
=====================================================================
Herinneringe aan 'n Wes-Kaapse winter (AV 5:4)
=====================================================================

Inhoudsoorsig


Herinneringe aan 'n Wes-Kaapse winter

Robert Dorsman   skryf op versoek oor sy onlangse werksverblyf in die Wes-Kaap. Hy doen dit in die vorm van 'n brief aan Etienne van 
Heerden.

NA twee maanden Zuid-Afrika ben ik weer terug in de Utrechtse regenwouden. Van de zachte Kaapse winter ben ik terechtgekomen in de 
Nederlandse herfst. Ik begin waarachtig achteruit te leven. Het wil nog maar niet zomeren ...

Ik fiets weer op mijn zwarte ouderlingenfiets met de zwarte gelakte tassen langs de Maliebaan.

In de weekends ('s zondags één keer in de twee weken) zit ik in de remonstrantse kerk van Schoonhoven waar ik probeer me te vereenzelvigen 
met het vrijzinnige gedachtegoed van de zeventiende eeuw, toen de Nederlandse leeuw over de wereldzeeën brulde, de VOC-schepen met volle 
buiken de Amsterdamse haven binnenliepen, en zelfs om de mond van de Vliegende Hollander een glimlach speelde. Ik ben weer thuis bij de 
antieke kaarten van Nederlandse steden en provincies, de plattegrond van Kaapstad uit 1748 met het kasteel "de vesting de Goede Hoop", de 
kerk met het opschrift "De vreeze des Heeren is het begin der wijsheid", uit de Spreuken, Le jardin de la Compagnie, met de getekende 
vakjes waar je de groenten bijna kunt zien groeien.

Beelden van Stellenbosch zitten nog op mijn netvlies ... De witte gebouwen overdag, de avonden in Decamerone, met een heerlijke De Wetshof 
Chardonnay (in Utrecht, in restaurant "Het Hemelse Gerecht" kun je trouwens Backsberg Chardonnay krijgen, à 49,75 gulden per fles!). De 
dagelijkse bezoeken aan de Gericke-bibliotheek van de Universiteit van Stellenbosch, waar ik dag in dag uit gedichten las. De regen, de 
avonden in Michael House, waar ik genoot van de voetbalwedstrijden tijdens de Wereldkampioenschappen in Parijs. De vogels in de 
lukwartbomen, de kale loofbomen, de bloeiende bloemen ... Een winter-lente-herfst. De vrouw met het kind in een deken gewikkeld die mij 
aanklampte voor wat geld. Het stortregende.

Dergelijke herinneringen bewaar ik ook aan Kaapstad. De dagelijkse wandeling vanaf Duiwelspiek naar de Suid-Afrikaanse Bibliotheek, de 
hartelijke contacten met het bibliotheekpersoneel, het lezen van gedichten, het wikken en wegen ... het ophalen van de kopieën om een uur 
of vijf. De wandelingen met Annari [van der Merwe] langs de zee, op Bloubergstrand en bij Drieankerbaai. Mijn bezoeken aan Antjie Krog, aan 
Wilma Stockenström, aan Waterfront en Boeksentrum (waar ik tonnen boeken heb gekocht), het onderhoud dat Daniel Hugo   met mij deed in zijn 
schrijvers en boekenprogramma voor Radiosondergrense. De onverwachte ontmoeting met Johann de Lange; Rachelle [Greeff] die een lang gesprek 
met mij voerde.

Maar ook mijn bezoeken aan Kwela Boeke, waar Annari haar scepter zwaait en waar tegen de verdrukking in de boeken verschijnen waar het 
nieuwe Zuid-Afrika om zit te springen. The new South Africa, Die nuwe Suid-Afrika. De term herinnert mij aan mijn eerste bezoek aan Zuid-
Afrika in 1990, samen met Gitte. Het was de eerste keer dat ik een visum kreeg, eerdere aanvragen waren geweigerd. Hein Willemse   en zijn 
vrouw Carol namen ons mee voor een bezoek aan Patrick Petersen.   Het was een warme winterdag, we zaten buiten in een zee van bloemen. 
Nelson Mandela   was nog maar net vrij, de toestand was onzeker, overal was de spanning voelbaar. Ik vergeet nooit wat Patrick zei: "The 
New South-Africa, is dat soms zoiets als New South Wales?" We moesten hartelijk lachen om zijn grap, maar Patrick was sceptisch, hij meende 
wat hij zei, hij lachte niet. O wye en droewe land ...

Inmiddels zijn we acht jaar verder en misschien is het aantal Zuid-Afrikanen in New South Wales nog nooit zo groot geweest als nu.

Wat mij opviel tijdens mijn bezoek is dat het na acht jaar lijkt alsof iedereen zich ingraaft in zijn oude stellingen. Dat de veranderingen 
voor de een te langzaam gaan en voor de ander te snel.

Als ik in de eenzaamheid van mijn kamer in Stellenbosch naar het televisienieuws keek, werd ik lamgeslagen door berichten over het geweld. 
Ik vergeet niet licht de psycholoog tijdens de traumaconferentie aan UCT: de kans dat iemand in de Kaap met geweld in aanraking komt is 1 
op 1. Zuid-Afrika heeft het hoogste aantal getraumatiseerden ten gevolge van oorlogs- en geweldsinvloeden, de hoogste misdaadcijfers ... De 
statistieken striemden over ons heen. Er schoot mij een regel te binnen uit een gedicht van Willy Kgositsile: "The present is a dangerous 
place to live ..." Het gedicht dateert van jaren her. Er lijkt niets veranderd.

