e entsweng ho latela temanyana ya 1;
b hula qeto efe kapa efe, ntle le qeto e fanang ka tokelo kapa matla hodima lehlakore lefe kapa lefe la boraro, e entsweng ke motho ya abetsweng kapa ya fuweng mosebetsi mabapi le ntlha e abuwang kapa eo ho fanwang ka yona, mme la iketsetsa qeto tabeng ena ka bolona.
Letona le ka tsebiso ya Koranta ya Mmuso, le ka nna la-
a thibela lekgotla hore le abelwe matla afe kapa afe kapa ho fuwa mosebetsi ofe kapa ofe, e ka ba ka kakaretso kapa maemong a qaqisitsweng tsebisong;
b ngotla maemo ao ka ona matla a itseng kapa mosebetsi wa lekgotla o ka abuwang ka ona kapa ha nehelanwa ka ona; kapa c tsepamisa maemo bakeng sa ho abuwa ha matla afe kapa afe a itseng kapa nehelano ya mosebetsi ofe kapa ofe o itseng.
Ho tswa ofising ha ditho tsa lekgotla
Letona nakong efe kapa efe le ka ntsha molaodi wa lekgotla ofising-
a ha molaodi ka makgetlo a mangata a ile a hloleha ho phethisa mesebetsi ya hae ka tsela e nepahetseng;
b ha molaodi , ka lebaka la kgolofalo ya mmele kapa ho kula kelellong, a ile a hloka bokgoni ba ho phethisa mesebetsi ya hae kapa ho e sebetsa hantle; kapa c ka boitshwaro bo sa amoheleheng.
Molaodi o tswa ofising ha-
a ha a kgaolwa ho latela temaneng ya 8 8 a-d;
b ha a ntshwa mosebetsing ho latela temanyaneng ya 1
c ha a ka ba siyo dipitsong tse tharo tse hlahlamanang tsa lekgotla ntle le tumello ya modulasetulo, ntle le ha lekgotla le amohetse bosiyo ka lebaka la mabaka a matle ao ho fanweng ka ona; kapa d ha boitokollo ba motho eo eleng molaodi bo kena tshebetsong.
Dikopano tsa lekgotla
Kopano ya pele ya lekgotla e tla tshwarwa ka nako le sebakeng se tla behwa ke Letona, mme ka morao ho moo dikopano di tla tshwarwa ka dinako le dibakeng tseo lekgotla le tla di beha.
Bosiyong ba modulasetulo, motlatsi wa modulasetulo, nakong efe kapa efe a ka bitsa kopano e ikgethang ya lekgotla e tla tshwara ka nako le sebakeng se tla behwa ke modulasetulo kapa motlatsi wa modulasetulo.
Balaodi kaofela ba lokela ho tsebiswa ka dikopano kaofela tsa lekgotla ka mokgwa wa ho ngola.
Palo e ngata ya balaodi e bopa palo e lekaneng le e behilweng bakeng sa ho ka tshwara kopano efe kapa efe ya lekgotla.
Ho latela temanyana ya 4, qeto ya palo e ngata ya balaodi ba teng kopanong ya lekgotla e bopa qeto ya lekgotla mme, moo ho nang le palo e ngata ya divoutu tabeng efe kapa efe e lokelang ho etsetswa qeto, modulasetulo ya tsamaisang kopano eo o na le voutu e dihang nyewe ha mmoho le voutu ya hae ya dipuisano.
Ha ho qeto e nkilweng ke lekgotla kapa ketso e phethilweng tlasa matla a lona, e tla hlokiswa matla feela ke lebaka la hore-
a ho na le sekgeo lekgotleng; kapa b ntlha ya hore motho ofe kapa ofe ya se nang matla a ho etsa jwalo, o ile a dula kopanong jwalo ka molaodi nakong eo qeto ena e neng e etsuwa, ntle le ha e ba qeto eo e nkilweng kapa ketso eo e ile ya matlafatswa ke palo ya bongata ba hlokehang ba balaodi ba neng ba le teng kopanong ba neng ba na le tokelo ya ho ba moo jwalo ka balaodi.
Ha modulasetulo ka lebaka lefe kapa lefe a sitwa ho ka etsa mosebetsi wa hoba modulasetulo, kapa ofisi ya modulasetulo e na le sekgeo, motlatsi wa modulasetulo o tlameha ho sebetsa jwalo ka modulasetulo.
Ha e ba modulasetulo ha mmoho le motlatsi wa modulasetulo ka mabaka a itseng ba hloleha ho ba teng ho ka etsa mosebetsi wa bodulasetulo, kapa diofisi tsena bobedi eleng ya modulasetulo le ya motlatsi wa modulasetulo di na le dikgeo, lekgotla le tla lokela ho tshwaya molaodi e mong le e mong hore a sebetse jwalo ka modulasetulo.
Letona le tla ba le tokelo ya ho ba teng kopanong efe kapa efe ya lekgotla, ha feela letona le tla ba teng jwalo ka motho ya boemong ba molemohi wa ditaba feela.
Metsotso ya dikopano tsa lekgotla
Lekgotla le lokela hore le etse hore metsotso ya dikopano tsa lona e bolokwe mme dikhopi tsa metsotso di fumanwe ke ditho tsa lekgotla ha mmoho le letona.
Metsotso e jwalo,a ha e saennwe kopano e latelang ke motho eo eleng modulasetulo kopanong eo, bosiyong ba bopaki bo ka netefatsang phoso e teng, e tla nkuwa e le rekoto e ya nnete le e nepahetseng ya ka moo ditaba di tsamaileng ka teng le bopaki bo bonwang ba ditaba bo ka behwang ka pele ho lekgotla la molao, lekgotleng lefe kapa lefe kapa khomesheneng ya diphuputso.
Komiti tsa lekgotla
Lekgotla le na le hona ho ka ?
a hlomamisa dikomiti ho ka moo le ka bona ho hlokeha ka teng hore di thuse phethisong ya mesebetsi ya lekgotla; mme b le ka kgetha batho ba kang bana, e bile ho kenyeleditswe le balaodi ba lekgotla, ditho tsa moifo wa Bolaodi, mokgatlo wa indastri ena kapa setho sefe kapa sefe sa mokgatlo, batho ba nang le ditumello tsa polokeho le basebetsi ba batshwari ba ditumello tseo tse jwalo, ho latela ka moo lekgotla le bonang ho tshwanetse ka teng.
Ho putswa ha balaodi le ditho tsa komiti
Molaodi kapa setho sa komiti sa lekgotla, ntle le mohlanka ya ka sehloohong wa phethahatso kapa motho ya mosebetsing o phethahetseng wa Bolaodi kapa lekala le leng la mmuso, o kgethwa ho latela maemo, ho kenyeleditswe maemo a amanang le tefo ya moputso le menyetla ya moputso, ho latela ka moo Letona le tla tsepamisa dintho ka teng ka tumellano le Letona la Ditjhelete.
Ditjhelete tsa Bolaodi
Ditjhelete tsa Bolaodi di bopilwe ka ?
a tjhelete e abilweng ke Palamente;
b ditjhelete tse lefuweng ho Bolaodi ho latela temana ya 23;
c dimpho kapa dinyehelo tse amohetsweng ke Bolaodi e le ha di tswa mohloding ofe kapa ofe, ka kananelo ya Letona.
Bolaodi bo lokela ho sebetsa kahara meedi ya polelo eo ho buuweng ka yona karolwaneng ya 7, hore bo sebedise ditjhelete tse teng ho tlosa tseleng ditshenyehelo tseo bo bileng le tsona phethisong ya mesebetsi ya bona ho latela Molao ona.
