EKUFIKELELENI KOKUBUYEKEZWA KWEMINYAKA ELITJHUMI NAHLANU
Iragelo Phambili Solokhu kwaba neDemokhrasi – Siqale Phambili
Ngokukhambisana nomThethosisekelo wentando yenengi kunye neHlelo loKwakha nokuVuselela (RDP), urhulumende uveze imigomo yoku:
kwakha umnotho
yokwenza urhulumende abe ngowenengi kunye nomphakathi
nokuthuthukisa imithombo yeensetjenziswa
nokwakha isitjhaba.
Ngo 2004, ngemva kweminyaka elitjhumi idemokhrasi yaba khona, kube neragelo phambili elikhulu, kodwana okunengi kusafuze kwenziwe. Nanyana sisaqalene nomraro owatjhiywa mbuso webandlululo nje. amatjhuguluko emiphakathini yekhethu elethe iintjhijilo ezitja.
Ekuthomeni kwemiNyaka eliTjhumi yesiBili yeTjhaphuluko, abanengi bebasakhutjhelwe ngaphandle kwezomnotho wekhethu nokufumana ukwabelana kweenthelo zetuthuthuko. Nanyana kunjalo okunengi sele kwenziwe lapho urhulumende anelawulo khona – njengokuthuthukiswa komphakathi – izinto zikhambe kabuthaka begodu nemizamo yokufumaneka kwemisebenzi ikhambe kabuthaka. Urhulumende kwayena kufuneka azinikele bekenzele abantu izenzelwa. Amakhetho ka-2004 anikela urhulumende igunya lokuphumelelisa amahlelo wokobana kube nokudzimelela – kunye nokwenza msinyana – ithuthuko kunye nokubonelela intjhitjhilo. Kubizwa boke ababambisani bemiphakathi yoke, kunqotjhwe ukuphungula umthlago nokungasebenzi ngo-2014. Ukuphumelelisa lokhu, urhulumende uzibophelele kilezimbonelo-qangi.
Ukukhulisa zomnotho, njengomkhakha ekufuze kungenelelwe kiwo khulu
Ukuza namagadango amatjha wokusiza abathlagako kobana bangene kwezomnotho bakwazi
Ukuthuthukisa ukusebenza kukarhulumende, ijima lokulwa nobelelesi kunye netjhebiswano
Isisekelo esandlalwako emiNyakeni yokuThoma eliTjhumi yeTjhaphuluko namahlelo amatjha ukusukela ngo-2004 kubeke iSewula Afrika eendleleni eya phambili. Kusesenjalo kube neentjhijilo ezibe khona. Ezinye zakhona zivele namatjhuguluko emphakathini wekhethu kunye nephasini mazombe njengobana siyingcenye yephasi nje.
Njengobana siragela phambili nje, kufuze sifunde ebutjhapheni bangaphambilini.
Lemibuzo ibuzwa kurhulumende njengobana enze Ihlelo lakhe lokuBuyekeza emiNyakeni eliTjhumi naHlanu.
Irhubhululo lenziwe ngaphakathi kurhulumende lenziwa babantu abangasebenzi kurhulumende. Imiphumela ikhutjhiwe njengomtlolo wemikhulumiswano.
Umnqopho kukhuthaza omunye nomunye kobana kucociswanwe njengobana inarha yekhethu iragela phambili nje ekwakheni umphakathi omutjha.
Komunye nomunye umakhisani namkha umphakathi, komunye nomunye umkhakha namkha ihlangano, imibuzo ingabuzwa:
Ngimiphi imahluko eyenziwe miphakathi nabantu? Singasebenzisana njani nasizakwazi ukuragela phambili?
UKUBUYEKEZA UMTHELELA WOMSEBENZI KARHULUMENDE
Umsebenzi weenqhema zikarhulumende
1. Ukubusa
Ukusukela ngo-2004, umnqopho bekukuhlanganisa idemokhrasi kunye nokuthuthukisa ukusebenza kombuso.
Itjhugululo ledemokhrasi
Idemokhrasi yomThethosisekelo – Amaziko wabajameli aqinileko kunye nokuzijamela kwezobulungiswa kwasungulwa.
