Puo, Dingolwa le Puisano
Puo e Ekeditsweng
Mosebetsi o Tshwanang wa Hlahlobo (MTH)
MOHLOPHISI WA LENANE
HO THEA SETSWALLE SE SETLE
BUKA YA MOITHUTI YA MOSEBETSI
LEQEPHE LA DIKAHARE
Selelekela Leqephe la 1
Thuto ya 1 : Tshebedisong Leqephe la 4
Mosebetsi wa 1: Puisano ya sehlopha le pehelo Leqephe la 4
Mosebetsi wa 2A: Boitokiso ba mosebetsi o ngolwang wa moithuti Leqephe la 8
Mosebetsi wa 2B: Mosebetsi o ngolwang wa moithuti Leqephe la 9
Thuto ya 2 : Ho arabelwa sengolwa Leqephe la 9
Mosebetsi wa 1: Puisano ya sehlopha le pehelo Leqephe la 4
Mosebetsi wa 2A: Boitokiso ba mosebetsi ba moithuti Leqephe la 8
Mosebetsi wa 2B: Mosebetsi o ngolwang wa moithuti Leqephe la 9
Thuto ya 3 : Pehelo ya molomo Leqephe la 12
Mosebetsi wa 1: Puisano ya sehlopha le pehelo Leqephe la 4
Mosebetsi wa 2A: Boitokiso ba mosebetsi o ngolwang wa moithuti Leqephe la 8
Mosebetsi wa 2B: Mosebetsi o ngolwang wa moithuti Leqephe la 9
Thuto ya 4 : Mokgwa wa tshebetso ha ho ngolwa /Boiqapelo ha ho ngolwa Leqephe la 19
Mosebetsi wa 1: Puisano ya sehlopha le pehelo Leqephe la 4
Mosebetsi wa 2A: Boitokiso ba mosebetsi o ngolwang wa moithuti Leqephe la 8
Mosebetsi wa 2B: Mosebetsi o ngolwang wa moithuti Leqephe la 9
SELELEKELA
MTH e fana ka mesebetsi e mengata ya puo ya molomo, ho bala le ho ngola tse o thusang ho bontsha hore o tseba puo.
Ho na le mesebetsi e ka sehloohong e mene:
Thuto ya 1: Hore sehlooho se be moo se ka sebediswang teng
Thuto ya 2: Ho arabela se ngotsweng
Thuto ya 3: Pehelo ya Molomo
Thuto ya 4: Mosebetsi wa boiqapelo/Boiqapelo
Thuto e nngwe le e nngwe e na le mesebetsi e mengata e tla etswa. O tla hlahlojwa ho ya ka tsena tseo o di entseng. Ba bang ba tla o thusa ho lokisetsa mesebetsi eo e hlahlojwang.
Matshwao a MTH e tla ba 25% ya letshwao la selemo kaofela ha lona, 75% e nngwe e tla tswa hlahlobong ya mosebetsi wa hao wa selemo sohle.
Sebetsa ha monate!
TSEPAMISO: HO THEHA SETSWALLE SE SETLE
Ha ho thehwa setswalle se setle ho ba le phedisano e ntle. Batho ba etseng hore ho be le setswalle se setle se tswelang pele?
Dihloohwana
Dikamano ke eng?
Dikamano tse ntle le tse mpe; na ke phedisana hantle le batho kapa diphoofolo? Na ha ke phedisana hantle le batho?
Nka etsa hore ke phele hantle jwang le batho le hore nka etsang hore ke tswele pele ka ho phedisana le batho hantle?
Ho lekola le ho rarolla qaka mahareng a ka le ba bang
THUTO YA 1: TSHEBEDISONG
Jwalo ka motjha o ye o be le mathata le bao o phelang le bona. Ka nako e nngwe ha o ke o utlwana le batswadi ba hao. Ka nako e nngwe ha o utlwane le metswalle ya hao kapa batho ba baholo setjhabeng. Karolo ena ya MTH e tla etsa sehlooho ?ho thea setswalle se setle? hore se o thuse.
Ka tlase mona ke lenane la tlotlontswe leo o ka le sebedisang mesebetsing e latenag. Eketsa ka tlotlontswe efe kapa efe e ntjha ya hao lenaneng lena ha o sebetsa mesebetsing.
bao o ba tlwaetseng batho bao o kopanang le bona ka mehla, empa e se bao ba ratang dintho tseo o di ratang
Tswalana le ho ba le dikamano le motho e mong
Kgohlano ho fapana ka maikutlo
Dithaka batho / metswalle/ bao o leng sehlopheng se le seng le bona bana ba motho dikgaitsedi tsa hao ba lelapa ho keneyeletswa bao o tswalanang le bona: mme, ntate, jj.
