



















































UMTHETHOSIVIVINYO WAMAGUGU WAKWAZULU-NATALI, 2007















































































1

UMTHETHOSIVIVINYO









Wokuhlinzekela ukongiwa, ukuvikelwa kanye nokuphathwa kwamagugu aphathekayo kanye naphilayo noma nangaphatheki esiFundazwe saKwaZulu- Natali; wokusungula uMkhandlu osemthethweni wokuphatha ukongiwa kwamagugu esifundazweni; wokunquma izinhloso, amandla kanye nemisebenzi yoMkhandlu; wokunquma indlela uMkhandlu ozophathwa ngayo, ozobuswa ngayo, nozoqasha ngayo kanye nozoxhwaswa ngayo ngezimali; wokusungula iziGungu zamaGugu zaseKhaya, zeziFunda, zamaDolobha amaKhulu kanye nezesiFundazwe ukusiza uMkhandlu ukuba uqinisekise ukubandakanywa kwemiphakathi ekuphatheni nasekongeni amagugu esiFundazweni; kanye nokuhlinzekela okunye okuphathelene nalokho.











MAKUMISWE UMTHETHO yisiShayamthetho sesiFundazwe saKwaZulu-Natali, kanje:-













UKUHLELWA KWEZIGABA





Isigaba









ISAHLUKO 1 IZINCAZELO



1. Izincazelo









ISAHLUKO 2 UKUSEBENZA KOMTHETHO



2. Ukusebenza koMthetho











2

ISAHLUKO 3



IMIGOMO EJWAYELEKILE EPHATHELENE NAMAGUGU KANYE NEQHAZA LELUNGU LOMKHANDLU OPHETHE ELIBHEKELE EZAMAGUGU



Imigomo ejwayelekile ephathelene namagugu 



Iqhaza leLungu loMkhandlu oPhethe elibhekele ezamagugu 









ISAHLUKO 4 UMKHANDLU WAMAGUGU AMAFA AKWAZULU-NATALI



Ukusungulwa koMkhandlu wamaGugu Amafa aKwaZulu-Natali 



Izinhloso zoMkhandlu 



Amandla kanye nemisebenzi yoMkhandlu 



Ukubunjwa koMkhandlu 



Isikhathi sokusebenza kwelungu loMkhandlu 



Iziphakamiso zobulungu eMkhandlwini 



Ukudalulwa kwesimo sezimali nokunye ngabaphakanyiselwe eMkhandlwini 



Ukuhluleka ukudalula isimo semali nokunye 



Ukuhoxiswa kwelungu loMkhandlu 



Izikhala, ukususwa kanye nokwesula esikhundleni kwamalungu oMkhandlu 



Imihlangano yoMkhandlu 



Amakomidi oMkhandlu 



Amandla engeziwe oMkhandlu kanye nawamaKomidi oMkhandlu 



Imisebenzi yokuphatha neyobubhalane yoMkhandlu 



Amaholo amalungu omkhandlu kanye nokubuyisela izindleko amalungu oMkhandlu kanye nawamakomidi oMkhandlu angene kuzona 







ISAHLUKO 6



ISIKHULU ESIPHEZULU KANYE NABANYE ABASEBENZI BOMKHANDLU



IsiKhulu esiPhezulu soMkhandlu 



Imisebenzi yesiKhulu esiPhezulu 



Abasebenzi boMkhandlu 



Ukusiswa kwabasebenzi boMkhandlu 







3

ISAHLUKO 6



UKUXHASWA NGEZIMALI KANYE NOKUPHATHWA KOMKHANDLU



Izimali zoMkhandlu 



Ukuphathwa kwezimali 



Umbiko wocwaningo kanye nombiko wonyaka 



Impahla engenakususwa 



Izinyathelo zomthetho ezithathelwa uMkhandlu 



Ukuvikelwa kolwazi oluyimfihlo olugodlwe nguMkhandlu 



Ukusetshenziswa kwegama loMkhandlu 









ISAHLUKO 7



IZIGINGU ZAMAGUGU ZASEKHAYA, ZESIFUNDA, ZAMADOLOBHA AMAKHULU KANYE NEZESIFUNDAZWE



Ukusungulwa kweziGungu zamaGugu zaseKhaya 



Amandla kanye nemisebenzi yeziGungu zamaGugu zaseKhaya 



Ukunqunywa kohlaka lokubusa yiLungu loMkhandlu oPhethe 



Ukusungulwa kweziGungu zamaGugu zeziFunda 



Ukubunjwa kweziGungu zamaGugu zeziFunda 



Amandla kanye nemisebenzi kweziGungu zamaGugu zeziFunda 



Ukunqunywa kohlaka lokubusa yiLungu loMkhandlu oPhethe 



Ukusungulwa kwesiGungu samaGugu seDolobha eliKhulu 



Amandla kanye nemisebenzi kwesiGungu samaGugu seDolobha eliKhulu 



Ukunqunywa kohlaka lokubusa yiLungu loMkhandlu oPhethe 



Ukusungulwa kwesiGungu samaGugu sesiFundazwe 



Ukubunjwa kwesiGungu samaGugu sesiFundazwe 



Amandla kanye nemisebenzi kwesiGungu samaGugu sesiFundazwe 



Ukunqunywa kohlaka lokubusa yiLungu loMkhandlu oPhethe 









ISAHLUKO 8 UKUVIKELWA OKUJWAYELEKILE KWAMAGUGU



Ukuvikelwa okujwayelekile: Izinhlaka 



Ukuvikelwa okujwayelekile: Amathuna abantu abafa ngenxa yengxabano 







4

Ukuvikelwa okujwayelekile: Izindawo zokungcwaba ngokwendabuko 



Ukuvikelwa okujwayelekile: Izindawo okwakulwelwa kuzona izimpi, izindawo okwakuhlalwa kuzona emandulo, izindawo ezinamadwala aqoshiwe, izindawo ezinezinto ezazibunjwa emandulo kanye nezindawo ezinezigaxa zamadwala eziwa esibhakabhakeni 











ISAHLUKO 9 UKUVIKELWA OKUKHETHEKILE KWAMAGUGU



Uhlelo lwamagugu avikelwe ngokukhethekile 



Ukuvikelwa okukhethekile kweNdawo ethathwa njengeyiGugu ngokomlando 



Ukuvikelwa okukhethekile kwendawo enomlando noma kwesakhiwo esinomlando 



Ukuvikelwa okukhethekile kwamadlinza amalungu omndeni waseNdlunkulu 



Ukuvikelwa okukhethekile kwezindawo okwakulwelwa kuzona izimpi, izikhumbuzo ezisezindaweni zomphakathi 



Irejista yezindawo zamagugu 



Ukuvikelwa okukhethekile kwezinto ezingamagugu 



Irejista yezinto ezingamagugu 









ISAHLUKO 10 UKUPHATHWA KWAMAGUGU



Ukunqunywa kwendlela yokusebenza kangcono, yamazinga kanye nemigomo okungcono 



UMkhandlu ungangena ezivumelwaneni 



ILungu loMkhandlu oPhethe lokudla ngokusemthethweni indawo eyiNdawo eyiyiGugu ngokomlando 



Inqubo yokubonisana uma umthethodolobha noma umthethonqubo kamasipala unomthelela ezindabeni zamagugu 







ISAHLUKO 11 IZINHLINZEKO EZIJWAYELEKILE



61. Amacala ajwayelekile aphathelene noMkhandlu







5

Izinhlawulo 



Imithethonqubo 



Ukudluliselwa kwamandla 









ISAHLUKO 12



UKUCHITHWA KOMTHETHO, IZINHLELO ZESIKHASHANA, UKUQINISEKISWA KOKUBA SEMTHETHWENI KANYE NESIHLOKO ESIFINGQIWE



Ukuchithwa komthetho 



Izinhlelo zesikhashana kanye nokuqinisekiswa kokuba semthethweni 



Isihloko esifingqiwe 









UHLELO Uhlelo: Amagugu avikelwe ngokukhethekile







ISAHLUKO 1 IZINCAZELO



Izincazelo



1. Kulo Mthetho noma yiliphi igama noma isisho okunikezwe incazelo eMthethweni wamaGugu kaZwelonke, 1999 (uMthetho No. 25 ka 1999), kumele, ngaphandle uma kubonakala kungafanele, kube naleyo ncazelo, futhi ngaphandle uma ingqikithi isho okwehlukile -



“uMkhandlu” kusho uMkhandlu wamaGugu Amafa aKwaZulu- Natali owasungulwa ngokwesigaba 5(1);



“isiKhulu esiPhezulu” kusho isikhulu esiphezulu soMkhandlu esiqokwe ngokwesigaba 20(1);



“uMthethosisekelo” kusho uMthethosisekelo weRiphabhulikhi yaseNingizimu Afrika, 1996;







6

“uMnyango” kusho iHhovisi likaNdunankulu laKwaZulu-Natali noma, uma uNdunankulu edlulisele ukuphathwa kwalo Mthetho kwiLungu loMkhandlu oPhethe, umnyango okuHulumeni wesiFundazwe waKwaZulu-Natali obhekelwe yilelo Lungu loMkhandlu oPhethe;



“isiGungu samaGugu sesiFunda” kusho isigungu samagugu sesifunda esisungulwe ngokwesigaba 34(1);



“izinsalela zokwasemandulo” kusho izinsalela ezitholakala ezindaweni okwakuhlalwa kuzona kudala, ezikhombisa indlela okwakuphilwa ngawo emandulo;







“uMkhandlu oPhethe” kusho uMkhandlu oPhethe esiFundazweni saKwaZulu- Natali;



“unyaka wezimali” kusho isikhathi esiqala mhla lu-1 kuMbasa wanoma yimuphi unyaka siphele mhla zingama-31 kuNdasa wonyaka olandelayo;



“iGazethi” kusho iGazethi esemthethweni yesiFundazwe saKwaZulu-Natali;





“iNhloko yoMnyango” kusho uMqondisi-Jikelele noma, uma uNdunankulu enikezele ukuphathwa kwalo Mthetho kwiLungu loMkhandlu oPhethe, isikhulu esisesikhundleni esiphezulu kunazo zonke emnyangweni kuHulumeni kwesiFundazwe waKwaZulu-Natali obhekelwe yilelo Lungu loMkhandlu oPhethe;



“indawo eyiGugu ngokomlando” kusho indawo enikezwe ukuvikelwa ngokukhethekile njengendawo eyiGugu ngokomlando;



“into eyigugu” kusho into eyigugu enikezwe ukuvikelwa ngokukhethekile njengento eyigugu;



“Indawo eyiGugu” maqondana nesiFundazwe saKwaZulu-Natali, kusho – (a) indawo eyiGugu ngokomlando;







7

indawo enomlando noma isakhiwo esinomlando esiFundazweni; noma 





yilawo magugu okukhulunywe ngawo ezigabeni 45, 46, 47 no 48; 





“umaziphathe wasekhaya” kusho –



umasipala; noma 



umkhandlu wendabuko osungulwe ngokwesigaba 6 soMthetho wobuHoli bokuBusa kweNdabuko, 2005 (uMthetho No. 5 ka 2005); 



“isiGungu samaGugu saseKhaya” kusho isigungu samagugu sasekhaya esisungulwe ngokwesigaba 31(1);



“iLungu loMkhandlu oPhethe elibhekele ezezimali” kusho iLungu loMkhandlu oPhethe wesiFundazwe saKwaZulu-Natal elibhekele ezezimali;



“isiGungu samaGugu seDolobha eliKhulu” kusho isigungu samagugu sedolobha elikhulu esisungulwe ngokwesigaba 38;



“iNkosi yoHlanga” kusho iSilo samaBandla sesiFundazwe saKwaZulu-Natali,  –



ngosesikhundleni sobuKhosi besiZwe samaZulu, iNkosi yamaZulu, Ingonyama noma Isilo, kusukela ngosuku lokuqala kokusebenza kwalo Mthetho; noma 

iSilo samaBandla sesiFundazwe njegoba kungachazwa kuMthethosisekelo waKwaZulu-Natali osazokwamukelwa noma komunye umthetho wesifundazwe; 



“umasipala” kusho umasipala ohlongozwe esigabeni 155 soMthethosisekelo weRiphabhulikhi yaseNingizimu Afrika, 1996, futhi osungulwe yizigaba 11 no 12 nangaphansi kwezigaba 11 no 12 zoMthetho weziNhlaka zoMasipala woHulumeni baseKhaya, 1998 (uMthetho No. 117 ka 1998), zifundwa nezigaba 3, 4 no 5 zoMthetho wokuNquma iziNhlobo zoMasipala, 2000 (uMthetho No. 7 ka 2000), kanti “umasipala wendawo”, “umasipala wesifunda” kanye “nomasipala wedolobha elikhulu” kunencazelo efanayo;









8

“uNdunankulu” kusho uNdunankulu eMkhandlwini oPhethe wesiFundazwe saKwaZulu-Natali njengoba kuhlongozwe esigabeni 125 soMthethosisekelo;



“okunqunyiwe” kusho okunqunywe ngumthethonqubo ngaphansi kwesigaba 63, kanti “ukunquma” kunencazelo efanayo;



“isiFundazwe” kusho isifundazwe saKwaZulu-Natali esisungulwe ngokwesigaba 103 soMthethosisekelo;



“uHulumeni wesiFundazwe” kusho uhulumeni wesifundazwe saKwaZulu- Natali;









“isiGungu samaGugu sesiFundazwe” kusho isigungu samagugu sesifundazwe esisungulwe ngokwesigaba 41;



“iNdawo enomlando noma isakhiwo esinomlando esiFundazweni” kusho indawo enikezwe ukuvikelwa ngokukhethekile njengeNdawo enomlando noma njengeSakhiwo esinomlando esiFundazweni ngokwesigaba 51;



“isiShayamthetho sesiFundazwe” kusho isiShayamthetho sesiFundazwe saKwaZulu-Natali;



“isiKhwama seziMali eziNgenayo sesiFundazwe” kusho isikhwama esisungulelwe isiFundazwe saKwaZulu-Natali yisigaba 226 soMthethosisekelo weRiphabhulikhi yaseNingizimu Afrika, 1996 (uMthetho No. 108 ka 1996);



“umnyango wezezimali wesifundazwe” kusho umnyango wezezimali osungulelwe isiFundazwe saKwaZulu-Natali ngokwesigaba 17 soMthetho wokuPhathwa kweziMali zikaHulumeni, 1999 (uMthetho No. 1 ka 1999);



“imisebenzi kahulumeni” kusho imisebenzi kahulumeni ehlongozwe esigabeni 8 soMthetho weMisebenzi kaHulumeni, 1994 (isiMemezelo No. 103 sika 1994);



“imithethonqubo” kusho imithethonqubo eyenziwe ngaphansi kwesigaba 63;







9



“iLungu loMkhandlu oPhethe elibhekele ezamagugu” kusho Ndunankulu wesiFundazwe saKwaZulu-Natali noma lelo lungu loMkhandlu oPhethe uNdunankulu alinikeze amandla okuphatha lo Mthetho;



“iNdlunkulu” kusho iSilo kanye noNdlunkulu baso, kusukela ngesikhathi sikaNkosinkulu, ethathwa kanjalo -



ngokomthetho wesintu namasiko; noma 



ngokoMthethosisekelo waKwaZulu-Natali osazokwamukelwa noma omunye umthetho wesifundazwe; 



“lo Mthetho” kubandakanya imithethonqubo;





“umphakathi wendabuko” kusho umphathi wendabuko ovunywe ngokwesigaba 2 soMthetho wobuHoli bokuBusa kweNdabuko, 2005 (uMthetho No. 5 ka 2005).









ISAHLUKO 2 UKUSEBENZA KOMTHETHO



Ukusebenza koMthetho



2.(1) Izinhlinzeko zalo Mthetho zisebenza ezindabeni zamagugu, okubandakanya kokubili amagugu aphathekayo kanye naphilayo noma aphathekayo esifundazweni.







(2) Uma lo mthetho ungalawuli udaba oluphathelene nokuvikelwa noma nokuphathwa kwamagugu esifundazweni, izinhlinzeko zoMthetho wamaGugu kaZwelonke, 1999 (uMthetho No. 25 ka 1999), kanye noMthetho woMkhandlu wamaGugu kaZwelonke, 1999 (uMthetho No. 11 ka 1999), ziyosebenza esiFundazweni futhi noma iyiphi inkomba “kumaziphathe wesifundazwe wezamagugu” eMthethweni wamaGugu kaZwelonke, 1999, kumele, ngaphandle uma kubonakala kungafanele, ithathwe njengenkomba eMkandlwini.









10

ISAHLUKO 3



IMIGOMO EJWAYELEKILE EPHATHELENE NAMAGUGU KANYE NEQHAZA LELUNGU LOMKHANDLU OPHETHE ELIBHEKELE EZAMAGUGU



Imigomo ejwayelekile ephathelene namagugu



3. ILungu loMkhandlu oPhethe kanye noMkhandlu kumele lisekele imigomo ejwayelekile okukhulunywe ngayo kwiNgxenye 1 yeSahluko 1 soMthetho wamaGugu kaZwelonke, 1999 (uMthetho No. 25 ka 1999), esebenza ezenzweni zezinhla zikahulumeni wesifundazwe nezohulumeni basekhaya maqondana nokuphathwa kwamagugu esiFundazweni.







Iqhaza leLungu loMkhandlu oPhethe elibhekele ezamagugu 4.(1) Ngokuhlonipha iqhaza lokudidiyela likahulumeni kazwelonke kwezamagugu, iLungu loMkhandlu oPhethe kumele, ukugqugquzela umoya wokusebenza ngokubambisana okukhulunywe ngakho eSahlweni 3 soMthethosisekelo, uyokhuthaza ukuphathwa kwezamagugu kanye nezinsiza esiFundazweni ngokulawulwa wuhlaka lwenqubomgomo kazwelonke kanye nezinhlelo eziphathelene nezamagugu kanye nezinsiza.



(2) Ngaphezu kwamandla anikezwe iLungu loMkhandlu oPhethe yilo Mthetho, iLungu loMkhandlu oPhethe kumele, emva kokubonisana noMkhandlu, nangokuhlonipha inqubomgomo yamagugu kazwelonke kanye nezinhlelo, liyonquma inqubomgomo yamagugu kanye nezinhlelo zamagugu esiFundaweni.







ISAHLUKO 4 UMKHANDLU WAMAGUGU AMAFA AKWAZULU-NATALI



Ukusungulwa koMkhandlu wamaGugu Amafa aKwaZulu-Natali 5.(1) UMkhandlu ozokwaziwa ngoMkhandlu waMafa aKwaZulu-Natali ngalokhu uyasungulwa.







(2) UMkhandlu ungumuntu ngokomthetho.







11

(3) UMkhandlu uncike eMthethweni wokuPhathwa kweziMali zikaHulumeni, 1999 (uMthetho No. 1 ka 1999).



Izinhloso zoMkhandlu



Izinhloso zoMkhandlu – 



ukonga; 



ukuvikela; kanye 



nokuphatha, 



amagugu aphathekayo kanye naphilayo noma angaphatheki esiFundazwe futhi, ngokujwayelekile, ngokuhlonipha umthetho wamagugu kazwelonke nowesifundazwe, ukuze kugqugquzelwe futhi kulunganiswe ukongiwa kwamagugu ukuze kuhlomule isizukulwane esikhona nesizayo.







Amandla, izibopho kanye nemisebenzi yoMkhandlu 7.(1) UMkhandlu kumele –



ucubungule inqubomgomo kanye nezinhlelo zamagugu kwazwelonke nokwesifundazwe futhi kumele ulethe imibono kanye nezincomo kwiLungu loMkhandlu oPhethe elibhekele ezamagugu; 



uhlinzekele, futhi uhole – 



ukuqaliswa kanye nokwethulwa kwenqubomgomo yamagugu kanye nezinhlelo zawo; 

ukusungulwa kwezinhlelo zokufundisa, zokuqeqesha, zokuhumusha kanye nemiklamo ephathelene nezokuvakasha; futhi 



uqinisekise ukubandakanywa komphakathi kanye nababambi- qhaza ezindabeni zamagugu esiFundazweni; 



ngokuhlonipha inqubomgomo kanye nezinhlelo zamagugu kwazwelonke nokwesifundazwe, ululeke iLungu loMkhandlu oPhethe – 



ngenqubomgomo ekhona nehlongozwayo yamagugu yesiFundazwe; 

ngokwenza izinhlelo ezifanayo zamagugu esiFundazweni; 



nganoma yiluphi udaba oluphathelene namagugu iLungu loMkhandlu oPhethe elicela ukwelulekwa ngalo; kanye 





12

(iv) nanoma yiluphi udaba oluphathelene namagugu angaphatheki;





usize uMnyango ekusabalaliseni iziqumo kanye nolwazi olufanele mayelana nezindaba zamagugu esiFundazweni eminyangweni kaHulumeni wesiFundazwe, komasipala abasesiFundazweni kanye nasemphakathini ngokubamba imihlangano, ngezingxoxo, ngezaziso kanye nageminye imithombo yokushicilela namakhompuyutha; 



uxoxisane neminyango kawelonke neyesifundazwe, nemigwamanda esemthethweni kanye nezinhlangano ezithintekayo kwezobuciko, kwezamasiko, kwezokuvakasha kanye nasezindabeni zamagugu; 



wenze imisebenzi futhi ugcine izibopho kanye nemisebenzi okubekwe yilo Mthetho; futhi 

wenze nanoma yimuphi omunye umsebenzi noma ugcine isibopho okubekelwe uMkhandlu ngayinoma yimuphi omunye umthetho. 



UMkhandlu – 



ungasebenzisa noma yimaphi amandla owanikezwe yinoma iyiphi inhlinzeko yalo Mthetho nanoma yimuphi omunye umthetho; 



maqondana nezinhloso kanye nomsebenzi woMkhandlu, ungenza izincomo kwiLungu loMkhandlu oPhethe mayelana nomthetho kanye nezinqubomigomo zesiFundazwe; 

ngokubonisana neLungu loMkhandlu oPhethe elibhekele ezezimali, ekusebenziseni amandla noma ekwenzeni imisebenzi yawo ngaphansi kwalo Mthetho, yemiklamo ethile, ungangena ezivumelwaneni zomsebenzi nabantu abanobuchwepheshe noma abangongoti kunoma yiluphi udaba oluphathelene nomsebenzi woMkhandlu, futhi ngokuvumelana neLungu loMkhandlu oPhethe elibhekele ezezimali, unganquma amaholo, kubandakanya nokukhokha izindleko zokuhamba ngomsebenzi, imali yokulala ngaphandle kanye nezinye izindleko, zalabo bantu; 



unganquma izinhlawulo, kubandakanya nezinhlawulo zokuvuma icala, okumele zikhokhelwe uMkhandlu ngokwephula noma yiziphi izinhlinzeko zalo Mthetho; 



unganquma izimali, okumele zikhokhelwe uMkhandlu, - 







13

ngokucubungula noma yisiphi isicelo noma imvume ngokwalo Mthetho; kanye 



nokuhlinzekwa kwanoma yimiphi imisebenzi yoMkhandlu; 



unganquma, izimali kubandakanya, kodwa kungagcini nje, ngezimali zokungena mayelana nokukhangiswa amagugu aphathekayo nguMkhandlu; 



ungakhangisa noma yimaphi amagugu aphathekayo angaphansi kolawulo loMkhandlu futhi ungathola izimali ezinqunyiwe noma okunye okunqunywe nguMkhandlu maqondana nalowo mkhangiso; 

ungenza ucwaningo oluphathelene nokuthuthukisa amagugu, nokuphatha amagugu kanye nokugqugquzela amagugu; futhi 



ngokujwayelekile, ungenza konke okudingekayo noma okungasheshisa ukufezwa kwezinhloso zawo okukhulunywe ngakho esigabeni 6 kanye nokwenza imisebenzi okukhulunywe ngayo esigatshaneni (1). 



(3)(a) UMkhandlu, ngokwezinhloso zoMtheho wamaGugu kaZwelonke, 1999 (uMthetho No. 25 ka 1999), umaziphathe wamagugu wesifundazwe waKwaZulu- Natali kanye nanoma iyiphi inkomba “kumaziphathe wamagugu wesifundazwe” eMthethweni okukhulunywe ngawo kumele, ngaphandle uma kubonakala kungafanele, ithathwe njengenkomba eMkhandlwini.



(b) UMkhandlu kumele, ngaphezu kwamandla, kwezibopho kanye nemisebenzi okukhulunywe ngakho ezigatshaneni (1) no (2), wenze imisebenzi ebekelwe umaziphathe wamagugu wesifundazwe ngokoMthetho wamaGugu kaZwelonke, 1999.







Ukubunjwa koMkhandlu 8.(1) ILungu loMkhandlu oPhethe –



(a) kumele, kuncike eziphakamisweni ezitholakele ngokwesigaba 10(1) kanye nezincomo zethimba lokuhlunga elihlongozwe esigabeni 10(3), liqoke abantu abangengaphansi kwabayishumi nambili (12) futhi abangeqile kwabayishumi nanhlanu (15) njengamalungu oMkhandlu; futhi









14

kumele uqoke elilodwa lalawo malungu njengosihlalo noma ngusihlalo omkhulu woMkhandlu ozokwengamela emihlanganweni yoMkhandlu nozokwenza eminye imisebenzi ephathelene nalokho. 

Amalungu oMkhandlu ahlongozwe esigatshaneni (1) kumele – 



abandakanye abantu abaqeqeshiwe noma abanesipiliyoni esikhethekile noma abanentshisekelo kule mikhakha elandelayo ehambisana nezamagugu – 

ukwakhiwa kwamagugu; 



izindawo okwakuhlalwa kuzona emandulo; 



imbhalo eqoshwe emadwaleni; 



umlando; 



ezamasiko; 



ezezilimi; 



isayensi yokwazi ngezinhlobo ezahlukene zabantu; 



umculo wezinhlanga ezehlukahlukene; kanye 



nesayensi ephathelene nokuhlalisana kwabantu; 



abandakanye okungenani umuntu oyedwa onolwazi nesipiliyoni okunobufakazi emkhakheni wokuphathwa kwezimali; 



abandakanye okungenani umuntu oyedwa onolwazi nobungcweti okunobufakazi kwezomthetho; 



abandakanye okungenani abantu abathathu okungaba ngamalungu esiGungu samaGugu saseKhaya, sesiFunda noma seDolobha eliKhulu; futhi 



amele yonke imikhakha efanele futhi abe nabantu besiFundazwe abayizinhlanga ezahlukahlukene nabanamsiko ahlukahlukene. 



Amalungu ahlongozwe esigatshaneni (1) kumele abe ngabantu abafanelekile abazimele, abangachemile nabalungile. 



