zulu.1932.tsotsi
‘Uma ngikhala, ngikhala nge-mpela’
Okushiwo yisihlabani esisha sama-movie…
IGAMA lakhe nguPresley Chweneyagae, ulingisa emdlalweni wefilimu ethi Tsotsi eyawina umklomelo – le nsizwa eneminyaka engu-21 esanda kuqala ukulingisa ayisasitholi isikhathi sokwenza iziqu zayo ze-drama. “Indlela engilingisa ngayo indawo kaTsotsi idalwa wukukhulela kwami ebuphofini ekhaya elinabazali abahlukanisa,” kusho uPresley. “Uma ngikhala, ngisuke ngikhala ngempela.”
U-Presley wayeneminyaka engu-16 ese-high school eTshwane, ngesikhathi ithalente lakhe libonwa nguMoonyeenn Lee oyi-agent.
“Wathi angiqede u-matric wami yena uzongihlelela imisebenzi yokulingisa,” kusho uPresley.
“Ngonyaka odlule wangithumela ukuyohlolelwa indawo yokuba yilungu leqembu lezigelekeqe kwiTsotsi ngagcina sengithole indawo yomlingiswa osemqoka!”
Okwenza uPresley alingise ngendlela enobuchule wukuthi usebenzisa izigameko adlule kuzona empilweni ukuze ahehe ababukeli.
“Abazali bami bahlukana ngisemncane kanti ngangihlala nginovalo ngingazi ukuthi yini enye ezolandela ezongithusa.
“Ngimthanda ngayo yonke inhliziyo yami umama wami u-Agnes kanti uma ngilingisa indawo engithintayo esteji noma efilimini ngiyazibuza ukuthi ngingaphatheka kanjani uma engangishiya emhlabeni. Lowo mcabango uwuphula kakhulu umoya wami izinyembezi zivele zizehlele.”
Kodwa abantu ababukela iTsotsi abakhala kakhulu. Lo mlingisi ulingisa indawo yowakhula eyintandane engenakhaya.
Uthatha noma yini ayifunayo kubantu ahlangana nabo elokishini nasesiteshini esihlala siphithizela ePark Central.
Uma eselingisa le ndawo uPresley ukhumbula isigameko esamehlela ngempela ngonyaka odlule ngesikhathi ebanjwa inkunzi emini eTshwane.
“Ngangibuya ukuyozilolonga kwiHamlet eyayidlala eState theatre ngavinjwa abesilisa abathathu ababephethe izibhamu,” kuchaza yena. “Babefuna i-cellphone yami. Siyethusa isimo esinjalo kodwa okwangifikela wukuthi nami angilwe.
“Ngayijikijela kude i-phone yami nokuyinto eyabacasula bangishaya ngesidunu sesibhamu ekhanda. Ngangilele phansi ngopha ngididekile.
“Bathatha isikhwama sami esasineT-shirt eyayine-logo ethi Stop Crime. Kungenzeka ukuthi leyo T-shirt igqokwa omunye wabo ngesikhathi ehlukumeza abantu.
“Bathatha konke okwakusesikhwameni ngaphandle kwe-phone engangiyilahlile. Indawo kaHamlet yalingiswa yimina ngalobo busuku.”
Ngesikhathi kwenziwa ifilimu yeTsotsi, uPresley wayevame ukuthinta ingozi esekhanda lakhe ezikhumbuza ngesihluku esenziwa yizigebengu. Le movie isuselwe enovelini eyabhalwa ngu-Athol Fugard ekupheleni ko-1970. Ichaza isimo indawo yaseGoli eyisona manje lapho uTsotsi eduna khona imoto endaweni esedolobheni engaboni ukuthi kukhona ingane engemuva esihlalweni.
Amaphoyisa alandela umkhondo wakhe wagcina eyishayisile imoto wathatha ingane wabaleka nayo.
Wahlangana nowesimame amphoqa emkhombe ngesibhamu ukuba ancelise ingane. Kwakungumfelokazi lowo owagcina emeluleka ngokuthi kukhona okungcono angakwenza ngempilo yakhe.
Ngesikhathi uPresley enikwa indawo yokulingisa uTsotsi wacelwa ukuba alingise esiqephwini ababesavivinywa ngaso ekanye nabanye ababegaqele ukulingisa indawo yowesimame onguMiriam.
Kulabo kwakukhona nababehlonishwa kwiTV kodwa kwaqokwa intokazi engadumile – uTerry Pheto oneminyaka engu-23.
U-Terry uzalwa owesimame osiza ezindlini e-Evaton ongakwazanga ukumthumela esikoleni sokufundela ukulingisa. Yingakho nje athatha isinqumo sokujoyina iSoweto Youth Drama Society emva kuka-matric.
“Indlela esilolongwa ngayo ayingikhalisi neze. U-Moonyeenn wangibona emdlalweni owawufundisa ngeHIV othi The Toilet.
“Emva kwalokho ngalingisa kwiTsotsi…
“Ngangingakaze ngilingise phambi kwekhamera kanti ukulingisa kwiTsotsi kwafana nokuya esikoleni samafilimu. Anginangane kanti kwadingeka ukuba ngifunde konke okuphathelene nokuba ngumama.
“Abenzi bale filimu benza umsebenzi oncomekayo besilolonga noPresley ukuze sikhiqize imidlalo enesasasa phesheya.”
U-Terry unogazi e-cinema kanti abakhiqizi bama-movie bamndizisa waya eLondon eyohlolwa ukuze alingise kwenye ifilimu entsha emayelana neSouth Africa yesikhathi sobandlululo lapho owesilisa ashiya khona unkosikazi wakhe wayojoyina iMK.
Ibizwa ngeHotstuff kanti kuyona kulingisa uBonnie Mbuli. Ifilimu yayo yenziwa eGoli kanti uTerry ulingisa indawo esemqoka kakhulu kuyona.
“Sinamafilimu amahle e-Africa kanti kumele sizibongele ngokuthi kube yithina esibukeka sizokwazi ukuwabeka ezingeni lomhlaba,” kusho yena. [z]
BONA ZULU – November 2005
indaba nguDOUG GORDON
izithombe ngu-ADELE HAMBLIN
NGENHLA: U-Presley (kwesokudla) ekanye namalungu alingisa nawo okungoZenzo Ngqobe, Mothusi Magano noKenneth Nkosi.
KWESOKUDLA: U-Presley noTerry – sebelungele ukuzakhela igama kuma-movie.
Abadlali ababili abasebasha benza izimanga efilimini lika-Athol Fugard elithi Tsotsi – kanti kumanje baziwinela imiklomelo emhlabeni wonkana
BONA ZULU – November 2005
u
t
“Ukulingisa kwiTsotsi kwafana nokubuyela esikoleni samafilimu.”