Mmangwane mme ya nyetsweng ke ntate ya ntswetseng ntate wa bobedi ntate ya nyetseng mme ya ntswentseng ba leloko bomotswala le ba bang bao ke tswalanang le bona
Maikutlo ho ba le ho ameha haholo jwalo ka: lerato, ho tshaba, thabo, ho utlwa bohloko, ho hloya ho kgahlwa ho amohela ka ho babatsa/ ho hlompha/ ho kgotsofala ho etsisa ho etsa ka moo ba bang ba etsang ka teng/ ho tshwantshisa/ ho etsa jwalo ka ba bang.
ho ba mona ho ikutlwa o sa kgotsofala kapa o le mohono o batla ho ba motho e mong kapa ho rata ho ba le seo motho e mong a nang le sona.
ho hlompha ho bona motho a le maemong a hodimo ho boulela ho honohela kapa ho batla ho ba le seo motho e mong a nang le sona ho se rate maikutlo a ho se batle ntho e nngwe kapa motho ho hloya ho nyonya motho e mong/ ho kgesa motho ho labalabela
Ho ba le maikemisetso/ ho atleha/ho ntlafatsa maemo a hao bophelong
Mosebetsi wa 2: Puisano ya batho ba babedi le ho arabela se ngotsweng
Ditaelo:
Buisanang ka dipotso tse pedi tse latelang le dutse ka bobedi:
O rata mang?
Ha o rate mang?
Ha le qeta ho buisana, ngola dipolelo tse pedi ka e nngwe le e nngwe ya tse latelang ho ya ka moralo oo o filweng
Ke rata ... haholo hobane ...
Ke hloile ... haholo hobane ...
Itokisetse ho balla titjhere ya hao dipolelo tsa hao ha le beha seo le se entseng.
Mosebetsi wa 3: Puisano ka sehlopheng
Jwale mona titjere ya hao e tla balla e be e o hlalosetse lengolo le latelang.
Seipati 1
Dumela, lebitso la ka ke Keneuwe. Ke na le dilemo tse 15 e se e le selemo jwale re ratana le moratuwa wa ka wa moshanyana. Bothata ba ka ke hore eitse hang feela ha ke qala ho bolella mme ka yena, o ile a kwata a ba a batla a nteleka hore ke yo dula le rakgadi. Ke ile ka bua leshano ka re ke tla kgaohana le yena , empa re ile ra tshwarwa. 5 O ile a ba a dumellwa ho mpona hang feela ka beke ebe mme o tla mmuela dintho tse mpe. Qetellong yaba o mmolella hore a se hlole a mpona hohang feela. 8
Lapeng, ha ke na moo e leng ha ka feela le ho ba mong ebile ha ke tsebe ho etsa letho ke sa diswa kapa ho se ya ntseng a sheba hore ke etsang. Ke ikutlwa eka ke sitisa ba lapa leso,empa nke ke be ka kgaohana le moratuwa wa ka. Ka nnete ke a mo rata. Ke nahana hore ha batswadi ba ne ba sa rate ha ke kopana le yena nka be ke sa mo rate ha kana. Mme o entse hore re ratane haholo ka ha a ne a batla hore re etse seo yena a se batlang. 14
Ke tennwe ke sephiri sena. Ke etseng? Hobaneng ha batswadi ba nahana hore ke fositse ha ke na le moratuwa? 16
Ako nthuse hle.
Tlotlontswe kwata (mola wa 4)
puwana a kgenne haholo qetellong (mola wa 7)
Pheletsong ho ba mong (mola wa 9)
e tswa ho nngwe, ho se tshwenngwe ho diswa (mola wa 10)
ho hlokomelwa hohle moo o tsamayang teng sephiri (mola wa 15)
ho ipata, nako eo ho sa ntshweng makunutu ka yona
Mosebetsi wa 4: Sehlopha se Tshwantshiso
Ha ho sebetswa mona o tla hlahlojwa ka moo o buileng ka teng puisanong le ka moo o tshwantshisitseng ka teng.
Ho tla sebediswa mekgwa ena ya ho hlahloba:
o buile ho le hokae puisanong o ne o bua jwang le ba bang o ne o tshwantshisa seo o se emetseng jwang kgetho ya hao ya tlotlontswe e nepahetseng matshwao a 10
Ditaelo
Ikaroleng ho ya ka dihlopha tse nne. Mabapi le tshwantshiso o tla hloka ditshwantshisi tse tharo le ya tla hlalosa.
Lokisetsa tshwantshiso ya hao tjena
Kgetha maemo ao ho ona batho ba bararo ba tswalanang haholo.
Sebakeng sena (tlhaloso ya tatelano ya diketsahalo), dibapadi di be le seo di sa dumellaneng ka sona.
Lekang mekgwa eo ho ka rarollwang qaka ka yona.
Tshwantshisa qaka le tharollo.
Setho sa bone sa sehlopha (sehlalosi) se hlalose , a hlalose se etsahalang.
Etsa bonnete ba hore setho se seng le se seng sa sehlopha se fumana menyetla e mmedi ya ho bua.. Sebedisa tlotlontswe e nngwe e ntjha lenaneng la hao.
MOSEBETSI WA 1: Puisano ya Sehlopha
Araba dipotso tse latelang sehlopehng sa hao ebe o ngola tseo o di arabileng dibakeng tseo ho fanweng ka tsona Sengolweng sa Mosebetsi.