Umuntu ongafanelekile ukuqokwa eMkhandlwini noma ekuqhubekeni eMkhandlwini, ngenxa yokungafaneleki – 

ungene shi ezikweletini ngokungenakuhlengeka; 



umenyezelwe yinkantolo njengongaphilile kahle ngengqondo; 











15

uhlomula ngokuqondile noma ngokungaqondile kunoma yisiphi isivumelwano noMkhandlu futhi ohluleka ukudalula intshisekelo noma ukuhlomula kwakhe kanye nohlobo lokuhlomula kwakhe ngendlela edingwa yilo Mthetho; 

engumuntu ongaphansi kwesandla somunye umuntu; 



esikhathini esiphambili eke wasuswa esikhundleni ngenxa yokungathembeki okubandakanya ukweba noma ukukhwabanisa; 

elahlwe yicala futhi wagwetshwa ngaphandle kokunikezwa ithuba lokhetha phakathi kokuboshwa nokukhokha inhlawulo, ngaphandle uma iLungu loMkhandlu oPhethe, ngesikhathi umuntu eqokwa edalula ngokugcwele imininingwane yecala esitatimendeni esifungelwe, engakushaya indiva lokho kuboshwa ngendlela ehambisana nesigaba 106(1) soMthethosisekelo: Kuncike ekutheni lokho kungafaneleki ngokwalesi sigatshana kuphela eminyakeni emihlanu emva kokuqedwa kwesigwebo; futhi 

ehluleka ukudalula ukuhlomula ngokuhambisana nesigaba 11 noma ehambele noma ebe yingxenye yezingxoxo zoMkhandlu ngesikhathi esahlomula njengoba kuhlongozwe kulesi sigaba. 



ILungu loMkhandlu oPhethe lingaqoka umsebenzi woMnyango eMkhandlwini njengomuntu olimele – 

okumele aqinisekise ukuxhumana phakathi kweLungu loMkhandlu oPhethe elibhekele ezamagugu kanye noMkhandlu; futhi 



lingethamela imihlangano yoMkhandlu futhi libambe iqhaza ezingxoxweni, kodwa alinalo ilungelo lokuvota uma kuthathwa isinqumo eMkhandlwini. 



Lesi sigaba sincike ezinhlelweni zesikhashana okukhulunywe ngazo esigabeni 66. 



















16

Isikhathi sokuba sesikhundleni selungu loMkhandlu



9.(1) Ilungu loMkhandlu lingaba sesikhundleni isikhathi esingeqile eminyakeni emihlanu, futhi lingaphinde liqokwe.



Akukho lungu elingaqokwa amahlandla angaphezu kwamabili alandelanayo. 





Lesi sigaba sincike ezinhlelweni zesikhashana okukhulunywe ngazo esigabeni 66. 







Iziphakamiso zobulungu eMkhandlwini



10.(1) ILungu loMkhandlu oPhethe kumele, ngesaziso kwiGazethi nasemaphephandabeni okungenani amabili afundwa kakhulu esifundazweni, limeme iziphakamiso zabantu abazoqokelwa eMkhandlwini.



Isimemo seziphakamiso ngokwesigatshana (1) kumele sibalule – 



indlela yokwenza isiphakamiso; 



okudingekayo uma kwenziwa isiphakamiso; kanye 



nosuku isiphakamiso okumele sifinyelele ngalo kwiLungu loMkhandlu oPhethe. 



ILungu loMkhandlu oPhethe kumele liqoke ithimba lokuhlunga eliyokuba – 



neziphathimandla eziphezulu zoMnyango ezingeqile kwezintathu; 



nabantu abangeqile kwabathathu abanesipiliyoni ezindabeni zamagugu, 



abazocubungula zonke iziphakamiso futhi benze nezincomo mayelana nabaphakanyisiwe.



(4) Lesi sigaba sincike ezinhlelweni zesikhashana okukhulunywe ngazo esigabeni 66.



















17

Ukudalula ukuhlomula ngokwezezimali nangokunye ngabaphakanyiselwe eMkhandlwini



11.(1) Ophakanyiselwe eMkhandlwini kumele –



ezinsukwini eziyishumi eqokiwe, futhi wamukela, adalule ngokubhalwe phansi kwiLungu loMkhandlu oPhethe yonke imihlomulo yezezimali kanye nokunye emkhakheni wamagugu noma emikhakheni ehlobene nawo noma engahlobana nawo noma engadala ukushayisana nokuqokwa njengelungu loMkhandlu, lokho kudalula kumele kubandakanye ulwazi olufanele mayelana nanoma yikuphi ukuboshelwa icala elisoHlelweni 1 ngokoMthetho weNqubo yokuQulwa kwamaCala obuGebengu, 1997 (uMthetho No. 51 ka 1977); 

ukudalula okukhulunywe ngakho endimeni (a) kubandakanya imihlomulo yezezimali nokunye kwamalungu omndeni noma kwabasondelene nalo emkhakheni wamagugu kanye nasemikhakheni ehlobene nawo noma engadala ukushayisana nokuqokwa njengelungu loMkhandlu; futhi 



lingaqashwa njengelungu loMkhandlu uma kutholakala ukuthi ophakanyisiswe ugodle ulwazi oluthile ngamabomu oluphathelene nokuhlomula ngokwezezimali nokunye okuhlongozwe kulesi sigaba. 



Uma ilungu loMkhandlu noma ilungu lomndeni walo noma umuntu osondelene nalo kuba noguquko esimweni salo futhi lihlomula emkhakheni wamagugu noma emikhakheni ehlobene nawo noma kunesizathu sokwazi nganoma yiluphi ushintsho esimweni salo, ilungu loMkhandlu kumele, ezinsukwini eziyishumi kusukela osukwini lokushintsha kwesimo, lidalule ngokubhaliwe ngalolo shintsho kwezezimali noma kokunye kwiLungu loMkhandlu oPhethe elibhekele ezamagugu. 







ILungu loMkhandlu oPhethe elibhekele ezamagugu kumele – 



ligcine irejista yokuhlomula kwamalungu oMkhandlu okudalulwe ngokwalesi sigaba; futhi 

lishintshe imininingwane yalelo rejista njalo emva kwesikhathi esithile; 















18

Ukuhluleka ukudalula ukuhlomula ngokwezezimali noma ngenye indlela 12.(1) Ilungu loMkhandlu elihluleka ukudalula okuhlongozwe esigabeni 11 liphula umthetho.



(2) Uma iLungu loMkhandlu oPhethe lithola ukuthi ilungu loMkhandlu lihlulekile ukuhambisana nezinhlinzeko zesigaba 11 kumele liphenye lolo daba futhi licabange izinyathelo zokuqondisa izigwegwe ezifanele.







Ukuhoxa kwelungu loMkhandlu



13.(1) Ilungu loMkhandlu kumele lihoxe odabeni lapho, ilungu lomndeni walo noma osondelene nalo noma kulindeleke ukuthi ahlomule ngokwezezimali noma ngenye indlela esinqumweni soMkhandlu.



Noma yimuphi umuntu angafaka isicelo, noma angacela ngomlomo, ukuthi ilungu loMkhandlu lihoxe uma lowo muntu enesizathu sokukholwa ngukuthi ilungu loMkhandlu, ilungu lomndeni walo noma osondelene nalo kulindeleke ukuthi ahlumule ngokwezezimali noma ngenye indlela esinqumweni soMkhandlu. 



Umuntu ofaka isicelo okukhulunywe ngaye esigatshaneni (2) kumele anikeze izizathu zesicelo sakhe. 



Uma isicelo okukhulunywe ngaso esigatshaneni (2), uSihlalo woMkhandlu kumele anqume ngalolo daba, ngaphandle uma isicelo sithinta uSihlalo woMkhandlu udaba kumele lunqunywe yiLungu loMkhandlu oPhethe noma ngoqokwe yilona. 











Izikhala, ukususwa kanye nokusula esikhundleni kwamalungu oMkhandlu 14.(1) Ilungu loMkhandlu kumele lishiye isikhundla uma lingasafaneleki njengoba kuhlongozwe esigabeni 8(4).



(2) ILungu loMkhandlu oPhethe, emva kokunikeza ilungu ithuba lokuzikhulumela, nganoma yisiphi isikhathi lingakhipha esikhundleni lelo lungu uma, ngokubona kwalo, kunezizathu ezizwakalayo zokwenze njalo.





19



Ilungu kumele lishiye isikhundla uma liphuthe, ngaphandle kokuthi ilivu liyinikezwe nguMkhandlu, emihlanganweni emibili elandelanayo yoMkhandlu isaziso sayo esasinikezwe ilungu uqobo noma esasiposiwe. 



ILungu lingasula esikhundleni ngokubhalwe phansi ngokunikeza isaziso sezinsuku ezingengaphansi kwezingamashumi amathathu kwiLungu loMkhandlu oPhethe: Kuncike ekutheni iLungu loMkhandlu oPhethe lingakuchitha lokho kwesula uma lokho kuchithwa kungeke kube nomthelela ongemuhle ekusebenzeni koMkhandlu. 



Uma kuvela isikhala eMkhandlwini, iLungu loMkhandlu oPhethe kumele, kuncike esigabeni 10, liqoke umuntu ozogcwalisa leso sikhala isikhathi esisele esikhundleni selungu lowo muntu aqokelwe sona. 







Imihlangano yoMkhandlu



15.(1) UMkhandlu ungahlangana njalo uma kunesidingo, kodwa okungenani kathathu ngonyaka, kulezo zindawo nangalezo zikhathi ezinganqunywa nguMkhandlu.



ILungu loMkhandlu ngalinye kumele laziswe ngomhlangano ngamunye ngokubhalwe phansi, okungenani ezinsukwini eziyishumi nane ngaphambi kwalowo mhlangano, futhi leso saziso kumele sibe nohlelo lomhlangano ohlongozwayo. 







Uma usihlalo woMkhandlu engekho emhlanganweni woMkhandlu, amalungu akhona angaqoka ilungu elilodwa lawo ukuthi ahole umhlangano. 



Umhlangano okhethekile woMkhandlu ungabizwa ngesicelo – 



sikasihlalo; noma 



samalungu amabili kwamathathu oMkhandlu ngesinxuso esibhalwe phansi, uma usihlalo kumele, ngokubhalwe phansi, azise ilungu loMkhandlu ngalinye ngesikhathi nangendawo yomhlangano. 





20



Ikhoramu yomhlangano woMkhandlu yiningi lamalungu awo. 





Noma yisiphi isinqumo soMkhandlu kumele sithathwe ngesixazululo seningi lamalungu akhona kunoma yimuphi umhlangano woMkhandlu futhi, uma kuba nokulingana kwamavoti nganoma yiluphi udaba, ilungu elihola umhlangano okukhulunywa ngawo liyokuba nevoti elingujuqu ngaphezu kwevoti lalo elijwayelekile njengeLungu loMkhandlu. 

Okudingidwa kuyona yonke imihlangano kumele kuqoshwe futhi kubhalwe emaminithini. 



(8)(a) Amaminithi omhlangano odlule kumele afundwe ekuqaleni kwayo yonke imihlangano.



Amaminithi kungathathwa ngokuthi afundiwe uma amakhophi awo enikezwe amalungu oMkhandlu ngaphambi komhlangano. 



Usihlalo angasayina amaminithi kuphela uma sekudingidwe imibono noma sekwenziwe ushintsho. 



Usihlalo kumele anqume ngemibuzo nangendlela okuzoqhutshwa ngayo: Kuncike ekutheni uma noma yiliphi ilungu liphikisana nanoma yisiphi isinqumo, umbuzo kumele uvotelwe kuthi isinqumo seningi lamalungu sibe ngujuqu futhi kube yisona esamukelwa nguMkhandlu. 



Ilungu loMkhandlu elinentshisekelo mayelana nanoma yiluphi udaba oludingidwe emhlanganweni woMkhandlu, okungathi lucutshungulwa, lulivimbela ekwenzeni umsebenzi walo ngendlela efanele, engachemile nelungile, kumele lihoxe kulowo mhlangano. 



(11)(a) IsiKhulu esiPhezulu singathamela noma sibambe iqhaza, kodwa angeke savota, emhlanganweni woMkhandlu.



(b) Ilungu labasebenzi boMkhandlu, uma limenyiwe, lingathamela imihlangano yoMkhandlu.











21

Amakomidi oMkhandlu



16.(1) UMkhandlu ungaqoka ikomidi elilodwa noma ngaphezulu kungagcini nje ngamalungu awo ukuba asize ekusebenziseni amandla nasekwenzeni imisebenzi yawo.



Ikomidi elihlongozwe esigatshaneni (1) kumele lenze leyo misebenzi yoMkhandlu njengoba uMkhandlu unganquma. 



UMkhandlu, nganoma yisiphi isikhathi, ungahlakaza noma ubumbe kabusha lelo komidi. 



UMkhandlu – 



ungadlulisela amandla alo noma unikeze imisebenzi yawo ikomidi eliqokwe ngokwesigatshana (1); 

awunqatshelwe ukusebenzisa amandla adluliselwe noma ukwenza noma yimuphi umsebenzi odlulislewe; futhi 



ungachibiyela, ubukeze noma uhoxise noma yisiphi isinqumo sekomidi. 









Noma yimaphi amandla adluliselwe asetshenziswa noma umsebenzi odluliselwe owenziwa yikomidi kuthathwa ngokuthi asetshenziswa noma wenziwa nguMkhandlu. 



(6)(a) IsiKhulu esiPhezulu singathamela noma sibambe iqhaza, kodwa angeke savota, emhlanganweni woMkhandlu.



(b) Ilungu labasebenzi boMkhandlu, uma limenyiwe, lingathamela imihlangano yoMkhandlu.







Amandla engeziwe oMkhandlu kanye namaKomidi oMkhandlu 17.(1) Izinhlinzeko zesigaba 3, 4, 5, 6 no 7 zoMthetho wamaKhomishana waKwaZulu-Natali, 1999 (uMthetho No. 3 ka 1999), zisebenza ngokuguquguquka eMkhandlwini nasekomidini loMkhandlu kanti nezigaba ezithintekayo ziyasebenza emisebenzini yalowo Mkhandlu noma ekomidini loMkhandlu.









22

(2) Ilungu loMkhandlu noma lekomidi loMkhandlu, emva kwesaziso esanele kumhlali, ngazo zonke izikhathi ezifanele lingangena lihlole noma yimuphi umhlaba ngenhloso yokuphenya mayelana nokusetshenziswa kwamandla noma nokwenziwa kwemisebenzi yoMkhandlu noma yekomidi loMkhandlu.







Imisebenzi yokuphatha neyobubhalane yoMkhandlu



18. Umsebenzi wokuphatha nowobubhalane ohambisana nokwenziwa kwemisebenzi yoMkhandlu noma yekomidi lawo, kumele wenziwe ngamalungu abasebenzi boMkhandlu abaqokelwe lokho yisiKhulu esiPhezulu.







Amaholo abasebenzi boMkhandlu kanye nokubuyiselwa izindleko amalungu oMkhandlu noma ekomidi loMkhandlu angene kuzona 19.(1)(a) Ilungu loMkhandlu lingakhokhelwa lelo holo noma lezo zibonelelo njengoba kunganqunywa yiLungu loMkhandlu oPhethe ngokubonisana neLungu loMkhandlu oPhethe elibhekele ezezimali.



(b) Ilungu loMkhandlu elithola iholo, izibonelelo kanye neminye imihlomulo ngenxa yesikhundla salo noma yokuqashwa kwalo –



kuhulumeni kazwelonke; 



kuhulumeni wesifundazwe; 



kumasipala; noma 



enhlanganweni, emgwamandeni noma esikhungweni esilawulwa nguhulumeni kazwelonke noma wesifundazwe, 



eliqhubekayo nokuthola lelo holo, lezo zibonelelo noma leyo mihlomulo ngesikhathi lisasebenza njengelungu loMkhandlu, lingathola iholo noma izibonelelo okukhulunywe ngazo endimeni (a) kuphela ngendlela edingekayo ukubeka lelo lungu esimweni sezimali ebelizoba kusona uma belingekho kuleso sikhundla.







(2)(a) Ilungu loMkhandlu kanye nelungu lekomidi loMkhandlu, maqondana nemisebenzi yalo njengelungu, lingabuyiselwa izindleko zokuhamba ngomsebenzi okudalwe ngukwethamela umhlangano woMkhandlu noma wekomidi loMkhandlu.







23

(b) ILungu loMkhandlu oPhethe elibhekele ezezimali kumele linqume inqubo, kubandakanya nezindlela zokulawula nezokuphatha izimali zokukhokhelwa izindleko zokuhamba ngomsebenzi okuhlongozwe endimeni (a).











ISAHLUKO 5



ISIKHULU ESIPHEZULU KANYE NABASEBENZI BOMKHANDLU





IsiKhulu esiPhezulu soMkhandlu



20.(1) ILungu loMkhandlu oPhethe elibhekele ezamagugu kumele, emva kokubonisana oMkhandlu, liqoke umuntu oqeqeshwe ngokwanele, onekhono kanye nonesipiliyoni njengesiKhulu esiPhezulu soMkhandlu.



(2)(a) IsiKhulu esiPhezulu siqokwa isikhathi esingeqile eminyakeni emihlanu. (b) IsiKhulu esiPhezulu singaphinde siqokelwe elinye ihlandla.



(3)(a) Ukuqokwa kwesiKhulu esiPhezulu kuncike ekusayinweni kwesivumelwano sokusebenza phakathi kwalowo muntu noMkhandlu.



(b) UMkhandlu kanye nesiKhulu esiPhezulu, ngokubhalwe phansi nangokuvumelana, bangachibiyela isivumelwano sokusebenza.



(4)(a) Ngezinhloso zokudalula ukuhlomula ngokwezezimali noma okunye, izinhlinzeko zesigaba 11 zisebenza ngezinguquko ezifanele kwisiKhulu esiPhezulu ngaphandle kokuthi isiKhulu esiPhezulu kumele sidalule ukuhlomula kwaso eMkhandlwini.



(b) UMkhandlu kumele ugcine irejista yokuhlomula ngokwezezimali noma okunye okudalulwe yisiKhulu esiPhezulu.



IsiKhulu esiPhezulu siyilungu loMkhandlu ngokwesikhundla kodwa asinalo ilungelo lokuvota emihlanganweni yawo. 



Isigatshana (1) sincike ezinhlelweni zesikhashana okukhulunywe ngawo esigabeni 66. 







24

Imisebenzi yesiKhulu esiPhezulu



21.(1) IsiKhulu esiPhezulu singumphathi oyinhloko kanye nesikhulu esiphethe izimali zoMkhandlu njengoba kuhlongozwe eMthethweni wokuPhathwa kweziMali zikaHulumeni, 1999 (uMthetho No. 1 ka 1999), futhi sinomthwalo –



wokuphatha kanye nokuphatha izimali zoMkhandlu ngokuhambisana noMthetho wokuPhathwa kweziMali zikaHulumeni, 1999 (uMthetho No. 1 ka 1999), kanye nokuba ngumqondisi woMkhandlu; 

emva kokubonisana noMkhandlu, wokuqoka amalungu abasebenzi boMkhandlu okuhlongozwe esigabeni 22(1); 



emva kokubonisana noMkhandlu, wokunquma umgomo wokuziphatha, osebenza esiKhulwini esiPhezulu, kubona bonke abasebenzi boMkhandlu futhi ofanelekile ngezinhloso zokuthatha izinyathelo zokuqondisa izigwegwe, ukuqinisekisa – 

ukuhambisana nomthetho okhona, kubandakanya nalo Mthetho; 





ukusetshenziswa ngendlela efanele enemiphumela emihle neyongayo kwezimali zoMkhandlu kanye nezinsiza; 

ukugqugquzelwa nokugcinwa kwezinga eliphezulu lokusebenza; 



ukunqandwa kokushayisana kwezintshisekelo; 



ukuvikelwa kolwazi olugodlwe nguMkhandlu oluyimfihlo; kanye 



nokusebenza ngobuqotho, ngokungakhethi, ngendlela efanele nangokulingana; 



wokuqinisekisa ukuziphatha kahle kwabasebenzi abaqokwe ngokwendima (b) futhi kumele, ngokwalezo zinhloso, babe nesibopho sokubika eMkhandlwini; 

ukugcinwa kwerejista lemihlomulo edalulwe ngamalungu oMkhandlu; kanye 



nokuqinisekisa ukuthi uMkhandlu uhambisana nezinhlinzeko zoMthetho wokuPhathwa kweziMali, 1999 (uMthetho No. 1 ka 1999), kanye nanoma yimuphi omunye umthetho osebenzayo. 



(2) Uma isiKhulu esiPhezulu nganoma yisiphi isizathu singakwazi ukwenza noma imisebenzi yaso, uMkhandlu kumele, ngokubhalwe phansi, nangemva





25

kokubonisana neLungu loMkhandlu oPhethe elibhekele ezamagugu, siqoke omunye umuntu njengeBamba lesiKhulu esiPhezulu kuze isiKhulu esiPhezulu siyakwazi ukwenza leyo misebenzi.







Abasebenzi boMkhandlu



22.(1) IsiKhulu esiPhezulu kumele, kuncike esigatshaneni (2), siqashe amalungu abasebenzi oMkhandlu njengoba kudingeka –



ukuba asisize ekwenzeni imisebenzi yaso ngokwalo Mthetho; futhi 



asize uMkhandlu ngomsebenzi owenziwa nguMkhandlu. 





UMkhandlu kumele unqume inqubomgomo yezabasebenzi yamalungu abasebenzi boMkhandlu, kubandakanya nesiKhulu esiPhezulu. 



Ngezinhloso zokudalula ukuhlomula ngokwezezimali noma okunye, futhi kuncike esigabeni 21(1)(e), izinhlinzeko zesigaba 11(1), (2) no (4) zisebenza ngezinguquko ezidingekayo emalungwini abasebenzi boMkhandlu. 



Isigatshana (1) sincike ezinhlelweni zesikhashana okukhulunywe ngawo esigabeni 66. 







Ukusiswa noma ukudluliselwa kwabasebenzi boMkhandlu



23. UMkhandlu ungasebenzisa imisebenzi yabantu abasisiwe noma abadluliselwe abaqhamuka kuhulumeni ngokuhambisana nezinhlinzeko zoMthetho weMisebenzi kaHulumeni, 1994 (isiMemezelo No. 103 sika 1994).







ISAHLUKO 6



UKUXHASWA NGEZIMALI KANYE NOKUPHATHWA KOMKHANDLU





Izimali zoMkhandlu



24.(1) Izimali zoMkhandlu zibandakanya –



(a) imali ezabiwe yisiShayamthetho sesiFundazwe;







26

iminikelo etholwe nguMkhandlu ngokusemthethweni kunoma yimuphi umthombo; 



inzalo ezimalini ezitshalwe nguMkhandlu; 



izinhlawulo ezitholwe nguMkhandlu; 



izimali ezitholwe nguMkhandlu kukhokhelwa – 



ukucutshungulwa kwezicelo noma kwezimvume ngokwalo Mthetho; 

ukuhlinzekwa kwemisebenzi nguMkhandlu; kanye 



nokukhangiswa kwamagugu nguMkhandlu; kanye 



nemali engene ngokusemthethweni evela kunoma yimuphi umthombo. 





UMkhandlu kumele usebenzise izimali zawo ukukhokhela izindleko eziphathelene nokwenziwa kwemisebenzi yawo nokusetshenziswa kwamandla awo ngokwalo Mthetho. 



IsiKhulu esiPhezulu kumele, ngokuvumelana noMkhandlu kanye neLungu loMkhandlu oPhethe elibhekele ezezimali – 

sivule i-akhawunti egameni loMkhandlu nesikhungo esibhaliswe njengebhange ngokoMthetho wamaBhange, 1990 (uMthetho No. 94 ka 1990) futhi 



sifake kuyona yonke imali etholakele ngokwesigatshana (1). 









Ukuphathwa kwezimali



25.(1) IsiKhulu esiPhezulu kumele siqinisekise ukugcinwa kwamabhuku ama- akhawunti aphelele kanye namarekhodi aphathelene nawo.



(2) IsiKhulu esiPhezulu kumele siqinisekise ukuthi izabelo zezimali zoMkhandlu, amapulani okusebenza, imibiko yonyaka kanye nezitatimende zezimali ezicutshunguliwe kulungiswa futhi kuhanjiswa ngokuhambisana noMthetho wokuPhathwa kweziMali zikaHulumeni, 1999 (uMthetho No. 1 ka 1999).















27

UMkhandlu kumele, njalo ngonyaka wezimali ngaleso sikhathi iLungu loMkhandlu oPhethe elibhekele ezezimali elinquma ngaso, ulethe kwiLungu loMkhandlu oPhethe elibhekele ezezimali ukuba livume – 

uhlelo lokusebenza loMkhandlu, oluqukethe izinjongo ezikalekayo kanye nalolo lwazi olunqunywe yiLungu loMkhandlu oPhethe noma yiLungu loMkhandlu oPhethe elibhekele ezezimali; kanye 



nesitatimende esikanekisiwe semali ezingena nezosetshenziswa, maqondana neminyaka emithathu elandelayo noma isikhathi esingaphezulu noma esingaphansi njengoba kunqume iLungu loMkhandlu oPhethe elibhekele ezezimali. 



Kunoma yimuphi unyaka wezimali uMkhandlu ungaletha kwiLungu loMkhandlu oPhethe elibhekele ezezimali ukuba livume ezinye izitatimende zoMkhandlu zezimali ezikanekisiwe zezimali ezizongena noma ezizosetshenziswa zalowo nyaka wezimali. 







UMkhandlu angeke uzibophezele ngokwezezimali ngaphezu kwesabelo sezimali sawo nangaphezu kwemali oyibeke eceleni. 



UMkhandlu – 



ungatshala noma iyiphi ingxenye engasebenzi yezimali zawo kwiNhlangano yokuGcina iziMali zikaHulumeni; noma 

ngemvume yeLungu loMkhandlu oPhethe elibhekele ezezimali, ungasebenzisa leyo mali nanoma yingayiphi indlela. 



UMkhandlu ungasungula leso sikhwama sokugcina izimali, futhi ufake kusona lezo zamba, ezivunywa yiLungu loMkhandlu oPhethe elibhekele ezeziMali. 







Ucwaningo kanye nombiko wonyaka



26.(1) Kuncike ezinhlinzekweni zoMthetho wokuPhathwa kweziMali zikaHulumeni, 1999 (uMthetho No. 1 ka 1999), uMcwaningi Mabhuku-Jikelele kumele acwaninge izitatimende zezimali zoMkhandlu.









28

UMkhandlu kumele wethule umbiko wemisebenzi yawo kwisiShayamthetho sesiFundazwe ezinyangeni ezinhlanu emva kokuphela konyaka wezimali. 



Umbiko kumele – 



ubandakanye isitatimende sezimali ezingenile nezisetshenzisiwe esiqinisekiswe nguMcwaningi Mabhuku-Jikelele; 



ukhombise indlela uMkhandlu ofeze ngayo izinhloso zawo okukhulunywe ngazo esigabeni 6 kanye nezinjongo ezikalekayo njengoba kubekwe ohlelweni lawo lokusebenza njengoba kuhlongozwe esigabeni 25(3)(a) ngonyaka wezimali othintekayo; futhi 

ube nemininingwane yokusebenza ephathelene nokusetshenziswa kwezinsiza ngendlela eyongayo, efanele kanye nenemiphumela neqhathanisa obekuhlelilwe nokwenziwe njengoba kubekwe ohlelweni lokusebenza. 



Ezinyangeni ezinhlanu emva kokuba kwethulwe umbiko, ithimba elinosihlalo woMkhandlu kanye nokungenani namalungu oMkhandlu kumele lethule umbiko eKomidini elibhekele lowo mkhakha. 







Impahla engenakususwa



26.(1) UMkhandlu, ngemvume yeLungu loMkhandlu oPhethe elibhekele ezezimali, ungadla, ubambe noma uchithe impahla engenakususwa ngesikhathi usasebenza.







