

Planning (Maize) 								SESOTHO



Ditokisetso – mohato o lebisang tlhahisong e atlehileng ya dijothollo



Instructions:

Folio Strap: Tsamaiso

Byline: Jane McPherson, manejara wa lenaneo la Grain SA la Ntshetsopele ya Molemi



O sitwa ho phaphama borokong, o be o se o re o jala sejothollo. Ho hlahisa dijothollo ka sepheo sa ho etsa kgwebo ha se thaka motho, empa ke taba e batlang boitokisetso bo boholo. Mona ho latela dipotso tse tlamehileng ho arajwa:



O itokiseditse ho jala eng sehleng see? 

Di ngata dintho tse batlang ho nahanisiswa pele ho ka arajwa potso ena. O tshwanetse ho tseba tse latelang:

Matsatsi a lebelletsweng a serame.

Pula e lebelletsweng.

Botebo ba mobu.

Mehato ya bongata ba pH le esiti mobung.

Ho fumana tse sebediswang tlhahisong.



Thuso ya ditjhelete o tla e fumana hokae?

Tlhahiso ya dijothollo e se e le taba e phahameng haholo ka ditjhelete, mme ditjeo tsa tlhahiso mobung o ommeng di mathela mane ho R5 000 hekthara ka nngwe. Ha eba molemi a tshwanela ho adima tjhelete mabapi le ho jala sejothollo, eba re tlameha ho botsa dipotso tse latelang:

Ke hokae moo o ka etsang kopo ya kadimo ya tjhelete ya tlhahiso?

Ke sekgahla se sekae sa tswala se tla ameha?

Nako ya kadimo ke e kae?

Ha eba o adingwa tjhelete, na phaello thekisong ya dijothollo e tla kgona ho lefella kadimo eo? 

Wena o ka fana ka tshireletso efe mokgatlong o adimanang ka tjhelete? Hopola hore batho le mekgatlo e adimanang ka tjhelete ke batho ba leng kgwebong, mme ba batla ho etsa phaello ka tjhelete ya bona. Phaello eo ba e etsang e fumanwa ka tswala eo ba o lefisang yona. Ha ho motho ya batlang ho lahlela tjhelete ya hae metsing, mme ka baka lena, ya adimanang ka tjhelete o batla ho etsa bonnete hore tjhelete ya hae o tla boela a e fumana hape jwalo ka ha tumellano e entswe. 

Tjhelete e tla fumaneha neng? Ena e ka nna ya tadingwa eka ha se taba ya bohlokwa, empa tlhahisong ya dijothollo, ditokiso tsa mobu di simolla dikgwedi tse ngata pele sejothollo se ka jalwa. Ha eba tjhelete e tla tla nako e se e ile, masimo a ke ke a lokiswa ka ho phethahala, mme mohlahisi/molemi o ipeha kotsing tsa kuno tse fokolang.



O tla mmaraka dijothollo tsa hao jwang? 

Ha eba sepheo ka dijothollo tsa hao ke ho itjella tsona, e tla ba he, mmaraka ha se taba eo o e hlokang. Le ha ho le jwalo, hang ha o simolla ho hlahisa dijothollo ka sepheo sa ho di rekisa, o tshwanetse ho nahana ka taba ya ho mmaraka dijothollo tsa hao. Botsa dipotso tse latelang:

Ke mang ya tla reka sehlahiswa?

Ke poreisi efe e tla lebellwa?

Dijothollo di tla fihla jwang mmarakeng?

Ke mang ya tla tsamaisa dijothollo (teranseporoto)?

Ke mang ya tla lefella teranseporoto?



Ho phetholwa ha pele ha mobu

Ho phetholwa ha pele ha mobu ke taba e hlokolosi, mme taba e bohlokwa le ho feta ke hore ho phetholwa ha mobu ho tlamehile ho etswa ka nako e nepahetseng.

Hantlentle sepheo sa ho phethola mobu ke sefe?

O tla simolla neng ho phethola mobu?

Ke sesebediswa sefe se tla sebediswa?

Botebong bofe?

Na o na le diterekere tse lekaneng ho etsa mosebetsi o hlokahalang wa ho phethola?

Boemo ba disebediswa ke bo jwang, mme na di ka phetha mosebetsi oo? 



Ho phetholwa ha morao

Hantlentle sepheo sa ho phethola mobu ke sefe?