En wij, wij bevinden ons in de betrekkelijk veilige hoek van de literatuur en de poëzie. En het kan dan ook niet anders of een bundel met 
een keuze uit het werk van Zuid-Afrikaanse dichters zoals Van Dis en mij die voor ogen stond, moest ook weerspiegelen hoe en wat er in de 
afgelopen honderd jaar over het land en zijn inwoners is gedacht.

Een andere herinnering. Het is 1994. We staan tijdens het Grahamstadse Kunstefees in het donker voor een zaaltje van een meisjesschool. We 
dachten een concert bij te wonen van The Soweto Strings, maar een onverhoedse elektriciteitsstoring gooit roet in het eten en onder 
kaarslicht verlaten we de zaal. Er heerst een Egyptische duisternis over Grahamstad en het omliggende land. Zelfs de felle schijnwerpers 
boven het township zijn gedoofd. Nog nooit heb ik sterren helderder zien branden. Ik sta met Tim Huisamen, Kaia en Maria te wachten. Tim en 
ik praten over poëzie, ik kan hem niet zien, maar hij spreekt de onvergetelijke woorden: 'Maar die Nederlandse poësie, dis tog die mooiste 
in die hele wêreld!'

Wat ik maar wil zeggen is: er zijn mensen die "ver weg in Afrika" de poëzie kunnen waarderen van dichters die evenzovele kilometers 
noordelijk hun gedichten aan het papier toevertrouwen, in omkaderd land, zeven meter onder de zeespiegel. En vice versa: Gerrit Komrij (en 
hij niet alleen!) is zeer onder de indruk geraakt van jullie poëzie.

Het zijn de spelingen van het lot, het zijn de onnavolgbare wendingen van de geschiedenis, de "winds of change", die ons aan elkaar hebben 
gekoppeld, en dat over een periode van ruim driehonderd jaar en met alle gevolgen van dien. Ik zou By L'Algulhas 'n wandeling van 
Stockenström en Visioen van 'n nasie van Krog willen aanhalen, maar je kent de citaten zelf ...

Ik haal een gedicht van eigen bodem aan. Bij wijze van groet nog maar eens Het souper van Nijhoff.

't Werd stil aan tafel. 't Was of wijn en brood
 Werd neergeslagen uit den greep der handen.
De kaarsvlam hing lang-wapperend te branden
En 't raam sprong open door een donkren stoot.

Als water woelden in den nacht de landen
Onder het huis; wij voelden hoe een groot
Waaien ons aangreep, hoe de wieken van de
Vaart van den tijd ons droegen naar den dood.

Wij konden ons niet bij elkaar verschuilen:
Een mensch, eenzaam, ziet zijn zwarte eenzaamheid
Dieper weerkaatst in de oogen van een ander --
Maar als de winden langs de daken huilen,
Vergeet, vergeet waar ons zwak hart om schreit,
Lach en stoot glazen stuk tegen elkander.
Robert Dorsman   stel saam met Adriaan van Dis   -- albei gerekende kenners van Suid-Afrika -- 'n bloemlesing vir Nederlandse lesers saam 
van hul keuse van die honderd mooiste Afrikaanse gedigte met die Nederlandse vertalings daarnaas. Die titel is O wye en droewe Land.

Terug na bo

Hierdie blad: <http://www.afrikaans.com/av5416.html> Voeg kommentaar toe aan hierdie bladsy. Skryf gerus aan die redaksie. © Kopiereg (c) 
Stigting vir Afrikaans 1999     Blaai terug | Blaai om
.

Enige woord Al die woorde Presiese frase   /// Afrikaans Vandag -- Oktober 1998 /// 'n Taalstroom waaruit almal kan drink (AV 5:4) /// 
'Maak Afrikaans 'n inklusiewe Afrika taal' (AV 5:4) /// 'Met 'n los lit kom jy nie ver nie' (AV 5:4) /// Óns Afrikaans vir vandag (AV 5:4) 
/// Oor taalruimte en vennootskappe (AV 5:4) /// ONS LESERS SKRYF (AV 5:4) /// Boeklose Renaissance kan nie slaag nie (AV 5:4) /// Jy kan 
sê SKS staan vir So Karoo Soos ... (AV 5:4) /// Afrikaans se veilige hawe elders (AV 5:4) /// Lag of huil oor dié musiek? (AV 5:4) /// Dié 
volksmusikus kom van ver af (AV 5:4) /// Goeie musiek kook al hoe kwaaier (AV 5:4) /// Die bedreiging kom van binne (AV 5:4) /// 
Intellektuele inhoud ontbreek (AV 5:4) /// Afrikaans het biegkamer nodig (AV 5:4) /// Herinneringe aan 'n Wes-Kaapse winter (AV 5:4) /// 
Nederlandistiek kongresse aan die Kaap (AV 5:4) /// Moet Afrikaans en Nederlands se paaie skei? (AV 5:4) /// Jongste nóg raap Pendoring se 
'prestige' op (AV 5:4) /// Afrikaanse reklame val van 'n Engelse perd (AV 5:4) /// Die land van braaivleis, sonskyn en Chevrolet (AV 5:4) 
///

