

Inkundla 
yeembawo
ezincane

Inkundla 
yeembawo
ezincane



Faka isibawo sakho !


1. Ngubani ongafaka isibawo sokubhadalwa?
 Omunye nomunye ngaphandle kwabantu abasemthethweni nje ngeenkampani,ama Corporation  namkha ama  Assocition.
 Umuntu ongaphasi kweminyaka emasumi amabili namunye kumele asizwe mbeelethi wakhe namkha mthlogomeli wakhe osemthethweni.
2.  Ngubani ongafakelwa isibawo sokubhadalwa?
 Ngaphandle kombuso, singafakelwa namkha ngubani, kufaka hlangana iinkhamphani,  ama Corporation, abomaspala namkha ezinye izinto ezizijameleko endaweni engaphasi kwamandla  wekundla yomthetho.
 3.  Yinani elingangani elingafakelwa isibawo sokubhadalwa?
 Imali engandluli I R7000.00.
 Nakhibe isibawo sakho singaphezu kwe R7000.00, ungafaka esingaphasi ukwenzela bona ukwazi ukulandela isibawo sakho ekundleni yeembawo ezincani. (Small Claims Court) 
 4.  Ngiziphi iindaba ezingeke zikwazi ukufakwa 
 ngaphasi kwamandla wekundla le?
 Iimbawo ezingaphezu kwe R7000.00
 Iimbawo ezifakelwa umbuso.
 Iimbawo ezisukela ekunikeleni namkha ukudluliselwa kwamalungelo.
 Iimbawo zokuhlanjiswa izandla ngebanga lokoniwa igama,ukutjhuthjiswa ngokungakafaneli, ukuvalelwa ejele kungakafaneli, ukulingelwa emsemeni nokwephulwa kwesithembiso sokutjhadwa.
 Iimbawo zolkupheliswa komtjhado.
 Iimbawo ezimayelana nokwamukeleka kwencwadi yokwabiwa kwamafa.
 Iimbawo ezimayelana nobujamo bomuntu ngokwe-ngqondo.
 Iimbawo lapho kufunwa khona bona umuntu enze umsebenzi namkha okuthize okungeke kukwazi ukubhadelelwa ngemali, ngaphandle kwesibawo sokudluliselwa kwepahla egugekako namkha engagugeki engadluli I R7000.00 ngenani.
5. Uyakateleleka bona ufake isibawo sakho ekundleni yeembawo ezincani na?
 Awa, ungzikhethela bona uyafuna ukufaka isibawo sakho ekundleni le namkha kikiyiphi enye ikundla yomthetho  enobukghonibokwenza umsebenzi lowo.
6.  Ukujanyelwa ngokomthetho nokusizwa ekulungiseleni isibawo sakho.
 Ukujanyelwa mmeli akuvunyelwa.Kodwana ungayozifunela iinyeleliso emmelini begodu uzibhadalela yena.
 Abasizi bezomthetho namaklege wekundla yeembawo ezincani
 bazokusiza simahla.
7.  AmaTologi
 Kungasetjenziswa elenye nelinye ilimi elisemthethweni le Sewula Afrika ekundleni le.
 Amalungiselelo wokutholakala kwetologi kumele enziwe ne klege yekundla kusesenesikhathi nakhibe kuzok`nikelwa ubufakazingelimi elingaziwa kuhle ngomunye wabantu ecaleni.
8. Usifaka njani isibawo?
 Amagadango athathwa ngaphambi kokufakwa kwesibawo.
 Thinta umuntu obanga naye (umuntu omthathela amagadango womthetho) umlomo nomlomo,ngomtato, namkha ngencwadi umtjele bona ahlangabezane nesibawo sakho.
 Nakhibe lo obanga naye akahlangabezani nesibawo sakho, mthumele incwadi etjho lokho okufunako (uveze imininingwana esekela isibawo sakho, nemali yesibawo sakho) umuphe ubunengi bakhona amalanga alisumi nane ngemva kokuthola incwani yakho ebhaliweko bona ahlangabezane nesibawo sakho.
