
=====================================================================
Kuns in diens van taal? (AV 4:3)
=====================================================================

Inhoudsoorsig


Kuns in diens van taal?

Ton van de Langkruis en Mories Römkens van 'n private Nederlandse   maatskappy, Festival Indië/Indonesië, gee 'n buitelandse én kundige 
blik op die KKNK. Hulle het reeds onder meer 'n fees oor die geskiedkundige verhouding van Nederland en Indonesië in Den Haag georganiseer. 
'n Suid-Afrikaanse fees in Nederland is nou in hul visier.

ALS iemand in Nederland ons vraagt hoe we het Oudshoorn festival hebben ervaren, is het eerste antwoord dat in ons opkomt: "Het was een 
heerlijk feestje, maar wel alleen voor de rijke witten".

Vervolgens realiseren we ons dat alle grotere culturele evenementen in ons multiculturele Nederland ook samenkomsten zijn van bemiddelde 
autochtone Nederlanders. Ons antwoord wordt dus meestal iets uitvoeriger en genuanceerder. Voor een goed begrip van de waarde en de positie 
van het Klein Karoo Nasionale Kunstefees is in Nederland nogal wat toelichting nodig over de huidige situatie in Zuid-Afrika, en over de 
positie van het Afrikaans op dit moment.

De Afrikaans sprekende minderheid in Zuid-Afrika voelt zich bedreigd in haar taal en cultuur. Dat werd ons duidelijk tijdens de vele 
gesprekken die we tijdens onze oriënterende reizen door het land maakten. "Bedreiging" en "bevrijding" waren de steekwoorden. Waren wij 
getuige van een taalstrijd, met het festival als wapen?

In de woorden van de directeur van het Kunstefees, Pieter Fourie, gaat het   hier ook om "de bevrijding van het Afrikaans". Bevrijding van 
de taal en de cultuur van het apartheids-imago [beeld], van Afrikaans als taal van overheid en gezag, van onderdrukking en conservatisme.

Dat is iets dat bij ons Nederlanders natuurlijk goed aankomt. Ons vooroordeel is gebaseerd op beperkte informatie. Weinig Nederlanders 
weten dat Afrikaans ook voor veel kleurlingen en zwarten de moedertaal is. Maar de doelstelling zoals Piet Fourie die ons verklaarde, 
herkenden wij niet in het festival zelf. Want, waar waren de niet-witte Afrikaans sprekenden? Ze waren niet of nauwelijks vertegenwoordigd 
onder de kunstenaars en onder het publiek.

Waarom de kleurlingen en zwarten niet naar het festival komen, wordt ons na veel gesprekken met betrokkenen enigszins duidelijk: de 
kaartjes zijn voor hen onbetaalbaar, en velen van hen kunnen de kosten van het vervoer, onderdak, eten en drinken niet betalen. Nog 
afgezien van het feit dat de voorstellingen en concerten vrijwel allemaal zijn gemaakt door -- en gericht op -- de bemiddelde en goed 
opgeleide blanke gemeenschap.

Een uitzondering moeten we maken voor het "Voorbrandfees". Voorafgaand aan het festival reden vrachtwagens met mobiele podia de omgeving 
van Oudtshoorn in, en waren er gratis optredens van muziek- en theatergroepen.

Een goed initiatief, maar het hield dit publiek buiten het festival zelf. En het samen feest vieren, het elkaar ontmoeten en ervaringen 
uitwisselen, dat is toch een van de grootste genoegens van een evenement als dit. Wat zou het alternatief zijn?

Misschien "Kaktus op die Vlaktes", het popconcert op het sportterrein. Bijvoorbeeld als gratis toegankelijk concert, met gratis vervoer in 
de regio voor wie dat zelf niet kan betalen? Daarin zou een verantwoordelijke sponsor toch wel te interesseren zijn.

