RA11/eqzul2final 
 
 
 
 
 
 
ISAZISO NGUHULUMENI 
UMNYANGO WEZOBULUNGISWA NOKUTHUTHUKISWA    
KOMTHETHOSISEKELO 
 
UNombolo R.                                                                                               2003 
 
 
UMTHETHO WOKUQHUBEKISA UKULINGANA  NOKUVIMBELA UBANDLULULO OLUNGALUNGILE, KA 2000: IMITHETHONKAMBISO 
 
UNgqongqoshe wezoBulungiswa nokuThuthukiswa koMthethosisekelo umise lemithethonkambiso ekuloluhlaka ngemva kokuxoxisana noNgqongqoshe wezezimali, ngokulandisa kwesigaba 30 soMthetho wokuQhubekisa  ukuLingana  nokuVinjelwa koBandlululo olungaLungile wonyaka ka 2000 (uMthetho onguNombolo 4 ka 2000). 
 
 
UHLAKA 
 
IMITHETHONKAMBISO EPHATHELENE NOMTHETHO WOKUQHUBEKISA UKULINGANA  NOKUVINJELWA KOBANDULULO OLUNGALUNGILE KA 2000 
 
 
ISAHLUKO 1  
IZINHLINZEKO EZIJWAYELEKILE  

 
Ukuhlelwa kwemithethonkambiso 
Imithethonkambiso 
 
1. Izincazelo 
 
ISAHLUKO II 
OMABHALANE BASEZINKANTOLO ZOKULINGANA 
2. Ukufaka isicelo sokuqokwa njengomabhalane 

3. Okudingekayo ukuze uqashwe ube ngumabhalane 

4. Imibandela yokuqashwa njengoMabhalane 

5. Eminye imisebenzi eyongeziwe kaMabhalane 


 
ISAHLUKO III 
IZINQUBO ZENKANTOLO YOKULINGANA 
6. Ukwethulwa kodaba ezithebeni zenkantolo 
7. Ukuyogxobisa amaphepha odaba enkantolo nokuwathumela komunye umuntu othintekayo odabeni nasenkantolo  

8. Ukwethamela ukuqulwa kodaba 

9. Ukuqinisekiswa kwesiyalelo senkantolo 

10. Amandla kanye noMsebenzi weNkantolo 

11. Ukuhoxiswa kwesimangalo 

12. Izindleko 


 
ISAHLUKO IV 
ABASIZI /ABALEKELELI 
13. Inqubo engasetshenziswa mayelana nabasizi 

14. Amaphuzu mayelana nokuthunyela kwezinxuso kubasizi 

15. Ukuthatha isifungo noma Ukufungiswa 

16. Iqhaza loMquli wodaba 

17. Ukushiywa ngaphandle noma ukukhishwa kwabasizi 

18. Ukubongwa 



 
ISAHLUKO V 
UKWEDLULISWA KODABA NOKUBUYEKEZWA KWODABA 
19. Ukwedluliswa kodaba 

20. UkuBuyekezwa  


 
ISAHLUKO VI 
ISIGUNGU SOKUBUYEKEZA UKULINGANA 
21. Imininingwane kanye nemibandela yokuqokwa njengelunga lesigungu 

22. Amandla kanye nemisebenzi yesigungu  


 
ISAHLUKO VII 
OKUNHLOBONHLOBO/OKUXUBILE 
23. Amacala kanye nokujeziswa  

24. Isihloko ngokufingqiwe kanye nosuku lokuqala ukusebenza kwalomthetho 


 
ISIXHUMELO A 
 
Inombolo yefomu 
25. Ukufaka isicelo sokuqashwa njengomabhalane ngokuyala kwesigaba 17 soMthetho wokuQhubekisa ukuLingana  nokuVinjelwa koBandlululo olungaLungile ka 2000 (uMthetho onguNombolo 4 ka 2000) 

26. Ukufakwa kwesimangalo ngokuyala kwesigaba 20 somthetho wokuqhubekisa ukulingana nokuvimbela ubandlululo olungaLungile ka 2000 (uMthetho onguNombolo 4 ka 2000) 

27. Isaziso esiqondiswe kummangalelwa mayelana nokufakwa kwesimangalo ngokuyala kwesigaba 20 soMthetho wokuQhubekisa ukuLingana  nokuVimbela uBandlululo olungaLungile ka 2000 (uMthetho onguNombolo 4 ka 2000) 

28. Isaziso esiqondiswe kubo bonke abathintekayo odabeni ukuba bavele enkantolo ngokuyala kwesigaba 20 soMthetho wokuQhubekisa ukuLingana nokuVimbela uBandlululo olungaLungile ka 2000 (uMthetho onguNombolo 4 ka 2000) 

29. Ukudluliswa kodaba ngokuyala kwesigaba 20(5) soMthetho wokuQhubekisa ukuLingana nokuVinjelwa koBandlululo olungaLungile ka 2000 (uMthetho onguNombolo 4 ka 2000)  

30. Incwadi yokubizela enkantolo ufakazi noma ofakazi ukuze bavele phambi kwenkantolo yokulingana ngokuyala kwesigaba 18 soMthetho wokuQhubekisa ukuLingana nokuvimbela ubandlululo OlungaLungile ka 2000 (uMthetho onguNombolo 4 ka 2000) 



 
ISAHLUKO I 
IZINHLINZEKO EZIJWAYELEKILE 
Izincazelo 
Kulemithethonkambiso noma iliphi igama noma isisho esinikwe incazelo ethile ngokwalomthetho, lelogama noma lesosisho kusuke kuchaza lokho okucaciswe kulomthetho; ngaphandle nje kokuthi ingqikithi iqonde noma isho okunye- 
"umabhalane kushiwo umabhalane weNkantolo yokuLingana; 
"isigungu kushiwo isigungu sokubuyekeza ukulingana ngokuyala  kwesigaba 32 soMthetho; 
"inkantolo" kushiwo inkantolo yokulingana; 
"usuku kushiwo noma iluphi usuku ngaphandle koMgqibelo, Isonto noma iholide lomphakathi; 
Ukulalelwa kodaba okungumhlahlandlela (direction hearing)" kushiwo ukulalelwa kodaba okukhulunywa ngakho kumthethonkambiso 10 (5); 
"uMqondisi-Jikelele kushiwo uMqondisi-Jikelele woMnyango wezoBulungiswa nokuThuthukiswa koMthethosisekelo; 
"ukuphenywa/ukuhlaziywa (inquiry) kushiwo ukuphenywa noma ukuhlaziywa kodaba  okukhulunywa ngakho esigabeni 21 (1) soMthetho; 
"uNobhala (registrar) kushiwo uNobhala wenkantolo ePhakeme oqashwe ngaphansi kwesigaba 34 soMthetho wezinkantolo eziPhakeme (Supreme Court) ka 1959 (uMthetho onguNombolo 59 ka 1959), noma unobhala oqashwe ngaphansi kwanoma imuphi umthetho ongakachithwa yiziphathimandla ezinegunya lokwenza lokho futhi owawusentshenziswa noma kuyiphi indawo engaphakathi kwalelizwe ngaphambi kokuqala ukusebenza koMthethosisekelo wezwe laseNingizimu Afrika ka 1996, (uMthetho onguNombolo 108 ka 1996); kanye  
"uMthetho kushiwo uMthetho wokuQhubekisa ukuLingana nokuVinjelwa koBandlululo olungaLungile ka 2000, (uMthetho onguNombolo 4 ka 2000). 
ISAHLUKO II 
OMABHALANE BEZINKANTOLO ZOKULINGANA 
 
Ukufaka isicelo sokuqokwa njengomabhalane 
2.(1)  Ukufakwa kwesicelo sokuqokwa njengomabhalane okukhulunywa ngakho esigabeni 17 soMthetho kufanele kube ngokubhalwe phansi efomini elicishe lifane neFomu 1 elixhunyelwe kuSixhumelo bese kuthunyelwa kuMqondisi-Jikelele. 
 