Mohlanka ya ka sehloohong wa phethahatso o lokela ho ?
a bula akhaonte lebitsong la Bolaodi mokgatlong o ngodisitsweng jwalo ka banka ho latela Molao wa Dibanka wa selemo sa 1990 Molao wa Nomoro ya 94 wa selemo sa 1990; mme b bo thesemetse tjhelete yohle e amohetsweng ho latela karolwana ya 1.
Mohlanka ya ka sehloohong wa phethahatso, lebitsong la Bolaodi, a ka thesemetsa tjhelete yohle e amohetsweng ho latela karolwana ya 1 e sa hlokeheng bakeng sa ho ka sebediswa hang hang-
a ka kananelo ya Letona, le Dikhomeshenara tsa Matsete a Setjhaba tseo ho buuwang ka tsona karolong ya 2 ya Molao wa Dikhomeshenara tsa Matsete a Setjhaba wa selemo sa 1984 Molao wa Nomoro ya 45 wa selemo sa 1984;
b kapa le mokgatlo o mong ho latela ka moo lekgotla le Letona, ka tumellano le Letona la Ditjhelete, ba ka behang ditaba ka teng.
Bolaodi bo ka sebedisa tjhelete ya tswala e tswang polokelong e lohothwang karolwaneng ya 4 ho lefa ditshenyehelo tse mabapi le phethiso ya mesebetsi ya bona ho latela Molao ona.
Bolaodi ka tumello ya Letona, eo ho fanweng ka yona ka tumellano le Letona la Ditjhelete, bo ka-
a fana ka mtla a hore ho thehwe matlole a jwalo a polokelo; mme ho b bolokwe ditjhelete tse jwalo moo, ho latela ka moo e hopolang hore ho a hlokeha kapa ho molemong wa bona.
Bolaodi selemong se seng le se seng sa ditjhelete, nakong e tla behwa ke Letona, bo lokela ho nehelana ka tlhaloso ya tjhelete e akanyeditsweng hore e tla kena le ya ditshenyehelo bakeng sa selemo se latelang sa ditjhelete ho Letona bakeng sa kananelo ya lona, eo ho nehelanwang ka yona ka tumellano le Letona la Ditjhelete.
Selemo sa ditjhelete sa Bolaodi se simolla mohla la 1 selemong se seng le se seng ho fihlela mohla la 31 selemong se latelang, empa selemo sa pele sa ditjhelete se simolla letsatsing le boletsweng ho fihlela mohla la 31 selemong se latelang.
Moo Letona le Lekgotla ba sa dumellaneng teng
Ha Letona le hana kgothaletso ya lekgotla e lohothwang temaneng ya 543, Letona le lekgotla ba lokela ho ikitlaheletsa ho rarolla ho se dumellane hona ho teng ho bona.
Ha letona le lekgotla ba hloleha ho rarolla qaka ena ya ho se kgone ho fihlela tumellano, Letona le etsa qeto ya qetelo.
Pehelo ho Letona le Palamente
Bolaodi bo lokela ho hlahisa le ho nehelana ka pehelo ya setjhaba ya selemo ho Letona mabapi le polokeho ya basebetsi, setjhaba le tikoloho e amanang le tshebetso ya ralewa kaofela eo Bolaodi bo lebeletsweng hore bo e laole tlasa Bili ena ho kenyeleditswe le dintlha tse ding tse ka laeletswang.
Letona le lokela ho teka ka pele ho Palamente pehelo ya setjhaba ya selemo eo a e amohetseng ho latela temanyana ya 1 nakong ya matsatsi a 14 ka morao hoba a e amohele ha Palamente e tshwere kopano ya yona e tlwaelehileng kapa ha e ba Palamente e se kopanong e tlwaelehileng, nakong ya matsatsi a 14 ka morao hoba e qale ka kopano ya yona e tlwaelehileng e latelang.
Taolo ya molao le ho futsanehiswa ha Bolaodi
Ntle le dipallo tsa molawana ofe kapa ofe, Bolaodi bo keke ba behwa tlasa taolo ya molao kapa ba futsanehiswa ntle le ha sena se tjhaeletswe monwana ke Molao wa Palamente o amohetsweng ka ho qoholleha bakeng sa sepheo seo.
KGAOLO YA BONE
DITUMELLO TSA POLOKEHO
Merero ya Ralewa e hlokang tumello ya polokeho
Ho latela dipallo tsa temanyana ya 2, ha ho motho ya tla etsa mosebetsi ofe kapa ofe wa tshebetso ya ralewa kapa karolo ya tshebetso ya ralewa.
Ho sa behellwe ka thoko dipallo tsa temanyana ya 1, ke batho ba latelang feela ba ka etsang tshebetso ya ralewa kapa karolo ya tshebetso ya ralewa tlasa taolo ya tumello ya polokeho-
a mosebetsi wa taolo ya marangrang;
b ho kganna terene;
c ho laola seteishene; le d motho ofe kapa ofe ya tshwailweng a hloka tumello ya polokeho ke Letona ka tsebiso ya Koranta ya Mmuso.
Kopo ya tumello ya polekeho
Kopo ya tumello ya polkeho e lokela ho etswwa ho mohlanka ya ka sehloohong wa phethahatso.
Bolaodi bo ka nna ba kopa hore o lefe tjheletana e itseng bakeng sa ho sebetsana le kopo ya tumello ya polokeho.
Kopo ya tumello ya polokeho e lokela ho tsamaya mmoho le tlaleho ya mokgwa wa taolo ya polokeho mme e lokela ho-
a etswa foromong;
b kenyeletsa lesedi; mme c felehetswe ke tjheletana ya ho sebetsana le kopo ena, e tla behwa ke Bolaodi.
Mohlanka ya ka sehloohong wa phethahatso-
a ho fihlela moo ho utlwahalang hore motho a ka etsa jwalo, a ka hloka hore moikopedi, ka ditshenyehelo tsa hae, a nehelane ka tse latelang letsatsing leo ho fanweng ka lona-
i lesedi le leng, ha mmoho le lesedi le kentsweng kopong; le ii tekolo e hlokang kgahlamelo ya lesedi leo ho fanweng ka lona ho latela seratswana sa sa i, ke motho ya amohelehang lekgotleng;
b a ka laela hore ho tshwarwe diphuputso ka monyetla wa tshusumetso ya tumello ya polokeho e lohothwang mabapi le tshebetso e bolokehileng ya ralewa;
c a ka mema maikutlo a ngotsweng a tswang lekaleng lefe kapa lefe la mmuso kapa motho ya nang le thahasello tabeng ena; mme o d lokela ho fa moikopedi monyetla wa boemedi tabeng efe kapa efe ya kopo ya tumello ya polokeho.
Mohlanka ya ka sehloohong wa phethahatso nakong efe kapa efe ya mokgwa ona wa kopo, a ka hloka hore moikopedi-
a a fane ka tsebiso e tshwanetseng dikoranteng le mefuteng e meng ya diphatlalatso-
i moo a hlalosang tumello ya polokeho eo a e kopang;
ii moo a bolelang hore boipilaetso bo ngotsweng bo itshetlehileng tshebetsong e bolokehileng ya ralewa bo ka hlahiswa kgahlanong le kopo ena pele ho letsatsi le boletsweng, e sa lokelang hore e be ka tlase ho matsatsi a 60 ka morao ho phatlalatso ya qetelo ya tsebiso;
iii moo a fanang ka aterese moo boipilaetso bo ngotsweng bo ka lebiswang teng; le iv moo ho kentsweng dintlha tse ding ho latela ka moo lekgotla le ka hlokang ka teng;
b hore a nke mehato eo mohlanka ya ka sehloohong wa phethahatso a ka fanang ka yona ho etsa hore kopo e finyelle maikutlo a makala a loketseng a mmuso, batho ba nang le thahasello le setjhaba ka kakaretso; le c ho kgotsofatsa mohlanka ya ka sehloohong hore tokelo tsa motho ofe kapa ofe e mong ya nang le thahasello ho latela Bili ena di keke tsa ba ka mosing.