Kgethang ya tla beha ditaba.
DIPOTSO TSA SEHLOPHA HA SE ARABELA SE NGOTSWENG:
Hlalosa dipolelo tse latelang jwalo ka ha di ngotswe khatunung:
Araba dipotso tsena tse tswang khathunung
Sheba diforeime tsa pele tse nne tsa khathunu o hlokomele mantswe a sebedisitsweng le ka moo mmele wa motho o tshwantshisitsweng ka teng. Dintlha tsena di hlalosang ka kamano ya Dennis le mmae?
Ntata Dennis o hlatswa dijana ka kitjhineng. O nahanang ka monna wa lelapa ya sebetsang jwalo lapeng?
Ke sefe se bonahalang foreimeng ya 6 sa hore mme ha a hlile ha kgathatseha ha kaalo ka se mo tshosang foreimeng ya 5?
Hlwaya matshwao a puo a fapaneng a sebedisitsweng puisanong e khathunung.
Foreimeng ya 5 ho sbedisitswe letshwao la makalo. Ho ya ka lenane le ka tlase mona, letshwao la makalo le sebetsang hantlentle?
Ho laela kapa ho hlokomedisa
Ho hlollwa kapa ho makala
Thahasello
Sepheo sa mongolo o moholo foreimeng ya 5 ke sefe?
Hobaneng ha lentswe lena ?else? le ngotswe ka ditlhaku tse kgolo haholo, mme ho ba le sepheo sefe ka lebaka leo?
Ngola polelo ya pele foreimeng ya 1 puong ya mo phetwa, jwalo ka ha eka o phethela motho e mong ditaba.
Ho tea mohlala: ?Na nka o ruta ho se hokae ka matshwao a puo?? mme a botsa.
e tla ba Mme o botsitse Dennis hore na a ka mo ruta matshwao a puo ho se hokae.
THUTO YA 3:PEHELO YA MOLOMO
MOSEBETSI WA 1: Titjhere o lokiseditse puisano ya sehlopha
Ha ho ntse ho qoqwa, ngola mantswe afe kapa afe a matjha ao o nahanang hore a tla thusa ho ya ka dihlooho tseo ho fanweng ka tsona. Ha o ntse o sebetsa tse mabapi le ditshwantsho, sebedisa tlotlontswe e le sesiu sa hao.
Tikoloho Maemo/Maikutlo
Ho bala
Melao ya lelapa Phedisano le maemo a moruo
MOSEBETSI WA 2: Puisano ya sehlopha ( hora 1 metsotso e 30)
Mosebetsing ona o tla hlahlojwa ka:
ho bua ha hao puisanong bokgoni ba hao ba ho hlalosa maikutlo a hao ditshisinyo tseo o di etsang hore na o sebedisa tlotlontswe e ntjha ka mokgwa o nepahetseng le ka ho rata ha hao jwang matshwao a 10
Sehlopha sa heno se tla fuwa se seng sa ditshwantsho tse nne ka morao ho Dingolwa tsa Mosebetsi hore ho qoqwe ka tsona. Sebedisa lenane la tlotlontswe e le ho le thusa hore le se ke la tswa lekweteng ha le qoqa. Sehlopha se hlahise maikutlo ka ditshwantsho ka ho sebedisa dipotso tse latelang. Ngola dikarabo tsa lona ka tlase mona.
Ke mang/ ke bomang bao e leng ba bohlokwa setshwantshong sena?
Ke dintlha dife setshwantshong tse hapang mahlo a rona?
KELETSO: Batla dibaka moo ho leng lesedi kapa ho le lefifi setshwantshong . Tadima ka moo setshwantsho se hlophisitsweng ka teng ka moo motho a beilweng sebakeng se itseng ka teng/ka moo batho ba kgobokantsweng ka teng setshwantshong; seo e mong le e mong a se etsang; seo difahleho tsa bona di re bolellang; seo dintho di se hlalosang/ fenetjhara/ ka moo tikoloho e hlahisitsweng ka teng.
Ke maikutlo afe a hlahiswang ke batho setshwantshong? Ho tea mohlala ( ho thaba, ho hlonama, ho nyahama, tebello ). Fana ka lebaka le entseng hore o kgethe karabo ya hao.
Mabapi le karolo ya mosebetsi sehlopha se tlameha ho ya ditshwantshong tse pepesitsweng, mme se kgethe setshwantsho se fapaneng ho se bapisa le sa hao. Sehlopha sa lona jwale se tlameha ho etsa tse latelang:
Ditshwantshong tse pedi o batle dintho tse tshwanang le tse fapaneng.
Ditshwantshong tse pedi ke eng e o bolellang ka bophelo ba batho?
Ditshwantshong tse pedi ke eng e o bolellang ka tsa ditjhelete tsa batho?
Bolela dintho tse pedi tseo o nahanang hore ke tsa bohlokwa kapa tse kgahlang setshwantshong sa lona sa sehlopha?