(2)    Isicelo okukhulunywa ngaso esigatshaneni (1) ngenhla kufanele siphelezelwe  yilokhu- 
(1) ikhophi noma umfanekiso oqinisekisiwe (certified) kamazisi walowo ofaka isicelo; 

(2) imifanekiso eqinisekisiwe yazo zonke izincwadi noma izitifiketi zemfundo zalowo ofaka isicelo; 

(3) izitifiketi zalapho ebesebenza khona, uma zingekho lowo ofaka isicelo angenza umbhalosifungo (affidavit) mayelana nezindawo lapho eke waqashwa khona nokuthi ubenza msebenzi muni futhi kwakunini esebenza lapho; 

(4) izincwadi zobufakazi ezivela kubaqashi ake wabasebenzela lomuntu ofaka isicelo, uma zikhona; kanye 

(5) namagama, amakheli kanye nezinombolo zocingo zabantu ababili abamaziyo okungakhulunywa nabo ngobunjalo bakhe. 


 
Okudingekayo ukuze uqashwe ube ngumabhalane 
3.  (1) Umuntu angaqashwa nguMqondisi-Jikelele ukuba abe ngumabhalane uma ehambisana nezidingo ezimiswe kuMthetho wabasebenzi boMbuso/bakaHulumeni (Public Service Act) ka 1994 (Isimemezelo esinguNombolo 103 sika 1994) futhi ehambisana nenqubomgomo yokuqashelwa lesosikhundla sokuba ngumabhalane kwezokuphatha kulowoMnyango. 
 
(2)   Ukuqashwa kukamabhalane kuncike ekuphothulweni kwezifundo ezithile ezigunyazwe nguMqondisi-Jikelele. 
 
Imibandela yokuqashwa njengoMabhalane 
4. (1)  uMqondisi-Jikelele angaqasha umuntu ukuthi abe ngumabhalane isikhathi abangavumelana ngaso bobabili uMqondisi-Jikelele kanye nalowo ofake isicelo, lowo ofake isicelo uyakuba nelungelo lokwamukeliswa isamba esipheleleyo seholo esilingana nesamba esigcwele esamukeliswa omabhalane bezokuphatha kuwo belu uMnyango. 
 
(2)   Imibandela yokuqashwa komuntu njengomabhalane ngokuyala kwesigatshana (1) ngenhla iyefana nemibandela yokusebenza esentshenziswa kumuntu oqashwe njengomabhalane wenkantolo ngaphansi koMthetho wabasebenzi boMbuso ka 1994 (Isimemezelo esinguNombolo 103 sika 1994). 
 
Eminye imisebenzi eyongeziwe kaMabhalane 
5.  Ngaphezu kwaleyo misebenzi emiswe nguMthetho uMabhalane kuyofanele  enze lemisebenzi elandelayo- 
(1) emva kokuthola isaziso okukhulunywa ngaso  kumthethonkambiso 6 (1), avule ifayela bese enikeza lolodaba izinombolo  ngokulandelana kwazo ngonyaka; 

(2) agcine uhlu lapho ezobhala agcine khona lokhu: 

(1) imininingwane yalowo nalowo muntu ngamunye othintekayo kulolodaba; 

(2) inombolo yalolodaba okukhulunywa ngalo esigabeni esingenhla; 

(3) isinxephezelo esicelwayo; 

(4) usuku kanye nemiphumela yophenyo; 

(5) imiphumela yokudluliswa kodaba noma ukubuyekezwa kodaba, uma kwenziwe; kanye 

(6) nemininingwane yenye inkundla lapho kuke kwadluliselwa khona loludaba, usuku lokudluliswa kodaba kanye nemiphumela yalokhu kudluliswa uma kwenziwe; 

(3) enze uphawu ngokubhala inombolo yalolodaba kulelo nalelo phepha alitholayo; 

(4) agcine noma afake emafayeleni wonke amaphepha awatholayo mayelana nalolo nalolodaba; 

(5) asize ngalo lonke ulwazi analo umuntu okhubazekileyo noma ongakwazi ukubhala nokufunda,  ngokumgcwalisisa wonke amaphepha ahambisana nokuqhutshwa kodaba enkantolo; 

(6) uma ngabe umuntu ozofaka isimangalo noma ozomangala engenaye umuntu ongammela noma ongamsiza- 

(1) azise/atshele lowo muntu ngamalungelo akhe mayelana nokumelwa; 

(2) atshele lowo muntu  ngosizo angaluthola kwezinye izikhungo ezimiswe ngokoMthethosisekelo noma ezinye izinhlangano ezingekho ngaphansi kukaHulumeni; 

(3) atshele futhi achazele lowo muntu ngamalungelo akhe kanye nezinxephezelo angazithola ngokwaloMthetho ngakho konke okusemandleni akhe; 

(4) asize lowomuntu ngokumfundela noma ukumchazela amaphepha odaba; futhi 

(5) achaze nenkambiso emayelana nokubizwa kofakazi ukuze beze enkantolo; 

(7) enze yonke imisebenzi anikwe yona kulemithethonkambiso; 

(8) akhiphe incwadi yokubiza ufakazi ukuba eze ophenyweni uma eceliwe ngomunye walabo abathintekayo odabeni noma njengokulawulwa inkantolo;  

(9) azise ofakazi ukuthi banelungelo lokuhola imali yofakazi nokuthi aqinisekise ukuthi ufakazi uyasizwa ngalokhu, lapho kudingeka khona; nokuthi 

(10) enze imisebenzi eyenziwa ngumabhalane wenkantolo yamacala ombango uma kudingekile ukuze kufezwe okumiswe nguMthetho. 


 
 
ISAHLUKO III 
IZINQUBO ZENKANTOLO YOKULINGANA 
 
Ukwethulwa kodaba ezithebeni zenkantolo 
6.  (1)  Umuntu, inhlangano noma ikhomishana okukhulunywa ngayo esigabeni 20 saloMthetho, ofisa ukubeka udaba esigcawini senkantolo noma ukumangala ngokwaloMthetho, angakwenza lokhu ngokwazisa umabhalane wenkantolo ngenhloso yakhe yokwenza lokhu ngefomu elithi alifane nefomu 2 elixhunyelwe kuSixhumelo. 
 