Dipehelano tsa tumello ya polokeho
Lekgotla le ka theha maemo tsitsitseng a tla sebetsa mokgahlelong o le mong kapa mekgahlelong e meng ya tumello ya polokeho.
Mohlanka ya ka sehloohong wa phethahatso ho latela temanyana ya 3, a ka maneha pallo efe kapa efe tumellong ya polokeho, ho kenyeleditswe ?
a nako ya tshebetso ya tumello ya polokeho;
b sebopeho, mokgwa, nako le nehelano ya tekolo efe taba efe ya tlaleho ya mokgwa wa taolo ya polokeho;
c maemo a sebaka;
d ho thotwa ha ntho efe kapa efe ntle le theepa e kotsi kapa e ka tlisang kotsi;
e ho thotwa ha theepa e kotsi;
f ho thota bapalami;
g ho thota theepa ka kakaretso;
h ho potlaka;
i ho hula;
j tlhokeho ya hore motshwari wa tumello a dumele hore a ikobele ditlhahlobo tse tshwarwang kgafetsa tsa polokeho;
k tlhokeho ya hore motho ya nang le tumello a lokele ho tsebisa mohlanka ya ka sehloohong wa phethahatso, ka ho ngola, phetoho efe kapa efe ya taolo ya motshwari; le l eng kapa eng ya thekniki kapa eng kapa eng eo eleng ya bohlokwa ho tiisa hore ho na le polokeho kapa tshireletso kapa tsona di le pedi, bathong ba holofetseng, bathong ba bang, theepeng le tikolohong kapa ho etswe monyetla wa ho hlabolla sebaka sefe kapa sefe.
Mohlanka ya ka sehloohong a ka fetola pallo efe kapa efe e teng tumellong ya polokeho.
Mabaka a qeto
Ka morao hoba mohlanka ya ka sehloohong a fihlele qeto hodima kopo ya tumello ya polokeho, o lokela hore ka potlako-
a tsebise moikopedi le motho ofe kapa ofe ya ileng a ba le kganyetso kopong eo;
b ka kopo ya motho ofe kapa ofe ya lohothwang serapeng sa a, a nehelane ka mabaka a qeto ya hae.
Ho kgaolwa, ho hulwa kapa ho lesa tumello ya polokeho
Mohlanka ya ka sehloohong wa phethahatso, ka kananelo ya lekgotla, a ka hula kapa a kgaola tumello ya polokeho ha motshwari a hloleha-
a ho ikamanya le pallo efe kapa efe ya tumello; kapa b ho ikamanya le Bili ena.
Mohlanka ya ka sehloohong wa phethahatso o lokela, hore ha kopuwa ke motho ofe kapa ofe ya amehang ka lebaka la qeto e entsweng ho latela temanyaneng ya 1, a nehelane ka mabaka a ngotsweng a ho hula kapa ho kgaola tumello ya polokeho.
Motshwari wa tumello ya polokeho a ka lesa tumello ya polokeho.
Thibelo ya ho fetisa tumello ya polokeho ho leba ho motho e mong
Tumello ya polokeho e ntshitsweng tlasa Bili ena ha e kgone hore e fetisetswe mothong e mong.
KGAOLO YA BOHLANO
TAOLO YA POLOKEHO
Karolo ya 1: Mekgwa ya Taolo ya Polokeho, Melawana le Maemo
Melawana ya mekgwa ya taolo ya polokeho le mokgwa wa taolo ya polokeho wa ho fana ka tlaleho
Letona le ka etsa melawana mabapi le-
a sebopeho le dikahare tsa mokgwa wa taolo ya polokeho;
b sebopeho, dikahare le mokgwa wa taolo ya polokeho wa ho nehelana ka tlaleho.
c Maemo ao lekgotla le ka hlokang hore motho ya tshwereng tumello ya polokeho a lekole kapa a fetole mokgwa wa taolo ya polokeho kapa mokgwa wa taolo ya polokeho wa ho nehelana ka tlaleho.
Melawana le maemo
Letona le lokela ho etsa melawana mabapi le tsela e lokelang ho latelwa ke Lekgotla le motho ofe kapa ofe ntshetsopeleng ya melawana le maemo a tshebetso ya polokeho ya ralewa.
Ka morao hoba o ikamanye le mehato e laeleditsweng, melawana efe kapa efe e amohetsweng ke lekgotla e tlama batho bohle ba fuweng matla ke Bili ena ho tsamaisa tshebetso ya ralewa.
Ho ho ka ba le qabang tlhalosong ya melao kapa maemo ekasitana le melawana, tlhaloso ya melawana e amaheng ke yona e tla nkellwa hloohong.
Karolo ya 2: Makaretjhe, Theepa ya tshebetso le Diteishene
Melawana ya moralo, kaho, tshebetso le diphetoho
Letona le ka etsa melawana hodima ditaba tse latelang mabapi le tshusumetso ya yona tshebetsong ya ralewa e bolokehileng-
a kaho e ntjha kapa e lohothwang e ka tlisang tshusumetso tshebetsong e bolokehileng ya ralewa le e hlokang kananelo ya Bolaodi le mehato e lokelang ho latelwa bakeng sa kananelo e jwalo ho kenyeleditswe le ho nkela hloohong boipilaetso bo teng;
b moralo, kaho, diphetoho, tlhahiso, tlhokomelo le tshebetso ya theepa ya ralewa le diteishene, ho kenyeleditswe karolo tse sebetswang ke batho le tsebo e hlokehang;
c moralo, tlhahiso, phetoho, tlhokomelo le tshebediso ya diteishene, makaretjhe a ralewa, ho kenyeleditswe diabo tsa batho le tsebo e hlokehang;
d ntho efe kapa efe e amanang le moralo, kaho, ho fumana motho ya tla etsa mosebetsi le ho fetolwa ha makaretjhe, theepa le diteishene tseo Letona le di nkang e le tsa bohlokwa le tse hlokehang bakeng sa tshebetso e bolokehileng ya ralewa;
e Ho thotwa ha theepa e kotsi ka seporo.
Karolo ya 3: Tshebetso eo eseng ya ralewa e amang polokeho
Melawana bakeng sa theepa ya tshebetso kapa mesebetsi e nang le tshusumetso tshebetsong e bolokehileng ya ralewa
Letona le ka etsa melawana mabapi le ?
a ho kampela;
b merafo le ditjhekollo dife kapa dife;
d tshebediso ya naha mabapi le ka moo e nang le tshusumetso ka teng tsamaisong ya dikgwerekgwere e ammanang le ralewa, ka ditherisano le Letona la Ditaba tsa Naha;
e mesebetsi efe kapa efe ya kaho e ka hodimo, ka tlase kapa e haufi le ralewa;
f poloko ya theepa e haufi le ralewa;
g ho tloswa ha mobu tseleng ya moo tsela e tshelang seporo teng;
h maemo ao tlasa ona moqhobi wa terene a dumeletsweng ho kena sebakeng se haufi le ralewa le maemo ao tlasa ona ditlhapiso di ka lefuwang ka ona bakeng sa batho ba ruileng naha eo ya sebaka seo se haufi;
i boholo le ho hlongwa ha makeno diteisheneng ho tloha sebakeng se haufi le steishene;
j ntshetso pele ya sebaka se haufi le seteishene;
k taba efe kapa efe e amanang le tshebetso eo eseng ya ralewa e susumetsang polokeho ya ralewa eo Letona le nkang e hlokahala bakeng sa tshebetso e bolokehileng ya ralewa.
