

Business (Maize) 								SESOTHO





O tshwanetse ho kgetha mofuta ofe wa kgwebo?



Instructions:

Folio Strap: Keketso ya boleng

Byline: Ditaba tsena di nkilwe bukaneng ya tataiso ya Tsamaiso ya Bolemi mabapi le Phaello, e ngotsweng ke Marius Greyling



Kgetho ya mofuta wa kgwebo ke qeto ya bohlokwa ha ho simollwa kgwebo e ntjha. Lebaka ke hobane mofuta wa kgwebo o fupere ditlamorao tse batsi tsa tsamaiso, boemo ba beng ba kgwebo, bomanejara hammoho le ditaba tsa ditjhelete tsa kgwebo e ntjha.



O mong le o mong wa mefuta e tsheletseng e bohlokwa ya kgwebo Afrika Borwa o a hlaloswa. Puisano e theilwe matshwaong a bohlokwa a supileng. Mekgwa e meng ya kgwebo e kenyelletsa kgwebo ya motho a le mong, boarolelani, khamphane, tshebedisano e atamelaneng (close corporation), truste (se tshepetsweng) ya kgwebo le tshebetso e kopanetsweng. Matshwao a supileng a kenyelletsa semelo sa mofuta ka mong wa kgwebo, dintlha tsa boteng ba tshebetso e kopanetsweng hammoho le boikarabelo, mehato e latelwang ha ho simollwa, boikarabelo tsamaisong, karolelano ya phaello le mojaro wa lekgetho, menyetla ya thuso ya ditjhelete le ho tswela pele (ho ya ho ile) ha kgwebo. Lengolo lena le tla teela ka ntle puisano mabapi le dikhamphane le tshebetso e kopanetsweng ka ha tsena ke ditaba tse batsi haholo, tse tshwanetseng ho tshohlwa di le ding mangolong a tla latela.



Kgwebo ya kemonosi



Semelo

Kemonosi kgwebong e bohlokwa kgwebong tse nyane ka ha e ipatlela tjhelete e nyane ya ho simolla, mme e bonolo ho simollwa le ho tsamaiswa. Le ha ho le jwalo, mesebetsi ya ikonomi kgwebong ya kemonosi hangata e sitwa ho nama.



Tshebetso e kopanetsweng hammoho le boikarabelo

Kgwebo ya kemonosi ha se ba tshebetso e kopanetsweng, mme ka hoo, e itshetlehile kelellong le ho tseo monga thepa a nang le tsona, hammoho le bokgoning ba ho lefa melato ya hae. Nnete ena e boetse e beha maruo a monga thepa kotsing. Ho nyopa ha kgwebo ho tla kgannela moo monga thepa a tlang ho jewa thepa ya hae.



Tshimoloho 

Tshimoloho kapa ho simolla ke ntho eo re ka reng e bonolo hobane monga thepa o lebelletswe feela hore a ngodise lebitso la kgwebo ya hae, mme a fumane laesense ya kgwebo. Ha ho ditlhoko tse ding tse lebelletsweng mabapi le kgwebo ya kemonosi, ntle le taolo e ikgethileng eo dikgwebo ka ho fapana ha tsona di lokelang ho ba tlasa yona. Taolo mabapi le bophelo bo botle (health) jwalo ka ha e ama direstauranta ke mohlala o mong wa mehlala ena.



Tsamaiso

Dikgwebo tsa kemonosi hangata di ba tlasa tsamaiso ya beng ba tsona. Le ha ho le jwalo, monga yona a ka nna a rata ho ikgethela manejara ya mo etsetsang mosebetsi. Ho tshwanetse ho hopolwa hore menyetla ya ho phahamiswa e batla e le menyane haholo kgwebong tsa mofuta ona.



Ka ha dikgwebo tsa kemonosi hangata di tsamaisong ya motho a le mong, di kgona ho ikamahanya kapele le maemo a ntseng a fetoha. Ntlha e behang boemo ba kgwebo ya kemonosi ka mosing ke hore tsebo ya motho ya tsamaisang kgwebo e ka nna ya eba e fokolang mabapi le ka moo ho nama ha dithuto tse hlokahalang tsa tsamaiso di lebelletseng ka teng. Ke taba e boima hore motho a le mong a ka tsamaisa ka mokgwa o hlwahlwa mahlakore kaofela a ditjhelete, mmaraka, mesebetsi e fapaneng, theko ya thepa, taolo ya mesebetsi le basebetsi.