(2)  Umabhalane kufanele kuthi zingakapheli izinsuku eziyisikhombisa ethole leso saziso okukhulunywa ngaso kusigatshana (1) -  

(1) azise ummangalelwa ngefomu elithi alifane nefomu 3 elixhunyelwe kuSixhumelo, ukuthi umangalelwe; nokuthi 

(2) anxuse ummangalelwa ukuba alethe ulwazi olubhaliwe okukhulunywa ngalo esigabeni 3 sefomu 3 elixhunyelwe kuSixhumelo  zingakapheli izinsuku eziyi-10 kusukela osukwini athola ngalo isaziso leso. 


 
(3)  uMabhalane kufanele kuthi zingakapheli izinsuku eziyisikhombisa emva kokuthola impendulo evela kummangalelwa okukhulunywa ngayo kusigatshana  (2) (b) ngenhla athumele ikhophi noma umfanekiso walempendulo kummangali noma lowo ofake udaba. 
 
(4)   Umabhalane kufanele kuthi zingakapheli izinsuku ezintathu emva kokuphela kwesikhathi okukhulunywa ngaso kusigatshana (2) (b) ngenhla adlulisele udaba kuMquli wodaba (presiding officer), yena kufanele kuthi zingakapheli izinsuku eziyisikhombisa emva kokuthola wonke amaphepha aphathelene nalolodaba, akhiphe isinqumo mayelana nokuthi loludaba luzoqulwa yinkantolo noma luzodluliselwa kwenye inkundla yini. 
 
(5)   Uma ngabe uMquli wodaba enquma ukuba udaba luqulwe enkantolo  kufanele adlulisele udaba kumabhalane yena okufanele kuthi zingakapheli izinsuku ezintathu emva kokuthola loludaba amise usuku okuzoqulwa ngalo loludaba. 
 
(6)   Umabhalane kufanele kuthi emva kokuba esemise usuku okuzoqulwa ngalo udaba, azise ummngali kanye nommangalelwa ngosuku lokuqulwa kodaba ngefomu elithi alifane nalelo elingufomu 4 elixhunyelwe kuSixhumelo. 
 
(7)   Uma uMquli wodaba enquma ukuthi udaba malwedluliselwe kwenye inkundla  kufanele  

(1) akhipe isinqumo senkantolo ngefomu elithi alifane nesigaba 1 sengxenye A yefomu elingunombolo 5 elixhunyelwe kuSixhumelo ; futhi 

(2) angenza izincomo noma imibono ebhaliwe ayibona ifanele ukuze ibhekwe yileyonkundla ngefomu elithi alifane nesigaba 2 sengxenye A yefomu elingunombolo 5 elixhunyelwe kusiXhumelo. 


 
(8)   Emva kokuthola isiyalelo okukhulunywa ngaso kusigatshana (7) ngenhla, umabhalane kufanele ngokulandela indlela emiswe uMquli wodaba- 
(1) athumele wonke amaphepha okuyiwona qobo (originals) aphathelene nodaba, lawomaphepha ahambisane ukuya nesiyalelo, kuleyonkundla okukhulunywa ngayo kulesosiyalelo; 

(2) agcine amakhophi noma imifanekiso eqinisekisiwe yawo wonke amaphepha aphathelene nalolo ludaba; 

(3) athumele ikhophi lesiyalelo senkantolo kulabo abathintekayo odabeni; futhi 

(4) azise/atshele bonke abathintekayo odabeni ngamaphepha athunyelwe kuleyonkundla okukhulunywa ngayo esigabeni (a). 


 
(9)   Emva kokuba inkundla ezokwethamela udaba isiwatholile amaphepha  odaba okukhulunywa ngawo kusigatshana (8) (a), leyonkundla kufanele ikhiphe isaziso esibhaliwe yazise bonke abathintekayo kuloludaba kanye nomabhalane wenkantolo ngokuthola kwayo loludaba. 
 
(10)   Inkundla okudluliselwe kuyo udaba kufanele kuthi zingakapheli izinsuku ezingu-60 emva kokuthola amaphepha odaba okukhulunywa ngawo kusigatshana (8), ithumele kumabhalane wenkantolo umbiko, ibika ngenqubekelaphambili eseyenziwe kulolodaba. 
 
(11)   Uma udaba seluxazululiwe inkundla ebilengamele, leyonkundla kufanele ngokushesha emva kokuxazulula udaba yazise umabhalane wenkantolo ngemiphumela yodaba. 
 
(12)   Uma ngabe lenkundla iphindisela udaba emuva enkantolo, lokhu kubuyiselwa emuva kodaba kufanele kube ngokubhalwe phansi efomini ecishe ifane naleyo esengxenyeni B yefomu 5 kuSixhumelo, inike nezizathu ukuthi yingani udaba lubuyiselwa emuva. 
 
(13)   Inkundla kufanele kuthi zingakapheli izinsuku eziyisikhombisa kusukela osukwini olubuyiswe ngalo enkantolo udaba, iyale ukuthi loludaba luzodingidwa kanjani. 
 
(14)   Umabhalane kufanele azise labo abathintekayo odabeni ngokushesha ngosuku lokulalela umhlahlandlela okuzoqhutshwa ngawo udaba ngendlela okukhulunywa ngayo esigatshaneni (6). 
 
(15)   Emva kokufaka isicelo esibhaliwe kuMquli wodaba, uma ngabe udaba kungoluphuthumayo, uMquli wodaba angayala ukuba kungalandelwa isikhathi esinqunyiwe kumthethonkambiso. 
 
Ukuyogxobisa amaphepha odaba enkantolo nokuwathumela komunye umuntu othintekayo odabeni nasenkantolo   
7. (1)   Isaziso okukhulunywa ngaso kumthethonkambiso 6(2)(a) kufanele - 
(1) sihanjiswe isikhonzi senkantolo noma umabhalane wenkantolo kummangalelwa sinikwe yena ngqo; noma 

(2) sithunyelwe kummangalelwa  


(i)  ngeposi elibhalisiwe (registered post); 
(ii) ngesikhahlamezi noma ifekisi (facsimile); noma 
(iii)  ngokusiposa ngeposi lesishwezisi (e-mail), uma ngabe ubufakazi bokuthi ulitholile iposi lesishwezisi (e-mail) ebelithunyelwe kuye bungavezwa yilowo olithumele, kufanele kugcinwe ubufakazi bokuthunyelwa futhi ifomu okuyiyona qobo (original)  kufanele ithunyelwe kummangalelwa ngokushesha ngeposi elibhalisiwe. 
(3) Sithunyelwe kummangalelwa kumbe sifakwe enkantolo nganoma iyiphi enye indlela engalawulwa uMqudi wodaba. 