Karolo ya 4: Dintlha tsa Tshireletso
Melawana ya dintlha tsa tshireletso
Letona le ka etsa melawana hodima-
a mehato ya tiiso ya polokeho ya batho, ho kenyeleditswe batho ba holofetseng, ba palameng makaretjhe a emeng kapa a tsamayang kapa seteisheneng kapa sebakeng sefe kapa sefe;
b mehato ya tiiso ya polokeho le tiiso ya tshireletso ya batho kaofela mabapi le ketso ya boferekanyi kapa tshoso efe kapa efe e etswang tshireletsong ya batho le polokehong ya ralewa kapa mabapi le karolo efe kapa efe ya tshebetso ya ralewa.
KGAOLO YA BOTSHELELA
BOKENO LE TLHAHLOBO
Khiro ya mohlahlobi wa polokeho
Letona ka ho ngola, le ka hira motho ofe kapa ofe ya loketseng hore e be mohlahlobi wa polokeho ho phethisa mosebetsi o lohothwang temaneng ya 34.
Mohlahlobi wa polokeho o tlamehile hore a fuwe setifikeiti sa khiro se saennweng ke Letona, kapa se saennweng lebitsong la Letona, ke mohlanka ya ka sehloohong wa phethahatso moo sebopeho sa mesebetsi ya motho ena ya filweng matla se hlaloswang.
Matla le mesebetsi ya mohlahlobi wa polokeho
Mohlahlobi wa polokeho ka nako efe kapa efe e utlwahalang le ntle le ho fana ka tsebiso, a ka kena kapa a feta sebakeng sa ralewa le batho ba hlokehang, makoloi, diphahlo le theepa ka morero wa ho etsa tlhakiso e tlwaelehileng ya kapa tlhahlobo ya mokgwa wa taolo ya polokeho wwa moqhobi mabapi le tshebetso ya ralewa ha latela ka moo ho entsweng monyetla ka teng tumellong ya polokeho.
Mohlahlobi wa polokeho nakong efe kapa efe e utlwahalang le natle le ho fana ka tsebiso, ka matla a lengolo la lekgotla, a ka kena sebakeng le batho ba hlokehang, makoloi, diphahlo le theepa, mme a phethisa bohato bofe kapa bofe bo hlokehang ho-
a fuputsa hore ha ho moo ho tlolwang Bili ena, le pallo dife kapa dife tse hoketsweng ho tumello ya efe kapa efe ya polokeho, kapa molawana ofe kapa ofe kapa boemo bo amohetsweng ho latela Bili ena, kapa tsebiso efe kapa efe ka taelo e ntshitsweng tlasa Bili ena;
b fuputsa hore naa lesedi lefe kapa lefe leo ho nehelanweng ka lona mabapi le tumello ya polokeho le nepahetse.
Lengolo la lekgotla le dumellang hore ho etswe dophuputso leo ho buuwang ka lona temanyaneng ya 2 le ka ntshwa feele ke moahlodi kapa mmaseterata ya nang le taolo sebakeng seo theepa ena eo ho buuwang ka yona e leng hona teng, mme e lokela ho ntshuwa ha e ba ho hlahela leseding le fumanweng tlasa kano kapa tiisetso ya hore-
a ho na le mabaka a utlwahalang a ho dumela hore Bili ena, le hore pallo efe kapa efe e hoketsweng ho tumello efe kapa efe ya polokeho kapa tsebiso efe kapa efe kapa taelo tlasa Bili ena, e tlolwang;
b ho na le mabaka a utlwahalang a ho dumela lesedi le leng le le leng leo ho nehelanwang ka lona mabapi le tumello ya polokeho ha le a nepahala; kapa c ho a hlokeha ho ntshetsa pele mosebetsi o boletsweng temanyaneng ya 2 le hore ho hannwe ka bokeno ba sebakeng se itseng.
Ha lengolo la lekgotla la ho etsa diphuputso le lokelang hore le ntshuwe le kopilwe empa ho na le tieho ya hore leknolo leo la diphuputso le tla senya morero wa tlhahlobo ho latela temanyana ya 3 a kapa b, mohlahlobi wa polokeho a ka nna a kena sebakeng sena ntle le lekgolo le jwalo la lekgotla.
Mohlahlobi wa polokeho ya kenang sebakeng ho latela temana ena o lokela hore a itsebise mme a nehelane ka setifikeiti sa khiro ho ya ka moo ho lohothilweng ka teng temaneng ya 332, ha ho na le kopo e jwalo e tswang ho motho ofe kapa ofe ya sebakeng seo.
Mosebetsi wa ho thusa mohlahlobi wa polokeho
Ha mohlahlobi wa polokeho a kena sebakeng sefe kapa sefe kapa sebakeng seo ho buuwang ka sona temaneng ya 341 kapa temaneng ya 342, mong?a sebaka kapa motsamaisi le mosebetsi e mong le e mong ya phethang mosebetsi ofe kapa ofe ba lokela ho thusa mohlahlobi wa polokeho, ba fane ka dikarabo dipotsong le ho nehelana ka monyetla ofe kapa ofe oo mohlahlobi a o hlokang ka mabaka a utlwahalang.
Batho ba botswang ke mohlahlobi wa polokeho tlasa temananyana ya 1 ba lokela ho fana ka karabo potsong e nngwe le e nngwe ka bokgoni bohle boo ba nang le bona, empa ha ho motho eo ho hlokehang hore a arabe potso efe kapa efe ha e ba mohlomong karabo eo a tla fana ka yona ho latela mabaka a utlwahalang e tla be e mo kenya tshotsho dinaleng.
Mosebetsi wa ho hlahisa ditokomane
Motho ofe kapa ofe ya nang le tumello ya polokeho kapa ya lokelang ho ba le yona kapa tokomane efe kapa efe e nngwe, ho kenyeleditswe tokomane ya ilektroniki, e ntshitsweng kapa e hlokehang ho latela Bili ena, o lokela ho e hlahisa ha mohlahlobi wa polokeho a e kopa mme o lokela-
a ho dumella mohlahlobi wa polokeho, ka sepheo sa tlhahlobo ena, ho tlosa theepa efe kapa efe kapa eng kapa eng eo mohlahlobi a e supileng;
b ho dumella tlhahlobo ya ditokomane tse hlwailweng ke mohlahlobi ho kenyeleditswe taba ya ho etsa dikhopi tsa teng; le c ho nehelana ka lesedi lefe kapa lefe ho mohlahlobi, ha mohlahlobi a entse kopo e utlwahalang ho latela taolo ya motho eo.
Matla a mohlahlobi wa polokeho a ho sebetsana le maemo a sa bolokehang
Ha mohlahlobi ho latela mabaka a utlwahalang aa dumela hore boemo kapa mosebetsi ke tshoso kapa o ka baka tshoso tshebetsong e bolokehileng ya ralewa, mohlahlobi a ka fana ka taelo e lebang ho motho ofe kapa ofe ya ikarabellang boemong bo jwalo ka mosebetsi o jwalo hore ?
a mosebetsi oo o sehelwe moedi kapa o kgaotswe, mme mohlahlobi a ka beha dipehelo mosebetsing o jwalo; kapa b ho nkwe bohato nakong e utlwahalang ke motho ya amehang ba ho fedisa tshoso .
Motho ofe kapa ofe ya fuweng taelo tlasa temananyana ya 1 o lokela ho nka mehato e lokodisitsweng taelong, nakong e itseng e badilweng, ho lokisa mosebetsi oo kapa boemo boo ho buuweng ka bona taelong eo.
KGAOLO YA BOSUPA
DIPHUPUTSO LE HO TLALEHA KETSAHALO YA RALEWA
Tlaleho ya ketsahalo ya ralewa
Mosebetsi kapa moqhobi e mong le e mong o lokela ho tlalehela mohlanka ya ka sehloohong wa phethahatso ka diketsahalo tsohle tsa mofuta le sehlopha ka mokgwa le sebopeho ho latela ka moo Letona le laeleditseng ka teng.