Lokisetsang pehelo ya lona. Mme e kenyeletse
Pehelo e kgutshwane ka ho bapisa
Ditho tse fapaneng tsa sehlopha di ka fapanyetsana ka ho beha ditaba
HLOKOMELA: Mabapi le mosebetsi o latelang (mosebetsi wa 3) O tlameha ho bokella le ho tlisa ditshwantsho sekolong/ mantswe a sehilweng dipampiring/ dimakasine tsa kgale ebe o di tlisa phaposing ya borutelo.
MOSEBETSI WA 3: Setshwantsho se entsweng ka dipampitshana sa sehlopha ( hora 1 )
Sehlopha sa lona se tla rala le ho etsa setshwantsho sa dipampitshana ho tshwantshisa/ ho bontsha setswalle se setle le se sebe
ba boholo ba A4 bonyane.
Sebedisa dintho tse kang ho ralwa/ ditshwantsho kapa mantswe a sehilweng dipampiring kapa dimakasineng tsa kgale/ boiqapelo bo bong feela
Etsa hore ho be le maikutlo a itseng ka moralo le motswako wa ditshwantsho/ mantswe/ dibopeho tse hlophisitsweng leqepheng
Kenyeletsa dipolelo tse ka thusang tse jwalo ka, ? Motswalle wa ka ya nang le Phamokate e ntse e le motswalle wa ka.?
Sehlopha sa lona se tla ba le monyetla wa ho bontsha ba phaposing setshwantsho sa lona sa dipampitshana, mme motho e mong le e mong sehlopheng o tla tlameha ho hlahisa maikutlo ka ntlha e itseng mabapi le setshwantsho sa dipampitshana. Pehelo ya lona ka setshwantsho sa dipampitshana e tlameha ho phetwa metsotso e ka bang 2 ho isa ho e 3.
Kgomaretsa/ hloma/ pepesa setshwantsho sa dipampitshana leboteng la phaposi ya borutelo
Mabapi le mosebetsi o latelang o tla bua ka, mme o tla hlahlojwa. O tlameha ho tlisa setshwantsho se loketseng pehelo phaposing ya borutelo ( e seng ha kaalo ditshwantsho tsa lelapa), empa tse tla o fa menyetla ho ka behela puo e lokisitsweng ka setswalle se setle kapa se sebe. O tla tlameha ho bua motsotso o le 1 ho isa ho e 2.
MOSEBETSI WA 4: Pehelo ya Molomo ka bomong (metsotso o le 1 ho isa ho e 2 )
Ha o etsa pehelo ya ditaba o tla hlahlojwa ka tse latelang:
Ho kgetha setshwantsho se loketseng pehelo
Ho hlahisa maikutlo a nepahetseng ka setshwantsho
Mokgwa wa ho behela ditaba
Sebopeho sa puo le tshebediso ya puo
Pehelo ya hao e be ya puo e lokiseditsweng ya bolelele ba motsotso o le 1 ho isa ho metsotso e 2. O leke ka matla ohle a hao ho sebedisa tsebo yohle le tlotlontswe eo o ithutileng yona mesebetsing yohle e fetileng. Matshwao a 20
Sebedisa mokgwa ona o latelang e le tataiso ya ho etsa pehelo ya ditaba
Selelekela
Maikutlo/ Tjhebeho /Ditikoloho
Hore na malapa a phela jwalo ka ha a bontshwa setshwantshong sa hao
Hore na malapa a ruile kapa a futsanehile ho le hokae/ le batho ba leng setshwantshong sa hao
Ntlha efe kapa efe e ka matlafatsang pehelo ya hao
HLOKOMELA:
Mosebetsing ona, qetellong o tlameha ho hlahisa maikutlo a hao ka ho fana ka mabaka a tshehetsang hobaneng ha o re setswalle se setle kapa se sebe.
Ha eba o kgethile setshwantsho se bontshang setswalle se sebe, jwale o tla tlameha ho fana ka tharollo e ka lokisang ka moo o buileng ka teng.
THUTO YA 4 : MOKGWA WA TSHEBETSO HA HO NGOLWA/ BOIQAPELO HA HO NGOLWA
Mosebetsing ona o tla hlahlojwa ka puisano eo o e ngotseng ho ya ka dintlha tse latelang:
Tshebediso ya mokgwa o nepahetseng wa ho ngola puisano
Boiqapelo ba menahano
Ntshetsopele ya puisano e tswelang pele
Ho beha ditaba ka mokgwa o hlakileng ho hlahiswa maikutlo le maemo
Tshebediso ya sebopeho sa puo le puo matshwao a 20
MOSEBETSI WA 1: Puisano ka lengolo le ngoletsweng makasine wa batjha
Ditaelo
Titjhere ya lona e tla le balla lengolo.
Batho ba bangata ba ngolla sekgutlwana sa ?Agony Aunt? dimakasineng tsa batjha ba batla thuso ya ho ka rarolla mathata a bona hore ba phele hantle. Lena ke lengolo le tswang ho motswadi ya kopang keletso ya ka moo a ka phedisanang le batjha ba babedi ba hae, mme o arajwa ke ?Aunt Sarah?.