 
(2) Uma isaziso sinikezewa ummamgalelwa- 

(3) ngeposi elibhalisiwe (registered post) ubufakazi balokhu kufanele bugcinwe; kumbe 

(4) ngesikhlahlamezi noma ngeposi lesishwezisi (e-mail), ubufakazi balokhu kufanele bugcinwe, bese kuthi ifomu yoqobo (original) ithunyelwe ngaphandle kokulibala kummangalelwa ngeposi elibhalisiwe (registered post). 

(3) Isaziso okukhulunywa ngaso kumthethonkambiso 6(6) kufanele sinikezwe isikhonzi senkantolo noma umabhalane kubo bonke abathintekayo odabeni siqu sabo. 


 
Ukwethamela ukuqulwa kodaba 
8.(1) (a)  Umuntu ofisa ukuthumela incwadi yokubiza ufakazi ukuba avele phambi kwenkantolo, kufanele kuthi kusasele izinsuku eziyi-14 ngaphambi kosuku lokuphenywa kodaba, acele umabhalane wenkantolo ukuba enze futhi agxobe lencwadi yokubiza ufakazi ngokushesha. 
 
(b)  Incwadi yokubiza ufakazi ekhishiwe kufanele icishe ifane nefomu 6 elikusiXhumelo. 
 
(c)  Emva kokuba incwadi yokubizela ufakazi enkantolo okukhulunywa ngayo esigabeni (a) ngenhla isigxotshiwe ngokufanele, kufanele inikezwe lowo muntu ocele ukuba yenziwe lencwadi yena ayobe eseyihambisa kulowo fakazi  noma enze amalungiselelo okuba ihanjiswe kulowo fakazi- 
(i)  yisikhonzi senkantolo ngezindleko zakhe; noma 
(2) ngumuphi omunye umuntu ongaqokwa umabhalane ngesincomo soMquli wodaba. 


 
(d)   Umuntu ohambisa incwadi yokubiza ufakazi kufanele agcwalise ingxenye B yesibili yefomu 6 elixhunyelwe kuSixhumelo. 
 
(2) (a)  Ukuvela phambi kwenkantolo kukafakazi ngokuyala kwenkantolo kwenziwa ngokuthumela yona lencwadi yokubiza ufakazi, egxotshwa ngumabhalane okufanele icishe ifane nefomu 6 elixhunyelwe kuSiXhumelo. 
 
(b)  Incwadi yokubiza ufakazi okukhulunywa ngayo esigatshaneni (a) kufanele ithunyelwe kufakazi yisikhonzi senkantolo ngezindleko zikahulumeni. 
 
(3) Umuntu obizwe ukuba avele phambi kwenkantolo njengofakazi anganxuswa ukuba aveze izincwadi noma amaphepha athile noma isilandiso (statement) noma into ethile ehambisana nalolodaba. 

(4) (a) Yilowo nalowo fakazi, ngaphandle komuntu oyisisebenzi sikahulumeni ngokugcwele, obizwe ukuba avele phambi kwenkantolo unelungelo lokukhokhelwa imali emiswe noma enqunywe esigabeni (c) ngezansi ngokuhambisana nalokho okushiwo esigabeni (b). 


 
 
(b)   UMquli wodaba anganquma ukuthi ufakazi kungabikho mali anikwa yona noma anikwe ingxenye ethile yemali emisiwe. 
 
(5) Imali ekhokhelwa ufakazi ime kanje: 

(1) u-R100 ngosuku noma ingxenye yosuku okudingeka ukuba ufakazi abe senkantolo ngalo; kanye 


(ii)  nezindleko angazichaza ngokwanelisayo zokuza enkantolo kanye nezindleko zokuthenga ukudla asuke angene kuzo ufakazi ngenxa yokuza enkantolo. 
 
(4) Izindleko zemali okukhulunywa ngazo esigabeni (c) ngenhla kufanele zikhokhwe- 

(1) nguhulumeni uma ufakazi lowo ebizelwe enkantolo ngokuyala  kwenkantolo noma ebizwe yinkantolo; noma 

(2) umuntu ocele ukuba kubizwe lowofakazi noma zikhokhwe niengokuyala koMquli wodaba. 


 
(5)   Inqubo echazwe esigabeni 51 soMthetho weziNkantolo zoMantshi ka 1944, (uMthetho onguNombolo 32 ka 1944),izoguqulwa uma kudingekile ukuze isetshenziswe kunoma imuphi ufakazi obizwe ukuba phambi kwenkantolo ngokuyala kwalemithethonkambiso. 
 
Ukuqinisekiswa kwesiyalelo senkantolo 
9.(1)  Uma ngabe inkantolo kaMantshi ihleli njengenkantolo yokuLingana, ikhipha isinqumo semali esingaphezu kwesamba esivumelekile kuleyonkantolo, umabhalane wenkantolo kufanele kuthi zingakapheli izinsuku eziyisikhombisa ethole isinqumo leso- 
(1) azise ummangalelwa ukuthi- 


(i)  isinqumo leso sizothunyelwa enkantolo ePhakeme (High Court) ukuthi  siyoqinisekiswa; nokuthi 
(ii)  unelungelo lokuthumela kumabhalane wenkantolo isilandiso(statement) noma amaphuzu okuphikisa (argument) zingakapheli izinsuku ezintathu emva kokuba ethole isaziso; nokuthi 
(2) athumele kunobhala wenkantolo ePhakeme, okuqoshwe phansi ekulalelweni kodaba enkantolo  noma ikhophi / umfanekiso walokhu oqinisekisiwe (certified) ngumabhalane kanye nanoma isiphi isilandiso(statement) noma amaphuzu okuphikisa  athunyelwe  ngummangalelwa  ngokuyala kwesigaba (a) (ii). 


 
(2) uNobhala wenkantolo kufanele ethule phambi koMahluleli weNkantolo,  ePhakeme konke okuqoshwe phansi ekudingidweni kodaba okukhulunywa ngalo kusigatshana (1) ngenhla ukuze kuwaqinisekiswe. 
 
Amandla kanye noMsebenzi weNkantolo 
10. (1)  Ukuphenywa kodaba kufanele kwenziwe ngokushesha nangendlela ezokhuthaza ukukhululeka kwalabo abathintekayo ukuze babambe iqhaza ngokukhululeka. 
 
(2)   Imithethonkambiso elawula ukuqhutshwa kwaloluphenyo kufanele ihunyushwe ngendlela eyenza kube lula ukulandela imigomo engumhlahlandlela okukhulunywa ngayo esigabeni 4 saloMthetho. 
 
(3)  Ukuqhutshwa kodaba kufanele uma kungenzeka kwenziwe ngendlela ezokwenza lula ukuba abathintekayo babambe iqhaza. 
 