(2) UMkhandlu kumele unqume inqubomgomo kanye nenqubo yoMkhandlu yokudla kanye nokuchitha impahla engenakususwa.







Izinyathelo zomthetho ezithathelwa uMkhandlu



28.(1) Noma yiziphi izinyathelo zomthetho ezithathelwa uMkhandlu kumele zithathwe ngokuhambisana noMthetho wokuThathela iziNyathelo zoMthetho ezinye iziNhlaka zikaHulumeni, 2002 (uMthetho No. 40 ka 2002).









29

(2) UMkhandlu, ngezinhloso zesigatshana (1), uthathwa njengohlaka lukahulumeni oluhlongozwe endimeni (c) yencazelo yalo esigabeni 1 soMthetho okukhulunywe ngawo.







Ukuvikeleka kolwazi oluyimfihlo olugodlwe nguMkhandlu



29.(1) Kuncike kuMthethosisekelo kanye naseMthethweni wokuGqugquzela ukuFinyelela oLwazini, 2000 (uMthetho No. 2 ka 2002), akukho muntu oyodalula noma yiluphi ulwazi olulethwe eMkhandlwini maqondana nanoma yimuphi umyalelo womthetho, ngaphandle uma ecelwe yinkantolo ukuba enze njalo noma ngaphandle uma umuntu ohlinzeke lowo myalelo evuma ngokubhalwe phansi.







Akukho muntu ongadalula noma yiluphi ulwazi emarejisteni ahlongozwe ezigabeni 11(3), 20(4) no 21(1)(e) ngaphandle uma lokho kudalula - 



kungokomthetho ophoqa noma ogunyaza lokho kudalula; 



udingeka ukuze uMkhandlu usebenze kahle; noma 



kwenziwa ngezinhloso zokuqapha, zokuhlola, zokuphenya noma zokucubungula noma yimuphi umsebenzi ophathelene noMkhandlu. 



Noma yimuphi umutu ophula isigatshana (1) noma (2) uyothweswa icala. 









Ukusetshenziswa kwegama loMkhandlu



30.(1) Ngaphandle uma egunyazwe nguMkhandlu ngokubhalwe phansi ukuba enze njalo, akukho muntu nangayiphi indlela oyomela noma asebenzise igama, isifinyezo, ilogo, uphawu noma impahla esetshenziswa nguMkhandlu noma okungeyoMkhandlu.



Akukho muntu ongaqamba amanga athi wenza okuthile egameni loMkhandlu. 





Noma yimuphi umuntu ophula isigatshana (1) noma (1) uyothweswa icala. 















30

ISAHLUKO 7



IZIGUNGU ZAMAGUGU ZASEKHAYA, ZEZIFUNDA, ZAMADOLOBHA AMAKHULU ZESIFUNDAZWE



Ukusungulwa kweziGungu zamaGugu zaseKhaya



31.(1) ILungu loMkhandlu oPhethe elibhekele ezamagugu, endaweni kamasipala wendawo, noma emphakathini wendabuko, lingasungula isiGungu samaGugu saseKhaya.



IsiGungu samaGugu saseKhaya esihlongozwe esigatshaneni (1) – 



siwuhlaka olungaphoqelelwe ukuba kube khona; futhi 



asiyena umuntu ngokomthetho. 









Amandla, izibopho kanye nemisebenzi yesiGungu samaGugu saseKhaya 32.(1) IsiGungu samaGugu saseKhaya kumele endaweni esisungulelwe yona –



sihole izindaba zokuthuthukisa amagugu; 



sihole ukugqugquzelwa kwamagugu aphathekayo, aphilayo noma angaphatheki; 



siqinisekise ukubaluleka kanye nobunikazi kwamagugu endawo; 



siqinisekise ukusebenzisana kwababambiqhaza kuzo zonke izinhlelo zamagugu endawo; futhi 

sigqugquzele ukuthuthukiswa komnotho kanye nesimo senhlalo okuphathelene namagugu. 



IsiGungu samaGugu saseKhaya, ngokujwayelekile, singenza konke okudingekayo noma okufanele ukwenza imisebenzi okukhulunywe ngayo esigatshaneni (1). 







Ukunqunywa kohlaka lokubusa yiLungu loMkhandlu oPhethe elibhekele ezamagugu



33. ILungu loMkhandlu oPhethe elibhekele ezamagugu kumele linqume, noma uhlaka lokubusa leziGungu zamaGugu zaseKhaya, okumele lubandakanye –





31

indlela yokuqoka abantu eziGungwini zamaGugu zaseKhaya; 



isikhathi sokusebenza kwamalungu eziGungu zamaGugu zaseKhaya; futhi 

izikhathi zemihlangano yeziGungu zamaGugu zaseKhaya. 









Ukusungulwa kweziGungu zamaGugu zeziFunda



34.(1) ILungu loMkhandlu oPhethe elibhekele ezamagugu, endaweni kamasipala wesifunda, lingasungula isiGungu samaGugu sesiFunda.



IsiGungu samaGugu sesiFunda esihlongozwe esigatshaneni (1) – 



siwuhlaka olungaphoqelelwe ukuba kube khona; futhi 



asiyena umuntu ngokomthetho. 









Ukubunjwa kweziGungu zamaGugu zeziFunda



35. IsiGungu samaGugu sesiFunda sinosihlalo kanye namasekela osihlalo beziGungu zamaGugu zeziFunda basezindaweni esisungulelwe zona.







Amandla, izibopho kanye nemisebenzi kweziGungu zamaGugu zeziFunda



IsiGungu samaGugu sesiFunda endaweni esisungulelwe yona kumele – 



sihole imisebenzi yesiGungu samaGugu sesiFunda; 



siqaphe futhi sihlole umthelela weziGungu zamaGugu zeziFunda; 



sisize iziGungu zamaGugu zeziFunda ekufezeni imisebenzi yazo ngokwalo Mthetho; futhi 

sigqugquzele ukuqwashisa ngamagugu kanye nokuzibandakanya komphakathi. 







Ukunqunywa kohlaka lokubusa yiLungu loMkhandlu oPhethe elibhekele ezamagugu



37. Izinhlinzeko zesigaba 33 zisebenza ngezinguquko ezidingekayo maqondana nokunqunywa kohlaka lokubusa lweziGungu zamaGugu zeziFunda.





32

Ukusungulwa kweziGungu zamaGugu zasekhaya



38.(1) ILungu loMkhandlu oPhethe elibhekele ezamagugu, edolobheni elikhulu, lingasungula isiGungu samaGugu seDolobha eliKhulu.



IsiGungu samaGugu seDolobha eliKhulu esihlongozwe esigatshaneni (1) – 



siwuhlaka olungaphoqelelwe ukuba kube khona; futhi 



asiyena umuntu ngokomthetho. 









Amandla kanye nemisebenzi yesiGungu samaGugu seDolobha eliKhulu 39.(1) IsiGungu samaGugu seDolobha eliKhulu kumele endaweni esisungulelwe yona –



sihole izindaba zokuthuthukisa amagugu; 



sihole ukugqugquzelwa kwamagugu aphathekayo, aphilayo nma angaphatheki; 



siqinisekise ukubaluleka kanye nobunikazi kwamagugu endawo; 



siqinisekise ukusebenzisana kwababambiqhaza kuzo zonke izinhlelo zamagugu endawo; futhi 



sigqugquzele ukuthuthukiswa komnotho kanye nesimo senhlalo okuphathelene namagugu. 



IsiGungu samaGugu seDolobha eliKhulu, ngokujwayelekile, singenza konke okudingekayo noma okufanele ukwenza imisebenzi okukhulunywe ngayo esigatshaneni (1). 







Ukunqunywa kohlaka lokubusa yiLungu loMkhandlu oPhethe elibhekele ezamagugu



40. Izinhlinzeko zesigaba 33 zisebenza ngezinguquko ezidingekayo maqondana nokunqunywa kohlaka lokubusa lwesiGungu samaGugu seDolobha eliKhulu.



















33

Ukusungulwa kwesiGungu samaGugu sesiFundazwe



41.(1) ILungu loMkhandlu oPhethe elibhekele ezamagugu lingasungula isiGungu samaGugu sesiFundazwe.



IsiGungu samaGugu sesiFundazwe esihlongozwe esigatshaneni (1) – 



siwuhlaka olungaphoqelelwe ukuba kube khona; futhi 



asiyena umuntu ngokomthetho. 









Ukubunjwa kwesiGungu samaGugu sesiFundazwe



IsiGungu samaGugu sesiFundazwe – 



sinosihlalo beziGungu zamaGugu zesiFundazwe ezisungulwe ngokwesigaba 34; kanye 

nosekela bosihlalo beziGungu zamaGugu zesiFundazwe ezisungulwe ngokwesigaba 38. 







Amandla kanye nemisebenzi kwesiGungu samaGugu sesiFundazwe 43.(1) IsiGungu samaGugu sesiFundazwe kumele –



sisebenze njengomgwamanda wabeluleki eMkhandlwini; 



simele izintshisekelo zesifunda ezindabeni zamagugu; 



silethe irejista yonyaka yezigungu zasekhaya nezezifunda eMkhandlwini; 



senze noma yimiphi imisebenzi njengoba icelwa nguMkhandlu noma yiLungu loMkhandlu oPhethe elibhekele ezamagugu. 



IsiGungu samaGugu sesiFundazwe, ngokujwayelekile, singenza konke okudingekayo noma okufanele ukwenza imisebenzi okukhulunywe ngayo esigatshaneni (1). 























34

Ukunqunywa kohlaka lokubusa yiLungu loMkhandlu oPhethe elibhekele ezamagugu



44. Izinhlinzeko zesigaba 33 zisebenza ngezinguquko ezidingekayo maqondana nokunqunywa kohlaka lokubusa lwesiGungu samaGugu sesiFundazwe.







ISAHLUKO 8 UKUVIKELWA OKUJWAYELEKILE KWAMAGUGU



Ukuvikelwa okujwayelekile: Izinhlaka



45.(1)(a) Akukho hlaka oluneminyaka engama-60, noma okulindeleke ukuba lube neminyaka engama-60, olungahlakazwa, olungashintshwa noma olungengezwa ngaphandle kokuthola imvume ebhaliwe yoMkhandlu eyotholakala emva kokufaka isicelo eMkhandlwini.



(b) Uma uMkhandlu ungayikhiphi imvume, uMkhandlu kumele ubheke ukuvikelwa okuyisipesheli ngokwezigaba 50, 51, 52, 53, no 55 zeSahluko 9.



UMkhandlu, ngesaziso kwiGazethi, ungakhulula – 



indawo eklanywe njengomumo womhlaba; 



izigaba ezichazwe njengeziza eziklanywe njengomumo womhlaba, ezinhlinzekweni zesigatshana (1) uma uMkhandlu ugculisekile ukuthi amagugu angaphansi kwendawo eklanywe njengomumo womhlaba noma angaphansi kwaleso sigaba asehlonziwe futhi avikelwa ngokwanele ngokwezigaba 50, 51, 52, 53 no 55 zeSahluko 9. 



Isaziso okukhulunywe ngaso esigatshaneni (2), ngesaziso kwiGazethi, singachitshiyelwa noma sihoxiswe nguMkhandlu. 







Ukuvikelwa okujwayelekile: Amathuna abantintekayo lapho kunokungaboni ngaso linye



46. Akukho muntu ongadala umonakalo, ongashintsha, ongavumbulula, noma ongasusa –







35

ithuna lothintekayo lapho kunokungaboni ngaso linye, endaweni elikuyona; 



indawo yamathuna eyenziwe yilawo mathuna, endaweni akuyona; 



noma   iyiphi   ingxenye   yendawo   yamathuna   enalawo   mathuna, 



endaweni yawo,



ngaphandle kokuthola imvume ebhaliwe yoMkhandlu emva kokufakwa kwesicelo eMkhandlwini.







Ukuvikelwa okujwayelekile: Izindawo zokungcwaba zendabuko 47.(1) Akukho thuna –



ngaphandle uma lingavikelwe ngokwalo Mthetho; futhi 



lingekho emathuneni aphethwe ngumaziphathe wendawo, elingonakaliswa, elingashintshwa, elingavunjululwa, elingasuswa endaweni yalo, noma linyakaziswe ngaphandle kokuthola imvume ebhaliwe yoMkhandlu emva kokufakwa kwesicelo eMkhandlwini. 



UMkhandlu ungakhipha imvume ebhaliwe kuphela uma usugculisekile 



ukuthi –



umfakisicelo wenze imizamo yokubonisana nemiphakathi kanye nabantu ngokwamasiko abangaba nentshisekelo ethuneni; futhi 

umfakisicelo kanye nemiphakathi efanele noma nabantu abafanele sebefike esivumelwaneni mayelana nethuna. 







Ukuvikelwa okujwayelekile: Izindawo okwakulwelwa kuzona izimpi, izindawo okwakuhlalwa kuzona emandulo, izindawo ezinamadwala aqoshiwe, nezindawo ezinezinto ezabunjwa emandulo, izindawo ezinezigaxa zamadwala eziwa esibhakabhakeni kanye nomthelela wazo 48.(1) Akukho muntu oyodala umonakalo, oyocekela phansi, oyokumba, oyoshintsha, oyobhala noma oyodweba, noma oyophazamisa indawo okwakulwelwa kuyona izimpi, indawo okwakuhlalwa kuyona emandulo, indawo enamadwala aqoshiwe, indawo enezinto ezabunjwa emandulo, izindawo ezinezigaxa zamadwala eziwa esibhakabhakeni kanye nomthelela wazo





36

ngaphandle kokuthola imvume ebhaliwe yoMkhandlu emva kokufakwa kwesicelo eMkhandlwini.



Uma kutholakala izimpahla zendawo okwakuhlalwa kuzona emandulo noma zendawo enezinto ezabunjwa emandulo ngayinoma yimuphi umuntu, yonke imisebenzi noma okwenziwa lapho kukhona lezo zimpahla kumele kumiswe khona manjalo futhi umuntu ozitholile kumele alethe umbiko obhaliwe eMkhandlwini ngaphandle kokuchitha isikhathi. 



UMkhandlu, emva kokubonisana nomnikazi noma nomaziphathe olawulayo, ngesaziso esiqondiswa kumnikazi noma kumaziphathe olawulayo, ungavimbela noma yimuphi umsebenzi uMkhandlu obona ukuthi awufanelekile owenziwa emamitheni angama-50 endawo enamadwala aqoshiwe. 



Akukho muntu ongavumbulula, asuse noma endaweni yayo noma aphazamise, adale umonakalo, acekele phansi noma athathe into noma impahla ehambisana indawo okwakulwelwa kuyona izimpi, indawo okwakuhlalwa kuyona emandulo, indawo enamadwala aqoshiwe, indawo enezinto ezabunjwa emandulo, izindawo ezinezigaxa zamadwala eziwa esibhakabhakeni kanye nomthelela wazo ngaphandle kokuthola imvume ebhaliwe yoMkhandlu emva kokufakwa kwesicelo eMkhandlwini. 







Akukho muntu oyoletha impahla esiza ekutholeni izimpahla zendawo okwakuhlalwa kuzona emandulo noma zendawo enezinto ezabunjwa emandulo, noma izimpahla zokumba kunoma iyiphi indawo okwakulwelwa kuyona izimpi, indawo okwakuhlalwa kuyona emandulo, indawo enamadwala aqoshiwe, indawo enezinto ezabunjwa emandulo, izindawo ezinezigaxa zamadwala eziwa esibhakabhakeni kanye nomthelela wazo ngaphandle kokuthola imvume ebhaliwe yoMkhandlu emva kokufakwa kwesicelo eMkhandlwini. 



(6)(a) Ubunikazi banoma iyiphi into noma impahla ehambisana nanoma iyiphi indawo okwakulwelwa kuyona izimpi, indawo okwakuhlalwa kuyona emandulo, indawo enamadwala aqoshiwe, indawo enezinto ezabunjwa emandulo, izindawo ezinezigaxa zamadwala eziwa esibhakabhakeni kanye nomthelela wazo,





37

ungaphansi kwesandla sikaHulumeni wesiFundazwe futhi uMkhandlu uthathwa njengomgcini egameni likaHulumeni wesiFundazwe.



(b) UMkhandlu ungasungula futhi ube nendawo yokugcina ephephile noma yokukhangisa –



izinto zezindawo okwakuhlalwa kuzona emandulo; 



izimpahla zezindawo enezinto ezabunjwa emandulo; 



noma yiziphi izinsalela zokwasemandulo; 



noma yini engathathwa ngokuthi yatholakala endaweni okwakulwelwa kuyona impi; 



noma iyiphi impahla eyenziwe ngobungcweti ehambisana nesiko elithile; 





nanoma yisiphi isigaxa sedwala esiwa esibhakabhakeni. 





(9)(a) Umuntu noma isikhungo esinento noma nempahla okukhulunywe ngayo ezindimeni (a) kuya ku (f) zesigatshana (8), kumele alethe imininingwane ephelele yaleyo nto noma yaleyo mpahla, kubandakanya nemininingwane enqunyiwe, eMkhandlwini.



Into noma impahla okukhulunywe ngayo endimeni (a) kumele, kuncike endimeni (c) kanye nemiyalelo yoMkhandlu, kumele ihlale ngaphansi kwesandla somuntu noma sesikhungo esiletha imininingwane yayo. 



Ubunikazi  banoma  iyiphi  into  noma  impahla  okukhulunywe  ngayo  endimeni 



busezandleni zikaHulumeni wesiFundazwe futhi uMkhandlu uthathwa njengomgcini egameni likaHulumeni wesiFundazwe. 







ISAHLUKO 9 UKUVIKELWA OKUKHETHEKILE WAMAGUGU



Uhlelo lwamagugu avikelwe ngokukhethekile 49.(1) Amagugu avikelwe ngokukhethekile abalulwe kulolu hlelo.



UMkhandlu, ngesaziso kwiGazethi – 



ungachibiyela; 



ungashintsha; noma 







38

(c) uhoxise,



uHlelo.









Ukuvikelwa okukhethekile kweNdawo ethathwa njengeyiGugu ngokomlando





50.(1) Akukho muntu ongadala umonakalo, ongashintsha, ongahlobisa kabusha, ongasusa endaweni yayo, ongaklama noma ongachibiyela noma yimuphi umdwebo –



weNdawo eyiGugu ngokomlando; noma 



wendawo okushicilelwe ngayo isaziso okukhulunywe ngaso esigatshaneni (3), ngaphandle kwemvume yoMkhandlu etholakala emva kokufaka isicelo eMkhandlwini. 



UMkhandlu – 



kuncike ezinhlinzekweni zezigatshana (3), (4) no (5); kanye 



nangemva kokucubungula zonke iziphakamiso ezibhaliwe, 



uyokhipha igunya lokuvikela ngokukhethekile njengeziNdawo eziyiGugu ngokomlando izindawo, ngokubona koMkhandlu, enezinto ezibalulekile kokungamagugu esiFundazweni, kodwa okungesona esikaHulumeni wesiFundazwe noma umaziphathe wendawo, lapho uMkhandlu kumele –



ngokwesigaba 49(2), ungafaka indawo oHlelweni; futhi 



uyoyifaka kwiRejista yeziNdawo ezingamaGugu okukhulunywe ngazo esigabeni 54. 



Uma uMkhandlu unquma ukwenza indawo iNdawo eyiGugu ngokomlando, uMkhandlu kumele ukhiphe isaziso kwiGazethi ngenholoso yokwenza indawo iNdawo eyiGugu ngokomlando. 



Isaziso okukhulunywe ngaso esigatshaneni (3) kumele – 



sihlonze indawo ethintekayo futhi sibandakanye nale mininingwane elandelayo mayelana nendawo kanye nomhlaba indawo ekuyona – 



incazelo ephelele yetayitela, kubandakanya nenombolo yetayitela, isifunda esiphethe lapho umhlaba ukhona, ubukhulu 





39

bomhlaba kanye, uma ikhona, nohlobo lwanoma yiliphi ilungelo elikuleyo ndawo;



incazelo ephelele yemingcele engaphandle kwendawo kanye nobukhulu bendawo; 

ukuklanywa komhlaba kwangaleso sikhathi; 



imininingwane egcwele yanoma yikuphi ukulungiswa, kanye nezakhiwo, indawo kanye nomhlaba; 

ukuma kwendawo ebalazweni ngokohlelo lwe-GPS; 



sinikeze amaqembu anentshisekelo ithuba lokwenza iziphakamiso ezibhaliwe mayelana sokwenziwa kwendawo indawo eyiGugu ngokomlando esikhathini esiyizinsuku ezingeqile kwezingama-30; futhi 



ugcizelele izinhlinzeko zezigatshana (1)  no (2). 





UMkhandlu kumele, ngaphezu kwesaziso esishicilelwe ngokwesigatshana (3), ungaqinisekisa ukuthunyelwa kwesaziso ngeposi elirejistiwe noma ukuhanjiswa ngesandla kwekhophi yaleso saziso – 

kumnikazi obhalisiwe womhlaba; 



kumhlali, uma ekhona, wakulowo mhlaba; kanye 



nakumphathi kamasipala wendawo yalapho umhlaba ukhona, 



wazisa labo bantu ukuthi bangenza iziphakamiso ezibhaliwe mayelana nokwenziwa kwendawo iNdawo eyiGugu ngokomlando esikhathini esingeqile ezinsukwini ezingamashumi amathathu emva kokuthola isaziso.







Ngaphandle uma uMkhandlu ubona kungafanele, zonke iziNdawo ezingamaGugu kumele zibe nophawu olukhombisa lokho. 



Umbhalisi wamatayitela njengoba kuchazwe esigabeni 102 soMthetho wokuBhaliswa kwamaTayitela, 1937 (uMthetho No. 47 ka 1937), kumele ubhale lokho okubona kubalulekile kunoma iyiphi irejista, kunoma yisiphi isitifiketi noma kunoma yimuphi umbhalo ofanele okusehhovisi lakhe noma okubekwe phambi kwakhe ukuze kubonakale ukuba yiNdawo eyiGugu ngokomlando kwanoma yimuphi umhlaba noma kwanoma iyiphi ingxenye yomhlaba onikezwe lelo gunya ngokwalesi sigaba. 





40

(8)(a) UMkhandlu ungahoxisa iNdawo eyiGugu ngokomlando ngesaziso kwiGazethi.





(b) Uma uMkhandlu unquma ukuhoxisa iNdawo eyiGugu ngokomlando, izinhlinzeko zezigatshana (3), (4) no (5) ziyosebenza ngezinguquko ezidingekayo.







Uma indawo iNdawo eyiGugu ngokomlando isinikezwe lelo gunya, iba yindawo yoMkhandlu noma kamaziphathe wasekhaya, indawo kusukela ngosuku lokudluliselwa kokubhaliswa, ithathwa njengeyenziwe iNdawo eyiGugu ngokomlando. 



Indawo eyiGugu ngokomlando ithathwa njengesiGaba II samaGugu okukhulunywe ngawo esigabeni 7(1)(b) soMthetho wezamaGugu kaZwelonke, 1999 (uMthetho No. 25 ka 1999). 







Ukuvikelwa okukhethekile: Izindawo noma izakhiwo ezinomlando esiFundazweni



51.(1) Akukho muntu ongadala umonakalo, ongashintsha, ongahlobisa kabusha, ongasusa endaweni yayo, ongaklama noma ongachibiyela noma yimuphi umdwebo –



weNdawo enomlando noma weSakhiwo esinomlando esiFundazweni; noma 



wendawo okushicilelwe ngayo isaziso okukhulunywe ngaso esigatshaneni (3), ngaphandle kwemvume yoMkhandlu etholakala emva kokufaka isicelo eMkhandlwini. 



UMkhandlu – 



kuncike ezinhlinzekweni zezigatshana (3), (4) no (5); kanye 



nangemva kokucubungula zonke iziphakamiso ezibhaliwe, 



uyokhipha igunya lokuvikela ngokukhethekile njengeziNdawo noma njengeZakhiwo ezinomlando esiFundazweni izindawo, ngokubona koMkhandlu, enezinto ezibalulekile kokungamagugu esiFundazweni,









41

kodwa okungesona esikaHulumeni wesiFundazwe noma umaziphathe wendawo, lapho uMkhandlu kumele –



ngokwesigaba 49(2), ungafaka indawo oHlelweni; futhi 



uyoyifaka kwiRejista yeziNdawo ezingamaGugu okukhulunywe ngazo esigabeni 54. 



Uma uMkhandlu unquma ukwenza indawo iNdawo noma iSakhiwo esinomlando esiFundazweni, uMkhandlu kumele ukhiphe isaziso kwiGazethi ngenhloso yokwenza indawo iNdawo noma iSakhiwo esinomlando esiFundazweni. 







Isaziso okukhulunywe ngaso esigatshaneni (3) kumele – 



sihlonze indawo ethintekayo futhi sibandakanye nale mininingwane elandelayo mayelana nendawo kanye nomhlaba indawo ekuyona – 



incazelo ephelele yetayitela, kubandakanya nenombolo yetayitela, isifunda esiphethe lapho umhlaba ukhona, ubukhulu bomhlaba kanye, uma ikhona, nohlobo lwanoma yiliphi ilungelo elikuleyo ndawo; 

incazelo ephelele yemingcele engaphandle kwendawo kanye nobukhulu bendawo; 



ukuklanywa komhlaba kwangaleso sikhathi; 



imininingwane egcwele yanoma yikuphi ukulungiswa, kanye nezakhiwo, indawo kanye nomhlaba; 



ukuma kwendawo ebalazweni ngokohlelo lwe-GPS; 



sinikeze amaqembu anentshisekelo ithuba lokwenza iziphakamiso ezibhaliwe mayelana sokwenziwa kwendawo iNdawo noma iSakhiwo esinomlando esiFundazweni esikhathini esiyizinsuku ezingeqile kwezingama-30; futhi 

ugcizelele izinhlinzeko zezigatshana (1)  no (2). 





UMkhandlu kumele, ngaphezu kwesaziso esishicilelwe ngokwesigatshana (3), ungaqinisekisa ukuthunyelwa kwesaziso ngeposi elirejistiwe noma ukulethwa ngesandla ikhophi yaleso saziso – 



kumnikazi obhalisiwe womhlaba; 







42

kumhlali, uma ekhona, wakulowo mhlaba; kanye 



nakumphathi kamasipala wendawo yalapho umhlaba ukhona, 



wazisa labo bantu ukuthi bangenza iziphakamiso ezibhaliwe mayelana nokwenziwa kwendawo iNdawo noma iSakhiwo esinomlando esiFundazweni esikhathini esingeqile ezinsukwini ezingamashumi amathathu emva kokuthola isaziso.



Ngaphandle uma uMkhandlu ubona kungafanele, zonke iziNdawo ezingamaGugu kumele zibe nophawu olukhombisa lokho. 



Umbhalisi wamatayitela njengoba kuchazwe esigabeni 102 soMthetho wokuBhaliswa kwamaTayitela, 1937 (uMthetho No. 47 ka 1937), kumele ubhale lokho okubona kubalulekile kunoma iyiphi irejista, kunoma yisiphi isitifiketi noma kunoma yimuphi umbhalo ofanele okusehhovisi lakhe noma okubekwe phambi kwakhe ukuze kubonakale ukuba yiNdawo noma iSakhiwo esinomlando esiFundazweni kwanoma yimuphi umhlaba noma kwanoma iyiphi ingxenye yomhlaba onikezwe lelo gunya ngokwalesi sigaba. 



