Hunger (Maize)								Tswana



Sepoko sa tlala – boammaaruri jo bo bonwang ka matlho mo Aforikaborwa



Instructions :

Folio Strap: Kakaretso

Byline: Dr Kobus Laubscher, Motsamaisikakaretso wa Grain SA 



Mokgatlho wa Tlhabololo ya Balemi ba Dithoro (GFADA) o o sa tswang go tlhamiwa, ka tirisano le Grain Value Chain Network (GCVN), ga o a tshwenyega fela ka go sa nneng le dipoelo ga ntshokunothoro e e anameng mo Aforikaborwa, mme gape le ka tshusumetso ya matlhotlhapelo a se se nang naso mo go bosetlabošweng mo temothuong.



Tlhamo ya ditsamaiso tse dintšhwa tse ke sengwe sa ditlapele tsa Mmuso, ka jalo Mokgatlho wa Tlhabololo ya Balemi ba Dithoro (MTBD) o batla go tshegetsa ka botlalo bosetlabošweng ba. Fela go tlamela bosetlabošweng ba ka lefatshe kwa ntle ga kemonokeng le thotloetso e e tlhokegang, ke kganetso ya boammaaruri jo bo tobileng batho mo matlhong. Ditokololo tsa GVCN di na le boitseanape jwa go tshwara ka letsogo le go ema nokeng, fela ke seabe sa Mmuso go tlamela ka matlole a a tlhokegang a didiriso tse di batlegang go ba naya bonnye sebaka se se utlwalang sa go itshegeletsa.



Totatota, go botlhokwa go gaisa gore maemo a madirelo a dithoro ka bogotlhe, a sekasekwe sešwa. Nako e a re tlogela, mme go tlaa nna madimabe jang fa Maaforikaborwa ba nna le tlhaelo ya dijo. Ke nako gore mongwe le mongwe a lemoge gore mo maemong a gajaana, sepoko se se tswelela go fetoga boammaaruri jo bo bonwang ka matlho le go oketsega.



Bothata bo fa kae?

Ditlhotlhwa tsa ntshokuno di golagantswe ka tlhamalalo le ditshenyegelo tsa ditsenngwateng tsa boditšhaba mme Aforikaborwa ke nngwe ya dinaga tse di nang le ditshenyegelo tsa ditsenngwateng tse di kwa godimodimo mo lefatsheng. Koketsego mo ditshenyegelong tsa ntshokuno e oketsega ka lebelo go na le ditlhotlhwa tsa ntshokuno, tse di bayang bantshakuno mo kgatelelong e e boitshegang.



Bontshakuno le bononofi ke tse pedi tsa diemakgatlhanong tse di botlhokwatlhokwa tsa bothata jo. Ka jalo dipatlisiso di botlhokwa thata go tokafatsa mekgwatiriso ya ntshokuno. Dintlhakgoreletso ke gore Mmuso ga o tlamele ka matlole a a lekaneng go dira dipatlisiso tse di utlwalang.



Ditlhotlhwa tse di tlhatlogang di batla gore go fitlhelelwe dielo tsa poelo tse di tlhatlogang ka heketara kgotsa bogolo jwa ntshokuno bo tlhoka go atolosiwa. Se se raya gore diyunite tsa temothuo di tlhoka go atolosiwa go kotula lotsenologolo lo lo tshwenyang. Bosetlabošweng ka fa go le lengwe, ba ka fitlhelela fela dilekanyo tsa lotsenologolo tse di tlhokegang ka dinonofo tse dikgolo le thekenoloji ya segompieno. Maitlhomo e sala go nna go tsena mo selekanong sa itsholelo. Bosetlabošweng mo ntlheng e, ba ikaegile mo phetisong ya bokgoni le kemonokeng e e tswelelang, se e leng ponelopele ya MTBD. Se ke sekgoreletsi se segolo sa bosetlabošweng mo temothuong. Temothuo ke madirelo a a tletseng mathata a a batlang melapoelo e e bonalang mo dingwageng tse di maswe.



Ka fa lotlhakoreng lwa lotseno, ditlhotlhwa di sa ntse gape di gokagantswe le ditlwaelo tsa boditšhaba mme di boragaraga ka ntlha ya dikelothefosano. Se ga se se bantshakuno ba ka se kgonang mme se tlhotlheletsa ditumelano tsa kananyo mo go boitshegang. Ditlhotlhwa gape di sa ntse di ya tlase le godimo magareng ga tekatekano ya diromelwateng le diromelwantle mme gajaana di gaufi le tekatekano ya thomelontle mme e lekanyetsa go bona poelo.



Ditlhotlhwa tsa dithoro di tlhomiwa ke dithulaganyo tsa mmaraka o o gololesegileng, tse di oketsang botlhokwa jwa patlego le tlamelo. Ntshokuno ya Aforikaborwa e feta dipatlego tsa mmaraka wa selegae, ka jalo dikgonegalo tsa thomelontle ga di na poelo go le kalo. Tlamelo ya Lefatshe gajaana e kwa godimo thata, mme e digela ditlhotlhwa kwa tlase. Dipholisi tsa puso tsa selegae tse di lekanyetsang, di kgoreletsa tsweletso ya mebaraka e mentšhwa (bio-fuels), mme di kgoreletsa tlaleletsoboleng.



Bantshakuno ba Aforikaborwa ba bona kemonokeng e nnye kgotsa ga ba bone sepe go tswa Mmusong, se se ba thibelang go gaisana le dinaga tse di romelang ntle tseo ka tlhago di nayang bantshakuno ba tsone kemonokeng ya mmuso. Puso ya Aforikaborwa ka jalo e ka akanya ka go sekaseka sešwa ditaelo tsa ditefo go netefatsa kemonokeng e e botoka mo montshakunong le kgonotheko mo badirising.