Ukudzimelela kwedemokhrasi – Iindlela zokuveza amazizo zisunguliwe:
Ukuthintana nomphakathi mayelana namahlelo wokuthuthukisa ngokuhlanganyela.
Izimbizo, ezenzelwe ukuthintana bunqopha phakathi kukarhulumende nomphakathi
abasebenzi bokuthuthukisa umphakathi – bangaphezu kwe-3 000 ababanduliweko.
Intando yenengi kwezoburholi bendabuko – imithetho emitjha namaziko anikela uburholi bendabuko indima ebungayidlala embusweni wethu wedemokhrasi.
Ukukhuthaza ukubusa okufaneleko
Mayelana nombuso ovulekileko nobonakalako: – UmThetho wokuKhuthaza ukuFumaneka kweLwazi umThetho ka-2000 unikela izakhamuzi kobana zifumane ilwazi elifumbethwe mbuso.
Ukulwa nobukhohlakali- Urhulumende msinyazana welule isandla sakhe sokulwa nobelelesi ngokusebenzisa iPhiko lezePhenyo eliKhethekileko kunye nomThetho weBandla lokuLalela amaCala aKhethekileko,1996, Amano woKulwa nobuKhohlakali emBusweni (2002) kunye nomThetho woKulwa neZenzo zobuKhohlakali emBusweni, 2004:
nobelelesi emiphakathini yekhethu.
Iinsetjenziswa zombuso kunye nezakarhulumende wekhaya
Ukutjhugulula iziko lombuso – eminyakeni elitjhumi egadungileko kubonakele iragelo phambili elihle ekuhlanganiseni iinsetjenziswa zomphakathi zibe ziinsetjenziswa ezihlangeneko zomphakathi. Njenganje umbuso ubonakala ujamele umphakathi
UmThetho wokuLawulwa kweeMali zomBuso, 1999 kunye nomThetho wokuLawulwa kweMali zikaMasipalada, 2003 lemithetho ithuthukisa ukulawulwa kweemali.
Ukuhlela nokubeka ilihlo kunye nokuhlunga nakho kweluliwe. Kunamahlelo angcono wokulawula kunye nowokubumba umnyango munye wabasebenzi bombuso.
Ukusekela ibandulo sele kuthomile lapho kusungulwe khona iziko lokubandula abasebenzi bombuso ngenyanga kaRhoboyi 2008.
Ezinye izinto eziqakathekileko ezifuna itjhejo elikhethekileko
Ukurhagala kokutjhagala nakho kuveze ifuneko yokwelula ukukhulumisana phakathi kwabajameli bakarhulumende nezakhamuzi
Izenzelwa ezifunwa mphakathi sele zenziwe eendaweni ezinengi.
Ukuphumeleliswa kwamahlelo okungasabenzi kuhle nakho kunomthelela emajimeni wokulwa nobukhohlakali
2. Umphakathi
Amahlelo wokubonelela umphakathi nawo enze okunengi mayelana nokuthuthukisa amaphilo wabantu, kodwana iinsombululo zesikhathi eside zisafuneka.
Amahlelo wesondlo somphakathi- lokhu kube ngokukhulu ekuphunguleni isibalo sabantu abafumana inzuzo ephasi. kube nabantu abayi-2,5 million abazuzileko ngo-1999 njenganje sele bafikelela ku-12 million.
Ngaphasi kwa R322 ngenyanga
Ngaphasi kwa R322 ngenyanga
Ukwelula ukufumaneka kwezenzelwa
Iragelo phambili lezenzelwa eziqakathekileko sebe lenziwe Ukuqinisekisa kobana omunye nomunye ufumana amanzi wokusela, iinsetjenziswa zangasese kunye negezi.
Amakhaya athlogako afumana amanzi wasimahla: 6 000 yamalitha wamanzi kunye na-50 kwh yegezi simahla.
Ezinye izinto eziqakathekileko ezifuna itjhejo elikhethekileko
Ikhwalithi yezenzelwa zomphakathi isafuna ukuthuthukiswa.
Ukwanda kwesibalo samakhaya amatjha kube nomthelela wokufunwa kwezenzelwa eziqakathekileko kunye nokusizwa ngesondlo.