 Mnikele incwadi le ngesandla namkha uyithumele ngeposi ebhalisiweko lowo obanga naye. (lowo omfakela Isibawo ekundleni)
 Emva kokundlula kwamalanga alisumi nane, bika umuntu lo ku klege yekundla,  uphathe ubufakazi bokuthi incwadi yesibawo wayinikelwa.
 Kumele uye uphetheni eklegeni yekundla?
 Incwadi owambhalela yona nobufakazi (irasidi yaseposini) bokuthi yathunyelwa.
 Isivumelwano, incwadi namkha obunye ubufakazi obusekela isibawo sakho.
 Igama elipheleleko ne adresi (I adresi yasekhaya neyasemsebenzini, nawunayo) ne nomboro yomtato yalowo obanga naye.
 Iyini imisebenzi ye klege yekundla?
 Yena nomsizi wezomthetho bazak`calisisa iincwadi oziphetheko bakusize ukubhala amasayimani.
 Uzakutjela ngelanga nesikhathi sokulalelwa kwecala.
 Uzakukhupha amasayimani akunikele wona.
 Wenzani ngamasayimani?
 Ungawanikela loyo obanga naye wena ngokwakho. (Zama ukuthola ubufakazi bokuthi uwatholile amasayimani)
 NAMKHA
 Ungathatha amasayimani la nemali (yokubhadala) unikele I sheriff yendaweni lapho kuhlala khona lo obanganaye, bona iyomnikela wona.
 Wenzani emva kwalokho?
 I Sheriff nayiwasile amasayimani, kumele uthole ubufakazi balokho, ngaphambi kwelanga lokulalelwa kwecala.
 Phatha incwadi yesivumelwano, incwadi namkha ubufakazi obusekela isibawo sakho eduze.
 Yazisa abofakazi bakho ngelanga nesikhathi sokulalelwa kwecala  wenze namalungiselelo wokuthi babekhona ngesikhathi nangelangelo.
9. Amagadango angahle athathwe ngobanga naye emva kokuthola amasayimani.
 Angenza njengokulayelwa sibawo.
 Angathumela umbiko obhaliweko, omumethe ihlobo lokuzivikela kwakhe nemininingwana yeenzathu edzimelele phezu kwazo, eklegeni yekundla athumele ikhophi kofake isibawo.
 Angafaka isibawo esiqhulana naleso ngokuthumela umbiko obhaliweko omumethe imininingwana efana naleyo efunekako nakukhutjhwa amasayimani, ku klege yekundla.
 Nakufakwe isibawo esiqhulana nalesi ebesifakiwe, kusafanele kulandelwe ikambiso yekundla.
10. Kumele wenzeni lo obanga naye nakahlangabezene nesibawo sakho nawusenza koke lokhu?
 Mnikele ubufakazi obubhaliweko bokuthi ukunikele namkha ukubhadalile.
 Yazisa iklege yekundla khonokho bona isibawo sahko sihlangatjeziwe begodu awusarageli Phambili necala.
11. Kumele wenzeni ngelanga nangesikhathi esibekiweko secala?
 Kumele uvele wena siqu sakho ekundleni.
 Qinisekisa bona uphethe zoke iincwadi ezisekela isibawo sakho.
 Qinisekisa bona abofakazi bakho bakhona.
 Qinisekisa bona unobufakazi bokuthi amasayimani uwanikele lowo obanga naye.
12. Ukulalelwa kwecala.
 Ikambiso yekundla itjhaphulukile begodu ilula.
 Awukavunyelwa ukujanyelwa mmeli ekundleni le.
 Ikomishinari yekundla izukubawa bona uchaze imininingwana yecala lakho. Uchaze ngokunemba okukgonekako.
 Phendula imibuzo yekhomishinari uveze nobufakazi bakho.