Het Zuid-Afrikaanse bedrijfsleven steekt haar geld ruimhartig in het festival. Maar een festival dat in zo sterke mate door sponsors wordt 
betaald, krijgt dezelfde problemen als in Nederland: gesponsorde kunst mag niet controversieel zijn. En in de Klein Karoo is iets al snel 
controversieel. De rel rond het schilderij van Johan Scott bijvoorbeeld, waarop de tekst stond   "Uit jou ma se p-". De verontwaardiging 
over het schilderij onder enkele bezoekers was groot genoeg om de festivalorganisatie te laten overwegen om het kunstwerk weg te halen. 
Maar na felle reacties van andere kunstenaars werd besloten te volstaan met een waarschuwing bij de ingang. Zoals die ook wordt gegeven bij 
elke theatervoorstelling waar een scheldwoord in voorkomt.

Het waarschuwingensysteem met de verschillende gradaties van baardgroei verbaasde ons. Wij kennen wel kwalificatiesystemen voor 
voorstellingen, maar die geven nooit iets aan over controversialiteit. In eerste instantie wordt het publiek in Nederland gewezen op de 
mate van complexiteit. Dat wordt impliciet duidelijk uit de promotie-teksten. Alleen jeugd- en familievoorstellingen krijgen duidelijke 
leeftijdsvermeldingen. Ook hier gaat het om de complexiteit van de voorstelling, zelden om een vermeend "kwetsend karakter".

Wij vroegen ons af wat nu precies het doel was van de indelingen van de produkties in de categorieën "harde baard", "melkbaard" en 
"stoppelbaard". Wil het publiek hier betutteld worden? Kunst wil toch ook verrassen, overrompelen, grenzen verleggen? Dan zijn kunstenaars 
en publiek toch niet gebaat bij dit soort waarschuwingen?

Ruim dertig voorstellingen hebben we gezien, plus enkele waarbij we na een paar minuten de zaal uit zijn geslopen. Wat ons opviel is dat er 
nogal wat taboes te schenden waren. Zoveel zelfs, dat Nederlandse kunstenaars er van zouden watertanden. Op dit festival niet. De meeste 
kunstenaars houden het netjes, behalve enkele grote talenten. Zoals Pieter-Dirk Uys, die met zijn   figuur Evita Bezuidenhout de lieveling 
is van   iedereen die hij bespot. Ook met zijn nieuwe personage, "Ouma Ossawania", de moeder van Evita, haalt hij uit   naar hypocriete 
Afrikaners. "Julle wil Afrikaans red? Dan moet julle weer kwaad word. Dan is julle op jul beste". De zaal aarzelt even, maar geeft hem toch 
een open doekje.

Net zo'n waaghals is Soli Philander. Hij krijgt dezelfde begunstigde   status als Pieter-Dirk Uys. Een ideale schoonzoon op het toneel, die 
met veel lef [moed] zijn gal spuwt over de desillussie van de kleurling in het nieuwe Zuid-Afrika. Ondanks het feit dat de voorstelling 
voor een groot deel onverstaanbaar was, zagen we hier een top-artiest, die met een indrukwekkend verteld verhaal (over zijn ten onrechte 
gearresteerde broer) een volle zaal ruim een uur gevangen kon houden.

Andere -- voor ons interessantere -- voorstellingen in het festival hadden meer een documentair karakter. Er wordt op grote schaal gegraven 
in het verleden.Kunstenaars doen wat de Waarheids-en-verzoeningscommissie doet: de verzwegen werkelijkheid van de apartheidsperiode 
achterhalen. White Men With Weapons vonden we beduidend interessanter dan Die Jogger van André P. Brink.   Brinks stuk volgde een ouderwets 
procédee, met achterhaalde schok-effecten, en een bijna plichtmatige enscenering.

Weer andere voorstellingen hadden herkenbare hoge kwaliteit, maar sloten niet goed aan bij de Nederlandse actualiteit.