Ukwandisa ukufumaneka kwezenzelwa
Ifundo – Amagadango wokuthuthukisa zefundo kwandile nakho
Imali enengi isetjenziswe eenkolweni zomphakathi, kunye neenkolo zokuThuthukisa aBantwana abasesebaNcani, iFundo yabaNtu abaDala kunye nemaZikweni weBandulo wefundo eRagela Phambili (FET)
Zamaphilo – amahlelo wokwakha amakliniga, iimbhedlela kunye namaziko wokunakelela zamaphilo kutjho kobana 95 % yamaSewula Afrika njenganje sebahlala amakhilomitha ama-5 ukuya emazikweni wezamaphilo
Ukwandisa ubunikazi bepahla
Amakhaya afumana lokhu
Igezi yokukhanyisa
Amanzi amamalilitha ama-2000 ekhaya ngalinye
Iinsetjenziswa zangasese
Abantwana abaneminyaka emihlanu eenkolweni
abaneminyaka esithandathu eenkolweni
3. Zomnotho
Emva kokunzinzisa zomnotho, itjhejo laqaliswa ekwenzeni msinnyana nokwabelana ngokukhula komnotho.
Ukukhula nokwakhiwa komnotho
Ukukhula – umnotho ukwazile ukukhula ukusukela ngo 1994, ukhuphuke ngamandla ukusukela ngo 2006. ungaphezu kwesilinganiso se 4,5% somnyaka ka 2004-2009.
Ukunzinza komnotho kwazombelele
Iinkolodo nokukhuphuka kwemikhiqizo- Urhulumende uphungule iinkolodo zakhe ukufikela ngaphasi kwe 20%.
Ukutjalwa kwemali nokusisa – ukutjalwa kweemali kukhule msinyana eminyakeni embalwa egadungileko. Urhulumende utjala imali eyi-R482 billion kumthangala sisekelo phakathi kuka 2008 kufikela ku 2011, Ukutjala kwemikhakha yangeqadi kukhule ngendlela ebeyingakalindelwa.
Ukutjhugululwa kwezomnotho kwazombelele- ukutjhugulula zomnotho
Umgomo wezamabubulo – IsiSekelo seNarha somGomo wezamaBubulo kunye neHlelo lokuSebenza kwamaBubulo lika 2007 lizakwenza msinnyana ukuthuthukisa iinsetjenziswa zomnotho kobana kube nezenzelwa esitjhabeni
IPhaliswano – ukusukela ngo-2003, iKomitjhana yePhaliswano ithathe amagadango aqinileko kobana kuba nokuphalisana okuvulekileko kunye nokubeka iimpreyisi kwamafemu amakhulu lawo asangamele umnotho wekhethu.
Ukunikelwa amandla – UmThetho wokuNikela aMandla aBantu abaNzima kwezomNotho wavunywa ngo-2003 begodu nehlelo lokusebenza kwawo ngo-2007.
Umnotho wesibili - Ihlelo eliNabileko lemiSebenzi yomPhakathi (EPWP) lakhe amathuba wemisebenzi asigidi esisodwa - ngaphambi kwesilinganiso somnyaka 2009.
Urhulumende ukhulise begodu wasekela nabosomabubulo abasakhasako.
Amano wehlelo lokusiza ngokudla elihlanganisiweko kunye namanye amahlelo weemfunda asiza ngokudzimelela kwezokulima nakho kubonise ituthuthuko.
Ezinye izinto eziqakathekileko ezifuna itjhejo elikhethekileko
Iminyaka emihlanu yokukhula msinyana iveze ukuba buthakathaka komnotho lokho ekuvimbele kobana ukhule msinyana ngendlela esifuna ngayo. i-AsgiSA iveze imiraro kodwana okunengi kusafuze kwenziwe kobana kusombululwe lemiraro.
Ukungasebenzi kusitjhijilo begodu asikarisi isibalo sabangasebenziko nakuqathaniswa nezinye iinarha ezisathuthukako.
Kufuze sifumane amahlelo womnotho wesibili azokuba nomthelela omkhulu kunobana sibe nalawo amancani.
Emva kokutjhugululwa kwezobulungiswa kunye namaziko wokulwa nobelelesi, kutjhejwe khulu ekwenzeni kobana asebenze ngamandla nakazakuphungula ubelelesi.