O tla simolla neng ho phethola mobu?

Ke sesebediswa sefe se tla sebediswa?

Boemo ba disebediswa ke bo jwang, mme na di ka phetha mosebetsi oo? 



Peo

O tla reka peo hokae?

Ke mang ya tla o eletsa mabapi le peo e nepahetseng?

Na o se o ile wa nahana ka bolelele ba sehla sa kgolo, mme wa etsa morero o hlokahalang mabapi le peo ya hao?

Palo ya dimela tse tla lebellwa hekthareng ka nngwe e tla ba e kae?



Manyolo

Na o se o nkile disampole tsa mobu?

Na o se o fumane diphetho tsa hlophollo ya mobu?

Na o teng motho ya seng a entse dikgothaletso tse nepahetseng tsa manyolo masimong a mang le a mang moo sejothollo ka seng se tla jalwa ho ona?

Na dikgothaletso tsa manyolo di dumellana le kuno eo o e habileng?

O ilo sebedisa manyolo afe?

O ilo sebedisa dikilogramo tse kae hekthareng ka nngwe?



Ho tshwauwa ha plantere (calibration)

Mosebetsi wa ho jala mohlomong ke ona feela mosebetsi o bohlokwa ka ho fetisisa saekeleng ya tlhahiso ya dijothollo. 

Na plantere e ka tshwauwa (lekanngwa) ho ya ka mehato e fapaneng? (Na o na le dipoleiti tse nepahetseng, di-gears (dikere) le disprokete?

Bophara boo o bo batlang ba mela ke bo bokae?

Hobaneng o entse qeto ka bophara bo bokaalo ba mela?

Ha eba o ilo lokisa mobu (cultivate) hoba peo e mele, na sesebediswa se ilo lokisa mobu se tla kgona ho sebediswa bophareng boo ba mela?

O hloka palo e kae ya dimela?

O rerile ho sebedisa manyolo a makae?

Na o ka tshwaya plantere ka bowena, kapa ke mang ya tla o tshusa ho e tshwaya?



Taolo ya mahola

O rerile jwang ho laola mahola dijothollong tsa hao?

Ha eba o ilo sebedisa mokgwa wa taolo ka metjhine:

Na o na le sephetholamobu (cultivator)?

Na sephetholamobu see se tshwauwe hore se sebetse ka bophara bo le bong ba mela jwalo ka terekere?

Na meno a sephetholamobu a tshwauwe ka nepo?

Ha eba taolo ya mahola e ilo ba ka dikhemikhale:

Na o na le sefafatsi?

Na dikarolo kaofela tsa sefafatsi di maemong a matle a tshebetso?

Ke mang ya ilo tshwaya sefafatsi?

Ho ilo sebediswa dikhemikhale dife?

Ho tla sebediswa bongata bo bokae ba khemikhale efe?

Ke mohatong ofe saekeleng ya tlhahiso ya dijothollo moo dikhemikhale di tshwanetseng ho sebediswa?



Ho jala

Na mongobo ke o lekaneng hore peo e ka mela?

Peo e tshwanetse ho jalwa botebo bo bokae?

Na o fela o sunya palo e nepahetseng ya peo mithara ka mong?

Na o fela o kenya kilograma tse nepahetseng tsa manyolo hekthara ka nngwe?

Na o sebedisitse dibolayalehola (herbicides) le dibolayakokwanyana jwalo ka ha ho rerilwe?



Tlhwekiso le poloko (setorong) 

Ha mosebetsi wa ho jala o phethilwe, na plantere e hlwekisitswe le ho bolokwa ka nepo? 

Ha mosebetsi wa ho fafatsa o phethilwe, na sefafatsi se hlwekisitswe le ho bolokwa ka nepo?



Se tshelwang hodima mobu

Ke sefe se tshwanetseng ho tshelwa hodima mobu?

Se tshwanetse ho tshelwa neng?

Ho tshwanetse ho tshelwa ho hokae?



Ha eba o tseleng ya ho ba mohlahisi wa makgonthe, ha eba o sebetsa ka thata, ha eba o sebetsa hantle jwalo ka seithati sa motho, o tshwanetse ho itokisa, ho itokisa le ho itokisa le ho etsa ntho e nngwe le e nngwe ka nepo le ka nako! Ha ho moriana o fetang ona!



