ISAHLUKO M
ISIKO LOKUZIPHATHA LEENSEBENZI ZOMBUSO
M1. ITLHADLHULULO
ESahlukweni lesi elinye nelinye igama namkha isitjho esesitlhadlhululiwe ukuthi sitjho ukuthini eMthethweni wakhona, litjho lokho elifanele likutjho, befuthi nasithi "eMthethweni lona" sisuke sitjho uMthetho wezeenSebenzi zoMbuso, 1994, neminye imilayo ekhitjhelwe lokho.
M2. IRHULUPHELO
M2.1 Ukwenzela ukuphumelelisa ukusebenza kwalokho okubonelelwe ngumthethosisekelo malungana NeenSebenzi ZoMbuso, zoke iinsebenzi zifanele ziziphathe ngokweSiko LokuziPhatha ekukhulunywa ngalo eSahlukweni lesi.
M2.2 ISiko leli lifanele lisebenze njengendlela yokulayeja iinsebenzi bona khuyini okulindeleke kizo ekuziphatheni kuhle ngehlangothini lazo ngokwazo nesekusebenzisaneni nabanye abantu. Ukulalela iSiko leli kufanele kuphakamise ukuba nekhono befuthi kusize ekuqinisekiseni ukuzithemba KweenSebenzi ZoMbuso.
M3. ISINGENISO
M3.1 Kunesidingo sokubonelela iinsebenzi ngeendlela zokulayeja malungana nobudlelwano bazo nomthetho, nezombusazwe kanye neemphathiswa eziphetheko, nezinye iinsebenzi kanye nomphakathi, nokukhombisa umoya ezifanele ziwenze ngawo umsebenzi wazo, nokuthi khuyini okufanele kwenziwe ukuphepha ukunghwarana nokuthi khuyini okulindeleke ekuziphatheni kwazo emphakathini nanjengabantu ngaphandle.
M3.2 Nanyana iSiko LokuziPhatha leli lilungiswe ngendlela yokuthi linabe ngokunokukghonakala, alinikezi indlela yokuziphatha epheleleko. AbaPhathi beminyango, malungana nesahlukwana se-7 (b) soMthetho lona, banendiba, hlangana nokhunye, yokwenza bona ukuphathwa nokulawulwa kweminyango yabo kusebenze kuhle begodu kuhlale kunokuzikhalima. Yeke bangathi ngemva kobana indaba seyisetjenzwe ngendlela efaneleko eKorweni yoMkhandlu wezokuKhulumisana kwezeenSebenzi zoMbuso (iChamber of the Public Service Bargaining Council), nangaphandle kokuphambuka lapho, bangezelele phezu kweSiko LokuziPhatha leli elibonelelwe eSahlukweni lesi ukuze babonelele ubujamo obuhlukileko abazithola kibo. AbaPhathi beminyango bafanele baqinisekise bona iinsebenzi zabo ziyawazi amagadango lana nokuthi ziyavuma ukuwathobela.
M3.3 Ukwephulwa komunye nomunye umlayo weSiko lokusiPhatha kuzakusetjenzwa ngendlela efaneleko emalungana neSahlukwana sama-20(t) soMthetho WezeenSebenzi ZoMbuso, ka1994. Nangaphandle kwalokhu, irhuluphelo ekulu yeSiko leli ngeyokulungisa, okutjho ukuthi ukukhuthaza ukuziphatha ekuyisibonelo esihle kweensebenzi.
M4. ISIKO LOKUZIPHATHA
M4.1 UBUDLELWANO NESIBETHAMTHETHO KANYE NEEMPHATHIMANDLA
Isisebenzi -
M4.1.1 siyathembeka kuRiphabhliki befuthi sithobela uMthethosisekelo siwulalele ekwenzeni umsebenzi waso wangemihla;
M4.1.2 sicabangela umphakathi phambili nasenza umsebenzi waso
M4.1.3 ngokuthembeka sisebenzisa iindlela zokwenza zoMbuso ophetheko ekwenzeni umsebenzi waso wasemthethweni njengoba kusitjho yoke imithetho neminye imilayo;
M4.1.4 sisiphalazela ukuyazi befuthi siyithobele imithetho neminye imilayo emalungana nokuziphatha nemisebenzi; befuthi
M4.1.5 sisebenzisana neenhlangano zombuso ezakhiwe ngomthetho nangoMthethosisekelo ekucabangeleni umphakathi.
M4.2 UBUDLELWANO NOMPHAKATHI
Isisebenzi -
M4.2.1 sakha ukuzwana nokuhlonipheka kwesitjhaba seSewula Afrika ekwenzeni umsebenzi waso wasemthethweni;
M4.2.2 sizakusebenzela umphakathi ngendlela enganakudlelezela nengakhethululiko ukuze zithenjwe iinSebenzi zoMbuso;
M4.2.3 sinomoya ophasi, sinesizo befuthi siyakghona ukusebenzisana nomphakathi, ngazo zoke iinkhathi siphathe amalungu womphakathi njengabathengi abafanele bathole isizo lezinga eliphezulu;
M4.2.4 sicabangela ubujamo nokukhathazeka komphakathi nasenza umsebenzi nasekwenzeni iinqunto eziwuthintako;
M4.2.5 sizinikele ngokusiza ngesikhathi esifaneleko ukuze kuthuthukiswe izakhamuzi zoke zeSewula Afrika;
M4.2.6 asikhethululi ngokungafanelanga ilungu lomphakathi ngesibanga sombala, sobulili, sobuhlanga namkha semvelaphi, sekolelo yokwendlalelana, ubudala, uburhole, ikolo, ezombangazwe, ubukholwa, ikolelo, isiko namkha ilimi;
M4.2.7 esisebenzisi butjhulweni isikhundla saso emSebenzini woMbuso ukuphuhlisa namkha ukudlelezela ihlangano yezombusazwe namkha esinye isiqhemu samagugu;
M4.2.8 sihlonipha sibe sivikele isithunzi somuntu kanye namalungelo wakhe njengoba aseMthethwenisisekelo; befuthi
M4.2.9 siyalazi ilungelo lomphakathi lokuthola ilwazi, ngaphandle kwelwazi elivikelwe ngumthetho.