Karolelano ya phaello le mojaro wa lekgetho 

Ka ha phapano e sa totobatswa pakeng tsa thepa ya boleng le mejaro ya thepa, e leng tsa monga thepa le kgwebo ya hae, phaello efe kapa efe ya kgwebo e boetse e fetoha karolo ya tjhelete e kenang mokotleng wa monga thepa. Ha ho makgetlo a tobaneng ka ho otloloha le kgwebo ya hae, empa monga thepa o lefiswa lekgetho phaellong ya kgwebo ya hae. Le ha ho le jwalo, monga thepa o na le tokelo theolelong/phokoletsong e tlwaelehileng ya lekgetho.



Menyetla ya thuso ya ditjhelete 

Boemo ba kemonosi ha se ba kopanelo. Monga thepa, ka baka leo, o jara boikarabelo bo boholo ba ho jara mesebetsi ya kgwebo ya hae. Tjhelete ena e tswa mehloding eo a ka bang le yona. Sena se bolela hore menyetla ya tshehetso ka ditjhelete le ho nama ha kgwebo ya kemonosi e kginehile, mme e kgina monyetla wa monga thepa wa ho ka adingwa tjhelete. Ho tsetela ha phaello e fumanwang kgwebong ke mohlodi wa bohlokwa wa tjhelete mohwebing wa kemonosi.



Ho tswela pele ho ya ho ile 

Kgwebo ya kemonosi ke karolo ya leruo la monga thepa. Lefu kapa ho sitwa ho lefa melato, ka hoo, ke pheletso ya kgwebo. Ha kgwebo e rekiswa, e kgaotsa ho bitswa ka lebitso la hae (morekisi), empa e tswela pele ka lebitso la moreki. Ha monga thepa a rata ho rekisa kgwebo, ditsebiso tse itseng di teng tse tshwanetseng ho ntshwa ka sepheo sa ho tshireletsa ba kolotwang ke kgwebo.



Ha monga thepa a rata ho emisa ka kgwebo, ha ho mehato e itseng e tshwanetseng ho latelwa. Ka ha mejaro/melato kapa kgwebo e le boikarabelo ba hae, ho emiswa ha mesebetsi ruri ho bolela ho kwalwa ha kgwebo.



Boarolelani (Partnership)



Semelo

Boarolelani ke mokgwa o sebediswang haholo ke batho ba profeshene jwalo ka dingaka kapa babuelli. Boarolelani ke mokgwa o kgothaletswang maemong a hlokang ditjhelete tse seng ngata haholo empa tse lekaneng feela, kapa moo bokgoni ba tsamaiso bo leng matsohong a batho ba babedi kapa ho feta. Boarolelani ke tumellano e entsweng ka mokgwa wa konteraka pakeng tsa batho ba babedi kapa ho feta. Palo ya batho ba keneng selekaneng sena ha e a lokela ho feta 20.



Re ka qholla ba latelang e le ba keneng selekaneng sena:

Batho ba tlhaho;

Batho ba keneng tshebetsong e kopanetsweng;

Ditho tsa boemo bo hodimo le bo fatshe ba karolelano;

Ditho tsa karolelano tse simollang dintho le tse sebetsanang le dintho ha di se di le teng;

Ditho tse kgutsitseng tsa lekunutu karolelanong.



Batho ba keneng tshebedisanong (corporate) ba na le tokelo ya ho ba le boarolelani (partnership) ka mokgwa o tshwanang le wa batho ba tlhaho. Mohlala wa sena o fumanwa ha palo e itseng ya dikhamphane e hloma consortium. Ba boemo bo phahameng ba kgona ho kgethollwa ho ba tlase ho ya ka palo ya dilemo ba le selekaneng sa tjhelete e itseng e tsetetsweng selekaneng sena. Ba hlileng ba sebetsang ka matla ke ba keneng tsamaisong ya selekane, mme bas a hlahelleng ka mahetla bona ha ba jwalo. Ba kgutsitseng ba tsejwa ke bohle ba sebetsanang le selekane sena, empa bona ka bobona ha ba eme lebitsong la selekane. Boitsebiso ba setho se kgutsitseng, le ha ho le jwalo, se patehile. 