Itjhuguluko
Ukutjhugulula zobulungiswa – Phakathi kuka 2007, 52% yamajaji nabomarhastrada babantu abanzima begodu 30 kubabantu bengubo.
Izahlulelo zekhotho yomThetho-sisekelo zenzwe zakhambisana nomthethosisekelo wedemokrasi. amakhotho amatjha asunguliwe kobana kufumaneke zobulungiswa, njengamakhotho wezokulingana; amakhotho amancani weenghonghoyilo; kunye namakhotho wezebhoduluko.
Ukutjheja indabayokuzala emajele, imizamo efana nokwakhiwa kwamanye amajele amatjha; kunye nendlela enye yokugweba; ukubeka ilihlo phezu kwamabanjwa akhutjhwe emajele; iprojekthi yalabo abasalindele ukugwejtwa; kunye nokulitjalelwa kwemilandu nakho lokho kutjhejiwe – kodwana umraro wona usakhula.
Itjhebiswano phakathi kukaRhulumende namaforamu wesipholisa angewophakathi kunye namabubulo alwa nobelelesi nakho lokho kukhulile – kodwana okunengi kusafuze kwenziwe.
Iingwebo ezilula kunye nokutjhugululwa kwangasikade komThetho woBulelesi bomSeme kunye nemThetho wabaNtwana welule isandla sikarhulumende mayelana nokulwa nokukhahlunyezwa.
Ubelelesi obuhleliweko – Amaziko akhethekileko wokulwa nobulelesi obuhleliweko asunguliwe:
Ngo-2007, Iziko eliSebenza ngoBelelesi obuHleliweko (DSO) selibambe abenzi bobulelesi aba-738 begodu neziko lemisebenzi ekhethekileko latjhutjhisa amacala angaphezu kwe-1000 begodu amaphesente a-85% agwetjwa
Iingidi ezingekho emthethweni – i-SAPS sele igaye iingidi ezingaphezu kwe-50 000 ukusukela ngo-2000. Umthetho oqinileko mayelana nokukhutjhwa kwamalayisense weengidi nawo ube nomthelela ekulawulweni kweengidi.
Ivikeleko
Inturhu yezepolotiki – Inturhu yezepolotiki yaphungulwa eminyakeni elitjhumi yokuthoma yedemokhrasi. IKomitjhana yamaQiniso nokuBuyisana yasiza ekurarululeni kokukhahlunyezwa kwamalungelo wobunntu okwenziwa ngesikhathi sombuso webandlululo.
Ukulawula emikhawulweni – Ikomiti yeminyango yaborhulumende kunye nethekhnoloji encono ithuthukise ilawulo emikhawulweni yenarha.
Ezinye izinto eziqakathekileko ezifuna itjhejo elikhethekileko
Amapholisa, amakhotho kunye namajele afuna iinsetjenziswa ezingezelelweko, zisetjenziswe ngcono begodu kube nehlelo lokusebenza elihlanganisiweko.
Ukumema umphakathi kobana uzibandakanye ekulweni nobebelesi kungikho okufunekako khulu.
Ukusebenza ngokulandela ikambiso yomthetho yemanye amaziko wezobulungiswa sele kuhloliwe ngokusebenzisa iintatimende zomphakathi kunye nokuthathwa kwamagadango athathelwa iimphathiswa eziphezulu.
5. Itjhebiswano leetjhabatjhaba, ukuthula kunye nevikeleko.
ISewula Afrika ibe yingcenye zamazwe weetjhabatjhaba, ngokobana isebenzele irhuluphelo lenarha yekhethu, le-Afrika kunye nephasi mazombe elisathuthukako.
Ukunzinzisa itjhebiswano nephasi mazombe
IPengu yokuBuyekeza ukuSebenza kweeNarha ze-Afrika (APRM) - ISewula Afrika ingenye yeenarha ezilikhomba esele kubuyekeziwe ukusebenza kwayo. Kube neemphakamiso ezi-18 zokusebenza ngefanelo begodu ivume ngokomthetho ihlelo le APRM lokusebenza kobana kutjhejwe okubogabogako ekuvezwe ekubuyekezweni kwayo.