(4)  Inkantolo iyinkantolo eqopha phansi futhi- 
(1) ukulalelwa kodaba kulolophenyo kufanele kuqoshwe nguMquli wodaba noma ngumuntu oqokwe noma othunywe ukuba enze lokhu nguMquli wodaba; 

(2) ukulalelwa kodaba kulolophenyo kufanele kubhalwe phansi ngezimpawu (shorthand) noma kuqoshwe ngomshini futhi kungabhalwa phansi kuphela uma kusho uMquli wodaba  noma ngokuyala koMthetho; 

(3) umbhalo lo obhalwe ngezimpawu noma ukubhalwa ngokugcwele kwawo noma ukuqoshwa ngomshini kokulalelwa kodaba  noma ukubhalwa kabusha kwakho kufanele kuqinisekiswe (certified) njengokuyikho (true notes) ukubhalwa ngokugcwele okuyikho, umlando oyiwo, emva kwalokho kuyothathwa njengomlando owenzeke ekulalelweni kodaba futhi kuthathwa njengomlando wenkantolo yamacala ombango. 


 
(5)(a)  Ngosuku olunqunywe ngumabhalane wenkantolo okukhulunywa ngalo kumthethonkambiso 6 (5), uMquli wodaba kufanele alalele udaba ngenhloso yokuxazulula inqubo ezolandelwa nokuphathwa kwalolophenyo. 
 
(b)  Ekulalelweni kodaba ngenhloso yokumisa inqubo ezolandelwa uMquli wodaba kufanele ayale noma ahlahle indlela mayelana nokuqhutshwa kodaba ngendlela ayibona ifanele. 
 
(c)  Ngale kokuphambuka kulokho okushiwo esigabeni (b), uMquli wodaba kungathi emva kokulalela imibono yabo bonke abathintekayo kulolodaba, akhiphe isiyalelo mayelana- 
(2) nokudalula ngamaphepha nezincwadi ezizosentshenziswa ekulalelweni kodaba (discovery), ukuhlolwa kwalezincwadi namaphepha kanye nokunikezana lezo zincwadi namaphepha okuzosentshenziswa; 

(3) abazobuza imibuzo (interrogatories); 

(4) ukuvumelana ngamaphuzu athile nezincwadi ezithile; 

(5) ukufinyeza lokho okuphikiswana ngakho; 

(6) ukuhlanganisa abathintekayo odabeni; 

(7) ukungenelela kwabahlobo benkantolo; 

(8) indlela okuzothunyelwa ngayo amaphepha  okungashiwo lutho ngayo kulemithethonkambiso; 

(9) izichibiyelo; 

(10) ukugcinwa kwemibhalosifungo efayeleni; 

(11) ukunikezwa kwemininingwane yokwenezezela; 

(12) indawo kanye nesikhathi lapho kuzolalelwa khona udaba ngokuzayo; 

(13) inqubo okufanele ilandelwe mayelana nezindaba eziphuthumayo; 

(14) ukwethula ubufakazi, kumbandakanya nokuthi ubufakazi bukafakazi ophambili kufanele bunikwe ngomlomo noma ngombhalosifungo noma ngazo zombili lezizindlela. 

(4) Ukuze kufezwe- 

(1) imigomo engumhlahlandlela okukhulunywa ngayo esigabeni 4 saloMthetho; kanye 

(2) nesigaba 21 (1) nesigaba 30 (1) (a) saloMthetho  kanye nokusebenzisa amandla akhe ngaphansi kwesigaba (b) no (c), 


Umquli wodaba kufanele alandele umthetho ongamele (ohlahla) inqubo enkantolo lapho udaba lufakwe khona lokhu akwenze ngokuvumela izinguquko ezifanele enqubweni ngenhloso yokwengeza lokhu okushiwo yilomthethonkambiso lapho kufanele khona, kodwa ngokulandela izimfuno zobulungiswa futhi uma kungekho ozokhinyabezeka ilokho; angagudluka ekusebenziseni lenqubo emva kokulalela imibono nezimvo zalobo abathintekayo odabeni. 
 
(e)    Ekulalelweni kodaba okungumhlahlandlela, uMquli wodaba kufanele uma kukhona omunye kulaba abathintekayo odabeni ongamelwe- 
(1) azise lowo muntu ngelungelo lakhe lokumelwa ngummeli azikhethele yena futhi azomkhokhela yena izindleko zakhe lowo mmeli noma uma engenawo amandla  okukhokhela ummeli amtshele ukuthi angafaka isicelo esikhwameni sikahulumeni sosizo kwezomthetho ngokuxhaswa inhlangano elekelela ngokuxhasa abantu abangenawo amandla okuzikhokhela izindleko zommeli (Legal Aid Board), noma amchazele ngezinye izinhlangano angathola kuzo usizo lwezomthetho; nokuthi 

(2) achaze ingqikithi kanye nemiphumela yanoba isiphi isiyalo noma isinqumo esenziwe ngokuyala kwesigatshana (b) no (c). 


 
(6)(a)  Umbhalosifungo owenziwe ngufakazi ekulalelweni kodaba ungamukelwa njengobufakazi ngendlela efanayo nobufakazi obethulwa ngomlomo ngaphandle nje ke uma omunye wabathintekayo odabeni ekuphikisa lokhu futhi uma lesosilandiso(statement)- 
(1) (aa) sibhaliwe; 


(bb) sisayindwe yilowo osenzile; 
(cc) sinesimemezelo esenziwe yilowo muntu esho ukuthi ngokwazi nangokukholwa kwakhe siyiqiniso; nokuthi 
(dd) sinesimemezelo lapho esho khona ukuthi usenze lesi silandiso enolwazi lokuthi kungenzeka atholakale enecala uma konke akushilo ekusho ngokuzikhethela ebe enolwazi ukuthi akusilo iqiniso;  nokuthi 
(2) isilandiso(statement) leso sikhonjiswe omunye othintekayo kuloludaba kusasele okungenani izinsuku eziyisikhombisa ngaphambi kosuku lokuphenywa kodaba. 


 
(b)  Uma ngabe umbhalosifungo owenziwe ngufakazi wamukelwa njengobufakazi enkantolo ngokuyala kwesigaba (a) futhi uma omunye wabathintekayo ecela ukuba wamukelwe kanjalo, noma uma uMquli wodaba ebona ukuthi kufanele ukuba lowo fakazi abizwe ukuba eze enkantolo ukuze azofakwa imibuzo  (cross-examine) ngesilandiso(statement) sakhe. 
 
(7)  Ngaphandle uma kuyalwe ngenye indlela kulemithethonkambiso, umthetho wezobufakazi kubalwa nomthetho ophathelene nokuvumeleka kanye nokuphoqeleka (competency and compellability), njengoba kwenzeka emacaleni ombango kuyosentshenziswa kuloluphenyo; Inqobo nje uma ekusentshenzisweni komthetho wokwethula ubufakazi, ubulungiswa, ilungelo lokulingana kufanele kulandelwe ngaphezu kwezimpambankwici zimbe (technicalities). 
 
(8)  Inkantolo kufanele ngaphambi kokuba kwethulwe ubufakazi ngomlomo, ifungise  noma ivumise lowo muntu ukuthi uzokhuluma iqiniso, noma imuphi ufakazi ozovela phambi kwenkantolo njengoba kwenziwa kofakazi abethula ubufakazi enkantolo yamacala obelelesi. 
 