Sepheo sa boarolelani ke ho fumana phaello ka mesebetsi ya ikonomi e molaong. Ka ntle ho sepheo sena, sehlopha sa batho kapa batho ba semolao ha ba bope se bitswang selekane sa boarolelani. E mong le e mong eo e leng karolo ya selekane sena o tlamehile ho kenya letsoho mokotleng wa tjhelete ya sona. Phehiso ya mofuta ona e ka nna ya nka sebopeho sa tjhelete, ditshebeletso, mekgwa e meng, kapa boraro ba tsona. 



Tshebetso e kopanetsweng hammoho le boikarabelo 

Ha feela boarolelani kgwebong bo ntse bo le teng, bohle kaofela ba jara boikarabelo mojarong wa kgwebo, empa ha selekane sena se se se kgaotswe, e mong le e mong ka boyena o tla itjarela mejaro e ka bang teng.



Tshimoloho 

Boarolelani bo simolla ka mokgwa wa tumellano pakeng tsa batho ba ikemiseditseng ho kena selekaneng sena. Tumellano ena ke konteraka pakeng tsa batho bana, mme sena se tshwanetse ho kgotsofatsa bonyane ba ditlhoko tsa konteraka. Ditlhoko tse ding tse qollehileng tumellanong ya boarolelani, di kenyelletsa:

Tlhaloso ya diphehiso tsa e mong le e mong selekaneng;

Setatemente se hlalosang qeto hore maruo/thepa ya boarolelani e tla sebedisetswa molemong wa bohle; le

Boitlamo ba boinehelo pokellong ya phaello ya selekane.



Tsamaiso

Boikarabelo ba tsamaiso le mesebetsi di laolwa ke tumellano ya selekane sa boarolelani. Ka baka lena, tumellano e ka nna ya qeta ka ho re boikarabelo ba tsamaiso bo nehelwe motho ya itseng, ba bang ba bona, kapa bohle ba keneng tumellanong.



Karolelano ya phaello le mojaro wa Lekgetho

Mokgwa wa karolelano (ratio) ya phaello o tshwanetse ho kenyelletswa tumellanong ya karolelano. Ha eba mokgwa ona o sa hlahelle, molao wa tlwaelo o qeta ka ho re phaello yohle e tshwanetse ho arolelanwa ka mokgwa o tshwanang le oo e mong le e mong a kentseng letsoho ka teng mokotleng. Ha eba ho sa tsejwe hore se kentsweng mokotleng ke bokae, bohle ba lokela ho arola phaello ka ho lekana. 



Karolelano ha e tlasa tefiso ya lekgetho, empa e mong le e mong boyeneng ba hae o sitwa ho qoba taba ya lekgetho. Ditefello tsohle tse lebiswang ho batho ba keneng selekaneng sena di tadingwa e le karolo ya tjhelete eo e mong le e mong a e amohelang, mme bohle ba tlameha ho lefa lekgetho ke hona. Nyehlisetso tsa lekgetho tse amang motho ka mong, ka hoo, di dumelletswe.



Menyetla ya thuso tsa ditjhelete

Ditjhelete hammoho le mekgwa e meng ya batho ba babedi kapa ba fetang moo e a kopanngwa karolelanong. Sena se tswala menyetla e metle e kgahlehang ya ditjhelete ho feta moo kgwebo e leng ya motho a inotshi. Boemo bo kopanetsweng ba batho bana bo ba beha maemong a matle a thuso ya ditjhelete ke mekgatlo e adimanang ka ditjhelete nakong eo batho bana ba etsang kopo ya thuso ya ditjhelete kapa kadimo. Ho dumella ho nka thepa ka molato ke se ka fihlellwang ke batho ba keneng karolelanong, empa phumano ya tjhelete nakong e telele e sa ntse e le taba e thata, ka ha karolelano e se ya batho ba kopanetseng tjhelete, mme ka hoo, kopanelo ya bona e sitwa ho ba ya ho ya ho ile.







Ho tswela pele ho ya ho ile

Ho ya ho ile ha kgwebo ya karolelano, jwalo ka kgwebo ya motho a le mong, ho behwa ka mosing ke ho senyeha ha bophelo bo botle (health) le ho hloleha ho tswa dikolotong ha beng ba selekane. Phetoho efe kapa efe e ka bang teng molaotheong e ka nna ya bolela ho swahlamana ha selekane sena. Karolelano e ntjha eba moo e tshwanelang ho simolla. Lefu la e mong wa ditho tsa yona le fedisa tumellano pakeng tsa ditho kaofela.