Qotso ena e tswa lengolong le ngolletsweng makasine wa ?SHE?:
Ako nthuse hle. Ekaka ke a hlanya jwale ke hloka keletso ya hao.
Mohatsa ka o sa tswa hlokahala dilengwaneng tse mmalwa tse fetileng, mme a mtshiya hore ke hlokomele batjha ba babedi ba rona. Jwale ba a hola ebile ha ba sa mmamela hohang feela kapa le ho etsa seo ke ba laelang sona. Ke leka ka matla ho ba etsetsa tsohle, empa re dula feela re omana.
Seabata, e leng e moholo, o na le dilemo tse 17 ebile o mohatong wa 11. O tla feela hae ho tla ja le ho tla robala. Ha a thuse ka letho lapeng kapa hona ho mpha tjhelete le ha a sebetsa ka Moqebelo. Ha a iphe nako e lekaneng ya ho etsa mosebetsi wa sekolo lapeng, mme ke ngongorehile haholo hobane selemo se tlang, ha a sa bale, ha a na ho pasa materike. O ne a atisa ho ba ngwana ya kgatahallang, empa jwale o fetohile. Ha ke rate le metswalle eo a tsamayang le yona. Ba mo tlwaeditse dintho tse mpe.
Athe ha e le moradi wa ka yena, Mosela, o na le dilemo tse 14 feela, empa o se a batla ho apara le ho phela jwalo ka motho ya dilemo di mashome a mabedi. O dulela ho kopa tjhelete feela hore a ithekele dintho tseo a di batlang; seo a nahanang feela ka sona ke bashanyana. O dula a buletse seyalemoya se tidinya letsheare lohle ? mme o utlwa bohloko ha ke mo kopa hore a e theolele tlase. Hantlentle o ye a be a kgene, a be a nkgarumela ha ke mmotsa hore o tswa kae kapa o ne a etsang. O dulela ho ipelaetsa ka hore ha a tshwarwa hantle hobane ha ke mo dumelle ho etsa ka moo Seabata a etsang ka teng, empa ha a elellwe hore Seabata o moholwanyane ho yena ebile ke moshanyana.
Ka nnete ha ke sa kgona. Ke fihla hae ke tswa mosebetsing ke kgathetse ebe jwale ke tlameha ho shebana le masawana ana a bona. Ke a utlwisisa hore ha ho monate hore ba lahlehelwe ke ntate ba le banyenyane jwalo, empa le nna ho ntse ho se monate feela jwalo.
Ke a kopa hle hore le mpolelle hore ke fositse kae.
Ke nna
Babadi ba rona
Ikaroleng ka dihlopha ebe le buisana ka dikahare tsa lengolo, le batlisise dintlha tseo e leng tsa bohlokwa le kgohlano mahareng a:
mme le moradi wa hae mme le mora hae
Ngola maikutlo a sehlopha sa heno mmapeng wa mohopolo.
ho tea mohlala kgetho ya metswalle kgetho ya diaparo
Rala mamapa wa mohopolo mona
Etsa pehelo ya ditaba
Kgethang sehlalosi se tla behela bohle ka phaposing ya borutelo ditaba a sebedisa mmapa wa mohopolo.
Ngola ka tlase mona ditaba tseo wena le dihlopha tse ding le buileng ka tsona
MOSEBETSI WA 2. Ho ngolwa ha puisano ya batho ba babedi
Mabapi le mosebetsi ona o tla tlameha ho qapa puisano ya batho ba babedi ya mela e 15 ? 20 moo mme a buisanang le Seabata kapa Mosela(baphetwa bao o ba badileng lengolong). Puisano ya hao ya batho ba babedi e tlamehile ho itshetleha hodima diketsahalo tse pedi tse latelang
Seabata o tla hae ka madungwadungwana ha esale a ile bosiu bohle a sa bolella mmae.
Puisano ya batho ba babedi A:
Mme: Seabata, na ke hona o fihlang hae ka nako yee?
Seabata : E, ke hona ke fihlang hae!
Mme: ???.
KAPA
Mosela o batla ho tsamaya bosiu le motswalle wa hae eo mmae a sa mo tsebeng.
Puisano ya batho ba babedi B:
Mosela: Mme, Ke sa tswa le Tumisang bosiung bona.
Mme : Tumisang ke mang? Le ya kae?
Mosela: ??
Puisanong ya batho ba babedi
Sebui se seng le se seng se lokela ho bua ka makgetlo a tsheletseng
Ho se ke ha kgothaletswa ho ngola karabo ya lentswe le le leng ? o tlameha ho ngola puisano e tswelang pele
Hlokomela hore o sebedise puo e nepahetseng le mokgwa o loketseng wa ho ngola puisano ya batho ba babedi
Ngola puisano ya hao mona
MOSEBETSI WA 2. Puisano ya sehlopha/ Phuputso e nyenyane
Ikaroleng ka dihlopha tse 6-8. Sehlopha se seng le se seng se kgetha ditaba tseo ho bileng le qhwebeshano ho tsona e ileng ya hlokomelwa pejana lengolong, eo le e ngotseng kaofela ha lona dibukaneng tsa mosebetsi tsa e mong le e mong.