 Ukubuzana imibuzo akukavumeleki kodwana ngemvume yekhomishinara, ungakwazi ukubuza  lowo obanga naye imibuzo. 
 Lalela kuhle iinhlathululo zaloyo obanga naye kuthi nakaqedileko ukukhuluma, utjengise ikhomishinari lokho obona ukuthi akakakubeki ngendlela ekungiyo.
 Ngemva kokuthi ukomitjhinari ezwe okutjhiwe nguwe, ngobanga naye nabofakazi abakhona, ikundla ingathatha isiqundo. (Ukomitjhinara angatjengisa bona uzak`bhalela akwazise ngesiqundo namkha isigwebo sakhe ngemva kwes`khathi esithileko.
13. Ukudluliselwa phambili kwesigwebo/isiqundo nokucalwa kabutjha kwecala.
 Angeze kwenziwa isibawo sokudlulisa icala ukuphikisana nesigwebo namkha isiqundo sekundla.
 Indlela ekukhanjiswe ngayo icala ingathunyelwa ekundleni ekulu yamacala ukuyak`calwa kabutjha ngeenzathu ezintathu kwaphela:
 - Ukungabi namandla wokugweba/ukulalela icala
  kwekundla, ukuthinteka kuka komitjhinara ngokwakhe   embangweni, ukuthatha ihlangothi kwakhe namkha    ikohlakalo ka komitjhinara;
 - Ukukhambiswa kumbi okukhulu kokulalelwa kwecala.
14. Amagadango alandela isigwebo/isiqundo 
 esithethweko.
       Nakuthethwe isiqundo/isigwebo esiphikisana nawe
 Isiqundo/isigwebo esithethweko sizok`hlala sinjalo, ngaphandle kokuthi kuvele isizathu esingenza kube nesidingo sokucalwa kabutjha kwecala.
 Hlawula zoke iindleko ikundla engathi kumele uzihlawulele. Iindleko ezingahle zibe khona ngezobanga naye azibhadale I Sheriff.
 Yenza njengokulayelwa kwakho yi kundla yomthetho.
 Nakuthethwe isiqundo/isigwebo esivumelana nawe.
 Lo obanga naye uzak`bhadala inani elibekwe sigwebo khonokho, nakanayo imali. Mnikele irasidi yenanelo khonokho.
 Nakhibe obanga naye akakwazi ukulandela isiqundo sekundla khonokho, ikundla izakwenza irhubhululo ngob`jamo bakhe beemali, ukungakgona kwakhe ukubhadela isikolodo secala neendleko bebenze nomlayo wokubhadelwa kwakho.
Okweleda isigwebo/isiqundo nakabhalelwa kukwenza njengokulayelwa yikundla namkha umlayo wekundla.
Okweleda isigwebo nakabhalelwa kukwenza njengokulayelwa yikundla namkha umlayo wekundla yeembawo ezincani begodu ufuna ukufezakalisa isigwebo namkha umlayo wekundla, indaba le indluliselwa ekundleni ka Marhistrada begodu nekammbiso yokufezakaliswa njengoba ibekwe yi Magistrate`s Courts  (Act 32 of 1944) Iyalandelwa. Uyeleliswa ukusebenzisa ukujanyelwa ngokomthetho ukulandela ikambiso le.
15. Okuqakathekileko
 Incwajana le ikwazisa kwaphela ngamagadango aqakatheke khulu amele ukuthathwa nakufakwa isibawo ekundleni yeembawo/amacala amancani.
 Nawufuna isizo nangayiphi indaba, I adresi nenomboro yomtato yekundla yeembawo/amacala amancani iyatholakala e O.sini yekundla yomthetho ka Marhastrada.
Inikelwe yi Fundo YoMPhakathi nokuThintana,
Umnyango wezobulungiswa nokuthuthukiswa 
kwezomthetho sisekelo.
Private Bag X81, Pretoria, 0001