Phuputso ya ketsahalo ya ralewa
Lekgotla ha le amohetse taelo e tswang ho Letona, le lokela ho fuputsa ketsahalo efe kapa efe ya ralewa ka sepheo sa ho thibela ketsahalo tse tshwanang le tsena ka nako e tlang.
Lekgotla le na le hona ho ka, le ha Letona le laela lekgotla ho etsa jwalo, le lokela ho hira motho ya nang le mangolo a loketseng ho etsa diphuputso tsohle tseo ho buuwang ka tsona temanyaneng ya 1.
Mofuputsi ya hirilweng ho latela temananyana ya 2, o lokela ho fana ka tlaleho e ngotsweng ho lekgotla ha a se a qetile ho fuputsa mme lekgotla le ka nna la amohela tlaleho ena jwalo ka qeto ya lekgotla kapa la sebetsana le yona ha le dumela hore ke bohlale ho etsa jwalo.
Motho ya etsang diphuputso ketsahalong efe kapa efe ya ralewa ho latela dipehelo tsa temanyana ya 2, a ka kena le ho hlahloba sebaka sefe kapa sefe, ntle le ntlo ya bodulo, theepa ya tshebetso, marangrang a tshebetso kapa makaretjhe a ralewa eleng theepa e tlasa taolo ya motho ofe kapa ofe, eo ho latela maikutlo a mofuputsi, le ka mabaka a utlwahalang le ka moo ho hlokehang ka sepheo sa diphuputso.
Motho ofe kapa ofe ya nang le taolo kapa mosebetsi ho latela ketsahalo ya ralewa, ho kenyeleditswe le sebaka kapa tikoloho, seo eleng sona se fuputswang ho latela temanyana ya 1 o tlameha-
a ho dumella mofuputsi ho suthisa, ka morero wa diphuputso, theepa efe kapa efe kapa ntho tse supilweng ke mofuputsi.
b ho dumella tlhahlobo ya ditokomane e lokodisitsweng ke mofuputsi ho kenyeleditswe taba ya o etsa dikhopi ya ditokomane tsena; le c ho fana ka lesedi lefe kapa lefe le taolong ya motho eo ho mofuputsi, ha mmofuputsi a etsa kopo ka mabaka a utlwahalang.
Batho ba hlongwang dipotso ke mofuputsi ya hirilweng ho latela temanyana ya 2 ba lokela ho araba potso e nngwe le e nngwe ka tsebo ya bokgoni bohle ba bona, empa ha ho motho eo ho hlokehang hore a arabe potso efe kapa efe e tla mmeha ka mosing ka ho e araba.
KGAOLO YA BOROBEDI
Tlhomamiso ya mokgwa wa naha wa lesedi la polokeho ya ralewa le tlhokomelo
Bolaodi bo ka theha mokgwa wa lesedi la naha le tlhokomelo mabapi le tshebetso e bolokehileng ya ralewa kahare ho Afrika Borwa.
Mokgwa wa lesedi lena o ka kenyeletsa, hare tse ding ?
a bukana e ngodisang batho bohle ba nang le ditumello tsa polokeho b ntlha efe kapa efe eo lekgotla le nkang hore ke ya bohlokwa kapa e a hlokeha.
Bolaodi bo ka hloka hore motho ofe kapa ofe, hore nakong e utlwahalang kapa kgafetsa jwalo, a fane ka lesedi lefe kapa lefe ka mokgwa o ngotsweng, ditokomane, disampole kapa theepa e hlokehang ka mabaka a utlwahalang ka morero wa mokgwa wa lesedi lefe kapa lefe kapa mokgwa wa tlhokomelo.
Lesedi le furweng ke mokgwa ofe kapa ofe wa lesedi kapa mokgwa wa tlhokomelo o thehilweng ho latela kgaolo ena le lokela hore le etswe hore le fumanwe ke Bolaodi, ho nketswe hloohong meedi efe kapa efe e behilweng ke Molao wa Kgothaletso ya ho Fihlella Lesedi, wa selemo sa 2000 (Molao wa Nomoro ya 2 wa selemo sa 2000), le tefo ya tjhelete e itseng e tla behwa ke Bolaodi.
Melawana ya taolo ya tlhokomelo, tlhahlobo le lesedi
Letona le ka nna la etsa melawana e laeletsang ?
a tataiso, mehato, maemo le mekgwa ya ho hlokomela; le b sebopeho, mofuta, nako le sebopeho sa lesedi le lokelang hore ho nehelanwe ka lona bakeng sa tlhahlobo ho latela Kgaolo ena.
KGAOLO YA BOROBONG
BOIPILETSO LE THAROLO YA QABANG
Boipiletso bo lebang ho mohlanka wa phethahatso mabapi le qeto ya mohlahlobi wa polokeho
Motho ofe kapa ofe eo ditokelo tsa hae di anngweng hampe ke qeto ya mohlahlobi wa polokeho, e ka ba ho latela temana ya 37, kapa tshebediso ya matla afe kapa afe ao a fuweng ho latela Bili ena, o na le hona ho ka etsa boipiletso kgahlanong le qeto eo ho mohlanka ya ka sehloohong wa phethahatso.
Boipiletso bo jwalo bo lokela-
a kena nakong ya matsatsi a 60 ho tloha mohla mohlahlobi wwa polokeho a neng a tsebisa ka qeto eo kapa letsatsi le latelang ha morao ho latela ka moo mohlanka ya ka sehloohong wa phethahatso a tlang dumela;
b mme o lokela ho lokodisa hantle mabaka a boipiletso boo.
Ka morao hoba mohlanka ya ka sehloohong wa phethahatso a hlahlobe mabaka a boipiletso le mabaka a mohlahlobi wa polokeho a qeto ya hae, ka potlako ho latela ka moo ho ka kgonehang ka teng-
a o tla tiisa, a qhelele thoko kapa a etse qeto e nngwe e fapaneng; kapa b a fetole qeto efe kapa efe e nngwe bakeng sa qeto e entsweng ke mohlahlobi wa polokeho.
Boipiletso ho lekgotla kgahlanong le qeto e entsweng ke mohlanka ya ka sehloohong wa phethahatso
Motho e mong le e mong eo ditokelo tsa hae di anngweng hampe ke qeto ya mohlanka ya ka sehloong wa phethahatso, mohlomong ho latela temana ya 443 kapa ka ho phethahatsa matla ao a nang le wona ho latela Bili ena, a ka etsa boipiletso ho lekgotla kgahlano le qeto eo.
Boipiletso bo jwalo bo tlameha -
a ho kenngwa nakong ya matsatsi a 60 ka morao ho letsatsi leo qeto e neng e tsebahatswa ka lona ke lekgotla kapa letsatsi le leng le tlang ha morao ho latela ka moo lekgotla le tla dumela ka teng; mme b ho lokodisa mabaka a hao a boipiletso.
Lekgotla ka morao hoba le lekole mabaka a hao a boipiletso le ho lekola qeto ya mohlaka ya ka sehloohong wa phethahatso, le lokela hore ka potlako ka moo ho kgonehang ka teng le-
a tiise, le qhelele ka thoko kapa le fane ka qeto e nngwe e fapaneng; kapa b fetole e nngwe ya qeto bakeng sa qeto ya mohlanka ya ka sehloohong wa phethahatso.
Boipiletso ho Letona mabapi le qeto ya Lekgotla
Motho e mong le e mong eo ditokelo tsa hae di amehileng ha bohloko ka lebaka la qeto ya lekgotla, mohlomong ho latela temana ya 453 kapa phethahatsong ya matla afe kapa afe a Bili ena, a ka iketsetsa boipiletso kgahlanong le qeto eo ho Letona.