Tshebedisano e kwetsweng (Close corporation)



Semelo

Molao wa Tshebedisano e Kwetsweng wa 1984 o hlahisitse mofuta wa kgwebo e nang le tshehetso ya semolao empa e se tlasa melawana le ditaelo tse ngata haholo tse laolang dikhamphane.



Tshebedisano e kwetsweng, ka baka leo, ke yunite ya ikonomi e nang le tshehetso ya semolao, e kenyelleditsweng ho ya ka Molao wa Tshebedisano e Kwetsweng (1984). E na le ditho tse ka tlase ho tse leshome, mme e mong le e mong wa tsona o kentse letsoho tjheleteng ya motheho. Ka ho totobala ha e a shebana haholoholo le ho etsa phaello.



Tshebedisano e kwetsweng e na le ditho, eseng baarolelani (shareholders). Ditho di tshwanetse ho ba batho ka tlhaho, empa tlasa maemo a itseng selekane sa boitlamo, ka tumello ya motshepuwa (trustee), le yena e ka nna ya eba setho. Kamano pakeng tsa setho le tshebedisano e kwetsweng e tshwana le kamano pakeng tsa motshwaramarapo le khamphane ya hae.



Diphehiso tsa ditho di ka nna tsa nka sebopeho sa tjhelete, thepa kapa ditshebeletso. Diphehiso di ka nna tsa eketswa kapa tsa fokotswa nakong yohle ya ho ba teng ha tshebedisano e kwetsweng. Diphehiso tse fokoditsweng di ka etswa ke tshebedisano e kwetsweng ka ho reka tswala (tswala e leng diyunite/dikarolwana tsa ho ba monga thepa tshebedisanong e kwetsweng, jwalo ka dishere khamphaneng). Kgahlanong le molawana o sebetsang khamphaneng, tshebedisano e kwetsweng ha e qobellwe ho boloka tjhelete e bokelletsweng e ntse e le jwalo. Tswala ya ditho ha e a tlameha hakaalo ho tsamaellana le ka moo ditho di phehisitseng ka teng. Tswala e arolelanwa ho ya ka tumellano ya tsebedisano mahareng a ditho, mme hangata ke motheho wa karolelano ya phaello.



Tshebetso e kopanetsweng hammoho le boikarabelo 

Ka baka la boemo ba yona ba semolao, thepa yohle, dikoloto, ditokelo le mejaro, ke tse shebaneng ka ho otloloha le akhaonto ya tshebedisano e kwetsweng. Ditokelo tsena hammoho le mejaro (boikarabelo), le ha ho le jwalo, di kenngwa molaotheong ke ditho tsa tshebedisano e kwetsweng. Setho se ka nna sa jariswa boikarabelo kopanelong ena ha eba le nakong eo ho bonahalang hore setho se tlaila ka ho se tshepahale, ha se boloke sephiri sa tshebedisano e kwetsweng, kapa ha ditaba tsa kgwebo ya yona di sebetswa ha bohlaswa.



Tshimoloho

Ho simolla tshebedisano e kwetsweng, setatemente kapa lengolo la ho simolla le tshwanetse ho tsamaya mmoho le tjhelete e lefshwang ha ho simollwa, mme tsena di tlamehile ho fetisetswa ho Mongodisi wa Tshebedisano e Kwetsweng (Registrar of Close Corporations). Sena se sebetsa e le tokomane ya setjhaba, mme e na le lebitso, aterese le kgwebo ya tshebedisano e kwetsweng, hammoho le mabitso a ditho le dintlha tsohle mabapi le dinyehelo le phaello tsa bona. Ha mongodisi a kgotsofetse ka dintlha, o tla ngodisa tshebedisano e kwetsweng, mme a be a ntshe sertifikeiti. Tumellano e saenwa ke ditho tsa tshebedisano e kwetsweng e le ho laola dikamano tsa ka hare. Tumellano ya tshebedisano ke tokomane ya poraevete ya tshebedisano e kwetsweng, hape e laola dintlha tse amanang le tsamaiso le mehato ya molao wa kgwebo, hammoho le boikarabelo le tse tlamang ditho.