M4.3 UBUDLELWANO HLANGANA NEENSEBENZI
Isisebenzi -
M4.3.1 sisebenzisana ngokupheleleko nezinye iinsebenzi ukuphumelelisa okomphakathi;
M4.3.2 siyiphetha yoke imilayo efaneleko yabaphathiswe ngokomthetho abasipha yona, ikani nayingaphuli okubonelelwe nguMthethosisekelo namkha ngumthetho omunye;
M4.3.3 silisa ukuvuna iinhlobo nabangani emisebenzini ephathelene nomsebenzi waso befuthi asisebenzisi butjhulweni amandla waso namkha sifake esinye isisebenzi umoya, namkha sona singenwe ngumoya wobukhohlakali emandleni waso;
M4.3.4 sisebenzisa iindlela ezifaneleko ukuzwakalisa ukurhonona kwaso namkha sizikhulumele ngokwaso;
M4.3.5 sizinikele ekuthuthukisweni, ekukhuthazweni nasekusetjenzisweni okupheleleko kweensebenzi zaso nasekuphuhliseni ubudlelwano obulungileko basemsebenzini nahlangana nabantu;
M4.3.6 sisebenzisana ngokulungileko, nangekhono nangendlela enokulingana nezinye iinsebenzi, kunganandaba nokwazisa umbala, ubulili, ubuhlanga nemvelaphi, ikolelo yokwendlalelana, ubudala, uburhole, ikolo, ezombusazwe, ubukholwa, ikolelo, isiko kanye nelimi; befuthi
M4.3.7 sihlukana nezombusazwe nasisemsebenzini.
M4.4. UKWENZIWA KOMSEBENZI
Isisebenzi -
M4.4.1 sisiphalazela ukufeza iinrhuluphelo zehlangano yaso ngendlela enokonga necabangela umphakathi;
M4.4.2 siyakghona ukuwusebenzisa kuhle umcabango nokwenza umsebenzi waso, sifune iindlela ezitjha zokurarulula iinkinga nokuphuhlisa ipumelelo nobukghoni emcabangweni wezomthetho;
M4.4.3 siyenza ngesikhathi imisebenzi yaso;
M4.4.4 siwenza ngobukghoni nangekhono elipheleleko umsebenzi;
M4.4.5 asizibandakanyi esenzweni eziphikisana namkha esidlelezela ukwenza kwaso umsebenzi wasemthethweni waso;
M4.4.6 sizazikhipha esenzweni sangomthetho namkha ekuthathweni kweenqunto okungagcina kubuyelelisa sona ngendlela engafanelanga, befuthi lokhu kufanele kubikwe ngendlela efaneleko yisisebenzi;
M4.4.7 sithwala indiba yokutholakala ukungenela ukuthwasiswa okuya phambili nokuzithuthukisa ebizelweni laso;
M4.4.8 siyathembeka befuthi sinokuziphendulela ekusebenzeni ngeemali zomphakathi befuthi sisebenzisa ipahla yoMbuso neminye imithombo ngendlela enepumelelo nesebenzako, futhi ngerhuluphelo esemthethweni;
M4.4.9 siphuhlisa ukuphatha okubhadlileko, okusebenzako, okuphumelelako okunganakufihla nokunokuziphendulela;
M4.4.10 ekwenzeni umsebenzi waso, sizakubikela iimphathimandla ezifaneleko ubukhohlakali, ukukhwabanisa, ukuvuna iinhlobo, ukungaphathi kuhle kanye nesinye isenzo ezingumlandu namkha esidlelezela umphakathi.
M4.4.11 silayeja ngokuthembeka nangokungavuni, kuthathelwa emibikweni efaneleko, iimphathimandla ezingaphezulu nazibawa isizo elinjalo; befuthi
M4.4.12 sihlonipha isiphiri seendaba, semibhalo neenkulumiswano ezithathwa njengezifihlakele namkha eziyisiphiri;
M4.5 UKUZIPHATHA KOMUNTU NALOKHO AKUTHANDAKO
Isisebenzi -
M4.5.1 ngesikhathi somsebenzi, simbatha sibe siziphathe ngendlela eyakhela uMbuso igama;
M4.5.2 siziphatha ngendlela ehloniphekile ekusebenziseni utjwala namkha enye into enokudaka;
M4.5.3 asisebenzisi isikhundla saso sasemthethweni ukuzitholela izipho namkha okusibuyelelisako ngesikhathi senza umsebenzi waso befuthi angeze samukela izipho esiziphiwa emsebenzini ngoba lokho kungathathwa ingathi ngukufumbathisa;
M4.5.4 asivezi namkha sikhulume imibiko yangokomthetho ukuzibuyiselelisa namkha ukusiza abanye; befuthi
M4.5.5 angeze; ngaphandle kwemvume, sivume ukwenza umsebenzi wangaphandle osirholelako ohluke emsebenzini waso wasemthethweni, namkha sisebenzise izinto zokusebenza zase-ofisini yaso ukwenza umsebenzi lowo.