(8)(a) UMkhandlu ungahoxisa iNdawo noma iSakhiwo esinomlando esiFundazweni ngesaziso kwiGazethi.



(b) Uma uMkhandlu unquma ukuhoxisa iNdawo noma iSakhiwo esinomlando esiFundazweni, izinhlinzeko zezigatshana (3), (4) no (5) ziyosebenza ngezinguquko ezidingekayo.



Uma indawo iNdawo noma iSaziso esinomlando esiFundazweni isinikezwe lelo gunya, iba yindawo yoMkhandlu noma kamaziphathe wasekhaya, indawo kusukela ngosuku lokudluliselwa kokubhaliswa, ithathwa njengeyenziwe iNdawo noma iSakhiwo esinomlando esiFundazweni. 



Indawo eyiGugu ngokomlando ithathwa njengesiGaba II samaGugu okukhulunywe ngawo esigabeni 7(1)(b) soMthetho wezamaGugu kaZwelonke, 1999 (uMthetho No. 25 ka 1999). 















43

Ukuvikelwa okukhethekile: Amadlinza amalungu aseNdlunkulu 52.(1) Idlinza lelungu laseNdlunkulu lifakwe oHlelweni –



lithathwa njengeNdawo eyiGugu enomlando okukhulunywe ngayo esigabeni 50 noma njengeNdawo noma njengeSakhiwo esinomlando esiFundazweni okukhulunywe ngakho esigabeni 51; 

lithathwa njengesiGaba II samaGugu okukhulunywe ngawo esigabeni 7(1)(b) soMthetho wezamaGugu kaZwelonke, 1999 (uMthetho No. 25 ka 1999); 

livikelwa ngendlela okuvikelwa ngayo izindawo ezingamagugu ezinomlando; futhi 



kumele lifakwe kwiRejista yeziNdawo ezingamaGugu ezinomlando okukhulunywe ngazo esigabeni 54. 



UMkhandlu angeke wavumela noma yikuphi ukushintshwa, ukugujwa noma ukususwa kwedlinza lelungu lomndeni waseNdlunkulu ngaphandle kokubonisana neSilo. 







Ukuvikelwa okukhethekile: Izindawo okwakulwelwa kuzona izimpi, izikhumbuzo zomphakathi kanye nezikhumbuzo



53. Indawo okwakulwelwa kuzona izimpi, izikhumbuzo zomphakathi kanye nesikhumbuzo ezifakwe kulolu Hlelo –



zithathwa njengeziNdawo ezingamaGugu ezinomlando okukhulunywe ngazo esigabeni 50 noma njengeNdawo noma njengeSakhiwo esinomlando esiFundazweni okukhulunywe ngaso esigabeni 51; 

zithathwa njengesiGaba II samaGugu okukhulunywe ngawo esigabeni 7(1)(b) soMthetho wezamaGugu kaZwelonke, 1999 (uMthetho No. 25 ka 1999); 



zivikelwa ngendlela okuvikelwa ngayo izindawo ezingamagugu ezinomlando; futhi 

kumele lifakwe kwiRejista yeziNdawo ezingamaGugu ezinomlando okukhulunywe ngazo esigabeni 54. 











44

Irejista leziNdawo ezingamaGugu ngokomlando



54.(1) UMkhandlu kumele usungule futhi ugcine irejista elihlanganisiwe lazo zonke izindawo ezikhethwe njengeziNdawo ezingamaGugu ezinomlando kanye neziNdawo neZakhiwo ezinomlando zesiFundazwe.



Irejista okukhulunywe ngayo esigatshaneni (1) kumele – 



kuncike ezinhlinzekweni zoMthetho wokuGqugquzela ukuFinyelela oLwazini, 2000 (uMthetho No. 2 ka 2000), kumele umphakathi ukwazi ukuwuthola; kanye 

libe nale mininingwane elandelayo ephathelene neziNdawo ezingamaGugu ezinomlando kanye neziNdawo neZakhiwo ezinomlando zesiFundazwe kanye nomhlaba okukuwona – 

noma ngabe iNdawo eyiGugu enomlando kanye neNdawo neSakhiwo esinomlando sesiFundazwe sekunikeziwe lelo gunya maqondana nalowo mhlaba okukuwona; 



incazelo ephelele yetayitela, kubandakanya nenombolo yetayitela, isifunda esiphethe kuleyo ndawo umhlaba okuyona, ubukhulu bomhlaba kanye, uma likhona, uhlobo lwanoma yiliphi ilungelo elikulowo mhlaba; 

incazelo ephelele yemingcele engaphandle kwendawo kanye nobukhulu bendawo; 

ukuklanywa komhlaba kwangaleso sikhathi; 



yilokho indawo kanye nomhlaba okusetshenziselwa khona; 



imininingwane egcwele yanoma yikuphi ukulungiswa, kanye nezakhiwo, indawo kanye nomhlaba; 

ukuma kwendawo ebalazweni ngokohlelo lwe-GPS; kanye 



maqondana nomhlaba kahulumeni wesiFundazwe, umnyango noma iminyango kaHulumeni wesiFundazwe ebhekele ukulawulwa nokusetshenziswa komhlaba. 



Irejista elihlanganisiwe okukhulunywe ngayo esigatshaneni (1), ngokubhekelela ukusungula uhlu lwekhompuyutha olusebenza kahle – 



oluhlukaniswe kulezo zigaba; futhi 



lube neminye imininingwane, 







45

njengoba uMkhandlu unganquma noma unqume ngenye indlela.









Ukuvikelwa okukhethekile: Izinto ezithathwa njengamaGugu



55.(1) Akukho muntu oyocekela phansi, oyodala umonakalo, oyoshintsha, oyolungisa kabusha, noma oyosusa endaweni ebekwe kuyona into –



enikezwe ukuvikelwa ngokukhethekile ngenxa yokuthi ithathwa njengeyiGugu; noma 

okushicilelwe maqondana nayo isaziso okukhulunywe ngaso esigatshaneni (3), ngaphandle kokuthola imvume ebhaliwe yoMkhandlu emva kokufakwa kwesicelo eMkhandlwini. 



UMkhandlu, ngesaziso kwiGazethi, uyonikeza ukuvikelwa okukhethekile kOkuthathwa njengamaGugu kwezinto ezazakhiwa kudala, ezibalulekile ngokomlando, ngokwezesayensi nangokwezobuchwepheshe, ngokubona koMkhandlu exhumene noma ehambisana nendawo ethathwa njengeyiGugu ngokomlando noma indawo enomlando noma isakhiwo esinomlando esiFundazweni. 







Uma uMkhandlu unquma ukunikeza ukuba yiGugu, uMkhandlu kumele ukhiphe isaziso kwiGazethi ngenhloso yokunikeza ukuba yiGugu. 



Isaziso okukhulunywe ngaso esigabeni (3) kumele – 



sihlonze igugu elithintekile futhi sibandakanye nemininingwane elandelayo mayelana negugu – 

incazelo egcwele yegugu, kubandakanye nomdwebo noma nesithombe segugu; 



imininingwane egcwele yomuntu noma yomgwamanda oPhethe igugu; 



imininingwane egcwele yendawo okugcinwe kuyona igugu; 



elisetshenziselwa noma elingasetshenziselwa kona ngokomlando; 



elisetshenziselwa kona manje; kanye 











46

(vi) nemininingwane egcwele yanoma yimuphi umonakalo, ukuguga, ukushintshwa noma ukuvuselelwa kwegugu;



sinikeze amaqembu anentshisekelo ithuba lokwenza iziphakamiso noma lokuletha imibono mayelana nOkuthathwa njengamaGugu esikhathini esiyizinsuku ezingengaphansi kwezingama-30; futhi 

sigcizelele izinhlinzeko zesigatshana (1) no (2). 





UMkhandlu kumele, ngaphezu kwesaziso esizoshicilelwa ngokwesigatshana (3), uqinisekise ukuthunyelwa kwaleso saziso ngeposi noma mathupha – 



kumuntu noma emgwamandeni oPhethe igugu; 



kumnikazi obhalisiwe womhlaba kanye nomhlali wasemhlabeni noma wasesakhiweni lapho kugcinwe khona igugu; futhi 

umphathi kamasipala kamasipala wendawo lapho umhlaba ukhona, bazisa labo bantu ukuthi bangenza iziphakamiso noma bangaletha imibono mayelana nIndawo enomlando noma isakhiwo esinomlando okuhlongozwayo esikhathini esingengaphansi kwezinsuku ezingama-30 emva kokuthola isaziso. 



Ngaphandle kwalapho uMkhandlu ubona kungafanele, iGugu kumele, ngokuhambisana nezinqubo zamagugu ezaziwayo, zibe nomaka noma ngendlela yokukhangisa umaka ofanele noma uphawu olufanele endaweni ebonakalayo yegugu ekhombisa ubugugu balo. 



(7)(a) UMkhandlu, ngokuvumelana neLungu loMkhandlu oPhethe elibhekele ezamagugu, ungahoxisa ukuba yiGugu ngesaziso kwiGazethi.



(b) Uma uMkhandlu unquma ukuhoxisa ukuba yiGugu, izinhlinzeko zezigatshana (3, (4) no (5) zisebenza ngezinguquko ezidingekayo.



IGugu lithathwa njengeGugu elisesiGabeni II okukhulunywe ngalo esigabeni 7(1)(b) soMthetho wamaGugu kaZwelonke, 1999 (uMthetho No. 25 ka 1999). 



Izinto eziyingxenye zokuqoqwa yinoma yisiphi isifundazwe, noma yimuphi umasipala nanoma yisiphi isikhungo semfundo ephakeme noma umgwamanda zithathwa njengezingamaGugu. 









47

Irejista yamaGugu



56.(1) UMkhandlu kumele usungule futhi ugcine irejista elihlanganisiwe lawo wonke amagugu akhethwe njengamaGugu.



Irejista okukhulunywe ngalo esigatshaneni (1) kumele – 



kuncike ezinhlinzekweni zoMthetho wokuGqugquzela ukuFinyelela oLwazini, 2000 (uMthetho No. 2 ka 2000), umphakathi ukwazi ukufinyelela kalula kulona; futhi 

luqukathe lemininingwane elandelayo ephathelene neGugu ngalinye – 



incazelo egcwele yegugu, kubandakanya nomdwebo noma nesithombe segugu; 



imininingwane egcwele yomuntu noma yomgwamanda oPhethe igugu; 

imininingwane egcwele yendawo okugcinwe kuyona igugu; 



elisetshenziselwa noma elingasetshenziselwa kona ngokomlando; 

elisetshenziselwa kona manje; kanye 



nemininingwane egcwele yanoma yimuphi umonakalo, ukuguga, ukushintshwa noma ukuvuselelwa kwegugu. 



Irejista elihlanganisiwe okukhulunywe ngalo esigatshaneni (1), ngenhloso yokusungula uhlu olusebenza ngendlela – 

liyohlukaniswa ngalezo zigaba; futhi 



liyoba neminye imininingwane, 



njengoba uMkhandlu unganquma.









ISAHLUKO 10 UKUPHATHWA KWAMAGUGU



Ukunqunywa kwendlela yokusebenza kangcono, yamazinga kanye nemigomo okungcono



UMkhandlu, ngesaziso kwiGazethi, unganquma – 



indlela yokusebenza kangcono; kanye 







48

(ii) neqoqo lamazinga kanye nemigomo,



mayelana nokongiwa, nokuphathwa, nokuhlungwa kwezingxenye ezimbi nezinhle kanye nokumbiwa kwamagugu.







UMkhandlu ungangena esivumelwaneni



58.(1) UMkhandlu ungangena esivumelwaneni nanoma yimuphi omunye umuntu noma umgwamanda –



ngendlela lowo muntu noma lowo mgwamanda ozibophezela ngayo ukwenza umsebenzi okumele wenziwe nguMkhandlu egameni loMkhandlu; noma 



maqondana nanoma yikuphi ukongiwa kwegugu, 



ngaleyo mibandela kanye naleyo migomo okungavunyelwana ngayo.





Isivumelwano okukhulunywe ngaso esigatshaneni (1) – 



singafaka emibandeleni yaso inhlinzeko yezezimali noma yolunye usizo oluvela eMkhandlwini; futhi 

kumele sibe yisivumelwano esibhalwe phansi esibophezelayo. 









ILungu loMkhandlu oPhethe elibhekele ezamagugu lingaba noma yimuphi umhlaba indawo eyigugu elikuyona



59.(1) Ngaphezu kwamandla ajwayelekile okwaba eliwanikezwe uMthetho wokuPhathwa koMhlaba waKwaZulu-Natali, 2003 (uMthetho No. 3 ka 20003), nanoma yimuphi omunye umthetho wesifundazwe ophathelene nokwabiwa komhlaba, iLungu loMkhandlu oPhethe, ngesiphakamiso soMkhandlu nangemva kokulandela inqubo yokwabiwa komhlaba njengoba ibekiwe eMthethweni, lingaba umhlaba noma ingxenye yomhlaba lapho kukhona indawo eyigugu uma

–



ngokubona kweLungu loMkhandlu oPhethe elibhekele ezamagugu - 



indawo eyigugu inganakiwe ngendlela yokuthi kungenzeka ingongiwa; noma 



kunesidingo noma kufanele ukongiwa noma ukuthuthukiswa kwendawo eyigugu; noma 





49

(b) indawo eyigugu isengcupheni yokubhidlizwa, yokuguqulwa, noma yokwenziwa noma yini, ngokubona kweLungu loMkhandlu oPhethe elibhekele ezamagugu, kungalimaza ubugugu bayo.



(2) Uma indawo eyigugu noma indawo ethathwa njengeyiGugu ngokomlando, iba yindawo kaHulumeni ngokokwabiwa komhlaba njengoba kuhlongozwe esigatshaneni (1), indawo kusukela ngosuku lokwabiwa komhlaba, ithathwa njengekhethwe njengeNdawo enomlando noma njengeSakhiwo esinomlando esiFundazweni.











Inqubo yokubonisana uma umthethodolobha noma umthethonqubo kamasipala unomthelela ezindabeni zamagugu



60.(1) Umthethodolobha noma umthethonqubo kamasipala osewuhlaka ophathelene nalokho okulindeleke ukuthi kube nomthelela –



ekuphathweni kwamagugu endaweni eyenganyelwe ngumasipala; noma 





ekusetshenzisweni, ekuthuthukisweni noma ekuhlelweni maqondana nomhlaba okulindeleke noma okungalideleka ukuthi yigugu noma yindawo eyigugu futhi esendaweni eyenganyelwe ngumasipala, 



kumele idluliselwe ngumphathi kamasipala othintekayo eMkhandlwini ukuze kubekwe imibono ngaphambi kokuthi lowo mthethodolobha noma lowo mthethonqubo uvunywe ngumasipala.



(2) UMkhandlu kumele, ezinsukwini ezingamashumi amane nanhlanu kusukela ngosuku lalokho kudluliselwa, ukhombise umasipala othintekayo ukuweseka kwawo noma ukuwuphikisa kwawo umthethodolobha noma umthethonqubo osewuhlaka, kanye nanoma yimuphi omunye umbono uMkhandlu ongafisa ukuwubeka: Kuncike ekutheni lokho kukhombisa kumele –



kube ngesaziso esibhalwe phansi; futhi 



kulethwe futhi kusayinelwe ngumphathi kamasipala othintekayo. 





(3)(a) Uma uMkhandlu ukhombisa ngesaziso esibhalwe phansi ngokwesigatshana (2) ukuthi uyaphikisana nomthethodolobha noma





50

nomthethonqubo osewuhlaka, uMkhandlu kanye nomasipala kumele othintekayo kumele bazame ukufinyelela esivumelwaneni ngokuxoxisana futhi umphathi kamasipala wamasipala kumele abize umhlangano phakathi koMkhandlu nomasipala.



Uma kungekho sivumelwano okufinyelelwa kusona phakathi koMkhandlu nomasipala othintekayo emva kwezinsuku ezingamashumi amathathu emva kokukhishwa kwesaziso esibhalwe phansi okukhulunywe ngaso esigatshaneni (2), umphathi kamasipala kumele, ngokubhalwe phansi, azise iLungu loMkhandlu oPhethe elibhekele ezamagugu kanye neLungu loMkhandlu oPhethe elibhekele ohulumeni basekhaya ngesaziso sokubiza umhlangano phakathi koMkhandlu nomasipala ngelinge lokufinyelela esivumelwaneni. 

Omunye umhlangano okukhulunywe ngawo endimeni (b) kumele ube khona ezinsukwini ezingamashumi amathathu emva kokuthi amaLungu oMkhandlu oPhethe azisiwe. 

Uma kungavunyelwana, umasipala angeke uqhubeke nomthethodolobha noma nomthethonqubo osewuhlaka. 

Uma uMkhandlu kanye nomasipala othintekayo befinyelela esivumelwaneni, umasipala othintekayo kumele emhlanganweni wawo olandelayo, ngokuhlonipha noma yisiphi isivumelwano, ucubungule umthethodolobha noma umthethonqubo osewuhlaka njengoba uchitshiyelwe futhi ungaqhubeka nawo. 



(4) Uma uMkhandlu uhluleka ukukhombisa ngesikhathi esibalulwe esigabeni (2) ukuthi weseka noma uphikisa umthethodolobha noma umthethonqubo osewuhlaka, umasipala othintekayo ungaqhubeka nomthethodolobha noma nomthehonqubo.











ISAHLUKO 11 IZINHLINZEKO EZIJWAYELEKILE



Amacala ajwayelekile aphathelene noMkhandlu



61.(1) Ilungu loMkhandlu, ilungu labasebenzi, umeluleki, i-ejenti noma omunye umuntu oqashwe noma osebenza egameni loMkhandlu uyothweswa icala uma amukela noma iyiphi imali noma isipho okungagunyaziwe kunoma yimuphi





51

umuntu maqondana nanoma yimuphi umsebenzi owenziwe nanoma yini eyenziwe noma ehlinzekwe nguMkhandlu.



Noma yimuphi umuntu uyothweswa icala uma, maqondana nanoma yimuphi umsebenzi owenziwe nanoma yini eyenziwe noma ehlinzekwe nguMkhandlu, eheha ngemali noma ezama ukuheha ngemali, noma eyenga noma ezama ukuyenga, noma yiliphi ilungu labasebenzi, umeluleki, i-ejenti noma umuntu oqashwe noma owenza okuthile egameni loMkhandlu. 



Noma yimuphi umuntu oqamba amanga athi ugunyaziwe ukukhokhisa noma ukuqoqa izimali egameni loMkhandlu, uyothweswa icala. 







Izinhlawulo



62. Noma yimuphi umuntu oboshwe ngokwalo Mthetho uyokhokha inhlawulo noma aboshwe isikhathi esingeqile eminyakeni eyishumi.







Imithethonqubo



63.(1) ILungu loMkhandlu oPhethe elibhekele ezamagugu, ngesaziso kwiGazethi nangemva kokubonisana noMkhandlu, lingenza imithethonqubo ephathelene –



nokusungulwa, nokubunjwa, namandla kanye nemisebenzi yeKomidi lokuXhumana lamaGugu ukuqinisekisa ukuxhumana phakathi – 



kweminyango kaHulumeni wesiFundazwe noma kaZwelonke; noma (kanye) 

noHulumeni wesiFundazwe kanye nomasipala (omaziphathe), mayelana nokongiwa, nokuvikelwa kanye nokuphathwa kwamagugu esiFundazwe; 



nomgomo wokuziphatha wamalungu oMkhandlu; 



nanoma yiluphi udaba okudingeka noma okuvumeleke ukuthi lunqunywe ngokwalo Mthetho; 

nanoma   yiluphi   udaba   iLungu   loMkhandlu   oPhethe   elibhekele 



ezamagugu   elilubona   lunesidingo   noma   luphuthuma   ukuze   kufezwe











52

izinhloso zalo Mthetho: Inqobo nje uma noma yimuphi umthethonqubo ophathelene –



nemali engenayo noma echithwayo kaHulumeni; noma 



nanoma iyiphi inhlawulo noma imali, 



kumele wenziwe ngokuvumelana neLungu loMkhandlu oPhethe elibhekele ezezimali.



(2) Imithethonqubo ingahlinzeka ukuthi noma yimuphi umuntu owephula noma yimuphi umthethonqubo noma ohluleka ukuhambisana nawo athweswe icala futhi ekulahlweni yicala akhokhiswe imali noma enye inhlawulo engeqile kuleyo enqunywe kwimithethonqubo.







Ukudluliselwa kwamandla



64.(1) ILungu loMkhandlu oPhethe elibhekele ezamagugu lingadlulisela amandla kwiNhloko yoMnyango –



noma yimaphi amandla anikezwe iLungu loMkhandlu oPhethe elibhekele ezamagugu yilo Mthetho, ngokwesigaba 63, okwenza imithethonqubo; noma 



noma yimuphi umsebenzi onikezwe iLungu loMkhandlu oPhethe elibhekele ezamagugu yilo Mthetho, ngaphandle komsebenzi ophathelene nokuqokwa, kanye nokumiswa esikhundleni kwamalungu oMkhandlu okukhulunywe ngawo ezigabeni 8 no 14. 



UMkhandlu ungadlulisela esiKhulwini esiPhezulu noma yimaphi amandla noma umsebenzi onikezwe uMkhandlu yilo Mthetho. 



IsiKhulu esiPhezulu singadlulisela kunoma yiliphi ilungu labasebenzi boMkhandlu noma yimaphi amandla noma umsebenzi onikezwe leso siphathimandla yilo Mthetho, ngaphandle komsebenzi ophathelene nokuphathwa kwezimali zoMkhandlu. 















53

Noma yimaphi amandla noma umsebenzi odluliselwe ngokwesigatshana (1), 



noma (3) kumele asetshenziswe noma wenziwe ngokuhambisana naleyo migomo umuntu noma umgwamanda odluliselile oyibona ifanele. 



Noma yikuphi ukudluliselwa kwamandla ngokwezigatshana (1), (2) noma (3) 



– 



kumele kubhalwe phansi; 



kungavimbeli umuntu noma umgwamanda odluliselile ekusebenziseni lawo mandla noma ekwenzeni lowo msebenzi; futhi 



noma yingasiphi isikhathi kungahoxiswa noma kuchitshiyelwe ngokubhalwe phansi yilowo muntu noma yilowo mgwamanda. 











ISAHLUKO 12



UKUCHITHWA	KOMTHETHO,	IZINHLELO	ZESIKHASHANA,



UKUQINISEKISWA KOKUBA SEMTHETHWENI KANYE NESIHLOKO ESIFINGQIWE



Ukuchithwa komthetho



65. UMthetho wamaGugu ka 1997 (uMthetho No. 10 ka 1997), ngalokhu uyachithwa.











Izinhlelo zesikhashana kanye nokuqinisekiswa kokuba semthethweni 66.(1)(a) UMkhandlu ulandela ngokusemthethweni umkhandlu owasungulwa ngokwesigaba 5(1) soMthetho ochithiwe.



(b) Abantu, ngaphambi kosuku lokuqala kokusebenza kwalo Mthetho, ababengamalungu omkhandlu owasungulwa ngokwesigaba 5(1) soMthetho osuchithiwe, kumele baqhubeke nokuba ngamalungu oMkhandlu kuze kube iLungu loMkhandlu oPhethe liqoka uMkhandlu omusha ngokwesigaba 8 salo Mthetho.



(2) Noma yisiphi isenzo, isinqumo, isikhundla, udaba nanoma yini eyenziwe, eyakhiwe, ethathiwe noma okwakuhloswe ukuthi yenziwe, yakhiwe noma





54

ithathwe ngaMafa aKwaZulu-Natali noma nguMkhandlu, uMqondisi noma isiKhulu esiPhezulu, uNgqongqoshe, noma uNgqongqoshe (wesiFundazwe) wezeziMali njengoba kuchaziwe eMthethweni osuchithiwe ngokoMthetho osuchithiwe kusukela mhla zingama-23 kuMasingana 1998 kuze kube wusuku lokuqala kokusebenza kwalo Mthetho, kusemthethweni ngenxa –



yokungashicilelwa kwemithethonqubo okukhulunywe ngayo eMthethweni osuchithiwe nguNgqongqoshe; noma 

yokunganqunywa kwanoma iyiphi inqubo, uhlelo, isidingo, umgomo noma umniningwane okukhulunywe ngakho eMthethweni osuchithiwe ngumthethonqubo, 



njengoba kuhlongozwe eMthethweni osuchithiwe.





(3) Noma yisiphi isenzo, isinqumo, isikhundla, udaba nanoma yini eyenziwe, eyakhiwe, ethathiwe noma okwakuhloswe ukuthi yenziwe, yakhiwe noma ithathwe yisiphathimandla noma yilungu labasebenzi boMkhandlu ngokoMthetho osuchithiwe kusukela mhla zingama-23 kuMasingana 1998 kuya osukwini lokuqala kokusebenza kwalo Mthetho, kusemthethweni ngenxa –



yokungashicilelwa kwemithethonqubo okukhulunywe ngayo eMthethweni osuchithiwe nguNgqongqoshe; noma 



yokunganqunywa kwanoma iyiphi inqubo, uhlelo, isidingo, umgomo noma umniningwane okukhulunywe ngakho eMthethweni osuchithiwe ngumthethonqubo, 



njengoba kuhlongozwe eMthethweni osuchithiwe.





(4)(a) Ukuqokwa kwanoma yisiphi isiphathimandla noma kwelungu labasebenzi boMkhandlu owasungulwa ngokwesigaba 5(1) soMthetho osuchithiwe noma ngokuhambisana noMthetho osuchithiwe kusukela mhla zingama-23 kuMasingana 1998 kuya osukwini lokuqala kokusebenza kwalo Mthetho, kusemthethweni ngenxa –



yokungashicilelwa kwemithethonqubo okukhulunywe ngayo eMthethweni osuchithiwe nguNgqongqoshe; noma 

yokunganqunywa kwanoma iyiphi inqubo, uhlelo, isidingo, umgomo noma umniningwane okukhulunywe ngakho eMthethweni osuchithiwe ngumthethonqubo, 





55

njengoba kuhlongozwe eMthethweni osuchithiwe.



Umuntu, ngosuku olungaphambi kosuku lokuqala kokusebenza kwalo Mthetho, owayeyisiphathimandla noma owayeyilungu labasebenzi okukhulunywe ngakho esigabeni (a), uthathwa njengoqokwe ngokwesigaba 22 salo Mthetho ngokugcinwa kwawo wonke amalungelo akhe kanye nezibonelelo zakhe. 

IsiGungu samaGugu saseKhaya, sesiFunda noma seDolobha eliKhulu esasungulwa ngaphambi kokuqala kokusebenza kwalo Mthetho sithathwa njengesasungulwa ngokwesigaba 31 noma ngokwesigaba 34 salo Mthetho noma ngabe yisiphi esisetshenziswayo. 