Tsamaiso 

Tsamaiso e fihla pheletsong ya nako ya yona ho ya ka tumellano ya tshebedisano. Tumellano e ka nna ya okamela dintlha tse hlophollotsweng tsa Molao wa Tshebedisano e Kwetsweng (1984) mabapi le tsamaiso ya tshebedisano e kwetsweng. Le ha ho le jwalo, dintlha tse ding tse hlophollotsweng di sitwa ho okamelwa ke tumellano. Mona ho kenyelletswa tokelo ya setho sefe kapa sefe ya ho bitsa kopano ya setho, kapa ho hanelwa ha ditho tse itseng mabapi le ho ba karolo ya tsamaiso ya kgwebo.



Lekgotla la molao le ka nna, ho ya ka kopo ya tshebedisano e kwetsweng, kapa ya setho, la nka boikarabelo tsamaisong ya kgwebo. Sena se latela boemo ba ditho tsa truste mabapi le kgwebo, mme se tshireletsa tshebedisano e kwetsweng kgahlanong le ditho tsa yona, le ditho kgahlanong le tse ding. Boemo ba tshepahalo bo bolela hore ha ho setho se tla dumella ditabatabelo tsa sona hore di lwantshane le tsa tshebedisano e kwetsweng. Ditabatabelo tsa tshebedisano e kwetsweng, ka baka lena, ke tsona tse tlang pele. Sena se boetse se hlaka mantsweng ana “tshebedisano e kwetsweng”, moo “e kwetsweng” e bolelang hore ditho ke batho ba atamelaneng haholo kgwebong. Ka baka lena, botho le tsamaiso ke dintho tse sa arohanang jwalo ka ha ho etsahala khamphaneng.



Karolelano ya phaello le lekgetho 

Tshebedisano e kwetsweng e lefa basebetsi ba yona mabapi le mesebetsi e etswang. Tjhelete e salang ha ho ntshitswe ya ditshenyehelo (net income) ka mora lekgetho e ka nna ya boela ya arolwa pakeng tsa ditho ho ya ka hore setho ka seng se fumana bokae. Mabapi le meputso, ditho di lefa lekgetho ho ya ka moo lekgetho le amang setho ka seng ka teng, ho sa kenyelletswe tjhelete e lefshwang, e etswa kgwebong. Taba ya ho lefa lekgetho habedi ke e lekang ho qojwa ka ha tshebedisano e kwetsweng e lefa lekgetho ho latela lekgetho le lekanang la khamphane. Tjhelete e ka thoko e ka bokellwang, e fumanwang ke tshebedisano e kwetsweng, le ha ho le jwalo, e tadingwa e le karolo ya tjhelete e kenang ha ho sebetswa, mme ka baka lena, ho lefuwa lekgetho le arotsweng hantle ho ya ka ho fapafapana ha matla a ditho, mme tjhelete ena e lefshwa e le lekgetho la khamphane ena. Phaello tse sa rerelwang mesebetsi e itseng, tse bolokilweng letloleng le ka thoko, ha di lefiswe lekgetho.



Menyetla ya thuso ya ditjhelete

Boleng ba tjhelete ya tshebedisano e kwetsweng bo fella dinyehelong tsa batho ba leshome feela. Ka baka lena, papisong le khamphane, ho batla ho le thata hore tshebedisano e kwetsweng e ka ba le tjhelete e ngata. Ditho tsa tshebedisano e kwetsweng di boetse di na le boikarabelo bo seng batsi mabapi le dikoloto tsa kgwebo. Sena, hammoho le nnete ya hore distatemente tsa ditjhelete tsa tshebedisano e kwetsweng ke ditokomane tsa poraevete, di sitisa tabeng ya ho fumana thepa ka sekoloto. Ditho di ka nna tsa etsa tiiso mabapi le dikoloto tsa tshebedisano e kwetsweng, empa le teng ha ho fumaneha hore ditho di hloka matla dikolotong tse phahameng, sena se etsa hore kopo e qhelelwe ka thoko.



