IPalamende ineziNdlu ezimbili
iNdlu yesiBethamthetho seNarha (NA), enamalunga ama-400, begodu, no
UmKhandlu weNarha oNgamele iimFunda
UmThethosisekelo uthi umKhandlu weNarha oNgamele iimFunda (NCOP) ujamele iimfunda ukuqinisekisa bona iimfuno zeemfunda ziyatjhejwa ngurhulumende ophezulu.
Ikwenza lokhu ngokuzibandakanya ekambisweni yokwenziwa komthetho wenarha, begodu ngokunikela ithuba leempikiswano zatjhatjhalazi lakukhulunywa khona ngeendaba eziqakathekekhulu ezithinta iimfunda.
UmKhandlu weNarha oNgamele iimFunda(NCOP) uqinisekisa bona iinlilo zaborhulumende bemakhaya ziyajameleka ngokwezinga eliphezulu.
UmKhandlu weNarha oNgamele iimFunda uneenthunywa zeemfunda ezilithoba ezikhethwe ziimbethamthetho zeemfunda, begodu neHlangano eNgamele aboRhulumende bemaKhaya yeSewula Afrika (SALGA).
Iinthunywa ezisithandathu zasafuthi
Iinthunywa ezine ezikhethekileko (zesikhatjhana)
Nakufunekako, uNdunakulu angakhombela omunye bona athathe indawakhe.
Iinthunywa zeHlangano eNgamele aboRhulumende bemaKhaya yeSewula Afrika (SALGA) zikhethwa yikomiti yesigungu evela esiqhemeni sabajameli beenHlangano zaboRhulumende bemaKhaya kizo zolithoba iimfunda.
UmKhandlu weNarha oNgamele iimFunda (NCOP) ukhetha iimPhathiswa eziNgameleko hlangana namalunga wawo;
USihlalo, begodu
Abaphathi laba baphatha umsebenzi womKhandlu weNarha oNgamele iimFunda (NCOP) begodu balawula iinkulumopikiswano, baqinisekise bona iinthunywa zikhuluma ngokutjhaphulukileko kwaphela zisese ngaphasi kwelawulo leNdlu.
USekela Sihlalo wasafuthi ukhethelwa iminyaka emihlanu kanti aboNdunakulu badlhlegana ngokuba boSekela Sihlalo unyaka munye.
Indima yomKhandlu weNarha oNgamele iimFunda (NCOP)
UmKhandlu weNarha oNgamele iimFunda (NCOP) uqalwe njengesigungu esiphumelelisa ukubusa ngokuhlanganyela begodu nokuzibandakanya kuntandoyenengi, begodu njengesika lokukhuluma izinto ezithinta aborhulumende bemakhaya nebeemfunda ezingeni eliphezulu.
UmKhandlu weNarha oNgamele iimFunda unikela ilizwi ngobujamo eemfundeni ezilithoba zeSewula Afrika begodu unikela aborhulumende bemakhaya kobana bazibandakanye emikhulumiswaneni yokwenziwa kwemithetho yenarha.
1. Indima yokwakhiwa komthetho
Kufuze itjheje yoke imiThethomlingwa yenarha
Begodu ungathoma namkha uhlele imiThethomlingwa engaphasi kweNdinyana ye-4 yomThethosisekelo (iindaba lezi isibethamthetho esiphezulu nezeemfunda ezinamdla wokobana zakhe imithetho ngokuhlanganyela) begodu neminye imithethomilingwa ethinta iimfunda.
Imisebenzi eminengi yokwenziwa kwemithetho yenziwa makomiti, kodwana imiThethomlingwa kufuze ithunyelwe kumKhandlu weNarha oNgamele iimFunda (NCOP) kobana kuyophikiswana ngayo begodu nokobana kuvowudwe bona iyamukelwa namkha iyararhwa imiThethomlingwa leyo.
Unendima ngokomthethosisekelo wokwenza imithetho, emihlobo emithathu yemiThethomlingwa:
ImiThethomlingwa engathinti iimfunda:
ImiThethomlingwa engathinti iimfunda ngileyo etjhidelene nemisebenzi yeminyango ephezulu; njengomnyango wezokuvikela, zangaphandle, begodu nezobulungiswa.
ImiThethomlingwa leyo nasele ibethwe yiPalamende yeNarha, idluliselwa kumKhandlu weNarha oNgamele iimFunda kobana iyokuvowudelwa.
Nangabe umKhandlu oNgamele weNarha iimFunda ufuna ukwenza amatjhuguluko kumThethomlingwa, ubuyiselwa kuNdlu yesiBethamthetho seNarha, yona engamukela namkha irarhe amatjhugululo lawo.
Iimbonelo zemiThethomlingwa ethinta iimfunda kufaka phakathi umyango wezefundo, wezokuthutha, zehlalakuhle, begodu nezamaphilo.