Isihloko esifingqiwe



67. Lo Mthetho ubizwa ngoMthetho wamaGugu waKwaZulu-Natali, 2007.























































































56

UHLELO



Isazohlolwa futhi iqinisekiswe Amafa/Iziphathimandla ezibhekele amaGugu eHHovisi likaNdunankulu



Izindawo zamaGugu eziVikelwe ngokuKhethekile



(Isigaba 49(1))







A. UMasipala wesiFunda sase-Zululand (DC 26), usungulwe yiSaziso sesiFundazwe No. 348 mhla ziyi-19 kuMandulo 2000, kamuva esachitshiyelwa yiSaziso sesiFundazwe No. 462 lu-1 kuZibandlela 2000, iSaziso sesiFundazwe No. 501 mhla zingama-29 kuZibandlela 2000, iSaziso sesiFundazwe No. 97 mhla ziyi-15 kuNdasa 2001, iSaziso sesiFundazwe No. 135 mhla ziyi-12 kuMbasa, 2001, iSaziso sesiFundazwe No. 299 mhla ziyi-13 kuNcwaba 2001, iSaziso sesiFundazwe No. 461 mhla ziyi-13 kuZibandlela 2001 kanye neSaziso sesiFundazwe No. 468 mhla zi-4 kuZibandlela 2002, iSaziso sesiFundazwe No. 472 mhla ziyi-5 kuZibandlela 2002 kanye neSaziso sesiFundazwe No. 494 mhla zingama-30 kuNhlangulana 2003.



1. UMkhandlu weNdawo yaseBaqulusini



Indawo eyiGugu

Indawo enomlando

Isiza / Inombolo

Incazelo

Ukuma kwendawo



noma isakhiwo

yePulazi

yeTayitela

echazwe



esinomlando (isigaba





kwibalazwe



50); esiFundazweni





ngokohlelo lwe-



(isigaba 51)





GPS











1. I-Magistrate’s

esiFundazweni

iSiza 997 eFilidi

T7266/1989



Office and Jail,









eFilidi



















2. I-North and South

esiFundazweni

iNgxenye yeNsalela

iTayitela



Gun Point:s e-



yoMhlaba weDolobha

G6711/1904



Lancaster Hill



laseFilidi (e-Trig





Battlefield, ePulazini



Beacon Fort West





i-Vryheid,



No. 359 )





esiFundeni









saseFilidi









3. I-Old Bantu

esiFundazweni

ISiza 122 kanye

uMbonisomdwebo



Administration



neNsalela yeSiza 124

weTayitela



Building, ku



eFilidi

No.G103/954



Landdrost Street,









eFilidi









4. I-Old Carnegie

esiFundazweni

iNgxenye 1 yeSiza

T27272/1984



Library, ku-



124 eFilidi





Landdrost (Cnr









Mark) Street, eFilidi









5. I-Old New

esiFundazweni

iPhansi  1 leSiza  997

T7267/1989



Republic Raadsaal



eFilidi





kanye ne-Fort









(kubandakanya









indawo ephakathi









kwalesi siza kanye









ne-Old Carnegie









Library), eFilidi









6. I-Police Station,

esiFundazweni

iSiza 122 eFilidi

uMbonisomdwebo



ku-Landdrost (Cnr





weTayitela No.



Church) Street,





G103/954



eFilidi









7. I-Vryheid High

esiFundazweni

iZiza 87 kanye no 88

T15440/1999



School Hall, ku-



eziseFilidi





Church Street, eFilidi













57

8. I-Boshof  House,

IyiGugu

iNsalela yeSiza 454

T41516/2004



ku 219 East Street,



eFilidi (e-Village)





eFilidi









9. I-Dutch Reformed

IyiGugu

iNsalela 4 yeSiza 672

T20106/1970



Church, ku 131 High



eFilidi





(Cnr President kanye









no-Church Street),









eFilidi









10. I-Kambula

IyiGugu

iNkomba ABCDEA

T14098/1965



Battlefield, ePulazini



kuMbonisomdwebo i-





i-Kambula 381,



SG LG 1771/1983





esiFundeni



yeNsalela A ePulazini





saseFilidi



i-Kambula 381









[eNgxenyeni 1]





11. I-58 President

IyiGugu

iNgxenye yeSiza 209

T21686/2005



Street, eFilidi



eFilidi





12. I-95 President

IyiGugu

iPhansi lendawo 3

T16751/1997



Street, eFilidi



yeSiza 158 eFilidi





2.UMkhandlu weNdawo yaseDumbe







Indawo eyiGugu

Indawo enomlando

Isiza/Inombolo

Incazelo

Ukuma kwendawo



noma isakhiwo

yepulazi

yeTayitela

echazwe



esinomlando (isigaba





kwibalazwe



50); esiFundazweni





ngokohlelo lwe-



(isigaba 51)





GPS











1. I-Kruger Bridge,

esiFundazweni

I-Kruger Bridge iSiza

"sikhonjiswe"



emaPulazini ase -



seTshe

kumboniso-



Uitval 195 kanye



lesiKhumbuzo e-

mdwebo S.G.



nase-Eersteling 690



Kruger Bridge

No.4689/1965







SG No.4689/1965









eziFundeni zase-









Utrecht kanye









naseFilidi





2.I-Old Residency,

esiFundazweni

iNgxenye 1 yeSiza

T20726/1986



e-Paulpietersburg



532









e-Paulpietersburg





3. I-Library, ku 27

esiFundazweni

iSiza 573

T4153/1992



Smit Street



e-Paulpietersburg













3. UMkhandlu weNdawo yasoLundi



Indawo eyiGugu

Indawo enomlando

Iziza /iPulazi No.

Incazelo

Ukuma kwendawo





noma isakhiwo



yeTayitela

echazwe





esinomlando





kwibalazwe





(isigaba 50);





ngokohlelo lwe-





esiFundazweni (isigaba





GPS





51)









1. i-Piet Retief’s

esiFundazweni

I-Piet Retief's Graf e-

T35529/1999





Grave, ePulazini i-



Uitzoek 317







Uitzoek 317



esiFundeni saseFilidi







2.uMgungundlovu,

esiFundazweni

iNgxenye 3 (yoku-2)

T12097/2000





ePulazini i-



ye-Moordplaats No.

Moordplaats 193



193 kanye neNsalela

T31004/1995













2 ye-Moordplaats













58





No.193 yesiFunda









saseFilidi





3. Mpande’s Grave,

esiFundazweni

iNgxenye yesiBaya

T69142/2002



kanye neKhaya



sika Mpande





likaNodwengu



yokubekwe ku No.20,

(G7638/1909 )







No.15840 esiFundeni









sase-Zululand





4. Ulundi

esiFundazweni

iNgxenye ye-Ulundi

G7638/1909



Battlefield,



Battlefield (iNgxenye





esiFundeni sase



2?)  yokubekwe ku





Mahlabathini



No.20, No. 15840 e-









Zululand





5. Ondini III: I-King

esiFundazweni

iNgxenye yesiBaya

T69142/2002



Cetshwayo



sika Cetshwayo





kaMpande’s Royal



yokubekwe ku  No.

(G7638/1909)



Residence



20, No. 15840









esiFundeni

kanye ne P.T.O.







sase-Zululand

inkomba yefayela









no. 9/5/15/7









yamhla zi-19/4/94]



6. Emakhosini

esiFundazweni







(Graves of Zulu

AYIKAMENYEZELWA

KUZOLANDELA





Kings)



IZINHLOBONHLOBO









ZAMAPULAZI





7. ITshe

esiFundazweni

"150 isilinganiso





lesiKhumbuzo



samamitha ayizikwele

P.T.O. yeSiza No.



likaNgqengelele



eMabedlane"

9/5/15/11



kaMvulane



kwiNsalela

yamhla zi-19-4-94



(Buthelezi),



yokubekwe ku No. 20





esiFundeni



No. 15840





saseMahlabathini



esiFundeni









saseMhlabathini











B. UMasipala wesiFunda sasoThungulu (DC 28), usungulwe yiSaziso sesiFundazwe No. 346 mhla ziyi-19 kuMandulo 2000, kamuva esachitshiyelwa yiSaziso sesiFundazwe No. 462 lu-1 kuZibandlela 2000, iSaziso sesiFundazwe No. 501 mhla zingama-29 kuZibandlela 2000, iSaziso sesiFundazwe No. 97 mhla ziyi-15 kuNdasa 2001, iSaziso sesiFundazwe No. 135 mhla ziyi-12 kuMbasa, 2001, iSaziso sesiFundazwe No. 299 mhla ziyi-13 kuNcwaba 2001, iSaziso sesiFundazwe No. 388 mhla ziyi-11 kuMfumfu 2001, iSaziso sesiFundazwe No. 461 mhla ziyi-13 kuZibandlela 2001, iSaziso sesiFundazwe No. 131 mhla zingama-25 kuMbasa 2002, iSaziso sesiFundazwe No. 468 mhla zi-4 kuZibandlela 2002 kanye neSaziso sesiFundazwe No. 494 mhla zingama-30 kuNhlangulana 2003.





1.  UMkhandlu weNdawo yakwaMbonambi



Indawo

Indawo enomlando

Isiza/Inombolo

Incazelo yeTayitela

Ukuma kwendawo

eyiGugu

noma isakhiwo

yepulazi



echazwe kwibalazwe



esinomlando





ngokohlelo lwe-GPS



IGugu (isigaba 50);









esiFundazweni









(isigaba 51)







1. I-St Lucia

esiFundazweni

iNgxenye 1 yokubekwe

T3483/1951



Lighthouse,



ku 4   No.15823





ePulazini i-

IBHALWE PHANSI

esiFundeni sase-Lower





Stateland 7038,



Umfolozi





esiFundeni









sase-









LowerUmfolozi















59



2. UMkhandlu weNdawo yaseMlalazi



Indawo eyiGugu

Indawo enomlando

Isiza/Inombolo

Incazelo yeTayitela

Ukuma kwendawo



noma isakhiwo

yepulazi



echazwe kwibalazwe



esinomlando





ngokohlelo lwe-GPS



IGugu (isigaba 50);









esiFundazweni









(isigaba 51)







1. I-Fort Nonquai,

esiFundazweni

iSiza No. 415 eLokishini

T9266/1986



eShowe: e-



laseShowe





Zululand Museum









2. I-Fort

esiFundazweni

I-Fort esizeni





KwaMondi,



saKwaMondi eShowe

UMbonisomdwebo



Eshowe



Mission Station kanye

S.G. 1102/1967







neNsalela yokubekwe









ku 17, 7638 esiFundeni









sase-Zululand















3. eShowe Jail,

esiFundazweni

iSiza 523 eMhlabeni

G7409/1909



ku John Ross



weDolobha laseShowe





Highway,









eShowe









4. I-Old

esiFundazweni

(iNgxenye 2) yeSiza

T5224/1979



Residency,



439 eShowe





eShowe









5. eShowe Junior

esiFundazweni

iSiza 1139 eShowe

T15452/1999



School, ku 57

IBHALWE PHANSI







Main Street,









eShowe









6. I-Raffia Palms,

esiFundazweni

iSiza No.162 eLokishini

T25878/1991



iSiza 162,



lase Mthunzini S.G. No.





eMthunzini



609/52





7. I-Fort Tenedos,

IyiGugu

iNgxenye A yeSiza

T12173/1994



ePulazini i-



No.15 oThukela,





Alliance 14837



No.8876 esiFundeni









sase-Zululand





8. uThukela

IyiGugu

"iSiza se-Battle of

T12962/2003



Battlefield, iSiza



uThukela" iNkomba





14 ePulazini



ABCD eSizeni No.14





uThukela 10600



uThukela, No.10600









esifundeni









sase-Zululand













C. UMasipala wesiFunda saseMkhanyakude (DC 27), usungulwe yiSaziso sesiFundazwe No. 347 mhla ziyi-19 kuMandulo 2000, kamuva esachitshiyelwa yiSaziso sesiFundazwe No. 462 lu-1 kuZibandlela 2000, iSaziso sesiFundazwe No. 501 mhla zingama-29 kuZibandlela 2000, iSaziso sesiFundazwe No. 97 mhla ziyi-15 kuNdasa 2001, iSaziso sesiFundazwe No. 135 mhla ziyi-12 kuMbasa, 2001, iSaziso sesiFundazwe No. 299 mhla ziyi-13 kuNcwaba 2001, iSaziso sesiFundazwe No. 388 mhla ziyi-11 kuMfumfu 2001, iSaziso sesiFundazwe No. 461 mhla ziyi-13 kuZibandlela 2001, iSaziso sesiFundazwe No. 131 mhla zingama-25 kuMbasa 2002, iSaziso sesiFundazwe No. 468 mhla zi-4 kuZibandlela 2002 kanye neSaziso sesiFundazwe No. 494 mhla zingama-30 kuNhlangulana 2003.













1.  UMkhandlu weNdawo yaseJozini





60

Indawo eyiGugu

Indawo

Isiza/Inombolo

Incazelo yeTayitela

Ukuma kwendawo



enomlando noma

yepulazi



echazwe kwibalazwe



isakhiwo





ngokohlelo lwe-GPS



esinomlando









IGugu (isigaba 50);









esiFundazweni









(isigaba 51)







1.  I-Sycamore



iPulazi i-Kleinspan

T9931/1981



Figs Riverine

INDAWO

14182, esiFundeni

T2693/1975



Forest, ePulazini i-

YEZOKONGIWA

sasoBonjeni

T18689/1988



Kleinspan 14182,

(IyiGugu)



T17107/1986



esiFundeni saso





T18690/1988



Bonjeni















D. UMasipala weseFunda saseSisonke (DC 43), usungulwe yiSaziso sesiFundazwe No. 344 mhla ziyi-19 kuMandulo 2000, kamuva esachitshiyelwa yiSaziso sesiFundazwe No. 462 lu-1 kuZibandlela 2000, iSaziso sesiFundazwe No. 501 mhla zingama-29 kuZibandlela 2000, iSaziso sesiFundazwe No. 97 mhla ziyi-15 kuNdasa 2001, iSaziso sesiFundazwe No. 135 mhla ziyi-12 kuMbasa, 2001, iSaziso sesiFundazwe No. 299 mhla ziyi-13 kuNcwaba 2001, iSaziso sesiFundazwe No. 388 mhla ziyi-11 kuMfumfu 2001, iSaziso sesiFundazwe No. 461 mhla ziyi-13 kuZibandlela 2001, iSaziso sesiFundazwe No. 131 mhla zingama-25 kuMbasa 2002, iSaziso sesiFundazwe No. 468 mhla zi-4 kuZibandlela 2002 kanye neSaziso sesiFundazwe No. 494 mhla zingama-30 kuNhlangulana 2003.





1. UMkhandlu weNdawo yaKwaSani



Indawo eyiGugu

Indawo enomlando

Isiza/Inombolo

Incazelo yeTayitela

Ukuma kwendawo



noma isakhiwo

yepulazi



echazwe



esinomlando





kwibalazwe



IGugu (isigaba 50);





ngokohlelo lwe-GPS



esiFundazweni (isigaba









51)







1. uMgede

esiFundazweni

UMhlaba kaHulumeni





iMpongweni, e-



ongabhalisiwe owaziwa





Cobham State



ngokuthi iMpongweni,





Forest,



ekwakhekeni





esiFundeni



kwengxenye 8 ye-





sase-Underberg



Cobham State Forest





2. I-Himeville Fort,

esiFundazweni

iNgxenye yeSiza 36 e-

T6898/1979



ku-Arbuckle (Cnr



Himeville  (SG





George) Street, e-



3556/1978 iNkomba





Himeville



ABCDEFHA)





3. I-Old

esiFundaweni

iziNgxenye zeSiza 49





Residency, ku-



kanye neSiza 50 e-

T29/1988



Arbuckle (Cnr



Himeville





Clayton) Street, e-









Himeville









4. I-Underberg

esiFundazweni

iSiza 37 e-Himeville

T4547/1979



District War









Memorial, ku 36

IBHALWE PHANSI







Arbuckle Street,









e-Himeville









5. I-Himeville Fort

esiFundazweni

iSiza 36 e-Himeville

T6898/1979



(ingxenye









engamenyezelwe)

IBHALWE PHANSI







ku 34 Arbuckle









(Cnr George)









Street, e-













61

Himeville









6. I-The house,

IyiGugu

iSiza 14 e-Himeville

T36719/1994



ku 49 Arbuckle

IBHALWE PHANSI







Street, e-









Himeville









7. I-47 Arbuckle

IyiGugu

iSiza 15 e-Himeville

T22449/2005



Street, e-

IBHALWE PHANSI







Himeville









8. I-Rectory, ku 29

IyiGugu

iSiza 24 e-Himeville

T11385/1929



Arbuckle Street,

IBHALWE PHANSI







e-Himeville









9. I-Church of

IyiGugu

iSiza 23 e-Himeville

T11384/1929



Saint Michael

IBHALWE PHANSI







kanye ne-All









Angels, ku 31









Arbuckle Street,









e-Himeville









10.I-11 Arbuckle

IyiGugu

iSiza 33 e-Himeville

T14119/1995



Street, e-

IBHALWE PHANSI







Himeville









11. I-Nelton, ku 53

IyiGugu

iSiza 12 e-Himeville

T17530/2005



Arbuckle Street,

IBHALWE PHANSI







e-Himeville









2. UMkhandlu weNdawo yase-Greater Kokstad





Indawo eyiGugu



Indawo enomlando

Isiza/Inombolo

Incazelo yeTayitela

Ukuma kwendawo





noma isakhiwo

yepulazi



echazwe





esinomlando





kwibalazwe





IGugu (isigaba 50);





ngokohlelo lwe-GPS





esiFundazweni











(isigaba 51)







1. I-Bandstand,



EsiFundazweni

iSiza 368 e-Kokstad

TGE6415/1897



ku-Main Street,











e-Kokstad











2. I-Kokstad



EsiFundazweni

iZiza 464 kanye no 463

T17215/1960



Museum, ku-104





e-Kokstad





Main Street,











e-Kokstad











3. I-Old Town Hall,



EsiFundazweni

iZiza 367 kanye no 368

T5991/1897



ku-Main Street,





e-Kokstad

TGE6415/1897



e-Kokstad











4. I-Old Post



EsiFundazweni

iSiza 767 (esiyingxenye

T2397/1989



Office (e-Matatiele





yeZiza 242) e-Matatiele





Museum), ku-High











Street, e-Matatiele

















E. UMasipala wesiFunda seLembe (DC 29), usungulwe yiSaziso sesiFundazwe No. 345 mhla ziyi-19 kuMandulo 2000, kamuva esachitshiyelwa yiSaziso sesiFundazwe No. 462 lu-1 kuZibandlela 2000, iSaziso sesiFundazwe No. 501 mhla zingama-29 kuZibandlela 2000, iSaziso sesiFundazwe No. 97 mhla ziyi-15 kuNdasa 2001, iSaziso sesiFundazwe No. 135 mhla ziyi-12 kuMbasa, 2001, iSaziso sesiFundazwe No. 299 mhla ziyi-13 kuNcwaba 2001, iSaziso sesiFundazwe No. 388 mhla ziyi-11 kuMfumfu 2001, iSaziso sesiFundazwe No. 461 mhla ziyi-13 kuZibandlela 2001, iSaziso sesiFundazwe No. 131 mhla zingama-25 kuMbasa 2002, iSaziso sesiFundazwe No. 468 mhla zi-4 kuZibandlela 2002 kanye neSaziso sesiFundazwe No. 494 mhla zingama-30 kuNhlangulana 2003.



1. UMkhandlu weNdawo yaKwaDukuza







62

Indawo eyiGugu

Indawo enomlando

Isiza/Inombolo

Incazelo yeTayitela

Ukuma kwendawo



noma isakhiwo

yepulazi



echazwe kwibalazwe



esinomlando





ngokohlelo lwe-GPS



IGugu (isigaba 50);









esiFundazweni (isigaba









51)







1. I-Shaka

EsiFundazweni

iZiza 169 kanye no 170

T22996/1991



Memorial, ku-King



Stanger





Shaka Street,









kwaDukuza









2. I-Fort Pearson,

EsiFundazweni

iPulazi i-William 15437





ePulazini i-

?

?  NOMA





Williamson 12871,



i-Williamson?





esiFundeni sase-









LowerTugela









3. I-Ultimatum

EsiFundazweni

iPulazi eliseSizeni  No.





tree, ePulazini



5 2612

T76339/2003



eliseSizeni 5



(elihlanganyele





2612, esiFundeni



nesiKhwama





sase-



sezeMpesheni sePulazi





LowerTugela



No.17691)





4. I-Stanger South

EsiFundazweni

iziNgxenye zeZiza 249-

T4714/1884



School, ku



258





Balcomb (Cnr



(iZiza ezisemthethweni





Albert Luthuli)



1-10) e-Stanger





Street,









kwaDukuza









5. I-Old Fort

EsiFundazweni

iSiza 90 e-kwaDukuza

T36866/1996



Police Station, ku-

IBHALWE PHANSI







Rood Street,









kwaDukuza









6. Isivundu

IyiGugu

iPulazi Isivundu 1954,

T662/1944



House, ePulazini



iNdawo yeKomidi





Isivundu 1954,



lezeMpilo





esiFundeni sase-



lase-Kearsney-





LowerTugela



Doornkop, esiFundeni









sase-Victoria





7.  I-Kearsney

IyiGugu

iNgxenye A yePulazi i-

T62158/2005



Methodist Chapel,



Kearsney 2201,





ePulazini i-



esiFundeni





Kearsney 2201,



sase-Victoria









[eNgxenyeni 1]





8. I-Morewood

IyiGugu

iNgxenye 62 yePulazi i-

T6289/1956



Sugar Mill



Compensation 868,





Memorial Garden,



esiFundeni sase-Lower





ePulazini i-



Tugela





Compensation









868, esiFundeni









sase-









LowerTugela









9. Chief  Albert

IyiGugu

iZiza 47, elokishini

T3960/1936



Luthuli



lase-Charlotte Dale





Homestead,









ePulazini i-









Charlottedale









6014, esiFundeni









sase-









LowerTugela









10. I-Bogmore,

IyiGugu

iNgxenye 3 yePulazi i-

T15231/1989



ePulazini i-



Compensation 868,





Compensation

IBHALWE PHANSI

esiFundeni  sase-Lower









63

868, esiFundeni



Tugela





sase-Lower









Tugela









11. I-Grave of









Chief Albert

AYIKAMENYEZELWA

INCAZELO YOMHLABA





Luthuli, ePulazini



? ?





e-Charlottedale









6014, esiFundeni









sase-Lower









Tugela













F. UMasipala wesiFunda Ugu (DC 21), usungulwe yiSaziso sesiFundazwe No. 353 mhla ziyi-19 kuMandulo 2000, kamuva esachitshiyelwa yiSaziso sesiFundazwe No. 462 lu-1 kuZibandlela 2000, iSaziso sesiFundazwe No. 501 mhla zinga-29 kuZibandlela 2000, iSaziso sesiFundazwe No. 97 mhla ziyi-15 kuNdasa 2001, iSaziso sesiFundazwe No. 135 mhla ziyi-12 kuMbasa, 2001, iSaziso sesiFundazwe No. 299 mhla ziyi-13 kuNcwaba 2001, iSaziso sesiFundazwe No. 388 mhla ziyi-11 kuMfumfu 2001, iSaziso sesiFundazwe No. 461 mhla ziyi-13 kuZibandlela 2001, iSaziso sesiFundazwe No. 131 mhla zingama-25 kuMbasa 2002, iSaziso sesiFundazwe No. 468 mhla zi-4 kuZibandlela 2002 kanye neSaziso sesiFundazwe No. 494 mhla zingama-30 kuNhlangulana 2003.





1. UMkhandlu weNdawo yase-Hibiscus



Indawo eyiGugu

Indawo enomlando

Isiza/Inombolo

Incazelo yeTayitela

Ukuma kwendawo



noma isakhiwo

yepulazi



echazwe kwibalazwe



esinomlando





ngokohlelo lwe-GPS



IGugu (isigaba 50);









esiFundazweni









(isigaba 51)







1. I-Paddock

EsiFundazweni

iNsalela yeNgxenye B

T858/1916



Station,



e-Paddock 7998),





esiFundeni



esiFundeni sase-Alfred





sase-Paddock,



[eNgxenyeni 2]





e-Port Shepstone









2. I-Old Fort Police

EsiFundazweni

iNgxenye yeSiza 170,

T12992/1978



Station,



e-Port Shepstone





e-Port Shepstone









3. I-Port

EsiFundazweni

iNgxenye 15 yeSiza

T26822/1993



Shepstone



156, e-Port Shepstone





Lighthouse, e-Port









Shepstone









4. Izotsha River

EsiFundazweni

iNgxenye 1 yeSiza





Railway Bridge,



1174, e-Shelley Beach





esiFundeni sase-

IBHALWE PHANSI

kanye nase-Marburg





Port Shepstone



Commonage 12225,

T21444/2002







esiFundeni sase -Port









Shepstone





5. I-Kneisel’s

IyiGugu

iSiza 1622 e-Port





Castle,  ku 24



Shepstone

T16240/1994



Reynolds Street,









e-Port Shepstone









6. I-Royston Hall,

IyiGugu

iSiza 949 eMtentweni,

T10742/1995



ku 10 Royston



esiFundeni sase -Port





Lane, eMtentweni

IBHALWE PHANSI

Shepstone











G. UMasipala wesiFunda saseMajuba (DC 25), usungulwe yiSaziso sesiFundazwe No. 349 mhla ziyi-19 Mandulo 2000, kamuva esachitshiyelwa yiSaziso sesiFundazwe No. 462 lu-1 kuZibandlela 2000, iSaziso sesiFundazwe No. 501 mhla zingama-29 kuZibandlela 2000, iSaziso sesiFundazwe No. 97 mhla ziyi-15





64

kuNdasa 2001, iSaziso sesiFundazwe No. 135 mhla ziyi-12 kuMbasa, 2001, iSaziso sesiFundazwe No. 299 mhla ziyi-13 kuNcwaba 2001, iSaziso sesiFundazwe No. 388 mhla ziyi-11 kuMfumfu 2001, iSaziso sesiFundazwe No. 461 mhla ziyi-13 kuZibandlela 2001, iSaziso sesiFundazwe No. 131 mhla zingama-25 kuMbasa 2002, iSaziso sesiFundazwe No. 468 mhla zi-4 kuZibandlela 2002, Isaziso sesiFundazwe No. 494 mhla zingama-30 kuNhlangulana kanye neSaziso 203 mhla ziyi-10 kuNhlolanja 2005.







1.UMkhandlu weNdawo yase-Newcastle



Indawo eyiGugu

Indawo

Isiza/Inombolo

Incazelo yeTayitela

Ukuma



enomlando noma

yepulazi



kwendawo



isakhiwo





echazwe



esinomlando





kwibalazwe



IGugu (isigaba 50);





ngokohlelo lwe-



esiFundazweni





GPS



(isigaba 51)







1. I-Town Hall,

EsiFundazweni

iSiza 433 e-Newcastle

Inkomba yefayela



ku-Scott Street,





No T/D No.



esiFundeni





1990 0079 2479



sase-Newcastle









2. I-Old Carnegie

EsiFundazweni

iNsalela  yeSiza 435 e-

T6782/1905



Library, ku



Newcastle





Voortrekker Street,









esiFundeni









sase-Newcastle









3. I-Old Magazine,

EsiFundazweni

iSiza 13051, e-

T3217/1978



ku-Scott Street,



Newcastle (iNkomba





esiFundeni



ABCD





sase-Newcastle



kuMbonisomdwebo SG









2570/1977)





4. I-Fort Amiel,

EsiFundazweni

iSiza 4589 e-Newcastle

T4138/1973



ku-Fort Street,



(ku-Extension 22)





esiFundeni









sase-Newcastle









5. I-Buffalo River

EsiFundazweni

IziNgxenye zamaPulazi

T4292/1977



Bridge, emaPulazini



ase-Milton 15007 kanye





ase-Milton 1007



ne-Homer 8692,





kanye ne-



esiFundeni sase-Klip





Kromellenboog 170,



River





esiFundeni









sase-Newcastle









6. I-Old Residency,

IBHALWE PHANSI

iSiza 11902 e-Newcastle

T5929/1994



ku 96 Allen Street,

(esiFundazweni)







e-Newcastle









7. I-Old State



iSiza 199 e-Charlestown

T2224/1996



School, ku-Albert

IBHALWE PHANSI







(Cnr Havelock)

(esiFundazweni)







Street, e-









Charlestown









8. I-Old Court



iNsalela yeSiza 312 e-

G34/1951



House, ku-Holland

IBHALWE PHANSI

Charlestown

T10372/1953



Street, e-

(esiFundazweni)



T6840/2002



Charlestown









9.  I-Battlefield,

IyiGugu

amaPulazi ase-Majuba

T2755/1998



ePulazini iMajuba



North No. 11267, ne-





North



Majuba South No.