Boipiletso bo jwalo bo tlameha ho-
a ho kenngwa nakong ya matsatsi a 60 ka morao ho letsatsi leo qeto e neng e tsebahatswa ka lona ke kekgotla kapa letsatsing le leng le tlang ha morao ho latela ka moo Letona le tla dumela ka teng; mme b lokodisa mabaka a boipiletso bona ba hao.
Ka morao hoba Letona le lekole mabaka a hao a boipiletso le mabaka a lekgotla a qeto, letona le lokela hore ka potla ka moo ho kgonehang ka teng le-
a tiise, le qhelele ka thoko kapa le fane ka qeto e nngwe e fapaneng; kapa b fetole e nngwe ya qeto bakeng sa qeto e entsweng ke lekgotla.
Tekolo ya qeto e entsweng ke Letona ke Lekgotla le Phahameng
Motho e mong le e mong eo ditokelo tsa hae di amehileng hampe ka lebaka la qeto ya Letona, mohlomong ho latela temana ya 463 kapa phethahatsong ya ya matla afe kapa afe a Bili ena, a ka iketsetsa boipiletso Lekgotleng le Phahameng la dinyewe.
Tekolo e jwalo e lokela-
a ho kenngwa nakong ya matsatsi a 60 ka morao ho letsatsi leo qeto e neng e tsebahatswa ka lona ke Letona kapa letsatsi le leng le hlahlamang leo le tla dumelwa ke Lekgotla le Phahameng la dinyewe;
b ho lokodisa hantle mabaka ao ka yona ho lekelwang hore ho etswe tekolo.
Tekolo ena e lokela ena e lokela hore e ntshetswe pele jwalo ka ha e ka ke qeto ya tekolo ya lekgotla la Mmaseterata Lekgotleng le Phahameng la dinyewe.
KGAOLO YA BOLESHOME
DITLOLO TSA MOLAO LE PHEKO
Ditlolo tsa molao
Motho e mong le e mong ya-
a tlolang molao kapa ya hlolehang ho inyalanya le temana ya 22 kapa eo qeto e entsweng mabapi le yena ho latela temana ya 24;
b hlolehang ho ikamanya le taelo e lohothwang temaneng ya 37;
c sitisang mohlahlobi wa polokeho phethahatsong ya matla a hae kapa phethisong ya mesebetsi ya hae ho latela Bili ena;
o molato ka ho tlola molao.
Motho e mong le e mong ya tlolang molao kapa ya hlolehang ho ikamanya le pallo efe kapa efe ya Bili ena kapa pehelo, tsebiso, taelo, thibelo, tumello ya polokeho, tumello, molawana, boemo, monyetla, setifikeiti kapa tokomane e behilweng, neo, ho ntshitsweng, kgweletso kapa eo ho fanweng ka yona ho latela temananyana ya 1, o molato ka ho tlola molao.
Motho ofe kapa ofe ya fuweng kotlo hobane a tlotse molao ho latela temanyana ya 1 kapa ya 2 o jara boikarabelo ba kotlo ya tefiso kapa ho hlola tjhankaneng nakong e sa feteng dilemo tse kapa dikotlo tseo di le pedi eleng ya ho lefa le ho hlola tjhankaneng.
Moo motho ofe kapa ofe a ileng a fumanwa a le molato mme a fuwa kotlo ho latela Bili ena mme-
a ho na le motho ya tswileng kotsi kapa ya lahlehetsweng ka lebaka la ketso eo kapa bolebadi boo eleng tlolo ya molao; kapa b ho na le tshenyo e bakilweng theepeng kapa tikolohong, Lekgotla le ka nna la etsa hore nyeweng yona eo-
a ka kopo e ngotsweng ya motho ya tswileng kotsi kapa ya lahlehetsweng; kapa b ka kopo e ngotsweng e tswang ho Letona kapa ho Bolaodi ho latela tshenyo e bakilweng theepeng kapa tikolohong; le c boteng ba motho ya fumanweng a le molato, a etsa potsisiso ntle le ho totobatsa boemo ba hae ntlheng ya ho tswa kotsi, tahlehelo kapa tshenyo le ho tsepamisa boholo ba kameho eo.
Ho putswa mabapi le tshenyehelo
Ka morao hoba ho tsepamiswe ntlha ena ho latela temana ya 49, Lekgotla le ka nna la-
a fana ka moputso bakeng sa tahlehelo kapa ho tswa kotsi hoo motho a ileng a ba le hona hoo ho buuwan ka hona temaneng ya 49 kgahlanong le moqosuwa;
b laela hore moqosuwa a lefelle ditshenyehelo tsa mehato e nkilweng ya tlhabollo kapa eo eleng hona e tla nkuwa; kapa c laela hore mehato ya tokiso e etsuwe ke moqosuwa.
Ditlolo tsa molao tse mabapi le dikamano tsa ramosebetsi le mosebetsi
Ha ho na le ketso kapa bolebadi ba mosebetsi kapa moromuwa ?
a e nkuwang e le tlolo ya molao ho latela Bili ena mme hona ho etsuwa ka boomo kapa tumello e sa qaqiswang hantle ya ramosebetsi kapa hlooho ya mosebetsing, ho latela ka moo ditaba di leng ka teng, ramosebetsi kapa hlooho ya mosebetsi, ho latela ka moo ditaba di leng ka teng, ha mmoho le taba ya hore mosebetsi kapa moromuwa kapa hlooho ya mosebetsi, o tla jara boikarabelo ba kotlo ya tlolo eo ya molao; kapa b e tla nkuwa e le tlolo ya molato ke ramosebetsi kapa hlooho ya mosebetsi, ho latela ka moo ditaba di tla beng di le ka teng, ho latela Bili ena hore mosebetsi kapa moromuwa ha mmoho le taba ya hore ramosebetsi kapa hlooho mosebetsing ba tla jara molaoto wa tlolo ya molao, ha feela ho na le bopaki ba tlolo eo e bolelwang ke ramosebetsi, hlooho mosebetsing kapa moromuwa, ho latela ka moo ditaba di leng ka teng, e tla ba bopaki bo bonahalang ba hore motho ya boletsweng o molato ho latela temana ena.
Boikarabelo ba Molaodi
Motho e mong le e mong eo eleng molaodi kapa eo e neng e le molaodi wa motho ka molao nakong eo motho eo wa molao ya ileng a fumanwa a le molato ka tlolo ya molao tlasa Bili ena a neng a tlola molao ona ka boyena o tla fumanwa a le molato wa tlolo e bolelwang mme o na le boikarabelo kotlong ya ho lefiswa e qaqisitsweng ha e ba tlolo eo ya molao eo ho buuwang ka yna e ile ya ba teng ka lebaka la ho hloleha ha molaodi hore a nke mehato yohle e utlwahalang e neng e hlokahala tlasa maemo oo ho thibela hore tlolo eo ya molao e seke ya ba teng: Ha feela ho na le bopaki ba tlolo eo e bolelwang ke motho eo wa molao e tla ba bopaki bo bonahalang boo molaodi aa tla fumanwa a le molato ka bona tlasa temana ena.
Taelo ya lekgotla ya thibelo kapa taelo e nngwe ya Lekgotla le Phahameng
Lekgotla le Phahameng la dinyewe, ka kopo ya Letona kapa ya Bolaodi, le ka fana ka tahibelo kapa taelo efe kapa efe e nngwe e loketseng kgahlanong le motho ofe kaapa ofe ya tlotseng dipehelo dife kapa defe tsa Bili ena, ho kenyeleditswe le taelo ya hore ho kgaotswe mosebetsi ofe kaapa ofe o nkuwang e le tlolo ya molao le ho phekola tshusumetso e sa nepahalang ya tlolo eo ya molao.