Eminengi yemithethomlingwa ingethulwa kumKhandlu weNarha oNgamele iimFunda (NCOP) namkha yiNdlu; kwaphela kunemThethomlingwa ekufuze ithome kuNdlu yesiBethamthetho seNarha(NA).
Nangabe kukhona ukungazwani phakathi kweNdlu yesiBethamthetho seNarha kunye nomKhandlu weNarha oNgamele iimFunda malungana nomThethomlingwa othinta iimfunda, umThethomlingwa kufuze uthunyelwe eKomitini yokuLamula.
Nangabe umThethomlingwa ukhibelela nofana utjhugulula umthethosisekelo uthinta bunqopha iimfunda, okungasenani iimfunda ezisithandathu kwezilithoba kumKhandlu weNarha oNgamele iimFunda(NCOP) kufuze zivumelane ngawo.
Nangabe umThethomlingwa wokutjhugulula umthethosisekelo awuthinti iimfunda bunqopha, umthethosisekelo uvumele umKhandlu weNarha oNgamele iimFunda(NCOP) bona uphikisane ngomThethomlingwa loyo(ngaphandle kobana kuvowudwe) ngaphambi kobana uye kuNdlu yesiBethamthetho seNarha(NA) kobana uyokuvowudelwa.
2. Indima yokuTjheja
Ukutjheja kumsebenzi wePalamende ogunyazwe mthethosisekelo (kufaka phakathi iimBethamthetho zeemFunda) ukutjheja begodu nokubeka ilihlo ukwenza kwakarhulumende.
UmKhandlu weNarha oNgamele iimFunda (NCOP) utjheja imisebenzi yaborhulumende beemfunda nebemakhaya.
UmKhandlu weNarha oNgamele iimFunda (NCOP) ungafuna ilunga leKhabinedi, namkha isisebenzi sikarhulumende ophezulu namkha weemfunda kobana akhambele umhlangano womKhandlu namkha wekomiti yomKhandlu.
Iinthunywa zomKhandlu weNarha oNgamele iimFunda (NCOP) zingabuza abongqongqotjhe imibuzo ekufuzwe iphendulwe kumKhandlu weNarha oNgamele iimFunda (NCOP).
UmKhandlu weNarha oNgamele iimFunda (NCOP) begodu wenza ivakatjhotjhejo eliya ezakhamuzini ukuqinisekisa bona bafumana ilwazi bunqopha ezakhamuzini malungana neendingo neentjhijilo abantu abanazo.
Amakomiti womKhandlu weNarha oNgamele iimFunda (NCOP)
Amakomiti womKhandlu weNarha oNgamele iimFunda (NCOP) abizwa amaKomiti aKhethekileko, isibonelo ikomiti eKhethekileko yezeZindlu, yemiSebenzi yomPhakathi, yeenThuthi.
IKomiti ingabiza nanyana ngimuphi umuntu ngaphambili bona alethe ubufakazi namkha aveze iincwadi, begodu ingafuna omunye nomunye umuntu namkha ihlangano bona ibike kiyo.
Sinye isithunywa sesifunda sivowuda kanye ukujamela isifunda saso.
AmaLunga womphakathi angaba nendima ekulu ayidlalako nakutjhejwako ukuqinisekisa bona urhulumende uzoziphendulela ngokuya kweendingo zabantu. Lezi ngezinye zeendlela ezingasetjenziswa:
1. Ukwenza isiPhakamiso
Isiphakamiso esiya ekomitini yePalamende kungenye yeendlela yokuzwakalisa iphimbo lakho ePalamende.
Ngokwenza isiphakamiso sakho, unethuba lokutjhugulula imibono yamalunga wekomiti akhulumisanako begodu aphikisana ngeseqetjhana esithile somthetho ngaphambi kobana uqedelelwe.
2. Incwadi yeenlilo:
Incwadi yeenlilo ngenye yendlela zokuletha iinghonghoyilo namkha indaba ethinta umphakathini ilethwa ezandleni zePalamende kobana yenze okuthileko ibenekwenzako ngokuya kwegunya elinalo.
Ilungelo lencwadi yeenlilo ePalamende kulilungelo lawowoke umuntu wenarha le begodu likhona kumThethosisekelo wethu.
Nanyana ngimuphi umuntu, iinqhema zabantu namkha ihlangano banamalungelo yokuthumela incwadi yeenlilo ePalamende.
3. Thintana neLunga lePalamende
Amalunga womphakathi angathintana namaLunga wePalamende ema-ofisini wokuvowudela inarha mazombe namkha ePalamende nangabe ufuna ukuzuza isekelo labo endabeni engugunyako namkha ufuna isizo malungana nomraro othileko.