In het hele festival hebben we maar weinig voorstellingen en concerten gezien die we geschikt vonden voor een optreden in Nederland. 
Waarom? Veel produkties sloten in vorm of thematiek niet aan bij het Nederlands publiek. Ambachtelijkheid zagen we voldoende, maar we 
werden zelden verrast door originaliteit in vorm of inhoud. Zoveel mogelijk kunstenaars, rijp en groen, kregen hier een kans om zich te 
tonen. De roep om strengere selectie was ook in Oudtshoorn vaak te horen.

Wij verbaasden ons over de armoedige omstandigheden waaronder veel kunstenaars moesten werken. Zij traden op in gymzalen, kerken en aula's, 
die tijdelijk geschikt gemaakt zijn voor bespeling: de meest aftandse toneeltjes met krakkemikkige technische voorzieningen, ook voor de 
"grote artiesten". Allemaal dingen die ons met plaatsvervangende schaamte tegenover de kunstenaars lieten zitten.

Het zijn de kunstenaars die het festival maken. Zij zijn het die zorgen voor reusachtige omzetten voor de plaatselijke middenstand; 
restaurants zijn vierentwintig uur per dag open, en kunnen de vraag nauwelijks aan; prijzen worden tijdelijk stevig opgeschroefd. Maar van 
die enorme opbrengst komt niets terecht bij de kunstenaars.

Geldgebrek bij het festival? In Nederland hebben gemeenten [stadsrade] hiervoor de zogenaamde toeristenbelasting. Hotels dragen een vast 
percentage (soms 10%) van hun omzet af aan de gemeente. Deze besteedt dit geldt vervolgens aan het stimuleren van het toerisme, 
bijvoorbeeld door het ondersteunen van festivals. Elke bezoeker van een hotel vindt dat bedrag keurig terug op zijn rekening. Misschien 
iets voor Oudtshoorn?

We hebben ons verbaasd tijdens het kunstefees. En we hebben genoten. Van de festivalsfeer, van het heerlijke weer, van het 
ontmoetingskarakter, van de gastvrijheid. Wij zijn jaloers op het feit dat zo'n festivalsfeer nauwelijks denkbaar is in dat natte, kille 
Nederland.

Oudtshoorn heeft alles in zich om op termijn uit te groeien tot een festival met internationale allure. Voorwaarde is wel dat de directie 
en de sponsors meer zullen kiezen voor de kunst zelf, in plaats van de kunstenaars in dienst te stellen van een nodeloze taalstrijd.

Wij hebben genoten van het Afrikaans, en de vele manieren waarop we het hebben horen spreken. Zoals wij Nederlanders ook kunnen genieten 
van Vlamingen. Als iemand in Nederland het heeft over een "cateraar" zullen wij hem het Afrikaanse alternatief "spijzenier" voorstellen.

Is er reden om bang te zijn dat het Afrikaans niet zal overleven? Wij denken van niet. De kunstenaars hoeven de taal niet te redden. Het 
festival ook niet. Of, om met Pieter-Dirk Uys te spreken:   "Die taal is sterk genoeg om op sy eie bene te staan." Ton van de Langkruis is 
die direkteur van die Festival Indië/Indinesië.

Terug na bo

Hierdie blad: <http://www.afrikaans.com/av4310.html> Voeg kommentaar toe aan hierdie bladsy. Skryf gerus aan die redaksie. © Kopiereg (c) 
Stigting vir Afrikaans 1999     Blaai terug | Blaai om
.

Enige woord Al die woorde Presiese frase   /// Afrikaans Vandag -- Junie 1997 /// Afrikaans: 'n Landswye opname (AV 4:3) /// 'n Lewe in 
diens van die Afrikaanse woord (AV 4:3) /// Die dinamiek van Afrikaans (AV 4:3) /// As die taal se vure kom uitbrand (AV 4:3) /// Dis óns 
storie (AV 4:3) /// Sê Afrikaans sy sê in die sakebinnekring? (AV 4:3) /// Afrikaans moet uitreik na Afrika (AV 4:3) /// Koerantprojek 
stimuleer handevat-aksie (AV 4:3) /// Ek staan tussenin -- tussen alles (AV 4:3) /// Kuns in diens van taal? (AV 4:3) ///