(9)(a) Noma imuphi umuntu othintekayo odabeni kungathi kulalelwe udaba enkantolo amelwe ngummeli noma ngummeli weNkantolo ephakeme futhi angamelwa yinoma ngumuphi nje omunye umuntu amkhethile. 
 
(b)  Uma ngabe umuntu emelwe ngumuntu ongesiye ummeli noma ummeli weNkantolo ephakeme, uMquli wodaba kufanele uma ebona ukuthi lowo muntu akakulungele ukumela lowo omelwe kulolophenyo, amtshele lona omelwe ngalokhu. 
 
(10 ) (a) Omunye othintekayo odabeni angaphonsa imibuzo komunye abhekene naye noma ufakazi obizwe yilowo abhekene naye. 
 
(b) UMquli wodaba kufanele kuthi uma ebona kufanele, aqiniseke ngamaphuzu athile amayelana nesikhalazo, futhi ukufezekisa lokhu angabuza imibuzo kunoma imuphi umuntu ongufakazi noma kumuntu obizwe njengofakazi nangasiphi isikhathi sokulalelwa kodaba. 
 
(6) UMquli wodaba ngokuzikhethela yena angabiza noma yimuphi umuntu ukuba avele enkantolo njengofakazi kulolo ludaba. 


 
(11)   Uma ngabe omunye walabo abathintekayo odabeni, kusaqhubeka ukulalelwa kodaba, efisa ukuba uMquli wodaba enze isiyalelo okukhulunywa ngaso esisigatshaneni (5) (c), kungafakwa isicelo esiphuthumayo emva  kokwazisa abanye abathintekayo kuloludaba  kanye nenkantolo. 
 
(12)   UMquli wodaba angahlehlisa uphenyo uma kuphoqelekile. 
 
Ukuhoxiswa kwesimangalo 
11. (1) Ummangali angahoxisa isimangalo noma isikhalazo sakhe uma efisa, ngokuthumela isaziso esibhaliwe kummangalelwa kanye nomabhalane wenkantolo. 
 
(5) Emva kokuthola lesisaziso yinkantolo, isikhalazo sithathwa njengesesihoxisiwe uma uMquli wodaba anelisiwe ukuthi ukuhoxiswa kwenziwe ngokukhululeka nangokuzikhethela uma ummangali engamelwe ngummeli noma ngummeli weNkantolo ephakeme. 


 
Izindleko 
12.  (1) Akukho mali ekhokhelwa inkantolo mayelana nokufaka isimangalo noma ukumangala enkantolo. 
 
(2) Lowo nalowo othintekayo odabeni uyazikhokhela izindleko zakhe ngaphandle nje uma uMquli wodaba enquma ngokunye. 
 
(3)  (a) Uma ngabe ummangali ngaphandle kwesizathu esizwakalayo ehluleka ukuvela ekulalelweni kodaba noma ophenyweni futhi uMquli wodaba anelisekile ukuthi  ummangali wanikwa isaziso esiyiso mayelana nokulalelwa kodaba noma uphenyo, uMquli wodaba anga- 
(1) chitha leso sikhalazo/loludaba; futhi 

(2) akhiphe isinqumo sokuthi ummangali akakhokhe izindleko zikammangalelwa, 


 
(b)  Umabhalane kufanele kuthi lapho kuchithwa isikhalazo/isimangalo noma kukhishwa isinqumo okukhulunywa ngaso esigabeni (a) ngenhla akhiphe isaziso esibhaliwe azise ummangali ngalokhu. 
 
(4) (a) Uma ngabe ummangalelwa ngaphandle kwesizathu esizwakalayo ehluleka ukuvela ekulalelweni kodaba noma ophenyweni  futhi uMquli wodaba anelisiwe ukuthi ummngalelwa wanikwa isaziso esiyiso mayelana nokulalelwa kodaba noma mayelana nophenyo, uMquli wodaba anga- 
(1) nquma ukuthi ukulalelwa kodaba kuqhubeke nakuba ummangalelwa engekho; futhi 

(2) anganquma ukuthi ummangalelwa akhokhe izindleko zikammangali. 


 
(b)   Umabhalane kufanele kuthi uma kukhishwe isinqumo okukhulunywa ngaso esigabeni (a) (i) noma (ii) athumele isaziso esibhaliwe kummangalelwa amazise ngalokhu. 
 
ISAHLUKO IV 
ABASIZI/ ABALEKELELI 
 
Inqubo engasetshenziswa mayelana nabasizi 
13.  Umuntu angalunga ukuba abe ngumsizi enkantolo uma- 
(1) eneminyaka engama-21 okungenani, ephila kahle engqondweni nasemzimbeni futhi ehlala kuleyondawo lapho ezoba ngumsizi khona; 

(2) ehloniphekile emphakathini futhi ebambe iqhaza ezintweni ezithile zomphakathi; 

(3) enolwazi ngamasiko kanye nendlela yenhlalo yalowomphakathi; 

(4) engakaze alahlwe icala lapho  udlame, ukungathembeki, ukuphanga noma ukwesabisa kuyingxenye yalelocala noma ukukhwabanisa, ukukhuluma amanga efungile, noma ukuvimbela ukusebenza kobulungiswa, ukushisa impahla noma icala ngaphansi komthetho wamacala ahleliwe noma ukudayisa izidakamizwa, ngaphandle nje uma exolelwe ngaphansi kwemithetho kazwelonke noma efumene isinxephezelo sikaMongameli wezwe; 

(5) akumele abe yisikhulu sezombusazwe; futhi 

(6) engaqashiwe ngokuphelele noma engesiso isisebenzi sombuso/sikahulumeni  ngokugcwele. 


 
Amaphuzu mayelana nokuthunyela kwezinxuso  kubasizi 
14.  Uma ngabe sibhekisisa ukuthi ukubizwa komsizi kuyahambisana yini nezinjongo zobulungiswa, uMquli wodaba kufanele abhekisise lokhu- 
(1) amasiko kanye nezenhlalakahle zaleyondawo koyedwa noma kwabo bobabili labo abathintekayo odabeni; 

(2) isimo semfundo  soyedwa noma sabo bobabili labo abathintekayo odabeni; 

(3) uhlobo kanye nokubamqoka kwesikhalazo; 

(4) isimo sesinxephezelo esifunwa ngummangali; 

(5) ukuthi umphakathi wonkana noma umphakathi othile uyathinteka yini noma ungazuza okuthile ekuxazululweni kwaloludaba; noma  

(6) iluphi olunye udaba noma isimo abona ukuthi siyinkomba yokuthi kufanele kubizwe umsizi noma abasizi. 