Ho tswela pele ho ya ho ile 

Tshebedisano e kwetsweng e na le boemo ba semolao. Ho ba teng ha yona ha ho angwe ke lefu kapa ho ya pensheneng ha setho sefe kapa sefe. Tshebedisanong e kwetsweng, tswala e ka nna ya ntshwa, mme tshebedisano e ka nna ya boela ya reka tswala hape. Ho sitwa ho lefa dikoloto le ho wa ha setho ha ho behe tshebedisano e kwetsweng kotsing ka ha tswala e rekiswa kapa e rekwa hape ke kgwebo.



Tshebedisano e kwetsweng e fediswa ka mokgwa wa ho jewa thepa, e leng ho simollotsweng ke ditho kapa ba kolotwang. Boikgethelo ba ho rekiswa ha thepa ka sepheo sa ho lefella melato ho ka etsahala feela ka tumello ya ditho. Taba ya ho rekisa thepa ho etsahala ha ditokomane tse itseng di fihlile lekgotleng la mmuso.



Ditrusete tsa Kgwebo 



Semelo

Mokgwa o amanang le truste ke wa mothehi (founder) mme a beha maruo/thepa tlasa taolo ya motho ya bitswang trustee, e leng ya tsamaisang kapa ya hlokometseng tjhelete bakeng sa/lebitsong la mojalefa. Molaong wa Afrika Borwa, ho teng mefuta e mmalwa ya bahlokomedi. Lengolo le tiisitsweng la Testamente le bile teng mabapi le ba leloko la monga testamente. Ka baka lena, ba leloko e tla ba bona majalefa. Truste e entsweng ka mokgwa ona wa konteraka e sebediswa e le mokgwa wa kgwebo. Le ha ho le jwalo, ho tshwanetse ho hlokomelwa phapang pakeng tsa truste ya kgwebo le mabitso a dikhamphane tse itseng, e leng se ka nnang sa lahlehisa, mohlala, metsetelo kapa diyunite tsa trust. 



Ditruste tsena tsa konteraka di sebediswa ho qoba dikgaello tsa molao le tse ding tse beilweng ka mekgwa e meng ya kgwebo. Dikgaello tsena di kenyelletsa mehato ya taolo ya semolao e sebediswang dikhamphaneng, kapa dintlheng tse amanang le lekgetho. Ditruste ha di sehele palo ya bathehi kapa majalefa meedi kapa ho pata hore majalefa ke bomang. 



Tshebetso e kopanetsweng hammoho le boikarabelo

Truste e na le maruo a ikgethileng. E boetse e ikemetse ka thoko ho bahlokomedi ba yona, majalefa kapa bathehi, tsamaiso ya kgwebo lebitsong la yona, mme e tsamaiswa e ikemetse ka thoko. Thepa ya truste e ka behelwa ka thoko ke ba kolotwang. Majalefa, bahlokomedi ba thepa la bathehi, ka hoo, ba na le boikarabelo bo seng bokae. 



Tshimoloho 

Truste e entsweng ka mokgwa wa konteraka e simollwa ka konteraka kapa lengolo la molao la truste le arohanyang thepa e ikgethileng lebitsong la truste. Thepa tsena di behwa tlasa taolo ya molebedi ya di tsamaisang lebitsong la majalefa. Lengolo la truste le na le lebitso hammoho le sepheo sa truste, boikarabelo ba bahlokomedi, dintlha tse mabapi le majalefa hammoho le ditlhaloso tse itseng tse amanang le tsamaiso ya truste. Kopi ya lengolo la truste e fetisetswa ho Mohlomphehi wa Lekgotla le Phahameng. Mohlomphehi o fetoha leihlo le shebanang le tsamaiso ya truste ke mohlomphehi.



Lengolo la truste le tlamehile ho kgema mmoho le dintlha tse hlalositsweng tsa Molao wa Taolo ya Thepa ya Truste (Trust Property Control Act) wa 1988. Ditlhoko dife kapa dife tse ding tsa molao tse amanang le mesebetsi ya truste le tsona di tshwanetse ho phethahatswa. Mohlala, ha thepa e sa tsamayeng (jwalo ka ntlo) e fetisetswa trusteng, ditlhoko tsohle tsa molao tse amanang le ketsahalo ena di tshwanetse ho phethahatswa.



Diphetoho lethathameng la ditlhaloso tsa lengolo la truste di ka sebetsa feela ka tumello ya bahlokomedi, bathehi le majalefa. Lekgotla la molao le ka nna la kgina diphetoho tsena ha eba e mong wa batho bana a hana ka tumello.