Ukuzibandakanya ephasini mazombe
Itjhebiswano eenarhani ezisathuthukako nakho sele kutjhugululiwe kobana kuthuthukiswe iSewula Afrika nenarhakazi ye-Afrika kobana kuragelwe phambili nendlela yokusebenzisana.
Ukuthengisa iSewula Afrika nenarhakazi ye-Afrika – Kube nejima ukusukela ngeminyaka yabo1990s lokuthuthukisa iSewula Afrika. Zamavakatjho zikhule msinyana, sebele kwakhiwe amathuba wemisebenzi angaphezu kwe 400 000.
Ukukhula kwezokuvakatjha
Iimvakatjhi ezivela kwezinye iinarha
IBhegere yePhasi ka 2010 kulithuba elikhulu lokuthengisa inarha kunye nokusebenzisana nenarhakazi ye-Afrika yoke, kobana kuthuthukiswe isithunzi senarhakazi
Ezinye izinto eziqakathekileko ezifuna itjhejo elikhethekileko
Kunefuneko yokukhambisa ngefanelo zepolotiki netjhebiswano kwezomnotho kunye nezokuthintana okuqinileko mayelana nomgomo wezangaphandle nangaphakathi eSewula Afrika kunye nakwezinye iinarha.
Itjhejo eliqakathekileko lemikhakha leyo eyathintekako ngokwatjhiywa mbuso webandlululo kusizile ekuthuthukiseni amaphilo wabantu.
Itjhejo kiboMma, abantwana, ilutjha kunye nabantu abakhubazekileko
Umthelela wamahlelo nemigomo
Izenzelwa eziqakathekileko – Ukutjheja izenzelwa eziqakathekileko ebantwni abathlogako kutjho kobana aboMma abanengi nabantwana bayazuza. Ukufumana amanzi, igezi kunye nezokokuthintana ngemirhala kwenza umahluko kiboMma nabentwana.
Isondlo – Babalelwa ku-12 Million abantu abafumana isondlo sikarhulumende ngo-2007, Abaziingidi ezibunane isondlo sabantwana. 53% yezindlu zinikele aboMma labo abanamele amakhaya.
Zamaphilo – Ukufumana iinsetjenziswa zamaphilo kunye nokwelatjhwa kwenze imikhakha ekunqotjwe ukusiza kobana izuze.
Ifundo -Ifundo yabantwana abaphakathi kweminyaka elikhomba netjhumi nahlanu iyanda eenkolweni – citjhe sekufikelela ku 100% yabantwana abafundako.
Zomnotho – Abomma, ilutjha nabantu abakhubazekileko kungibo abazuzileko ehlelweni lokufundiswa umsebenzi, ku-EPWP, ukufundiswa ukusungula amabubulo
Ezinye izinto eziqakathekileko ezifuna itjhejo elikhethekileko
eliphasi.
Izinga lokungasebenzi ebantwini bengubo nelutjha kusesephezulu.
IRAGELO PHAMBILI
Eminyakeni elitjhumi nahlanu embusweni wedemokhrasi, okunengi sele kwenziwe ukutjhababalisa lokho okwatjhiywa mbuso webandlululo kobana kwakhiwe umpkhakathi omutjha. eminyakeni yesibili elitjhumi yedemokhrasi, iSewula Afrika ikwazile ukuthuthuka msinyana.
Kodwana akukaneli.
Ngiyiphi indlela yokusebenza ezakukhgonakalisa urhulumende nenarha kobana baragele phambili kube nokudzimelela kokukhula nokuthuthuka, nokobana aragele phambili nendlela ayisebenzisa kwagadesi?
Nanyana ngikuphi okweziwako, iragelo phambili lifuna izombelezo kweminye imibono, njengokukhambisa msinyana ukukhula nokutjhugululwa komnotho, kuliwe nomthlago,kwakhiwe ibambiswano emphakathini, ibambiswano neentjhabatjhaba, kunye nokwakhiwa kombuso osathuthukako.