KGAOLO YA LESHOME LE MOTSO O LE MONG
DIPEHELANO TSE AKARETSANG TSE MABAPI LE MELAWANA
Ho etswa ha melawana
Letona, ka morao hoba le tshware ditherisano le lekgotla le ka morao hore le etse tsebiso Koranteng ya Mmuso, le ka ba le hona ho etsa melawana mabapi le taba e nngwe le e nngwe-
a e hlokwang kapa e dumeletsweng hore e laeletswe ho latela Bili ena;
Molawana ofe kapa ofe o etswang ho latela temanyana ya 1 o ka nna wa hbeha hoe-
a tlolo ya molao oo kapa ho hloleha ho inyalanya le ona, ke tlolo ya molao; mme b motho ya fumanwang a le molato ka tlolo eo lya molao o tla fuwa kotlo e nang le tefiso e laeleditsweng kapa nako ya ho hlola tjhankaneng nako e sa feteng nako e laeleditsweng.
Lekgotla le ka kgothaletsa ho Letona hore ho etswe molawana ofe kapa ofe o lohothwang ho latela Bili ena, mme kgothaletso eo e lokela ho lekolwa ke Letona.
Letona pele le etsa molawana ofe kapa ofe tlasa Bili ena, le lokela-
a ho phatlalatsa tsebiso Koranteng ya Mmuso-
i moo le lokodisang setshwantsho sa melawana eo; le ii ho mema maikutlo a ngotsweng hore a kenngwe mabapi le melawana eo e hopotsweng, moo ho totobatswang aterese moo maikutlo ana a lokelang ho romelwa teng pele ho letsatsi le itseng, eleng letsatsi le kekeng la e ba pele ho nako ya matsatsi a 60 ka morao hoba ho etswe phatlalatso ya tsebiso eo;
b ho lekola mehato e meng hape e ka bang teng hape, ha e ba ho na le e meng, e tshwanetseng e tla etsa hore dikahare tsa tsebiso ena di finyelle bathong ba nang le thahasello, le ho nka mehato eo Letona le hopolang hore ke e loketseng;
c ho thuisa maikutlo kaofela a amohetsweng mohla letsatsi leo le boletsweng kapa pele ho letsatsi leo le qaqisitsweng seratswaneng sa aii; le d hore ha Palamente ya Naha e etsa kopo kapa Lekgotla la Naha la Diprovense kapa komiti ya Palamente kapa ya Lekgotla la Naha la Diprovense ho be le tlaleho ka moo maikutlo a itseng a ikgethang a ileng a lekolwa ka teng, kapa ha e ba maikutlo ha nkellwa hloohong, le teng ho fanwe ke lebaka hore ke hobaneng ha maikutlo ao a sa ka a tsotellwa.
Letona le ka nna la etsa melawana ?
a e sebetsanang le le ntlha efe kapa efe eo ho latela Molao ona e lokelang hore e sebetswe ka molawana o itseng; le b ka kakaretso, ho phethahatsa merero le dipehelo tsa Molao ona.
Ho tsepamisa maikutlo melawaneng
Letona le lokela hore nakong ya matsatsi a 30 ka morao hoba melawana efe kapa efe e etswe ho latela Bili ena, le teke melawana ena ka pele ho Palamente le Lekgotla la Naha la Diprovense.
KGAOLO YA LESHOME LE METSO E MMEDI
DIPEHELANO TSA NAKWANA LE TSA KAKARETSO
Ho tlameha ha Mmuso
Bili ena e tlama makala ohle a Mmuso.
Boikarabelo bo sehetsweng moedi
Mmuso kapa motho ofe kapa ofe e mong o na le boikarabelo tshenyehelong efe kapa efe kapa tahlehelong e bakilweng ke-
a phethisong ya matla afe kapa afe kapa phethahatsong ya mosebetsi ofe kapa ofe ho latela Bili ena; kapa b ho hloleha ho phethisa matla afe kapa afe, kapa ho phethahatsa mosebetsi ofe kapa ofe ho latela Bili ena, ntle le ha ho phethisa kapa ho hloleha ho phethisa matla, kapa phethahatso kapa tlholeho ya ho phethahatsa mosebetsi ona e ne e le ketso eo eseng ya molao, e bohlaswa kapa e le ntho e entswe ka ho tshwetso.
Thuso ya ditjhelete
Moo mosebetsi o lohothwang, kaho kapa mesebetsi e meng e ne e tla ntlafatsa polokeho ya ralewa kapa tshebetso e bolokehieleng ya ralewa, dikopo di ka nna tsa etswa ke lekgotla kapa motho ofe kapa ofe ho Letona bakeng sa thuso ya ditjhelete e mabapi mosebetsi o lohothwang, kaho kapa mesebetsi e meng.
Moo kopo e amohetsweng tlasa temanyana ya 1, Letona, ha le kgotsofetse hore kopo e entswe ka mokgwa o nepahetseng le hore tshebetso e bolokehileng ya ralewa e tla matlafatswa ha ho ka etswa mosebetsi oo o lohothwang, kaho kapa mosebetsi o mong, le ka nna la dumela hore ho be le thuso ya ditjhelete ka morero wa ho lefella mosebetsi kaofela kapa karolo ya ona, wa kaho kapa mesebetsi e meng.
Thuso ya ditjheleteeo ho buuwang ka yona temanyaneng ya 2 e lokela hore e be e tswang letloleng-
a le abilweng ke Palamente; kapa b leo tlasa Bili ena kapa leo ka molao le sebedisetswang morero ona oo ho buuweng ka ona.
Motho eo ka boomo a hlolehang ho ikamanya le boitlamo bofe kapa bofe bo qobellwang ke Bili ena ha a tshwanelwa ke ho fumana thuso ena ya ditjhelete tlasa Bili ena.
Letona le ka etsa melawana mabapi le ?
a ho tshwanelwa ke ho fumana thuso ya ditjhelete;
b mokgwa oo thuso ya ditjhelete e lokelang ho kopuwa ka ona; le c dipehelo le dipallo tse tsamayang le thuso efe kapa efe ya ditjhelete eo ho nehelanwang ka yona.
Tshebedisano ya Matjhaba
Letona, ka ditherisano le Kabinete, ka tsebiso ya Koranta ya Mmuso, le ka hloka hore Bolaodi bo phethahatse tumellano efe kapa efe ya matjhaba e kenetsweng ke Afrika Borwa le mmuso wa kantle e amanang le tshebetso ya bolokehileng ya ralewa.
Ntle le moo tumellano ya matjhaba e fanang ka monyetla o mong, Bolaodi bo lokela ho tlaleha ho Letona ka phethahatso efe kapa efe ya mesebetsi ya teng tlasa temanyana ya 1 nakong ya dikgwedi tse tharo pheletsong ya selemong sa ditjhelete.
Tlaleho eo ho buuwang ka yona temanyaneng ya 2 e lokela ho ba le lesedi le lekaneng le tla dumella Letona ho ka hlahloba mosebetsi wa Bolaodi mabapi le msebetsi ya bona tlasa temanyana ya 1 kgahlanong le merero e lokodisitsweng tumellanong e tshwanetseng ya matjhaba.
Tshebetso ya Bili mabapi le melawana e meng
Dipehelano tsa Bili ena di tla be di tlatsetsa melawana e meng e sa thulaneng le tsona kapa e sa kgemeng ha mmoho le tsona mme tsona ha di fokotse letho le teng.
Tshebediso ya boemedi
Moo matla a boemedi a fuweng motho ya itseng hore a nehelane ka matla a boemedi a phethahatso ya matla ao, ntle le ha ho hlahela boikemisetso bo fapaneng-
a ba boemedi bo jwalo moo bo sa bo thibeleng hore motho ya entseng boemedi boo a phethahatse matla ao, kapa a phethahatse mosebetsi oo;
b boemedi bo jwalo bo ka etswa hore bo itshetlehe dipehelong tse jwalo kapa meeding ho latela ka moo motho ya etsang boemedi boo a ka qaqisang ka teng; le c matla a boemedi ao ho nehelanweng ka yona jwalo, ao ha a phethahatswa kapa a phethiswa ke motho ya fuweng matla a jwalo, a lokelwang ho nkuwa a phethahaditswe kapa a phethisitswe ke motho ya etsang boemedi bo jwalo.