 
Ukuthatha isifungo noma Ukufungiswa  
15.  Noma imuphi umsizi kufanele afungiswe ngokubhaliwe noma athembise ukukhuluma iqiniso (affirmation) ngalokho okuhambisana naye ngaphambi kwemantshi yenkantolo yokulingana ngalendlela elandelayo : 
Mina (igama ngokuphelele) ngiyafunga/ngiqinisile ngithi uma kwenzeka ngibizwa ukuzokwenza umsebenzi wokuba umsizi ngokuyala kwesigaba 22 soMthetho wokuQhubekisa ukuLingana nokuVinjelwa koBandlululo olungaLungile ka 2000 (uMthetho onguNombolo 4 ka 2000), ngakho konke okusemandleni ami ngiyonikeza isinqumo esicutshungulisisiwe noma umbono ocutshungulisisiwe ngokobufakazi obunikeziwe kulolodaba. 
 
Iqhaza loMquli wodaba 
16. (1)Umsizi kufanele uma ebhekisisa isinqumo esifanele okukhulunywa ngaso esigabeni 21 (2) soMthetho, asize uMquli wodaba ngokumeluleka kuphela. 
 
(2)  UMquli wodaba angahlehlisa noma amise okwesikhashana ukulalelwa kodaba noma umbuzo okukhulunywa ngawo esigabeni 22 (3) soMthetho futhi kufanele abe yedwa angahlali nabasizi ekulalelweni kwalolodaba noma sekukhishwa isinqumo saloludaba noma umbuzo. 
 
(3)  Uma ngabe uMquli wodaba ekhipha isinqumo ngakuyala kwesigaba 22 (3) soMthetho kufanele anike izizathu ezenze ukubani akhiphe leso sinqumo. 
 
(4)  UMquli wodaba kufanele ngaphambi kokuba kunqunywe ukuthi kube khona ubandlululo olungalungile, inkulumo enenzondo, ukuhlukunyezwa/ukuhlushwa noma yikuphi okuthintekayo, achazele umsizi ngemithetho ethile yobufakazi noma yini enye ebalulekile mayelana nobufakazi obunikwe inkantolo. 
 
(5)  Umabhalane kufanele ngenhloso yesigaba 22 (6) (b)  soMthetho noma yingayiphi indlela ayibona ifanele athumele izizathu zoMquli wodaba kanye nalokho okuqoshiwe ekulalelweni kodaba enkantolo yokwedlulisela amacala eqondene. 
 
Ukushiywa ngaphandle noma ukukhishwa kwabasizi 
17.  (1)UMquli wodaba esizwa ngumsizi anganquma ukuba kukhishwe umsizi ekulalelweni kodaba, emva kokucela komunye walabo abathintekayo odabeni, uma uMquli wodaba aneliseka ukuthi- 
(1) umsizi kukhona angakuzuza yena ngokwakhe ekulalelweni kwalolodaba: 

(2) kunezizathu ezizwakalayo ezenza kukholakale ukuba kungenzeka kube nokuphambana kwezinhloso ngenxa yokuba khona komsizi kulokho kulalelwa kodaba; noma 

(3) kunezizathu ezizwakalayo ezenza kukholakale ukuthi kungaba nokuchema noma ukuyengeka ngasohlangothini lomsizi. 



 
(2) Umsizi naye angazicelela ngokwakhe ukuba aphume ekulalelweni noma ashiye ukulalelwa kodaba oluthile ngezizathu okukhulunywa ngazo esigatshaneni (1) ngenhla. 
 
(3)(a)  Lowo ongacelanga ukuba kukhishwe umsizi ekulalelweni kodaba kufanele kuthi ngaphambi kokuba kukhishwe isinqumo sokuba umsizi akhishwe ngokuyala kwesigatshana (1) ngenhla, anikwe ithuba lokwethula ukuphikisa kwakhe lokhu phambi koMquli wodaba. 
 
(7) Labo abathintekayo kufanele uma kwenzeka ngaphambi kokuba kukhishwe umsizi ngokuyala kwesigatshana (2) banikwe ithuba lokwethula phambi koMquli wodaba amaphuzu okuphikisa kwabo mayelana nalokhu kukhishwa komsizi. 


 
(4)   Lomsizi okhishwayo kufanele anikezwe ithuba lokuba aziphendulele kuleyo mpikiswano okukhulunywa ngayo kusigatshana (3), kanti uMquli wodaba yena angaphonsa imibuzo ayibona ifanele kumsizi lowo mayelana naloludaba lokukhishwa kwakhe. 
 
(5) UMquli wodaba kufanele anikeze izizathu ezenze ukuba athathe isinqumo okukhulunywa ngaso kusigatshana (1). 
 
Ukubongwa 
18. (1) Umsizi ongaqashiwe nguhulumeni,mayelana nokwethamela njengomsizi ukulalelwa kodaba angakhokhelwa imali yokumbonga engamashumi amabili amarandi ngehora noma akhokhelwe leyomali ngengxenye yehora engaphezu kwemizuzu eyishumi nesinhlanu. 
 
(6) Isikhathi angakhokhelwa sona umsizi singabalwa kusukela esikhathini lapho kudingeka ukuba abe senkantolo noma ngesikhathi efika enkantolo, noma ikuphi okwenzeka kamuva, kuze kufike isikhathi lapho evunyelwa ukuba aphume enkantolo noma inkantolo ihlehlisa noma imisa udaba okwalolosuku, noma ikuphi okwenzeka kuqala. 


 
ISAHLUKO V 
UKWEDLULISWA KODABA NOKUBUYEKEZWA KODABA 
 
Ukwedluliswa kodaba   
19. (1)  Umuntu ofisa ukudlulisa udaba noma ukuphikisa isinqumo esenziwe yinkantolo ngaphansi kwesigaba 23 (1) soMthetho kufanele kuthi zingakapheli izinsuku eziyi-14 kusukela osukwini esikhishwe ngalo isinqumo leso, alethe kumabhalane wenkantolo kanye nakummangali noma ummangalelwa, kuya ngokuthi ubani odlulisa udaba, isaziso sokwedlulisa udaba. 
 
(2)  Isaziso sokudlulisela udaba enkantolo ePhakeme  enamandla okulalela lokho kwedluliswa noma inkantolo ephakeme yokwedlulisela amacala, kufanele- 
(4) sibe ngesibhalwe phansi; 

(5) sichaze ukuthi kwedluliswa isinqumo sonke senkantolo noma ingxenye yaso yini; 

(6) sibeke kucace amaphuzu atholakele noma umthetho okwedluliswa udaba ngenxa yawo; nokuthi 

(7) uma kudingekile, sibeke kucace isinqumo noma ingxenye yesinqumo okwadluliswa udaba ngaso kanye nezizathu okwedluliswa udaba phezu kwazo. 


 
(3)   Ukwedluliswa kodaba okuphikisana nalokhu (cross appeal) kungenziwa kuthunyelwe zingakapheli izinsuku eziyi-15 emva kokunikezwa kwesaziso sokudluliswa kodaba kumabhalane kanye nommangali noma ummangalelwa kuya ngokuthi ubani oqale ukwedlulisa udaba. 
 
(4)  Ukwedluliswa kodaba okuphikisayo nakho kufanele kufeze/kugcine izidingo okukhulunywa ngazo kusigatshana (2). 
 