E mong le mong wa lona a fuputse sehlooho sena ka ho botsa batswadi ba lona/ bahlokomedi ba lona le metswalle ka seo ba se nahanang ka taba ena hore e ka rarollwa jwang. O ka botsa dipotso tse kang:
Na o nahana hore batjha ba ka dumellwa ho apara ntho e nngwe le e nngwe eo ba e ratang?
Ha re kgutlela phaposing ya borutelo titjhere o tla fa sehlopha se seng le se seng pampiri e kgolo. Ngola ka moo sehlopha se seng le se seng se arabileng ka teng ka ho ngola ka dintlha, ka dikholomo tse tharo kareteng ya lona. Le se ke la iphethaphetha ? le se ke la phetha seo motho e mong a seng a se ngotse; o ngole dintlha feela tse ntjha.
Tabataba ya qhwebeshano: ho kgetha diaparo
Seo batswadi/bahlokomedi ba se nahanang
Re nahanang
Mekgwa ya ho rarolla qaka
Ke na le tokelo ya ho bolela ngwana ka wa motjha hore a apare eng ha eba e le nna ya lefang
Batswadi ba senya tjhelete ka dintho tse ding ? ho na le hore ba nthuse hore ke reke diaparo tse shebehang
Nka iphumanela mosebetsi wa nakwana ebe ke ithekela diaparo tsa ka
Rala pehelo ya hao ya ditaba ka ho kgetha setho se le seng sa sehlopha se buelle sehlopha. Kgetha:
Ntlha e le nngwe ya motswadi
Ntlha e le nngwe ya motjha
Mokgwa o le mong oo qhwebeshano e ka rarollwang ka teng
Sehlopha se seng le se seng se beha ditaba ka ho sebedisa karete ya sona e le moralo. Pehelo ya ditaba e etswe ka dipolelo tse felletseng.
Puo, Dingolwa le Puisano
Puo e Ekeditsweng
MOHLOPHISI WA LENANE
HO THEA SETSWALLE SE SETLE
KAROLO YA B
MOSEBETSI WA 2: HO ARABELWA SENGOLWA
MOSEBETSI WA 2: Ho arabelwa sengolwa ke motho a le mong maemo a leng taolong
MOSEBETSI WA 2: Ho araba sengolwa e le motho a le mong ho le maemong a leng taolong metsotso e 30 ya ho bala le boitokiso le hora e le nngwe ya ho araba dipotso
Mosebetsing ona o tla hlahlojwa ka puisano eo o e ngotseng ho ya ka dintlha tse latelang:
Tsebo ya hao ya kamoo o behang dintlha ka teng
Ho bopa dipolelo
Tshebediso ya puo matshwao a 20
Bala pale, ?Ya phedisang lelapa?, ebe o araba dipotso tse latelang.
YA PHEDISANG LELAPA
Pale ena e ngolletswe bukana ena mme e tswa paleng ya Leslie Halward
Batswadi ba moshanyana ya dilemo di leshome le metso e mene ba ne ba mo emetse hore a tle hae ka moputso wa hae wa pele wa beke. 2
Mmae o ne a se a lokisitse tafole, mme a ntse a sehella bohobe le botoro a lokisetsa dijo tsa bosiu. E ne e le mosadi e monyenyane ka seemo ka sefahleho se bonahalang ho sotleha, a apare bolousu bo bolou le sekhete se kwahetsweng ke foresekoto e tshweu e kentsweng setatjhe. O ne a bonahala a kgathetse ebile a hemela hodimo nako e nngwe le e nngwe. Ntate, a dutse a kgatholohile setulong sa kgale se nang le moo a behang matsoho teng, a namme maoto, le yena o ne a e na le sebopeho se senyenyane. O ne a e na le mahlo a tletseng metsi a bolou le ditedu tse ngata tse sootho. Batho bana ba ne ba futsanehile haholo, hobane phaposi, le ha e ne e hlwekile, e ne e se na le ha e le fenitjhara, mme marotho a maholo a sehelletsweng a botoro e ne e le ona feela hodima tafole. 11
Ha a lokisetsa dijo, mosadi enwa a nna a sheba monna ka la mo leka nako ena kaofela. A se ke a mo natsa le hanyenyane feela, a bula mahlo ho mo sheba, kapa a llisa meno a hae kgafetsa ka manala a hae, a iketsa eka o kgathetse haholo. 15
O tlohele tjhelete eo feela jwalo?, mosadi a bua, ho utlwahala hantle hore o phetha seo a kileng a se bua pejana ka makgetlo a mangata, ?Ke a tseba hore ho tla etsahalng ha o ka e fumana. O tla mpha yona. E tla lefella rente e be e reka dijonyana di se kae, eseng ho ya motjhining wa tjhelete thaveneng efe kapa efe.? 20
O kwale molomo oo wa hao,? monna a bua, a buela tlase.