Ukwenza msinyana ukukhula nokutjhugululwa komnotho
Ukukhula kwamsinyana nokwabelana kuqakathekile ekuphunguleni izinga lokungasebenzi nomthlago. Umkhiqizo wenarha kufuze uthuthukiswe kobana sozokwazi ukukhula msinyana, sibe nabasebenzi abanengi, kufaka nalabo abanamakhgono angasiphezulu, kube nephaliswano kwezomnotho, kwandiswe ukuthengiswa kwepahla ngaphandle kwezinye iinarha kunye nokuqinisekisa ubujamo obuhle babosomabubulo abancani nabakhulu. begodu kusesenefuneko yokuthuthukisa kwamahlelo womnotho wesibili lawo anomthelela omkhulu.
Kuzakuba nefuneko yokutjheja iindleko zamandla wegezi kunye nokuvikela ibhoduluko.
Amagadango wokulwa nomthlago kungiwo aphezulu ehlelweni elisungulwe ngurhulumrende lamano wokulwa nomthalago. Ukuphungula izinga lokungasebenzi kuligadango lokulwa nomthalago. lifuna kususwe zoke iinqabo ezenza inarha ibebuthakathaka, kungabi namabubulo amancani begodu kwenze abantu bangakhuthazeki ukuyokufuna imisebenzi.
Ukulwa nomthlago kufuna ukuzibophelela okukhethekileko mayelana nokukwandisa amathuba wabantu wokungena emkhakheni wezemisebenzi kunye nokusungula wabo amabubulo. Ifundo kungiyo enekhgono elikhulu lokuphungula umthlago ebantwini.
Ukwakha itjhebiswano emphakathini nokusebenza kukarhulumende ngokusemthethweni
Ukuqinisekisa ihlala kuhle emphakathini kufuneka kuphungulwe izinga lokungalingani, ngokusebenzisa amathuba wezomnotho kibo boke abantu kunye nokudzimelisa ukusetjenziswa kweemali zikarhulumende kabathlogako.
Ibumbano emphakathini lizakuphumeleliswa ziinhlangano ezikhona zombuso. Lokho kufuna kube nezenzelwa ezinikwelwa mbuso, ukuthuthukisa ukulalela amazizo wabantu kobana nabo bazibandakanye kunye nokuphungula ubelelesi nobukhohlalakali. Ngokufanakako umphakathi unesibophelelo sokuhlonipha nokivikela ukusebenza ngokomthetho kweenhlangano zikarhulumende kunye namagunya anikelwe iinhlanango lezo.
Ukwakha umphakathi obumbeneko nakho kufuna ikuthazo yokubambana kunye nokutjhejana kiwo woke amaSewula Afrika kunobana omunye azitjheje yena kwaphela. Umbuso nomphakathi kufuze basebenzisane kobana kwakhiwe indlela etjha yokubonelelana.
Umsebenzi omnengi sele wenziwe wokukhulisa itjhebiswano ephasini mazombe, khulukhulu enarhakazini ye-Afrika neSewula. Isidingo lesi nasizakuragea phambili, sitjheje khulu i-Afrika neenarha ezingeSewula begodu kuqiniswe nesikhozi neenarha ezinamabubulo. Ukukhulisa amano wetjhebiswano kuzakusiza ukwandisa iinrhuluphelo zenarha yekhethu, kunye nokusabalalisa iinsetjenziswa zethu kobana kube nokuthuthuka enarhakazini ye-Afrika.
Ukwakha umbuso othuthukako
Ukwenza izinto ezivezwe ngehla, umbuso kufuze ubeneseentjenizswa ezifaka lokhu okulandelako:
kuzakufuneka kobana kumenywe yoke imikhakha yomphakathi mayelana nokobana kube
nokuvumelana enarheni mazombe
kuzakufuneka kube namakhgono wokuphumelelisa amahlelo ngendlela efaneleko nokuqinisekisa
kobana kunezakhiwo zokusebenza nemikhakha azakukhgonakalisa ukusebenza.
kunefuneko yokwandisa ukukhulumisana okukanengi phakathi kwezakhamuzi kunye nabajameli
bakarhulumende.
Khuyini izinto eziqakathekileko ocabanga bonyana urhulumende angazenza ngokusebenzisana nawe?
Veza amazizwakho, Thumela iforomeli ku :
Ikhutjhwe Liziko lezokuThintana likaRhulumende (GCIS)