Ditokomane tse nkuwang di ntshitswe e bile di dumeletswe hantle
Tsebiso, taelo kapa tokomane e nngwe e ntshitsweng ho latela Bili ena ka moya motle ke Bolaodi e bile e saennwe ke modulasetulo kapa mohlanka ya ka sehloohong wa phethahatso wa Bolaodi e lokela ho nkuwa e intshitswe e bile e dumeletswe ka moo ho nepahetseng ka teng ho latela qeto e sebetsang, ho fihlela ho ka hlahiswa bopaki bo hanyetsanang.
Tokomane efe kapa efe e ntshitsweng ho latela Bili ena ntle le tumello e ka tiiswa ha morao.
Ditokomane le mehato tse sebetsang tlasa maemo a itseng
Tsebiso, taelo kapa tokomane e nngwe e intshitsweng ka moya o motle ho latela Bili ena, empa e sa tsamaelane le Bili ena, e na le matla a tshebetso ha tlhokeho ya boikamanyo e se e behang motho ofe kapa ofe ka mosing.
Ho hloleha ho nka mehato efe kapa efe e hlokehang ho latela Bili ena jwalo ka ha e le sona se hlokehang pele ho ka fihlela qeto efe kapa efe kapa kgato efe kapa efe ha ho hlokise qeto kapa mohato ofe kapa ofe matla ha e ba ho hloleha hoo a e le ho sa amaneng le mooko wa ditaba;
b e le ho seng ho ile ha lokisitswa ka morao ho moo; mme c ho sa behe motho ofe kapa ofe ka mosing.
Ho hloleha ka moya o motle ho ka tshwara ditherisano kapa ho romela ditsebiso ho motho ofe kapa ofe ya tshwanelehileng kapa mokgatlong o itseng ho latela ka moo Bili e hlokang hore ho etswe ka teng ha ho hlokise matla ketso efe kapa efe kapa tsela efe kapa efe eo ditherisano tse jwalo di hlokahalang pele ka lebaka la yona.
Tsela e latelwang ha ho nehelanwa ka ditokomane
Tsebiso efe kapa efe, taelo kapa tokomane e nngwe ho latela Bili ena, e tshwanetse hore e fihliswe moo e yang teng-
a ha e ba e lokela hore e finyelle mothong ya tlwaelehileng-
i ka ho fihliswa ka letsoho mothong eo;
ii ka ho fihliswa ka letsoho mothong ya ikarabellang kgwebong ya motho eo kapa atereseng ya hae ya bodulo;
iii ka ho e romela ka tsela ya ho posa mangolo ya mangolo a ngodisitsweng kgwebong ya motho kapa atereseng ya hae ya bodulo;
iv moo aterese ya motho ya jwalo ya kgwebo kapa ya bodulo e sa tsejweng, ekasitana le ha ho entswe dipatlisiso tse utlwahalang, ka ho phatlalatsa hang Koranteng ya Mmuso le ho phatlalatsa hang koranteng tse potolohang sebakeng seo motho eo a qeteletsweng a dula ho sona kapa atereseng ya hae ya kgwebo; kapa b ha e ba e reretswe motho wa molao-
i ka ho fihliswa ka letsoho mothong ya nang le boikarabelo atereseng e ngodisitsweng kapa ya sebakeng sa kgwebo sa sehlooho sa motho wa molao;
iii ka ho e romela ka tsela ya ho posa mangolo ya mangolo a ngodisitsweng atereseng e ngodisitsweng kapa sebakeng sa sehlooho sa kgwebo sa motho eo wa molao;
iv ka ho hokela ka mokgwa o bonahalang tokomane ena sebakeng sa bokeno sa aterese e ngodisitsweng kapa sebakeng sa sehlooho sa kgwebo sa motho wa molao; kapa v ka ho romela ka letsoho sethong se seng le se seng sa lekgotla la balaodi kapa lekgotleng le laolang sa motho wa molao.
Tsebiso efe kapa efe, taelo kapa tokomane e nngwe eo ho nehelanweng ka yona ho latela temanyana ya 1 e nkwa e finyeletse ho motho, ntle le ha ho ka bontsha bopaki bo hanyetsanang le ntlha ena.
Ho fediswa ha melawana le dipoloko
Melawana e lokodisitsweng Lenaneng la 2 mona e fedisitsweng ho latela bonamo bo lokodisitsweng karolong ya boraro ya Lenane leo.
Molawana ofe kapa ofe o fedisitsweng ho latela molawana wa Bili ena o dula o sebetsa mme o nkwa o entswe tlasa Bili ena-
a ho fihlela bonamong boo ho bona o sa tsamaelaneng le Bili ena; le b ho fihlela o fedisitswe ke Letona tlasa Bili ena.
Sehlooho se sekgutshwanyane le tshimollo
Ena ke Bili ya Bolaodi ba Polokeho ya Ralewa ya selemo sa 200 ?.. , e tla qala ho sebetsa ho tloha mohla letsatsi le behilweng ke Mopresidente ka kgweletso e tla etswa Koranteng ya Mmuso.
Lenane la 1
DINTLHA TSA DITABA TSE KA KENYELETSWANG TLALEHONG YA MOKGWA WA TAOLO YA POLOKEHO
Karolo ya 1xviii lebitso, aterese le boemo ba motho ya ikarabelang mokgweng wa taolo ya polokeho;
tlhaloso ya tshebetso ya mosebetsi kapa marangrang a mosebetsi;
leano la mosebetsi la polokeho;
boikemisetso ba mosebetsi mabapi le polokeho le mekutu yohle e amanang le polokeho sebakeng sa ho fihlela ditebello tsa selemo sa khalendara seo ka sona ho nehelanwang ka letoto la dintlha tse lebeletsweng hore di fihlellwe;
lesedi le bontshang sebopeho sa mokgwa oo ho nehelanwang ka tlaleho ka ona le dikamano tsa maemo le mafapha a mokgatlo, ho kenyeleditswe le ditshwantsho kapa ditjhate tsa mokgatlo;
letoto la melawana e loketseng ya polokeho ya ralewa, melawana, maemo, ditaelo le menyetla e meng e fapohileng moo;
tlhaloso ya tsela ya tshebetso ya mosebetsi ya taolo ya mathata le mawa a taolo ya mathata;
letoto la maneneo a thupelo ya mosebetsi le mangolo, ho kenyeleditswe le maneneo a mehlodi ya kantle;
tlhaloso ya lesedi le bokellwang ke mosebetsi ka morero wa ho lekanya tshebetso ya bona ya polokeho;
tlhaloso ya lenaneo la mosebetsi la tlhakiso ya dibuka ya kahare ya polokeho;
letoto la dihlooho le matsatsi a ditokomane kaofela tsa mokgwa wa mosebetsi wa taolo ya polokeho le hlalosang hore mosebetsi o kgona ho ikamanya le boitlamo ba hae jwang mabapi le karolo e nngwe le e nngwe ya taolo ya polokeho; le letoto la ditumellano le basebetsi ba bang.
Lenane la 2
MELAO E FEDISITSWENG
Karolo ya 661
Nomoro le selemo sa Molao
Sehlooho se sekgutshwanyane
Bonamo ba phediso ya molao
Molao wa 9 wa selemo sa 1989
Tlhahlamano ya Molao Tshebeletsong ya Dipalangwang
Tsa Afrika Borwa selemong sa
Lenaneng la 1, ho fihlela feela bonamong ba kamano le
Dintlha tsa 1, 2 , 3 le 4.