Ha ke thole!? mosadi a buela hodimo, a kgenne haholo. ?Hobaneng ha ke tlameha ho thola? O bile morena ka nako e telele mona. Ke ile ka mamella ha o sa ntse o tlisa tjhelete mona lapeng, empa jwale nke ke ka hlola ke mamella. Ha o letho mona. Na o a utlwa? Ha o letho. Eta ho lla sa ka mona, o tla mpha tjhelete eo!? 26
Re tla bona ha a fihla,? monna a araba, a rotetsa mollo butlebutle.
Yaba ha ho sa buuwa letho ka nako e ka bang metsotso e mehlano.
Yaba moshanyana o a kena. O ne a bonahala a e so fete dilemo tse leshome kapa tse leshome le motso o le mong. O ne a bonahala a se motle borukgweng bo bolelele. Bosweu ba mahlo a hae bo rethebane hodima botsho ba sefahleho e ne eka o tshohile. 31
Ntate a ema ka maoto. ?Tjhelete e kae?? a bua a kgaruma.
Moshanyana a sheba enwa a sheba yane. O ne a tshaba ntatae. A nyeka dipounama tsa hae tse omeletseng.
E tlise, bo,? a bua ntatae. ? Tjhelete e kae??
O se ke wa mo fa yona,? mosadi a bua, ?O se ke wa mo fa yona, Thabang. Mphe yona?. 37
Ntate a atamela moshanyana butle, a tlenne mme meno a hlahelletse ditedung tsa hae tse entseng sehlahla. ?Tjhelete eo e kae?? e ne eka jwale o se a seba.
Moshanyana a mo kenya mahlo. ?E lahlehile,? a araba.
O entseng?? ntatae a tlerola.
E lahlehile.? Moshanyana a boela a phetha.
Monna a qalella ho kgaruma ebile a tsoka matsoho.
E lahlehile! E lahlehile! O reng?O ka e lahla??
E ne e le ka pokothong?, moshanyana a raba, ?ka hara emfolopo e nyenyane. E lahlehile?. 45
E lahlehile hokae??
ha ke tsebe. Mohlomong e ahlehile seterateng.?
Na o ile wa ya e batla moo e lahlehileng teng??
Moshanyana a dumela ka ho oma ka hlooho. ? Ha nka ka e fumana,? a araba.
Monna a korotla, a suma, a dumaella tlase ? modumo oo phoofolo e o etsang. ?Ke hore o e lahlile, he?? a kgaruma. A tjhetjhella morao mehato e se mekae, yaba o lokolla lebanta la hae ? lebanta le sephara, le letenya, le nang le tjhesepore e boima ya tshepe. ?Tloho kwano,? a laela. Moshanyana a loma pounama e ka tlase ho leka ho thibela meokgo, a atamela butle, monna a phahamisa letsoho la hae. Mosadi o ne a sa sisinyehe hohang feela ho fihlela ka nako eo, yaba o tlolela monna a phamola lebanta leo. Monna wa hae, a ba le matla ka lebaka la ho halefa ha hae, a mo sutuletsa thoko ha bobebe. Yaba o theolela lebanta mokokotlong wa moshanyana. A mo otla a sa mo qenehele le letho hohle mmeleng le matsohong. Moshanyana a korobana yaba o ya fatshe,empa o ne a sa lle. 59
Ha a se a kgathetse, yaba o itlama ka lebanta, mme a hula moshanyana ka maoto. ?Jwale o yo robala,? a mo laela.
Ntjhanyana o lapile o batla ho ja,? mosadi a bua.
Ha a yo robala. Tsa mo itlhatswa.?
A sa re letho, moshanyana a ya itlhatswa matsoho le sefahleho. Ha a qetile a ya robala.
Monna a dula tafoleng, a ja bohobe bo tshasitsweng ka botoro a ba a nwa dikopi tse pedi tsa tee. Mosadi yena a se ke a ja hohang feela. A dula a mo shebile, a sa tlose mahlo a hae ho yena, a mo shebile ka lehloyo le matla. Jwalo ka pele, a se ke a mo natsa le ho mo natsa,a iphapanya yena, a etsa eka ha a yo ho tu! Ha a qetile ho ja, a tswa. 70
Hang feela ha a qeta ho kgahlela lemati, mosadi a tlola, yaba o mathela ho moshanyana ka kamoreng.
O ne a lla ha bohloko, a ikwahetse sefahleho ka mosamo. O ile a dula mothating wa mealo yaba o mo kopela ka matsoho, a mo hulela ho yena sefubeng, a mo phollapholla moriri o matsetlela, a mo kgothatsa ka lerato, a ho kokobetsa maikutlo. Moshanyana a mo dumella ho etsa jwalo, a utlwa a kgatholihile ha a mo kopetse jwalo, a ikutlwa a tshedisehile hara meokgo ya hae e rothang.
Ka mora nakwana a ya a kgaotsa ho lla. A bula mahlo a ba a tsheha le mmae, mahlo a hae a hlakile. Yaba o kenya letsoho ka tlasa mosamo, mme a hula emfolopo e ditshila a nyenyane.