T40379/2004



11267,esiFundeni



10614 kanye ne-Laing's





sase Newcastle



Nek A, No. 8441,

T40379/2004







esiFundeni sase-Klip









River









65

10.  IMajuba

INDAWO

iPulazi iMajuba North

T2755/1998



Battlefield: Indawo

YEZOKONGIWA

No. 11267





yezoKongiwa,

(IyiGugu)







ePulazini iMajuba









North 11267,

[ indawo







esiFundeni

engakamenyezelwa







sase-Newcastle

yePulazi iMajuba









North No.11267 ]







11. I-O’Neill’s

IyiGugu

iNsalela yeNgxenye 5

T12388/1978



Cottage, ePulazini i-



yepulazi i-Stonewall No.





Stonewall 3109,



3109 esiFundeni sase-





esiFundeni



Klip River





sase- Newcastle









11. I-St Dominic’s

IyiGugu

iSiza esiHlanganyelwe

T7697/1956



Academy Pavilion,



382, eLokishini





ku-St Dominic’s



lase-Newcastle





Street,









e-Newcastle









12. I-Hilldrop

IyiGugu

iNgxenye  36

T7119/2000



House, ku Hilldrop



(yengxenye 1) yepulazi





Road,



i-Bosch Hoek 3345,





e-Newcastle



esiFundeni sase-Klip









River





13. I-Kliphuis, ku 64

IyiGugu

iSiza 679 e-Newcastle

T3404/1958



Voortrekker Street,

IBHALWE PHANSI







e-Newcastle















2. UMkhandlu weNdawo yase-Utrecht



Indawo eyiGugu

Indawo

Isiza/Inombolo

Incazelo yeTayitela

Ukuma kwendawo



enomlando noma

yepulazi



echazwe kwibalazwe



isakhiwo





ngokohlelo lwe-GPS



esinomlando









IGugu (isigaba 50);









esiFundazweni









(isigaba 51)







1. I-Pieter Lafras Uys

EsiFundazweni

iSiza 190 e-Utrecht

No T/No.



and the Grave, ku



(esisendaweni)

mref



Church Street,





1991 0052 2223



e-Utrecht









2. I-Old Residency,

EsiFundazweni

yeSiza 186 e-

T9368/1978



ku 60 Church (Cnr



Utrecht





van Rooyen) Street,









e-Utrecht









3. I-Magistrate’s

EsiFundazweni

iNgxenye yeSiza

95-6705/1904G



Court, ku 57 Voor



190, e-Utrecht





Street, e-Utrecht









4. I-Town Hall, ku 55

EsiFundazweni

iNsalela yeSiza 188

T2103/1921



Voor Street, e-



e-Utrecht





Utrecht









5. I-Old Powder

EsiFundazweni

iNgxenye yeSiza

T11410/2002



Magazine, ku-



739





President Street,



(engxenyeni

BHEKA i-Mags



e-Utrecht



yensalela

kwesinye isikhathi







yoMhlaba









weDolobha









lase-Utrecht 266)





6.I-Blood River /

IyiGugu

iNgxenye yeLokishi

T61494/2002



Ncome Battlefield,



lase Blood River,











66

ePulazini i-Vechtkop



eNgxenyeni  ye-





168, esiFundeni



Charl Cilliers ku A





sase Utrecht



we-Vechtkop 168,









esiFundeni









sase-Utrecht





7. I-Dutch Reformed

IyiGugu

iZiza 236, 237

No. T/No.



Church, ku 50



kanye no 238 e-

iNkomba



Church (Bloem)



Utrecht

1991 0052 2324



Street,









e-Utrecht









8. I-George Shaw

IyiGugu

iSiza 246 e-Utrecht

T14664/1998



House, ku 67 Church









Street,









e-Utrecht









9. I-Rothman House,

IyiGugu

iSiza 244 e-Utrecht

T68812/2004



ku 65 Church (Cnr









van Rooyen) Street,









e-Utrecht









10. I-Dirk Uys

IyiGugu

iNgxenye 3 yeSiza

T40972/2002



House, ku 61 Church



242 e-Utrecht





Street, e-Utrecht









11. I-Old Dutch

EsiFundazweni

iNgxenye 1 yeSiza

T3591/1942



Reformed Church



192 e-Utrecht





ku-Parsonage (De









Oude Pastorie),









Church (Cnr Loop)









Street,









e-Utrecht















H. UMasipala waseThekwini (i-Durban Metro) (DC 25), usungulwe yiSaziso sesiFundazwe No. 343 mhla ziyi-19 Mandulo 2000, kamuva esachitshiyelwa yiSaziso sesiFundazwe No. 461 lu-1 kuZibandlela 2000, iSaziso sesiFundazwe No. 135 mhla ziyi-12 kuMbasa, 2001, iSaziso sesiFundazwe No. 299 mhla ziyi-13 kuNcwaba 2001, iSaziso sesiFundazwe No. 461 mhla ziyi-13 kuZibandlela 2001, iSaziso sesiFundazwe No. 649 mhla zingama-28 kuMbasa 2005.





1. UMasipala waseThekwini wamaDolobha aHlangene



Indawo eyiGugu

Indawo

Isiza/Inombolo

Incazelo yeTayitela

Ukuma kwendawo



enomlando noma

yepulazi



echazwe kwibalazwe



isakhiwo





ngokohlelo lwe-GPS



esinomlando









IGugu (isigaba









50);









esiFundazweni









(isigaba 51)







1. I-Old Fort,

EsiFundazweni

iSiza 11649

G1685/1935



ku-Old Fort Road,



eThekwini





eThekwini









2. I-Local History

EsiFundazweni

iSiza 3 No.9594

G9594/1920



Museum, ku-Aliwal



eThekwini  (manje





Street, eThekwini



esiyiSiza 11090)





3. I-City Hall kanye

EsiFundazweni

iNsalela yeSiza 1





ne-Francis Farewell



eThekwini





Gardens, ku 263









West (Cnr Smith









kanye no Gardiner









Street, eThekwini















67

4. I-Main Post Office,

EsiFundazweni

"iSiza sase-Post

T20208/1990



ku-West (Cnr



Office" ku-Block





Gardiner) Street,



Market Square,





eThekwini



eThekwini









(manje esiyiSiza









11722)





5. I-Wild Fig Trees,

EsiFundazweni

INgxenye 2 yeSiza

T3001/1964



ku-West (Cnr



11718





Church) Street,









eThekwini









6. I-Old Point

EsiFundazweni

I-Point SAR 1

T1872/1944



Railway Station, ku



No.13200,





111 Point Road,



eThekwini





eThekwini



(manje okuyiSiza









10031)





7. I-Beachwood

EsiFundazweni

iNsalela ye-





Mangroves,



Graham 12774,

Umhlaba kaHulumeni



Broadway,



kuMbonisomdwebo

ongaBhalisiwe



eThekwini



ngamunye  we-SG









2114/1937; indawo









ekhonjwa njenge









"Lagoon"  kuzo









zonke iziFunda









zase -Victoria









[eMhlabeni









kaHulumeni ? ]





8. I-Howard

EsiFundazweni

iNsalela yeSiza 492

(T2465/1932)



Memorial College, e-



e-Cato Manor





King George V





inkomba kuphela



Avenue, eThekwini









9. I-Memorial Tower

EsiFundazweni

iNsalela yeSiza H

(T2465/1932)



Building, e-King



yeNgxenye 10





George V Avenue,



yePulazi e-Cato





eThekwini



Manor 812,









eThekwini





10. I-Sastri College,

EsiFundazweni

iSiza 3184 (kanye

T7031/1954



ku 20 Winterton



no 3185) eThekwini





Walk, eThekwini









11. I-Bellair Railway

EsiFundazweni

iNgxenye  2 yeSiza

T50/1944



Station, ku Sarnia



52, e-Bellair





Road, eThekwini









12. I-Congella

EsiFundazweni

iSiza 10011

T4653/2001



Battlefield,



eThekwini





ku-Maydon Road,









eThekwini









13. I-Durban Indian

EsiFundazweni

iSiza 3331

T9591/1957



Girls Secondary



eThekwini





School, ku 88









Carlisle (Cnr









Dartnell) Road,









eThekwini









14.I- Natal

EsiFundazweni

iNgxenye 5 yeSiza

T2027/1914



Herbarium, ku 4



3174 eThekwini





Edith Benson









Crescent, eThekwini









15. I-King’s House,

EsiFundazweni

iSiza 625





ku-Eastbourne



eThekwini





Road, eThekwini









16. I-War

EsiFundazweni

iNSalela yeZiza

T1102/1896



Department Lords’



11162 kuya ku

T8784/1993



Ground Boundary



11164 kanye

Inkomba kuphela ye









68

Marker No. 2, ku Old



neSiza 11702,

11164)



Fort Road,



eThekwini

T793/1912



eThekwini









17. I-Passive

EsiFundazweni

iSiza 8264,

T73/1962



Resistance Site, ku



eThekwini





uMbilo (Cnr Gale)









Road, eThekwini









18. (Ingaphandle

EsiFundazweni

INgxenye 4 yeSiza





lengaphambili



11017, INgxenye 1





lendlu)  l-Old

IBHALWE PHANSI

yeSiza 11019 kanye





Greenacres Building,



neNsalela yeSiza





ku 411-423 West



11019, eThekwini





Street, eThekwini









19. I-Elephant

IyiGugu



iNgxenye 4 yeSiza

T29718/1994



House, ku Ridge





246 e-Springfield





Road, eThekwini











20. I-Glacial

IyiGugu



iNgxenye 56

T4781/1940



Pavement, ku





yeSiza 127 e-





Corinthia Road,





Springfield





eThekwini











21. I-Supreme Court,

IyiGugu



iNgxenye 45 kanye

T3376/1921



ku 151 Victoria





no 46 weSiza

T600/1903



Embankment,





10004 eThekwini





eThekwini











22. I-Riverside

IyiGugu



iNgxenye 4 yeSiza





Soofie Mosque





27 e-Durban North

T2673/1913



kanye ne











Mausoleum, ku 50











Lower Bridge Road,











eThekwini











23. I-Trevean, ku

IyiGugu



iSiza 45 e-Bellair

I-Mref kuphela



258 Wakesleigh (Cnr





(Cons 565)

1995 0908 2686



Kenmare) Road,







kanye ne



eThekwini







1991 0946 0930



24. I-Colinton, ku 68

IyiGugu



iSiza 3209 kanye

T33104/1983



Ridge Road,





ne-Ptn 3 eSizeni





eThekwini





3210 eThekwini





25. I-Queen’s

IyiGugu



iSiza 1357

T41781/2003



Tavern, ku 16





eThekwini





Stamford Hill Road,











eThekwini











26. I-Riche’s

IyiGugu



INgxenye 2 yeSiza

T19631/2001



Building, ku 423





10679 eThekwini





Smith (Cnr Masonic)











Street, eThekwini











27. I-73 Musgrave

IyiGugu



iNgxenye 18

T3394/1997



Road, eThekwini





yeSiza 2255











ethekwini





28. i-Little Chelsea,

IyiGugu



iNgxenye 50

T19702/2004



ku 18 Windermere





yeSiza 1368





Road, eThekwini





eThekwini





29. I-Quadrant

IyiGugu



INgxenye 152

T36334/2003



House, ku 114-115





yeSiza 10004





Victoria





eThekwini





Embankment,











eThekwini











30. I-St Louis’

IyiGugu



iNsalela yeSiza 775

T7062/1971



Roman Catholic





eThekwini





Church, ku 22











Jacobs Road,











eThekwini

















69

31. I-Cottam Grove

IyiGugu

iNgxenye 3 yeSiza

T6853/2002



Hotel, ku 303-309



784 eThekwini





Florida (Cnr Cottam)









Road, eThekwini









32. I-Monaltrie, ku 59

IyiGugu

INgxenye 1 kwiSiza

T46945/2000



Musgrave Road,



2261 eThekwini





eThekwini









33. I-Lillieshell, ku

IyiGugu

iSiza 643,

T10213/1995



408 Innes Road,



eThekwini





eThekwini









34. u-41 Cedar

IyiGugu

iSiza 7972

T6810/1986



Road, Congella,



eThekwini





eThekwini









35. Umbilo Shree

IyiGugu

iNgxenye 1 yeSiza

T10845/1957



Ambalavanaar



55 e-Cato Manor





Alayam Temple, ku









890 Bellair Road,









eThekwini









36. Atherton, ku 295

IyiGugu

iSiza 785

T32784/2005



Florida Road,



eThekwini





eThekwini









37. i-Caister Lodge,

IyiGugu

iSiza 2222

T18860/1975



ku 264 Musgrave



eThekwini





Road, eThekwini









38. I-Portview, ku

IyiGugu

iNgxenye 1 yeSiza

T67271/2002



183 Cowey (Cnr



3064 eThekwini





Haden) Road,









eThekwini









39. I-Dutch

IyiGugu

iNgxenye 5 yeSiza

T1906/1918



Reformed Church,



10605, eThekwini





ku 151 Smith Street,









eThekwini









40. I-Durban Light

IyiGugu

iNsalela yeSiza

T1130/1913



Infantry Head



3427, eThekwini,

T1861/1922



Quarters, ku 5 DLI



kanye neSiza 3428,





Avenue, eThekwini



eThekwini





41. Hollis House, ku

IyiGugu

iSiza 892,

T47126/2000



178 Florida Road,



eThekwini





eThekwini









42. I-Kingsleigh

IyiGugu

iZiza 5211 kanye

T15571/1995



Lodge, ku 241



no 5212, eThekwini





McDonald Road,

IBHALWE PHANSI







eThekwini









2. Inanda (manje esiyingxenye kaMasipala waseThekwini wamaDolobha aHlangene)



Indawo eyiGugu

Indawo

Isiza/Inombolo

Incazelo yeTayitela

Ukuma kwendawo



enomlando noma

yepulazi



echazwe kwibalazwe



isakhiwo





ngokohlelo lwe-GPS



esinomlando









IGugu (isigaba 50);









esiFundazweni









(isigaba 51)







1. I-Ottawa House,

EsiFundazweni

iSiza 2493 e-

T9238/1996



ePulazini eliSesizeni



Waterloo





20 1529,



Extension,





esiFundeni



esiFundeni





saseNanda



saseNanda











70

2. I-Ganesha

IyiGugu

iNsalela yeSiza 22

T1547/1921



Temple, ku North



eMhlanga River,





Coast Road, e-



esiFundeni





Mount Edgecombe



sase-Victoria





3. I-Shri Jagannath

IyiGugu

iNsalela yeSiza 79,

T11703/2005



Puri Temple, ku



eLokishini

T2531/1994



Belvedere Road,



laso-Tongaat

T28911/1998



o-Tongaat



















4. I-Narainsamy

IyiGugu

iNsalela yeSiza 165

T1556/1909



Temple, eNanda



Newlands, sePulazi





Road,



i-Zeekoe Vallei,





e-Newlands



esiFundeni









sase-Victoria





5. I-John Dube

IyiGugu

iNgxenye 253

T33658/1993



House, Ohlange



(yama- 90)





Institution,



yePulazi i-Piezang





esiFundeni



Rivier No. 805





saseNanda









6. I-Ottawa Estate

IyiGugu

iNsalela yeSiza 20

T5619/1990



Shree Emperumal



No.1557 Ottawa





Temple, e-Ottawa,

IBHALWE PHANSI

Estate, esiFundeni





esiFundeni



saseNanda





saseNanda









7. Inanda Seminary,

IyiGugu

iPulazi  Inanda





E-Inanda Mission



Mission Reserve

KUNGENZEKA



Reserve No. 4579,

ISIMEMEZELO

No. 4579

ICUTSHUNGULWA



esiFundeni

SESIFUNDAZWE –







saseNanda

SESIDLULELWE









YISIKHATHI







8. i-Phoenix

IyiGugu

Iphansi 1 kanye





Settlement,



neNsalela D yeSiza

KUNGENZEKA



esiFundeni

ISIMEMEZELO

A ePulazini i-

ICUTSHUNGULWA



sase-Nanda

SESIFUNDAZWE –

Piezang River







SESIDLULELWE









YISIKHATHI











3. I-Pinetown (manje esiyingxenye kaMasipala waseThekwini wamaDolobha aHlangene)



Indawo eyiGugu

Indawo

Isiza/Inombolo

Incazelo yeTayitela

Ukuma kwendawo



enomlando

yepulazi



echazwe kwibalazwe



noma isakhiwo





ngokohlelo lwe-GPS



esinomlando









IGugu (isigaba









50);









esiFundazweni









(isigaba 51)







1. I-Bergtheil

EsiFundazweni

iSiza 1870 eLokishini

T8898/1983



Museum, ku 16



lase-Westville





Queens Avenue,









e-Westville









2. Umbilo

EsiFundazweni

iNsalela yeSiza 3064

T15824/1990



Waterworks, e-



kanye neNsalela





Paradise Valley



3065 e-Pinetown





Nature Reserve, e-









Pinetown









3. Indigo Vats, e-

IyiGugu

Iphansi leSiza 3079

T37884/2002



Paradise Valley



e-Pinetown





Nature Reserve,









e-Pinetown















71

4. I-Old New

IyiGugu

iSiza 130

T28098/1898



Germany Lutheran



eLokishini lase-New





Church,



Germany





ku-Shepstone (Cnr









Blair Atholl) Street,









e-Pinetown









5. I-Christianenberg

IyiGugu

iNsalela yeSiza 214

T4667/1977



Berlin Mission



eLokishini lase -





Church, ku-Krause



Christianenburg,





Street, e-Clermont



esiFundeni





e-Historic Bell Tower



sase-Pinetown





6. Christianenberg









Berlin Mission

INHLOSO







Church, ku-Krause

YOBUGUGU







Street, e-Clermont

(IyiGugu)







e-Cast Iron









Commemorative









Cross









7. I-Christianenberg









Berlin Mission

INHLOSO







Church, ku-Krause

YOBUGUGU







Street, e-Clermont

(IyiGugu)







1846 Church Bell









4. Umzinto (manje esiyingxenye kaMasipala waseThekwini wamaDolobha aHlangene)



Indawo eyiGugu

Indawo

Isiza/Inombolo

Incazelo



Ukuma kwendawo



enomlando

yepulazi

yeTayitela



echazwe kwibalazwe



noma isakhiwo







ngokohlelo lwe-GPS



esinomlando











IGugu (isigaba











50);











esiFundazweni











(isigaba 51)









1. I-Green Point

EsiFundazweni

iNgxenye  7 ePulazini

T446/1934





Lighthouse,



i-Clansthal 1202,







ePulazini



esiFundeni







ku-Clansthal 1202



sase-Mzinto













I. UMasipala wesiFunda saso Thukela (DC 23), usungulwe yiSaziso sesiFundazwe No. 351 mhla ziyi-19 Mandulo 2000, kamuva esachitshiyelwa yiSaziso sesiFundazwe No. 462 lu-1 kuZibandlela 2000, iSaziso sesiFundazwe No. 501 mhla zingama-29 kuZibandlela 2000, iSaziso sesiFundazwe No. 97 mhla ziyi-15 kuNdasa 2001, iSaziso sesiFundazwe No. 135 mhla ziyi-12 kuMbasa, 2001, iSaziso sesiFundazwe No. 299 mhla ziyi-13 kuNcwaba 2001, iSaziso sesiFundazwe No. 388 mhla ziyi-11 kuMfumfu 2001, iSaziso sesiFundazwe No. 461 mhla ziyi-13 kuZibandlela 2001, iSaziso sesiFundazwe No. 131 mhla zingama-25 kuMbasa 2002, iSaziso sesiFundazwe No. 468 mhla zi-4 kuZibandlela 2002 kanye neSaziso sesiFundazwe No. 494 mhla zingama-30 kuNhlangulana 2003.



1. UMkhandlu weNdawo yaseMnambithi



Indawo eyiGugu

Indawo

Isiza/Inombolo

Incazelo

Ukuma kwendawo



enomlando

yepulazi

yeTayitela

echazwe kwibalazwe



noma isakhiwo





ngokohlelo lwe-GPS

esinomlando



IGugu (isigaba 50); esiFundazweni





72



(isigaba 51)







1. I-Railway Institute,

EsiFundazweni

iSiza  730

T4802/1887



ku 316 Murchison



eMnambithi





(Cnr Albert) Street,









eMnambithi









2. I-Town Hall,

EsiFundazweni

iSiza 1 eMhlabeni

T888/1900



ku-Murchison (Cnr



weDolobha





Queen) Street,



lase-Mnambithi





eMnambithi









3. I-Castor kanye ne

IZINHLOSO







Pollux, ku-Murchison

ZOBUGUGU







Street, eMnambithi

(EsiFundazweni)







[Ezokugcinwa









kwaMasiko]









4. i-The Residency,

EsiFundazweni

iNsalela yeSiza  505

T1419/1901



ku 11-13 Wright



eMnambithi





Road, eMnambithi









5. I-Platrand

IyiGugu

Iphansi le-Wagon Hill

T59701/2001



Battlefield ("Wagon



ePulazini i-Fourie's





Hill"), eiPulazini i-



Kraal No. 1183,





Fourie’s Kraal 1183



kanye neNgxenye ye-

T23446/1985



(Riet Kuil 1067),



Wagon Hill





esiFundeni



eNgxenyeni G,





sase-Klip River



yepulazi i-Riet Kuil









No.1067





6. I-Fort Mistake,

IyiGugu

iNgxenye yepulazi i-

T5966/1967



ePulazini i-Quagga’s



Quagga's Kirk 1168,





Kirk 1168,



esiFundeni sase-Klip





esiFundeni



River





sase-Klip River









7. I-Pro Nobis, e-Fort

IyiGugu

iNgxenye yepulazi i-

T5966/1967



Mistake, esiFundeni



Quagga's Kirk 1168,





sase-Klip River



esiFundeni sase-Klip









River





8.I-Llandaff Oratory,

IyiGugu

iSiza 115, eLokishini

T17537/1979



e-Van Reenen,



lase-Van Reenen





esiFundeni









sase-Klip River









9.I-Elandslaagte

IyiGugu

uMbonisomdwebo

T898/1928



Battlefield, ePulazini



SG 875/1983 uba

kanye no



i-Brakfontein 1046,



yiNgxenye 9 (yoku-7)

T45589/2002



esiFundeni



akanye neNsalela





sase-Klip River



yeNgxenye 7 yepulazi









i-Braak Fontein 1046





10. I-Elandslaagte

IyiGugu

(a) INdawo yeTshe

T898/1928



Battlefield: ITshe



lesiKhumbuzo (ye





lesiKhumbuzo i-



Ngxenye)





Dutch Corps



Ukwahlukaniswa









kuka A e- Brakfontein









1046, esiFundeni









sase-Klip River (b)









umhlaba womuntu









osebenza









ngesivumelwano









kwiNgxenye A









(Umbonisomdwebo









SGO iNgxenye. Vol.









726









dd mhla ziyi-16









kuNhlolanja 1928)





11. I-Hindu

IyiGugu

iNgxenye 1 yeSiza

T4948/1919









73

Thirukootam kanye



800 eMnambithi





ne-Shree Ganaser









Temple, ku 113









Forbes Street,









eMnambithi









12. I-Keer Weder, ku

IyiGugu

iNgxenye yeSiza 769

T22024/1993



25 Keate Street,



eMnambithi





eMnambithi









13. I-Soofie Mosque

IyiGugu

iNgxenye 3

T6567/1977



kanye



yeSiza1006





ne-Maddressa, 41



eLokishini





Mosque (Soofie)



laseMnambithi





Street, eMnambithi









14. I-Dutch

IyiGugu

iSiza  845

T2312/1859



Reformed Church,



eMnambithi





ku 103 Murchison









Street, eMnambithi









15. I-Hime Bridge,

IyiGugu

iNsalela yepulazi i-

T4777/1992



iPulazi i- Platberg



Platberg 16318





1241, esiFundeni

IBHALWE







sase-Klip River

PHANSI







2. UMasipala weNdawo yaseMtshezi







Indawo eyiGugu



Indawo



Isiza/Inombolo



Incazelo

Ukuma kwendawo





enomlando noma



yepulazi



yeTayitela

echazwe kwibalazwe





isakhiwo









ngokohlelo lwe-GPS





esinomlando















IGugu (isigaba















50);















esiFundazweni















(isigaba 51)











1. I-Bulwer Bridge



EsiFundazweni



Iphansi 1 leSiza 116



G45/1963



kanye ne Old Toll







eLokishini







House, e-Colenso,







lase-Colenso







esiFundeni















saseMtshezi















2. I-Fort Durnford,



EsiFundazweni



Iphansi 1 leSiza



G89/1966



ku Kemps Road,







1081 eLokishini







eMtshezi







laseMtshezi







3. I-Old Agricultural



EsiFundazweni



iSiza 149 eMtshezi



T5388/1895



Hall, ku Harding















Street, eMtshezi















4. I-Bloukrans



IyiGugu



I-Grondbrief







Battlefield, iPulazi i-







No.398/98 van







Rama 929,







restant van restant







esiFundeni







van Rama, Weenen







saseMtshezi: i-







en grondbrief







Bloukrans Memorial







No.2909/31 onder















do. No. 2 van C.2















van Rama, Weenen







5. I-Saailaer, iPulazi



IyiGugu



iPulazi i-Saay Lager



T8467/1989



i-Zaay Lager 1199,







No.1199,







esiFundeni







esiFundeni







saseMtshezi







saseMtshezi







6. I-Marianne



IyiGugu



iNgxenye ye-Wilde



T68188/2004



Church Ruins,







Perde Vlei 1004







ePulazini i-Doveton,







(njengamanje







esiFundeni







esiyaziwa nge











74

esiFundeni





esiyaziwa nge-





saseMtshezi





Doveton),











esiFundeni sase-











Weenen





7. I-Greystone,



IyiGugu



iNgxenye 19

T6212/1995



iPulazi i-Vegt Lager







(iNgxenye ka A)





801, esiFundeni







yepulazi i-Vegt





saseMtshezi







Lager 801,













esiFundeni sase-













Weenen





8. I-Brynbella



IyiGugu



"Imingcele

T9331/1996



Battlefield Stone







yamapulazi i-





Wall, AmaPulazi i-







Glenello (prev





Glenbello kanye ne







Tamboekies Kraal)





Stockton,







kanye ne Stockton

T14571/2004



esiFundeni







(prev Zuurbraak),





saseMtshezi







esiFundeni sase-













Weenen"





9. I-Settler Cottage,



IyiGugu



iSiza 126  eLokishini

T44964/2001



ku 87 Lorne Street,







laseMtshezi





eMtshezi













10. I-Bartle House,



IyiGugu



iSiza 139 e-Frere

T40169/2004



St Gregory College,













esiFundeni













saseMtshezi













11. I-Hattingsvlakte



IyiGugu



iNgxenye yePulazi i-

T66910/2002



2829DD19 kanye







Hattings Vlakte





no 22, iPulazi i-







5865, esiFundeni





Hatting Vlakte 5865,





sase-Weenen





esiFundeni













saseMtshezi













12.I-Ambleside



IyiGugu



iNgxenye 18

T3644/1997



Military Cemetery /







(yokuyi-6) epulazini





National Garden of







i-Varkens Fontein





Remembrance







1138, esiFundeni













sase -Weenen





13. I-Coolamgause



IyiGugu



(a) Iphansi 1 leSiza

T16792/1995 no



Building, ku-Retief







66

T16791/1995



Street,







(b) Iphansi  2l leSiza





e-Weenen







66, eLokishini













lase-Weenen





14. I-Abdoolgafoor



IyiGugu



(a) Iphansi 1 leSiza

T16792/1995 no



Goolamsahib







66

T16791/1995



Arabian Merchant,







(b) Iphansi 2 leSiza





ku-Retief Street,







66, eLokishini





e-Weenen







lase -Weenen





3. UMasipala weNdawo yasoKhahlamba







Indawo



Indawo enomlando



Isiza/Inombolo



Incazelo

Ukuma kwendawo

eyiGugu



noma isakhiwo



yepulazi



yeTayitela

echazwe kwibalazwe





esinomlando









ngokohlelo lwe-GPS





IGugu (isigaba 50);















esiFundazweni















(isigaba 51)











1. I-Spioenkop



EsiFundazweni



iNgxenye 11 (yoku-2)



T3552/1977



Battlefield,







yepulazi i-Rhenoster







ePulazini i-







Fontein No.1051,







Rhenoster







esiFundeni sase-Klip













75

Fontein 1051



River . . .









umbonisomdwebo









SG 1764/1976





2. I-Mhlwazini

EsiFundazweni

iNgxenye yepulazi i-

T2758/1963



Cave



Solarcliffs 11454,





2829CD57,



esiFundeni sase-





ePulazini i-



Bergville





Solarcliffs









11454









3.  I-Anglo-Boer

EsiFundazweni

iSiza  233 e-Bergville

T15792/1977



War









Blockhouse,









ku-Sharrat









Street, e-









Bergville









4. I-Retief’s

IyiGugu

Iphansi  leNgxenye A

T29933/1995



Pass, ePulazini



yepulazi i-Scheepers





i-Scheepers



Hoek 11337 kanye ne





Hoek 11337



Ngxenye yeNsalela

T14024/1982



kanye ne-Bethel



yepulazi i-Bethel

T3190/1987



2186



2186,

T33693/2001







esiFundeni sase-Klip

T4888/1979







River, njengoba









kukhonjisiwe









eMhlabeni womuntu









osebenza









ngesivumelwano









okumbonisomdwebo









SG 4122/1975 kanye









no SG 4123/1975





5.