(5)   Umquli wodaba udaba othintekayo kufanele kuthi- 
(1) zingakapheli izinsuku eziyi-15 kusukela ngosuku okutholakale ngalo isaziso sokwedluliswa kodaba; noma 

(2) uma ngabe ukulalelwa kophenyo lodaba kwabhalwa phansi noma kwabhalwa ngezimpawu (shorthand) noma kwaqoshwa kwagcina ngomshini, zingakapheli izinsuku eziyi-15 emva kokubhalwa ngokugcwele kombhalo wezimpawu noma ukuqoshwa okugcinwe ngomshini kwenqubo yokulalelwa kodaba sekwenekwe phambi kwesikhulu leso  ngumabhalane wenkantolo, kodwa ngesikhathi esamukelekile emva kokutholakala kwesaziso sokwedluliswa kodaba, 


athumele kumabhalane wenkantolo isilandiso(statement) esibhaliwe ekhombisa- 
(i)    amaphuzu athola ukuthi ayafakazeleka; 
(2) izizathu ezenza ukuthi athole amaphuzu athile abalulwe kusaziso sokwedluliswa ukuthi yiwona okwedluliswa udaba ngawo;kanye 


(iii) nezizathu zakhe zokukhipha isinqumo ngokomthetho noma ukwamukela noma ukungavunyelwa kobufakazi obuthile obubalulwe njengokwedluliswa kodaba ngenxa yakho. 
 
(6) (a) Umabhalane wenkantolo kufanele, ngokungaphikisani nokushiwo yisigatshana (5) (b) ngenhla uma ngabe ukulalelwa kodaba kwabhalwa phansi noma kwaqoshwa ngokubhalwa ngezimpawu noma kwaqoshwa ngomshini futhi sekutholakele isaziso sokwedluliswa kodaba, ngale kokuchitha isikhathi ayale ukuba umbhalo-zimpawu noma ukuqoshwa ngomshini kwenqubo yokulalelwa kodaba kubhalwe ngokugcwele. 
 
(b)  Umuntu okunguyena odlulisa udaba nguyena othwala izindleko zokubhala ngokugcwele inqubo yokulalelwa kodaba okukhulunywa ngakho esigabeni (a):  Ngaphandle kokuthi uma uMquli wodaba anelisekile ukuthi lowo muntu  ngeke akwazi ukuthwala izindleko lezo, lezo zindleko noma ingxenye yazo iyokhokhwa nguhulumeni. 
 
(7)(a) Emva kokuba sekutholakale isaziso sokudluliswa kodaba njengoba kushiwo kusigatshana (1) lokho kwedluliswa kodaba kufanele kuqhutshwe ngokufanayo ngendlela okudluliswa izinqumo zenkantolo kamantshi odabeni lombango kanti izimiso ezimayelana nokuphathwa kokulalelwa kodaba ezinkantolo eziphakeme zendawo noma zesifunda ezihambisana nokwedluliswa kodaba lombango lisuka enkantolo kamantshi, ziyosentshenziswa kulokhu kwedluliswa kodaba, kungaguqulwa lapha nalaphaya uma kudingekile. 
 
(b) Izimiso ezifanele zeZimiso eZifanayo zeZinkantolo ezimayelana nokwedluliswa kodaba lusuka enkantolo ephakeme luya enkantolo yokwedlulisela amacala ziyosentshenziswa, nalapho kungaguqulwa lapho kufanele khona. 
 
UkuBuyekezwa 
20.(1)  Zingakapheli izinsuku eziyisikhombisa kuqediwe ukulalelwa kodaba lapho kukhishwe khona isinqumo okukhulunywa ngaso esigabeni 23 (5) (a) soMthetho, umabhalane wenkantolo kufanele athumele lokhu okulandelayo kunobhala wenkantolo ePhakeme ngenhloso yokuba kubuyekezwe udaba: 
(1) Umbiko oqoshiwe ekulalelweni kodaba noma ikhophi noma umfanekiso walo oqinisekisiwe kanye nokuphawula okuthile uMquli wodaba obekade ongamele loludaba afisa ukukusho; kanye 

(2) Noma isiphi isilandiso(statement) esibhaliwe noma amaphuzu okuphikisa anikwe umabhalane wenkantolo yilabo abathintekayo odabeni. 


 
(2) Isilandiso(statement) esibhaliwe noma amaphuzu okuphikisa okukhulunywa ngawo kusigatshana (1) ngenhla kufanele kunikwe umabhalane wenkantolo yilabo abathintekayo odabeni zingakapheli izinsuku ezintathu emva kokuba seluphothuliwe udaba. 


 
ISAHLUKO VI 
ISIGUNGU SOKUBUYEKEZA UKULINGANA 
 
Imininingwane kanye nemibandela yokuqokwa njengelunga lesigungu  
21.(1) Isikhundla noma ihhovisi lelunga lesigungu okukhulunywa ngalo esigabeni 32 (a), (d) no (e) soMthetho sisala singenamuntu- 
(1) uma ilunga lifa; 

(2) uma ngabe isikhathi sokuba kulesosikhundla siphela; 

(3) uma ngabe ngokubona kukaNqgongqoshe lelolunga lingasakwazi ukwenza umsebenzi walo wobulunga; noma 

(4) uma ngabe lelolunga lishiya umsebenzi ngokunika uNgqongqoshe isaziso sezinyanga ezintathu ezibhaliwe. 


 
(2) Leso sikhala kufanele sigcwaliswe ngokushesha ngokulandela okushiwo isigaba 32 soMthetho. 
 
(3)  Leso sikhundla esigcwalisiwe sigcwaliswa isikhathi esisasilele kuleso sikhathi esasimisiwe ngaphambi kokuba kuvele lesisikhala. 
 
Amandla kanye nemisebenzi yesigungu   
22.  Ngaphezu kwamandla kanye nomsebenzi okukhulunywa ngawo kuMthetho, isigungu kufanele seluleke uNgqongqoshe ngezinye izinyathelo okufanele zithathwe ukuze kufezwe izinjongo zesivumelwano sokuQeda Zonke Izinhlobo zokuBandlulula ngokweBala/ngokobuhlanga kanye nesivumelwano sokuqedwa kwalolonke uhlobo lokuBandlululwa kwabesiFazane. 
 
 
ISAHLUKO VII 
OKUNHLOBONHLOBO/OKUXUBILE 
 
Amacala kanye nokujeziswa 
23.   Noma imuphi umuntu oletha ulwazi olungesilo iqiniso ngokulandela okumiswe yilemithethonkambiso unecala futhi kuyothi uma elahlwa yicala aphoqeleke ukuba akhokhe inhlawulo noma ahlale ejele isikhathi esingevile ezinyangeni eziyishumi nambili. 
 
Isihloko ngokufingqiwe kanye nosuku lokuqala ukusebenza kwalomthetho 
24.  Lemithethonkambisa iyakubizwa ngeMithethonkambiso mayelana nokuQhubekisa ukuLingana nokuVinjelwa koBandlululo olungaLungile ka 2003, Kanti iyakuqala ukusebenza ngomhlaka 16 kuNhlangulana (June) 2003. 
 
 