Tjhelete ya hao ke ena,? a seba.
A nka emfolopo, yaba o a e bula, a hula leqephe le le lelele la pampiri le ngotswe dipalopalo, diranta tse mashome a mahlano tsa pampiri le diranta tse hlano tsa tshepe.
TLOTLONTSWE
ya phedisang lelapa (sehlooho)
motho ya sebeletsang lelapa sotlehileng (mola wa 4)
A le mathateng a bofutsana ho sheba ka la moleka (mola wa 13)
A mo tadimme ka lehlooyo ebile a sa mo hlomphe butlebutle (mola wa 27)
a se motle (mola wa 30)
A tshabeha eka o tshohile mola wa 31
A bonahala a maketse tlenne meno (mola wa 38)
Ho etsa korotla o senne meno, ho tletleba
Ho se na ho tsamaya
Phamola (mola wa 56)
Ho nka ka sefutho le ka matla kgalefo (mola wa 56)
Kgalefo kapa ho halefa ho tletseng moya wa ntwa
O ne sebedisitse matla ohle a ho yena (mola wa 60)
O ne a kgotsofetse; a kgathetse; o ne a sitwa ho tswela pele mohlankana (mola wa 62)
Moshanyana kapa motjha; mora ya keneng bohlankaneng
Moo bethe e fellang teng (mola wa 74)
Ho mo tshedisa (mola wa 76)
Ho tshedisa motho ya neng a saretswe kapa a phoqehile
Ho mokopa ka matsoho/diatla (mola wa 76)
Ho tshwara kapa ho kopa motho ka matsoho ha monatjana kapa ka mokgwa o bontshang lerato
Ho kgaotsa (mola wa 77)
Ho emisa ho etsahala kapa ho fihlela pheletso
DIPOTSO TSA HO ARABA O LE MONG SE NGOTSWENG
Na mme le ntate ba na le mabaka a tshwanang a ho batla hore mora a tle lapeng? Fana ka lebaka la karabo ya hao dintlheng ka ho tshwana.
Ke dintho dife tse pedi tse etsahalang ha mme a eya ho mora wa hae ka hodimo ka mora hoba mora a shapuwe?
Bala qotso ena ebe o araba dipotso:
Moshanyana a mo sheba ka mahlong. ?E lahlehile,? a araba. (mola wa 40)
Hantle ntle ho etsahetseng ka tjhelete?
Na o nepile ha a bolella ntatae leshano? Fana ka lebaka.
Ke mang ya phedisang lelapa? Hobaneng ha o rialo?
Ke ka lebaka lefe e leng phoso hore moshanyana a sebetse?
Maikutlo a mme ke afe ho monna wa hae? Qotsa mehlala e mmedi e tswang paleng e bontshang maikutlo a hae.
Maikutlo a hao ke afe ka hore batswadi ba shape bana ba bona?
Fana ka lebaka la maikutlo a hao.
DIPOTSO TSA PUO
Batla lentswe moleng wa 12 o nang le moelelo o tshwanang le ?a mo shebile ka lehloyo? moleng wa 68.
Ngola dipolelo tse latelang ka mokgwa wa ho phethela e mong ditaba:
Matshwao a makalo le matshwao a potso a hlalosang moleng wa 44 kapa a talolalng ka maikutlo a ntate? (?O e lahlile! O e lahlile! O reng? Ho tla jwang hore o e lahle??)
Ngola lentswe lena ka mokgwa o felletseng - mmae (mola wa 81)
Puo, Dingolwa le Puisano
Puo e Ekeditsweng
MOHLOPHISI WA LENANEO
HO THEA SETSWALLE SE SETLE
KAROLO YA B
MOSEBETSI WA 2:HO IQAPELA HA MOTHO A LE MONG
MOSEBETSI WA 2: Lengolo la setswalle taolong ya maemo
MOSEBETSI WA 3. Boiqapelo ba motho a le mong: Lengolo la setswalle (taolong ya maemo)
Titjhere o tla o balla hape lengolo la Sellwane le kopo ya Sellwane hore babadi ba mo thuse.
Ngolla Sellwane lengolo la setswalle o araba kopo ya hae o fana ka maikutlo a batjha ebile o mo eletsa hore a phele jwang ka moso. Dimmepe tsa mehopolo tseo o dingotseng di ka o thusa ka tlotlontswe. O ka sebedisa lengolo le seng le ngotswe e le mohlala.
Rala lengolo la hao ka ho ngolangola pele o ka le phethela:
Ha o se o ngotse moralo ona wa lengolo, o bale hantle hore o tle o tlose diphoso:
Hlwaya o be o lokise diphoso tsa mopeleto, sebopeho sa puo jj.
Ntlafatsa tshebediso ya hao ya kgatho ya mantswe/ dipolelo ebe o a di fetola ha ho hlokeha
Ngola moo o siileng ho hong teng
Ngola lengolo hape jwale le se le lokile(lokisa) foromo ke ena.
O sebeditse hantle haholo!