IyiGugu

iNgxenye 8 (manje

T37174/1994



uMgoduyanuka



osekuyiNsalela)





2829CB6,



yepulazi i-Zuurlager





ePulazini i- Zuur



1040, esiFundeni





Lager 1040



sase-Bergville











J. UMasipala wesiFunda saseMzinyathi (DC 24), usungulwe yiSaziso sesiFundazwe No. 351 mhla ziyi- 19 Mandulo 2000, kamuva esachitshiyelwa yiSaziso sesiFundazwe No. 462 lu-1 kuZibandlela 2000, iSaziso sesiFundazwe No. 501 mhla zingama-29 kuZibandlela 2000, iSaziso sesiFundazwe No. 97 mhla ziyi-15 kuNdasa 2001, iSaziso sesiFundazwe No. 135 mhla ziyi-12 kuMbasa, 2001, iSaziso sesiFundazwe No. 299 mhla ziyi-13 kuNcwaba 2001, iSaziso sesiFundazwe No. 461 mhla ziyi-13 kuZibandlela 2001, iSaziso sesiFundazwe No. 219 mhla zingama-20 kuNhlangulana 2002, iSaziso sesiFundazwe No. 329 mhla zi-5 kuMandulo 2002, iSaziso sesiFundazwe No. 468 mhla zi-4 kuZibandlela 2002 kanye neSaziso sesiFundazwe mhla zingama-30 kuNhlangulana 2003.











1. UMkhandlu weNdawo yase Ndumeni



Indawo eyiGugu

Indawo

Isiza/Inombolo

Incazelo yeTayitela

Ukuma kwendawo



enomlando

yepulazi



echazwe kwibalazwe



noma isakhiwo





ngokohlelo lwe-GPS



esinomlando









IGugu (isigaba









50);









esiFundazweni









(isigaba 51)







1. I-Ryley’s Hill, ku

EsiFundazweni

iNgxenye yeSiza 1

T2025/1938







76

79 Karel Landman



eeMhlabeni





Street, e-Dundee



weDolobha lase-









Govt Extension e-









Dundee Proper





2. I-Talana

EsiFundazweni

iNgxenye 727





Battlefield, ePulazini



yepulazi i-Dundee





i- Dundee 4339: e-



4339, esiFundeni





Talana Museum



sase-Klip River





3. I-Talana

IyiGugu

iNgxenye ye-Ptn

T1519/1951



Battlefield, iPulazi i-



348 epulazini i-





Dundee 4339: e-



Dundee 4339





Thornley Homestead









4. I-Magistrate’s

EsiFundazweni

iSiza 1374 e-

T13250/1995



Court kanye



emhlabeni





nesiTeshi



weDolobha





samaPhiyisa,



lase-Dundee





ku-Gladstone (Cnr









Beaconsfield) Street,









e-Dundee









5. i-Dundee High

EsiFundazweni

iSiza 1335 e-

T2612/1904



School, ku-Tatham



Dundee





Street, e-Dundee









6. I-Old Swedish

IyiGugu

(a) iSiza 1201,

No T/D no.



Mission, ku 77



eLokishini lase-

Mref



McKenzie Street, e-



Dundee

1990 0044 0218



Dundee: Wesleyan



(b)ISiza 1202,

kanye no 0219



Church



eLokishini lase-









Dundee,









esiFundeni sase-









Klip River





7. I-Judith Dutch

IyiGugu

iNgxenye A

T31685/1997



Reformed Church



yepulazi i-





kanye ne-Cemetery,



Paddafontein





ePulazini i-



(No.3214)





Paddafontein



ukwahlukanisa









Umsinga









nesiFunda









sase-Klip River





8. I-Coniston, ku 5

IyiGugu

iNgxenye 10

T13023/2002



Harvey Place, e-



yeSiza 2160 e-





Dundee



Dundee





9. I-Pearson House,

IyiGugu

iNsalela yeSiza

T31240/1983



ku 46 Tatham Street,



1338 eLokishini





e-Dundee



lase-Dundee





10. I-Old Boswell’s

IyiGugu

iSiza  616, e-

T26587/1998



Store, ku 74



Dundee





Gladstone (Cnr









Beaconsfield) Street,









e-Dundee









11. I-Apostolic Faith

IyiGugu

iSiza 579, e-

T8016/1994



Mission Church, ku



Dundee





17 Gray Street, e-









Dundee









12. I-The Hollies, ku

IyiGugu

iSiza 4335,

T14460/1998



29-31 Union Street,



Borough of Dundee





e-Dundee









13. I-Karel Landman

IyiGugu

" eSizeni" sepulazi

T31823/1991



House, ePulazini i-



i-Uithoek No.1335,





Uithoek 1335



esiFundeni









sase-Klip River













77



2. UMkhandlu weNdawo yaseNquthu



Indawo eyiGugu

Indawo

Isiza/Inombolo

Incazelo yeTayitela

Ukuma kwendawo



enomlando

yepulazi



echazwe kwibalazwe



noma isakhiwo





ngokohlelo lwe-GPS



esinomlando









IGugu (isigaba









50);









esiFundazweni









(isigaba 51)







1. Isandlwana

EsiFundazweni

uMbonisomdwebo

P.T.O.



Battlefield



S.G. 549/1972

iNkomba yeFayela







okwi Reserve 18,

No. 9/5/15/20 kanye







No.7638,

no 21







esiFundeni sase

yango 94.10.21







Nquthu





2. I-Prince Imperial

IyiGugu

I-Native Reserve

P.T.O.



Memorial



No.18, e-Zululand

iNkomba yeFayela







(sic)

No. 9/5/15/15









yamhla ziyi-19-4-94



















3. UMkhandlu weNdawo yaseMsinga



Indawo eyiGugu

Indawo

Isiza/Inombolo

Incazelo yeTayitela

Ukuma kwendawo



enomlando

yepulazi



echazwe kwibalazwe



noma isakhiwo





ngokohlelo lwe-GPS



esinomlando









IGugu (isigaba









50);









esiFundazweni









(isigaba 51)







1. I-Shiyane/Rorke’s

EsiFundazweni

Ingxenye yepulazi

T11007/1981



Drift Battlefield,



i-Mchjeane 2254





iPulazi i-Oscarsberg



(eyaziwa ngokuthi





2254



i-Oscarsberg)











4. UMkhandlu weNdawo yase Mvoti



Indawo eyiGugu

Indawo

Isiza/Inombolo

Incazelo

Ukuma kwendawo echazwe



enomlando

yepulazi

yeTayitela

kwibalazwe ngokohlelo lwe-



noma isakhiwo





GPS



esinomlando









IGugu (isigaba









50);









esiFundazweni









(isigaba 51)







1. I-General Louis

EsiFundazweni

iNgxenye B ka

T1504/1940



Botha’s Birthplace,



G wase-





e-Greytown



Hartebeest









Vlagte









No.1355,









esiFundeni









sase-Mvoti









(manje









iNgxenye 31









78





ka...)





2. I-Greytown

EsiFundazweni

Iphansi 1

i-No. T/D no.



Museum, ku 68 Scott



leSiza 138

Mref



(Cnr Durban) Street,



kanye

1990 0047 1268



e-Greytown



nephansi 1

kanye no 1270







leSiza 139









eLokishini









lase-Greytown





3. I-Town Hall, ku

EsiFundazweni

iSiza 407 e-





37-47 Bell (Cnr Pine)



Greytown





Street,









e-Greytown









4. I-Hermannsburg

IyiGugu

iNsalela

T54638/2000



Mission Houses, i-



yepulazi lase-





Hermannsburg



Perseverance





School,



1324 eduze





e-Hermannsburg



kwase -









Kranskop,









esiFundazweni









saseNatali





5. I-Ruins of Fort

IyiGugu

iSiza A

T1613/1995



Ahrens, iPulazi i-



sepulazi i-





Perseverence 1324,



Perseverance,





e-Hermannsburg



esiFundeni









sase Mvoti,









esiFundazweni









saseNatali





6. I-Hermannsburg

IyiGugu

iNgxenye 29

T18534/1969



Lutheran Church, e-



yepulazi i-





Hermannsburg



Perseverance









1324









esiFundeni









saseMvoti





7. I-Balmoral

IyiGugu

iNgxenye

T7166/2004



Farmhouse kanye



yepulazi i-





ne-Stables, eduze



Balmoral





kwase-Rietvlei,



13347,





esiFundeni



esiFundeni





saseMvoti



saseMvoti











K. UMasipala wesiFunsa saseMgungundlovu (DC 22), usungulwe yiSaziso sesiFundazwe No. 352 mhla lu-1 kuZibandlela 2000, kamuva esachitshiyelwa yiSaziso sesiFundazwe No. 462 ziyi-19 kuZibandlela 2000, iSaziso sesiFundazwe No. 501 mhla zingama-29 kuZibandlela 2000, iSaziso sesiFundazwe No. 97 mhla ziyi-15 kuNdasa 2001, iSaziso sesiFundazwe No. 135 mhla ziyi-12 kuMbasa, 2001, iSaziso sesiFundazwe No. 299 mhla ziyi-13 kuNcwaba 2001, iSaziso sesiFundazwe No. 461 mhla ziyi-13 kuZibandlela 2001, iSaziso sesiFundazwe No. 257 mhla ziyi-11 kuNtulikazi 2002, iSaziso sesiFundazwe No. 350 mhla ziyi-19 kuMandulo 2002, iSaziso sesiFundazwe No. 468 mhla zi-4 kuZibandlela 2002 iSaziso sesiFundazwe No. 494 mhla zingama-30 kuNhlangulana 2003 kanye neSaziso No. 1261 mhla ziyi-7 kuMfumfu 2004.





1. UMkhandlu weNdawo uMngenil



Indawo

Indawo enomlando

Isiza/Inombolo

Incazelo yeTayitela

Ukuma kwendawo

eyiGugu

noma isakhiwo

yepulazi



echazwe



esinomlando





kwibalazwe



IGugu (isigaba 50);





ngokohlelo lwe-GPS



esiFundazweni









(isigaba 51)







1. I-Howick

EsiFundazweni

Isithombe sokuba i-









79

Waterfall,



Howick iNgena





ku-Falls View



ngaphansi





Drive,



kwesiKhumbuzo





e-Howick



sombonisomdwebo









No.5325/51









(ayibhalisiwe?)





2. I-Howick

EsiFundazweni

iNsalela yeSiza 7, e-

T7385/1977



Museum (Old



Howick





Howick Clinic),









ku 24 Morling









Street,









e-Howick









3. I-Cedara

EsiFundazweni

iNsalela yePhansi 1

T1630/1902



College,



le-Drie Fonteinen





ePulazini i-Drie



952, esiFundeni





Fonteinen 952,



sase Mgungundlovu





esiFundeni









sase-Lions









River: e-Old









Hostel Building









4. I-Owthorne

EsiFundazweni

iNgxenye A yepulazi

T3189/1947



House,



i-Bosch Hoek 973,





ePulazini i-



esiFundeni sase-





Bosch Hoek



Mgungundlovu





973,









esiFundeni









sase-Lions









River









5. I-Mandela









Capture Site,

AYIKAMENYEZELWA

AWUKHO





esiFundeni



UMHLABA





sase-Lions



OSUTHOLAKELE





River









6. I-St John’s

IyiGugu

iNgxenye 132





Gowrie



yepulazi i-Gowrie

T36569/2000



Presbyterian



No.1930





Church, e-









Nottingham









Road,









esiFundeni









sase-Lions









River









7. I-Tweedie

IyiGugu

iNgxenye yepulazi i-

T39418/2002



Hall, ePulazini i-



Tweedie Hall 11880,





Tweedie Hall



esiFundeni sase-





11880,



Mgungundlovu





esiFundeni









sase-Lions









River









8. I-Tweedie

IyiGugu

iNgxenye 404

T16382/1997



Research



yepulazi i-Allemans'





Station,



Drift 950 (manje . . .





ePulazini i-



Riversdale 950),





Riversdale 950,



Midmar Indawo





esiFundeni



eseMthethweni,





sase-Lions



esiFundeni sase-





River



Mgungundlovu





9. I-Fairfell

IyiGugu

iNgxenye 2 yeSiza

T33539/2003



Farmstead, ku



755, e-Howick





Shafton Road,









e-Howick









10. I-Aird

IyiGugu

iNsalela yeNgxenye

T32907/1999







80

Farmhouse,



31 yesiza e-





esiFundeni

IBHALWE PHANSI

Petrusstroom 954





sase- Lions









River















2. UMkhandlu weNdawo yaseMkhambathini



Indawo

Indawo

Isiza/Inombolo

Incazelo yeTayitela

Ukuma kwendawo

eyiGugu

enomlando

yepulazi



echazwe kwibalazwe



noma isakhiwo





ngokohlelo lwe-GPS



esinomlando









IGugu (isigaba









50);









esiFundazweni









(isigaba 51)







1.

EsiFundazweni

iNgxenye 27

T11709/1990



Umhlathuzana



yepulazi i- Kirkfalls





Rock Shelter



14227 esiFundeni





2930DD98,



sase-Camperdown





ePulazini i-









Kirkfalls 14227









2. ILokishi

IyiGugu

ITshe

T16541/1895



lase-Cycads,



lesiKhumbuzo





Monteseel



elise-Monteseel









Cycads, kwa B









epulazini i-Kafirdrift









No. 906,









esiFundeni sase-









Mgungundlovu









kumbonisomdwebo









S.G. No. 5799/51





3. UMkhandlu weNdawo yaseMshwathi





Indawo



Indawo



Isiza/Inombolo



Incazelo yeTayitela

Ukuma kwendawo

eyiGugu



enomlando



yepulazi





echazwe kwibalazwe





noma isakhiwo









ngokohlelo lwe-GPS





esinomlando















IGugu (isigaba















50);















esiFundazweni















(isigaba 51)











1. I-Lutheran



EsiFundazweni



iNgxenye 33



T3723/1990



Church, e-New







yepulazi i-







Hanover







Mooiplaats,















No.1315























4. UMkhandlu weNdawo yaseMpofana



Indawo eyiGugu

Indawo

Isiza/Inombolo

Incazelo

Ukuma kwendawo





81



enomlando

yepulazi

yeTayitela

echazwe kwibalazwe



noma isakhiwo





ngokohlelo lwe-GPS



esinomlando









IGugu (isigaba









50);









esiFundazweni









(isigaba 51)







1. I-Helen Bridge, i-

EsiFundazweni

. . . isiqephu





Weston, esiFundeni



saseKhaya





sase-Mooi River



ebizwa ngokuthi









i-Helen Bridge,









ukuba ibe









yingxenye









yoMhlaba









wedolobha









lase-Mooi River,









esiFunderni









sase -Weenen





2. I-Military

EsiFundazweni

iSiza 432, e-Mooi

T11102/1927



Cemetery / I-



River





National Garden of









Remembrance,









esiFundeni









sase-Mooi River









3.  I-Weston

IyiGugu

iPulazi i-Weston

G5/1954



Agricultural College:



Training School





e-Doctor’s Quarters



13981,









esiFundeni









sase-Weenen





4. I-Weston

IyiGugu

iPulazi i-Weston

G5/1954



Agricultural College:



Training School





e-Commandant’s



13981,





House



esiFundeni









sase -Weenen





5. I-St Theresa

IyiGugu

iNgxenye 1

T3246/1922



Roman Catholic



yeSiza  2, e-Mooi





Church



River















5. UMkhandlu weNdawo yaseMpendle



Indawo eyiGugu

Indawo

Isiza/Inombolo

Incazelo

Ukuma kwendawo echazwe



enomlando noma

yepulazi

yeTayitela

kwibalazwe ngokohlelo lwe-



isakhiwo





GPS



esinomlando









IGugu (isigaba 50);









esiFundazweni









(isigaba 51)







1. I-Collingham

IyiGugu

iNsalela yepulazi

T14577/1986



Shelter 2929BD,



FP.37 No.7649

No T/D on



ePulazini i-FP36





eyokugcina



7648, esiFundeni





Mref 1995



saseMpendle





1013 0996









6. UMkhandlu weNdawo yaseRichmond





Indawo eyiGugu

Indawo

Isiza/Inombolo

Incazelo

Ukuma kwendawo





82



enomlando

yepulazi

yeTayitela

echazwe kwibalazwe





noma isakhiwo





ngokohlelo lwe-GPS





esinomlando











IGugu (isigaba











50);











esiFundazweni











(isigaba 51)









1. I-Blarney Cottage,

EsiFundazweni

iNgxenye 2

T23889/1993





IPulazi i-Dunbar



yepulazi i-Farm







Estate 1478,



Dunbar Estate







esiFundeni sase



1478,







Richmond



esiFundeni











sase-Richmond







2. IPulazi i-Dunbar



iNsalela

T20136/2001





Estate 1478:

INDAWO

yeNgxenye  2







eNDaweni

YEZOKONGIWA

yePulazi i-







yezoKongiwa

(EsiFundazweni)

Dunbar Estate







esiFundeni sase



No.1478,







Richmond



IsiGaba











sokuBhaliswa











ngu-FT, eNatali







3. I-Richmond kanye

EsiFundazweni

iSiza 219 e-

T24294/1981





ne- Byrne District



Richmond







Museum, ku 46











Victoria (Cnr Chilley)











Street, e-Richmond











4. I-Carnarvon

IyiGugu

iSiza 272,

T30368/1998





Masonic Lodge, ku



eLokishini







57 Russel Street, e-



lase-Richmond







Richmond











5. I-Lynmouth

IyiGugu

iNsalela

T17263/1969





Glacial Pavement,



yepulazi i-







ePulazini i-Hopewell



Hopewell 881,







881, esiFundeni



esiFundeni







sase-Richmond



sase-Richmond



















6. I-Baynesfield

IyiGugu

iNsalela

T223/1879





Estate: e-Baynes



yepulazi i-Nels







House



Rust 849,











esiFundeni











sase-Richmond







7. I-Baynesfield

IyiGugu

iNsalela

T223/1879





Estate: e-Old Nel’s



yepulazi i-Nels







Rust Dairy



Rust 849,











esiFundeni











sase-Richmond







8. I-Baynesfield

IyiGugu

iPulazi i-

T47900/2000





Estate: e-First Cattle



Meyer's Hoek







Dip



847, esiFundeni











sase-Richmond







9. I-Baynesfield

IyiGugu

iNgxenye

T223/1879





Estate: e-Joseph



yepulazi i-Nels







Baynes Mausoleum



Rust 849,











esiFundeni











sase-Richmond















7. UMkhandlu weNdawo yaseMsunduzi









83

Indawo eyiGugu

Indawo

Isiza/Inombolo

Incazelo yeTayitela

Ukuma kwendawo





enomlando

yepulazi





echazwe kwibalazwe





noma







ngokohlelo lwe-GPS





isakhiwo













esinomlando













IGugu (isigaba













50);













esiFundazwe













ni (isigaba 51)











1. I-Church of the

EsiFundazweni

Iphansi 1 leSiza

T4092/1936

kanye





Covenant, ku-



2534 kanye

no







Church Street,



nePhansi 1

T12924/1966







eMgungundlovu



leSiza 2571,













eMgungundlovu









2. I-Church of the

INHLOSO











Covenant: e-

YOBUGUGU











Voortrekker Pulpit

(EsiFundazwe













ni)

























3. I-Old Government

EsiFundazweni

(a)  iNsalela

T350/1853







House, ku 1



yeSiza 2501









Longmarket Street,



kanye ne









eMgungundlovu



(b) Nsalela













yeSiza 2502













eMgungundlovu









4. I-Old Natal

EsiFundazweni

iNsalela yeSiza

G20/1955







Houses of



2569









Parliament, ku 245



eMgungundlovu









Longmarket Street,













eMgungundlovu













5. I-Old Voortrekker

EsiFundazweni

" . . . i-World's









Road, ku-World’s



View Road",









View Road,



(eMgungundlovu)









eMgungundlovu













6. I-City Hall, ku 260

EsiFundazweni

Iphansi









Commercial (Cnr



yeNsalela









Church) Road,



yeNgxenye ye-









eMgungundlovu



"Market Square"













yase-













Mgungundlovu









7. I-Old Longmarket

EsiFundazweni

iNsalela yeSiza









Street Girls School



35,









(Voortrekker



eMgungundlovu









Museum), ku 351













Longmarket (Cnr













Boshoff) Street,













eMgungundlovu













8. I-Clark House

EsiFundazweni

iNsalela yeSiza

T23352/1999









kanye ne-Victoria



80 somhlaba











Hall, Maritzburg



weDolobha











College,



eMgungundlovu











eMgungundlovu















9. I-Publicity House,

EsiFundazweni

INgxenye 1

T12509/1935









ku 117 Commercial



yeSiza 2526











(Cnr Longmarket)



eMgungundlovu











Road,















10. I-Old

EsiFundazweni

iNsalela yeSiza

T1112/1986









Presbyterian Church,



24A,











ku 248 Church



ku-Longmarket











Street,



Street,











eMgungundlovu



eMgungundlovu

















84

11. I-Voortrekker

EsiFundazweni

iNsalela









House Museum, ku



yeNgxenye 2 ka









333 Boom (Cnr



D ku 333 Boom









Claybourne) Street,



Street,









eMgungundlovu



eMgungundlovu









12. I-Russel High

EsiFundazweni

iSiza 13; IZiza









School, ku 127 Berg



2,3,4 kanye









(Cnr Chapel) Street,



neNsalela yeSiza









eMgungundlovu



14; kanye













neNsalela yeSiza













15, ku Berg













Street,













eMgungundlovu









13. I-Old YMCA

EsiFundazweni

INgxenye 2

T3979/1942







Building, ku 195



yeSiza 2519,









Longmarket Street,



eMgungundlovu









eMgungundlovu













14. I-Natal Botanical

EsiFundazweni

(a) iNsalela

T18945/1970







Gardens (kanye ne



yeSiza 212









Plane Tree Avenue),



kanye ne









eMgungundlovu



(b) Nsalela













yeNgxenye 26













yokuShintshwa













kwe-Odinensi













yoMhlaba,













eDolobheni lase -













Mgungundlovu









15. I-Girls’ High

EsiFundazweni

iNsalela

T4661/1966







School, ku-



yeNgxenye 6

T63551/2005







Alexander Road,



yeSiza 374,









eMgungundlovu



eMgungundlovu









16. I-Old Natal

EsiFundazweni

iSiza 1913

T1890/1903







University Central



eMgungundlovu









Block, ku-King













Edward Avenue,













eMgungundlovu













17.I- Main Post

EsiFundazweni

iZiza 2622 kanye

T839/1899







Office, ku 232



ne 2623,









Longmarket Street,



eDolobheni lase-









eMgungundlovu



Mgungundlovu









18. I-Reid's Building,

EsiFundazweni

INgxenye 4 (5

No T/D No.







ku 214 Longmarket



kanye no 6)