Tsamaiso 

Bahlokomedi ba hlokomela truste ho latela ditlhaloso tsa lengolo la truste hammoho le Molao wa Taolo ya Thepa ya Truste (Trust Property Control Act) wa 1988. Ke Mohlomphehi wa Lekgotla le Phahameng, le ha ho le jwalo, ya ntshang sertifikeiti se dumellang bahlokomedi ho hlokomela truste.



Ho feta mona, ditlhaloso tsa molao o tlwaelehileng mabapi le tsamaiso ya thepa ya truste ho tshwanetse ho ipapiswa le tsona. Ditlhaloso tsena di kenyelletsa tsamaiso e hlwahlwa ya thepa ya truste, tlhokomelo ya boemo ba truste mabapi le majalefa hammoho le ho arohanngwa ha thepa ya truste thepeng ya motho. Tlolo efe kapa efe kapa bohlaswa ditabeng tsa truste, e ka etswang ke bahlokomedi e ka nna ya qetella ka ho tebelwa ha bona, le qoso ya semolao kapa ya setjhaba kgahlanong le bona. 



Karolelano ya phaello le mojaro wa lekgetho

Truste e tsamaiswa ho kgotsofatsa ditabatabelo tsa majalefa. Phaello e tswang mesebetsing ya truste e tshwanetse ho arolelwa majalefa ho ipapisitswe le lengolo la truste. Le ha ho le jwalo, bahlokomedi ba tshwanetse ho lefuwa ho ya ka boikarabelo ba bona trusteng.



Mabapi le lekgetho, lekgetho le tadingwa jwalo ka motho ya sa nyalwang. Lekgetho la tjhelete e kenang ya motho, ka hoo, le nkuwa trusteng. Le ha ho le jwalo, truste e nkuwa jwalo ka motho ya sa nyalwang, ya nang le tokelo nyehlisetsong ya lekgetho. Ho hopolwe, le ha ho le jwalo, hore ke feela tjhelete e keneng e sa tobang majalefa, e lefiswang lekgetho. Tjhelete e kenang ya truste e tadingwa e le tswala ya tjhelete e kenang ya majalefa, mme e lefiswa lekgetho ke hona. Ka mokgwa ona, ho qojwa taba ya ho lefa lekgetho habedi. Ha eba tjhelete e kenang ya truste e arolwa pakeng tsa majalefa, mme eba majalefa ana ha a na mehlodi e meng ya tjhelete, sena se ka nna sa qetella ka tefello e tlase ya lekgetho phaellong ya truste. 



Menyetla ya thuso ya ditjhelete 

Ho kena ho nepahetseng ha tjhelete ho simolla thepeng e hlwailweng lengolong la truste ke mothehi. Kgohelo ya tjhelete ya tlatsetso e ka ba qaka e shebaneng le truste, ka ha ha se bahlokomedi kapa majalefa ba ikarabellang dikolotong tsa truste. Bahlokomedi kapa majalefa ba ka nna ba etsa tiisetso mabapo le dikoloto tsa truste, empa hona ha ho qhelele ka thoko boikarabelo bo kginehileng ba batho ba jwalo. Potso e ka nna ya qhoma mabapi le truste e sebedisang tjhelete e ngata e kotsi. Sena se ka arajwa ka ho sheba ditlhaloso tsa lengolo la truste kapa sepheo sa truste ka bosona.



Ho tswela pele ho ya ho ile

Tswelopele ya truste e laolwa ke ditlhaloso tse hlahellang lengolong la truste.



Kakaretso

Kgetho ya mofuta wa kgwebo e supa e nngwe ya dintlha tse hlokolosi ka ho fetisisa tsa motheho kgwebong e ntjha. Karolwaneng ena, mefuta e meng e ka sebediswang ya kgwebo e fumanwang Afrika Borwa e se e ile ya tshohlwa. Mofuta ka mong o ka latelwang o na le tharahano e batsi haholo tsamaisong le taolong ya kgwebo. Sa bohlokwa ka ho fetisisa ke ho nahanisisa ka hloko ho etsa bonnete hore mofuta wa kgwebo e kgethwang o kgema mmoho le maemo a sehwai ka seng le kgwebo e ntjha.