Mref







(Cnr Club) Street,



yeSiza 2621

1990 0096 1037







eMgungundlovu



eMgungundlovu























19. I-Old Remedial

EsiFundazweni

(i) iSiza 2731

T816/1864







Model Primary



(ii) iNgxenye 2

T815/1864







School, ku 310 Loop



yeSiza  2730

Street,



kanye ne

T815/1864













eMgungundlovu



(iii) Ngxenye 3













yeSiza 2730,













eDolobheni lase-













Mgungundlovu









20. I-Town Hill

EsiFundazweni

" … iziqeshana



T1585/1916







Hospital, ku-Town



ezithile zomhlaba











Bush (Cnr Hyslop)



zaziwa ngokuthi i-











Road,



Kingsbury" (manje











eMgungundlovu:



zaziwa ngokuthi











i-Old Victorian kanye



iSiza 1860),











ne-Old North Park



eMgungundlovu











Buildings















21. I-Old Pentrich

EsiFundazweni

Iphansi leNgxenye



T2741/1905











85

Railway Station,



1 yeSiza 198,





ku-Woods Road,



eMgungundlovu





eMgungundlovu









22.I-Scottsville

EsiFundazweni

( i) iSiza 74  kanye





Primary School,



ne





ku-King Edward



(ii) Nsalela yeSiza





Avenue,



20 kuma-Suburb





eMgungundlovu



ase-Scottsville,









eMgungundlovu





23. I-Old Harvard

EsiFundazweni

iNgxenye D ye-





Boys School,



Outspan No. 3





ku-Havelock Road,



eMgungundlovu





eMgungundlovu









24. I-Loop Street

EsiFundazweni

iSiza 2623,

T839/1899



Police Station,



eMgungundlovu





ku-Loop (Cnr









Murray) Street,









eMgungundlovu









25. I-Alexandra

EsiFundazweni

(  i)  iNgxenye 5

T38/1888



Road Police Station,



yeSiza 1 yeZiza





ku-Alexandra (Cnr



zama-25,

T28/1897



Lindup Road),



( ii)  iNgxenye 13





eMgungundlovu



ye-11 yeSiza sama

T680/1906







25, kanye ne









(iii)  Nsalela 11









yeSiza 25,









eMgungundlovu





26. I-Fort Napier,

EsiFundazweni

… esendaweni

T7095/1944



ku-Devonshire Road,



yeNgxenye yeSiza





eMgungundlovu: e-



3127





Officers’ Mess



eMgungundlovu





27 I-Fort Napier,

EsiFundazweni

iNgxenye A ye-





ku-Devonshire



Odinensi





Road,



yoMhlaba,





eMgungundlovu: St



eMgungundlovu





George’s Garrison









Church









28. I-Fort Napier, ku

EsiFundazweni

iNsalela yeSiza

T7095/1944



Devonshire Road,



3127





eMgungundlovu:



eMgungundlovu





Historic Core









29. I-Colonial

EsiFundazweni

Iphansi 1 leSiza

T281/1866



Building, i-Old



2424





Umgeni Magistrate’s



eMgungundlovu





Court kanye ne Old









Police Quarters, ku









241 Church









(Pietermaritz) Street,









eMgungundlovu









30. I-Old State

EsiFundazweni

iNsalela yeSiza 13,

T1742/1897



Veterinary



eMgungundlovu





Laboratory: e-









Allerton









Laboratories, ku 458









Town Bush Road,









eMgungundlovu









31. I-Tatham Art

EsiFundazweni

iNgxenye 1 yeSiza

T1112/1986



Gallery kanye



2569





ne-Adjacent



eMgungundlovu





Gardens,









ku-Commercial









Road,













86

eMgungundlovu









32. I-Old Supreme

EsiFundazweni

iNgxenye 7 yeSiza

T5055/1993



Court, ku-College



80,





Road,



eMgungundlovu





eMgungundlovu









33. I-Old Merchiston

EsiFundazweni

iZIza  2778 kanye

T148/1913



School Boarding



no 2779





Hostel, ku 231

IBHALWE

eMgungundlovu





Prince Alfred Street,

PHANSI







eMgungundlovu









34. I-St Mary’s

EsiFundazweni

(a) iSiza 80,

T1112/167



Anglican Church,



ku-Burger Street,





ku-Commercial



eMgungundlovu





Road,









eMgungundlovu









(Old Grey’s Chapel)









35. I-Macrorie

IyiGugu

iSiza 2780

T1112/1067



House, ku 11 Loop



eMgungundlovu





(Cnr Pine) Street,









eMgungundlovu









36. I-Italian P.O.W.

IyiGugu

iSiza 1779



T11746/1998



Church, ku-Epworth



eMgungundlovu







Road,











eMgungundlovu











37. I-Christian

IyiGugu

iNgxenye 2 yeSiza



T4448/1946



Science Church, ku



15, ku Burger







204 Chapel (Cnr



Street,







Loop) Street,



eMgungundlovu







eMgungundlovu











38. I-Overpark, ku

IyiGugu

INgxenye 1yeSiza



T18611/1998



122 Loop Street,



3014







eMgungundlovu



eMgungundlovu







39. I-Sans Souci, ku

IyiGugu

INgxenye 1 yeSiza



T66887/2004



65 Trelawney Road,



1772,







eMgungundlovu



eMgungundlovu







40. I-Wayland, ku

IyiGugu

Iphansi 5



T38463/2002



149 Pietermaritz



(leNgxenye 1)







Street,



yeSiza 2314







eMgungundlovu



eMgungundlovu







41. I-Butine House,

IyiGugu

(a) iNgxenye 6



T8694/2002



ku 151 Pietermaritz



yeSiza 2314 kanye







Street,



ne







eMgungundlovu



(b) Ptn 7 yeSiza











2315











eMgungundlovu







42. I-Marian Villa, ku

IyiGugu

INgxenye 11



T29733/1993



282 Alexandra Road,



yeSiza 1232,







eMgungundlovu



eMgungundlovu







43. I-Old Satya

IyiGugu

iNgxenye







Vardhak Sabha



eMhlabeni







Crematorium, e-



weDolobha







Cremorne Cemetery,



eMgungundlovu.







eMgungundlovu



Grant No.











1687/1877







44. 238 Boom

IyiGugu

iSiza 2269



T19918/2005



Street, Central,



eMgungundlovu







eMgungundlovu

























87

45.  I-Conservatoire

IyiGugu

iNsalela yeSiza

(ingxenye ye)



de Hammerstein, ku



904

S.S. 293 ka '94



141 Alexandra Road,



eMgungundlovu

D264



eMgungundlovu





(????Sectional title)













46.  I-Norfolk Villa,

IyiGugu

iNgxenye  3 (ka 2)

T28006/1992



ku 196 Loop Street,



yeSiza 2719





eMgungundlovu



eMgungundlovu





47. I-Dorchester

IyiGugu

iNgxenye 5 yeSiza

T1169/1986



House, ku 190 Loop



2519





Street,



eMgungundlovu





eMgungundlovu









48. I-Old Prison, 2

IyiGugu

iSiza 1820

T12099/1995



Burger (Cnr Pine



eMgungundlovu





and Edendale









Street),









eMgungundlovu









49. 131 Pietermaritz

IyiGugu

iNgxenye 1 yeSiza

T22631/1988



(Cnr Deanery Lane)



2313





eMgungundlovu



eMgungundlovu





50. I-The Grove, 29

IyiGugu

iSiza 4 soMhlaba

T37976/2004



Riverton Road,

IBHALWE

weDolobha 298,





eMgungundlovu

PHANSI

eMgungundlovu





51 I-Old Merchiston

IyiGugu







School Boarding









Hostel, ku 231

IBHALWE







Prince Alfred Street,

PHANSI







eMgungundlovu



















































































88

IMEMORANDAMU NGEZINHLOSO ZOMTHETHOSIVIVINYO WAMAGUGU WAKWAZULU-NATALI, 2007



1. ISANDULELO



Lo Mthethosivivinyo uhlinzekela ukongiwa, ukuvikelwa kanye nokuphathwa kwamagugu aphathekayo esiFundazwe saKwaZulu-Natali.



UMthethosivivinyo usungula uMkhandlu osemthethweni ozokwengamela ukongiwa kwamagugu esiFundazweni futhi unquma izinhloso kanye nemisebenzi yalowo mkhandlu kanye nendlela ozophathwa, ozobuswa, ozohlinzekwa ngabasebenzi nozoxhaswa ngezimali ngayo.



Inhloso ngqangi yalo Mthethosivivinyo ukushabalalisa izinkinga okwahlangatshezwana nazo ngesikhathi kuqaliswa uMthetho wamaGugu waKwaZulu-Natali, 1997 (uMthetho No. 10 ka 1997), kanye nokuqinisekisa ukuba semthethweni kwezinyathelo ezathathwa kanye nemisebenzi eyenziswa ngaphandle kokushicilelwa kwemithethonqubo nguNgqongqoshe njengoba kuhlongoziwe eMthethweni.







2. UKUCHAZWA KOMSHWANA NGAMUNYE



Kafishane uMthethosivivinyo uhlinzekela lokhu okulandelayo:





Umshwana 1:



Umshwana 1 uchaza amagama asetshenziswe eMthethweni, ngenhloso yokuthibela noma yokwelula incazelo yalawo magama. Ngokwalo mshwana, lawo magama anikezwe incazelo nguMthetho wamaGugu kaZwelonke, 1999 (uMthetho No. 25 ka 1999), ayoba nencazelo efanayo. Lokhu kwenza ukuthi lo Mthetho ufane futhi uhambisane noMthetho wamaGugu kaZwelonke.



Umshwana 2:



Umshwana 2 uhlinzekela indawo esemthethweni okusebenza kuyona lo Mthetho, futhi uphinde ushiye isikhala sokusetshenziswa koMthetho kaZwelonke, lapho izinhlinzeko zalo Mthetho zingasebenzi.









89

Umshwana 3:



Lo mshwana ubeka umthwalo wokweseka imigomo ejwayelekile okukhulunywe ngayo kwiNgxenye 1 yeSahluko 1 soMthetho kaZwelonke, kwiLungu loMkhandlu oPhethe elibhekele ezamagugu kanye noMkhandlu.



Umshwana 4:



Umshwana 4 ugcizelela izinhlinzeko zeSahluko 3 soMthethosisekelo, ngokuphoqa iLungu loMkhandlu oPhethe elibhekele ezamagugu noMkhandlu, ukuthi balawule izindaba zamagugu ngohlaka lwenqubomgomo kazwelonke kanye nolwezinhlelo.







Umshwana 5:



Umshwana 5 usungula umgwamanda osemthethweni ozokwaziwa ngaMafa aKwaZulu-Natali, ongabopha noma uboshwe egameni lawo. Ngokwalo mshwana Amafa aKwaZulu-Natali alawulwa nguMthetho wokuPhathwa kweziMali zikaHulumeni, 1999 (uMthetho No. 1 ka 1999). Njengoba lo mgwamanda usuvele ukhona ngokoMthetho osuchithiwe, Amafa aKwaZluu-Natali asefakiwe ohlwini lwezinhlaka zikahulumeni wesifundazwe eNgxenyeni C yoHlelo 3 yooMthetho wokuPhathwa kweziMali zikaHulumeni.



Umshwana 6:



Umshwana 6 uhlinzekela izinhloso zaMafa aKwaZulu-Natali okubandakanya, phakathi kokunye, ukongiwa kanye nokuvikelwa kwamagugu aphathekayo esiFundazwe.



Umshwana 7:



Umshwana 7 uhlinzekela amandla kanye nemisebenzi yoMkhandlu. Kusemqoka ukuqaphela ukuthi imisebenzi yoMkhandlu ayigcini nje ngaleyo ehlinzekelwe kulo Mthetho, kodwa ibandakanya amandla kanye nemisebenzi ebekwe kwiziphathimandla zamagugu zeziFundazwe ngokoMthetho kaZwelonke.



Umshwana 8:



Umshwana 8 uhlinzekela uhlobo lwabantu abalungele ukuphakanyiswa kanye nokuqokwa njengamalungu oMkhandlu. Lo mshwana uphinde uhlinzekele





90

ukuqokwa kwethimba lokuhlunga yiLungu loMkhandlu oPhethe elibhekele ezamagugu, elizocubungula iziphakamiso ezitholakele ngokomshwana 10(1).



Umshwana 9:



Lo mshwana uhlinzekela isikhathi sokuba sesikhundleni samalungu oMkhandlu. Lo mshwana kumele ufundwe nezinhlelo zesikhashana ezihlinzekelwe esigabeni 66.







Umshwana 10:



Umshwana 10 udinga ukuthi iLungu loMkhandlu oPhethe elibhekele ezamagugu, lisebenzise indlela enqunyiwe lifinyelele esibalweni esiphezulu sezakhamizi zeziFundazwe, limeme iziphakamiso zoMkhandlu.



Umshwana 11:



Umshwana 11 uhlinzekela ukudalulwa kokuhlomula ngokwezezimali kanye nokunye ngabantu abaphakanyiselwe ukuqokwa njengamalungu oMkhandlu. Ukudalulwa kokuhlomula kuyinto eqhubekayo futhi iNhloko yoMnyango kumele igcine irejista lalokho kuhlomula okudaluliwe.



Umshwana 12:



Ngokwalo mshwana, ukwehluleka ukudalula ukuhlomula ngokwezezimali okuhlongozwe emshwaneni 11 kuyicala, futhi iLungu loMkhandlu oPhethe kumele lithathele lowo muntu othintekayo izinyathelo zokuqondisa izigwegwe.



Umshwana 13:



Umshwana 13 udinga ukuthi iLungu loMkhandlu elinentshisekelo odabeni, noma ngabe ngokuqondile noma ngokungaqondile, lihoxe uma kudingidwa lolo daba.



Umshwana 14:



Umshwana 14 uhlinzekela izikhala ezingavela ngenxa yokungafaneleki, yokwehluleka ukwethamela imihlangano elandelanayo ngaphandle kwemvume, noma ukukhishwa esikhundleni. Uphinde ubeke ukuthi kudingeka isikhathi sokukhipha isaziso uma iLungu loMkhandlu lishiya phansi isikhundla ngaphambi kokuphela kwesikhathi sokuqokwa kwalo.





91

Umshwana 15:



Umshwana 15 uhlinzekela imihlangano kanye nezinqubo zalowo mhlangano woMkhandlu. Ngokwalo mshwana, uMkhandlu ungaphinde umeme amalungu abasebenzi boMkhandlu kule mihlangano, njengoba uMkhandlu ungabona kufanele.







Umshwana 16:



Ngokwalo mshwana uMkhandlu ungasugula ikomidi noma amakomidi ukuze asize uMkhandlu ekwenzeni imisebenzi yawo. La makomidi asebenza ngendlela enqunywe uMkhandlu.



Umshwana 17:



Ngaphezu kwemisebenzi yoMkhandlu kanye nalawo makomidi ahlongozwe esigabeni 16, kunezinhlinzeko zezigaba 3, 4, 5 no 7 zoMthetho wamaKhomishana waKwaZulu-Natali, 1999 (uMthetho No. 3 ka 1999), kanye namandla okuhlola umhlaba noma izakhiwo njengengxenye yokuphathwa kwamagugu.







Umshwana 18:



Ngokwalo mshwana, abasebenzi boMkhandlu, abaqokelwe lokho yisiKhulu esiPhezulu, kumele bahlinzeke umsebenzi wokuphatha nowobubhalane eMkhandlwini kanye nasemakomidini awo.



Umshwana 19:



Umshwana 19 uhlinzekela amaholo amalungu oMkhandlu kanye nokubuyisela amalungu oMkhandlu izindleko angene kuzona kanye namakomidi awo ahlongozwayo.



Umshwana 20:



Umshwana 20 uhlinzekela ukuqokwa kwesiKhulu esiPhezulu okumele siphinde sisayine isivumelwano sokusebenza noMkhandlu.



Umshwana 21:



Umshwana 21 uhlinzekela imisebenzi yesiKhulu esiPhezulu.







92

Umshwana 22:



Umshwana 22 uhlinzekela ukuqokwa kwabasebenzi boMkhandlu yisiKhulu esiPhezulu ngokubonisana noMkhandlu.



Umshwana 23:



Ngokwalo mshwana, amalungu abasebenzi boMkhandlu angasiswa noma adluliselwe nguHulumeni eMkhandlwini.



Umshwana 24:



Umshwana 24 uhlinzekela lokho Okuthathwa njengemithombo yezimali zoMkhandlu. Ngokwalo mshwana, isiKhulu esiPhezulu kumele, ngokuvumelana neLungu loMkhandlu oPhethe elibhekele ezezimali kanye noMkhandlu, sivule i- akhawunti yasebhange yoMkhandlu.



Umshwana 25:



Umshwana 25 uthweswa isiKhulu esiPhezulu umthwalo wokubheka izimali maqondana nezimali zoMkhandlu.



Umshwana 26:



Umshwana 26 uhlinzekela ukucwaningwa kwezitatimende zezimali zoMkhandlu kanye nokwethulwa kombiko wemisebenzi yawo ngaphambi kwesiShayamthetho sesiFundazwe kanye neKomidi leziKhundla.



Umshwana 27:



Umshwana 27 unikeza uMkhandlu amandla okuthola nokuchitha impahla engenakususwa.



Umshwana 28:



Umshwana 28 uhlinzekela, ngezinhloso zokuthathela uMkhandlu izinyathelo zomthetho, izinhlinzeko zoMthetho wokuThathela iziNyathelo zoMthetho ezinye iziNhlaka zikaHulumeni, 2002 (uMthetho No. 40 ka 2002), ziyasebenza eMkhandlwini.













93

Umshwana 29:



Umshwana 29 uvimbela abantu ekudaluleni ulwazi oluyimfihlo mayelana noMkhandlu, ngaphandle uma lokho kudalula kwenziwa ngokomthetho noma ngokomyalelo wenkantolo.



Umshwana 30



Umshwana 30 uvimbela ukusetshenziswa okungagunyaziwe kwegama, kwesifinyezo, kwamalogo, kwezimpawu noma kwempahla esetshenziswa noma okungeyoMkhandlu.



Umshwana 31:



Umshwana 31 uhlinzekela ukusungulwa kweziGungu zamaGugu zaseKhaya endaweni eyenganyelwe ngumasipala wasekhaya, eziyizinhlaka ezisungulwe ngokuzithandela futhi ezingathathwa njengomuntu ngokomthetho.



Umshwana 32:



Umshwana 32 uhlinzekela imisebenzi yesiGungu samaGugu saseKhaya ebandakanya, phakathi kokunye, ukudidiyela ukuthuthukiswa, ukugqugquzelwa kwamagugu, aphathekayo naphilayo kanye nokugqugquzelwa kokuthuthukiswa komnotho okuphathelene namagugu esiFundazweni.



Umshwana 33:



Umshwana 33 uhlinzekela ukuthi iLungu loMkhandlu oPhethe kumele linqume uhlaka lokubusa lweziGungu zamaGugu zaseKhaya oluyohlinzekela ukuqokwa kwabantu, isikhathi sokuqokelwa ezikhundleni kanye nezikhathi zokubanjwa kwemihlangano yeziGungu zamaGugu zaseKhaya.



Umshwana 34:



Umshwana 34 uhlinzekela ukusungulwa kweziGungu zamaGugu zesiFundazweni endaweni eyenganyelwe ngumasipala wesifunda, eziyizinhlaka ezisungulwe ngokuzithandela futhi ezingathathwa njengomuntu ngokomthetho.



Umshwana 35:



Umshwana 35 uhlinzekela ukubunjwa kweziGungu zamaGugu zeziFunda.







94

Umshwana 36:



Umshwana 36 uhlinzekela amandla kanye nemisebenzi yeziGungu zamaGugu zeziFunda.



Umshwana 37:



Umshwana 7 uhlinzekela ukuthi iLungu loMkhandlu oPhethe kumele linqume uhlaka lokubusa lweziGungu zamaGugu zeziFunda.



Umshwana 38:



Umshwana 38 uhlinzekela ukusungulwa kwesiGungu samaGugu seDolobha eliKhulu, esiwuhlaka olusungulwe ngokuzithandela futhi olungathathwa njengomuntu ngokomthetho.



Umshwana 39:



Umshwana 39 uhlinzekela amandla kanye nemisebenzi yesiGungu samaGugu sesiFundazwe. IsiGungu seDolobha eliKhulu phakathi kokunye siyophatha ukuthuthukiswa kwezindaba zamagugu, ukuphathwa kanye nokugqugquzelwa kwamagugu aphathekayo naphilayo, ukuqinisekisa ukusebenza ngokubambisana nababambiqhaza kuzo zonke izinhlelo zamagugu zasekhaya.



Umshwana 40:



Umshwana 40 uhlinzekela ukuthi iLungu loMkhandlu oPhethe kumele anqume uhlaka lokubusa ngesiGungu samaGugu seDolobha eliKhulu.



Umshwana 41:



Umshwana 41 uhlinzekela ukusungulwa isiGungu samaGugu sesiFundazwe, siwuhlaka olusungulwe ngokuzithandela futhi aluthathwa njengomuntu ngokomthetho.



Umshwana 42:



Umshwana 42 uhlinzekela ukubunjwa kwesiGungu samaGugu sesiFundazwe sibalula ukuthi ukubunjwa yibo bonke osihlalo beziGungu zamaGugu zeziFunda kanye nosihlalo wesiGungu samaGugu sedolobha eliKhulu.









95

Umshwana 43:



Umshwana 43 uhlinzekela amandla kanye nemisebenzi yesiGungu samaGugu sesiFundazwe, phakathi kokunye kubandakanya ukusebenza njengomeluleki woMkhandlu, simele izintshisekelo zesifunda ezindabeni zamagugu, noma ekwenzeni imisebenzi njengoba sicelwe nguMkhandlu noma yiLungu loMkhandlu oPhethe.



Umshwana 44:



Umshwana 44 uhlinzekela ukuthi iLungu loMkhandlu oPhethe kumele linqume uhlaka lokubusa lwesiGungu samaGugu sesiFundazwe.



Umshwana 45:



Umshwana 45 uvikela ngokujwayelekile, ukubhidlizwa noma ukuguqulwa kwezinhlaka ezingaba neminyaka engamashumi ayisithupha noma ngaphezulu. Imvume yoMkhandlu kumele iqale icelwe ngaphambi kwalokho kubhidlizwa noma kwalokho kuguqulwa.



Umshwana 46:



Umshwana 46 uvikela ngokujwayelekile, ukubhidlizwa noma ukuguqulwa kwamathuna abantu abafa ngezinxushunxushu. Kumele kuqale kutholakale imvume yoMkhandlu.



Umshwana 47:



Umshwana 47 uvikela umonakalo noma ukuguqulwa, kwezindawo zokungcwaba zendabuko. Kumele kuqale kutholakale imvume yoMkhandlu.



Umshwana 48:



Umshwana 48 uvikela izindawo okwakulwelwa kuzona izimpi, izindawo okwakuhlalwa kuzona emandulo, izindawo ezinamadwala aqoshiwe, nezindawo ezinezinto ezabunjwa emandulo, izindawo ezinezigaxa zamadwala eziwa esibhakabhakeni kanye nomthelela wazo.















96

Umshwana 49:



Umshwana 49 uvikela ngokukhethekile amagugu abalulwe oHlelweni.





Umshwana 50:



Lo mshwana unikeza ukuvikelwa ngokukhethekile kwezindawo ezithathwa njengezindawo ezingamaGugu ngokomlando ezikhethwe nguMkhandlu, kanye nalezo zindawo, ngokubona koMkhandlu, ezinezinto ezibalulekile ezingamagugu zesiFundazwe, kodwa okungezona ezikaHulumeni wesiFundazwe noma ezikamaziphathe.



Umshwana 51:



Lo mshwana unikeza ukuvikelwa ngokukhethekile kwezindawo ezithathwa njengezindawo noma njengezakhiwo ezinomlando esiFundazweni ezikhethwe nguMkhandlu, kanye nalezo zindawo, ngokubona koMkhandlu, ezinezinto ezibalulekile ezingamagugu zesiFundazwe, kodwa okungezona ezikaHulumeni wesiFundazwe noma ezikamaziphathe.



Umshwana 52:



Umshwana 52 unikeza ukuvikelwa ngokukhethile kwamadlinza amalungu aseNdlunkulu abalulwe oHlelweni.



Umshwana 53:



Umshwana 53 unikeza ukuvikelwa okukhethekile kwezindawo okwakulwelwa kuzona izimpi, izikhumbuzo zomphakathi kanye nezikhumbuzo ezibalulwe ohlelweni.







Umshwana 54:



Umshwana 54 uhlinzekela ukusungulwa nokugcinwa, nguMkhandlu, kwerejista lazo zonke izindawo ezikhethwe ukuba yizindawo ezingamaGugu ngokomlando kanye neziNdawo noma neZakhiwo ezinomlando esiFundazweni.



















97

Umshwana 55:



Lo mshwana unikeza ukuvikelwa okukhethekile ezindaweni ezikhethwe nguMkhandlu njengezineziNto ezingamaGugu, kanye nalezo zinto, ngokubona koMkhandlu, ezinezinto ezibalulekile ezingamagugu zesiFundazwe, kodwa okungezona ezikaHulumeni wesiFundazwe noma ezikamaziphathe.



Umshwana 56:



Umshwana 56 uhlinzekela ukusungulwa nokugcinwa, nguMkhandlu, kwerejista lazo zonke izinto ezikhethwe njengeziNto ezingamaGugu.



Umshwana 57:



Umshwana 57 unikeza uMkhandlu amandla okunquma, ngesaziso kwiGazethi, indlela engcono yokusebenza, amazinga kanye nemigomo kwezamagugu.



Umshwan 58:



Umshwana 58 unikeza uMkhandlu amandla okungena ezivumelwaneni namanye amaqembu.



Umshwana 59:



Lo mshwana unikeza iLungu loMkhandlu oPhethe amandla okwaba indawo eyiGugu ngokomlando njengoba libona kufanele.



Umshwana 60:



Umshwana 60 uphoqa omasipala ukuthi babonisane noMkhandlu uma umthethodolobha kamasipala noma umthethonqubo oseluhlaka unomthelela ezindabeni zamagugu.



Umshwana 61:



Umshwana 61 ukwenza kube yicala ukuziphatha ngendlela ethile kwamalungu oMkhandlu kanye nabantu nje.



Umshwana 62:



Umshwana 62 uhlinzekela izinhlawulo zabantu abatholakala benecala lokwephula lo Mthetho.





98

Umshwana 63:



Umshwana 63 unikeza iLungu loMkhandlu oPhethe amandla okwenza imithethonqubo.



Umshwana 64:



Umshwana 64 uhlinzekela ukudluliselwa kwamandla yiLungu loMkhandlu oPhethe kwiNhloko yoMnyango, nguMkhandlu esiKhulwini esiPhezulu nayisiKhulu esiPhezulu kubasebenzi boMkhandlu ngaphandle kwemisebenzi ephathelene nemisebenzi yesiphathimandla esibhekele ezezimali.



Umshwana 65:



Umshwana 65 uchitha uMthetho wamaGugu waKwaZulu-Natali, 1997 (uMthetho No. 10 ka 1997) okhona.



Umshwana 66:



Umshwana 66 uhlinzekela izinhlelo zesikhashana futhi uqinisekisa ukuba semthethweni kwezinyathelo ezathathwa kanye nemisebenzi eyenziwa ngaphandle kwesisekelo somthetho esifanele.



Umshwana 67:



Umshwana 67 uhlinzekela isihloko esifingqiwe.









3. IZINHLANGANO EZIZODINGEKA KANYE NABASEBENZI ABAZODINGEKA





UMkhandlu usukhona njengoba wasungulwa ngokoMthetho wamaGugu waKwaZulu-Natali, 1997 (uMthetho No. 10 1997), futhi ngalokho, akukho okukhombisa ukuthi uMthethosivivinyo uzodinga ukuthi kukhushulwe izidingo zenhlangano noma isibalo sabasebenzi.







IMINYANGO/IMIGWAMANDA/ABANTU OKUZOXHUNYANWA NABO 



UMkhandlu 



UMnyango kaNdunankulu 







99

UPhiko loMqondisi oMkhulu: lweMisebenzi yokweLuleka ngezoMthetho lukaHulumeni 







IZIMALI EZIZODINGEKA 



Kungashiwo ukuthi, ngaphandle komthwalo wezezimali okhona njengamanje woMkhandlu, azikho ezinye izimali ezizodingwa nguMkhandlu.







6. UMUNTU OTHINTWAYO



Igama:	uDkt. B Thusi



Isikhundla:       uMqondisi: Heritage



Ucingo:	(033) 341-4771



Ifeksi:	(033) 395-0633



Iselula:	0836337147



i-imayli:	 thusinb@premier.kzntl.gov.za











































































100

