Boke abaphathi namasekela wabaphathi abamayunivesithi
Boke abohlokokulu beenkolo
Abafundisi bamaziko wefundo ephakemeko nabafundisi beenkolo.
NjengoNgqongqotjhe wezamaPhilo ngikutlolela ngokwami incwadi le manqophana nobulwelwele obuvezwe ngaphezulu ngeenzathu ezimbili:
ukukunikela ilwazi elizokusiza ngokwakho ukulwisana nobulwele
Ukusukela ngenyanga kaSihlabantangana kilonyaka umulwana urhatjheke msinya eenarheni ezili-166 iphasi loke. Bekube nje e-Afrika urhatjheke eenarheni ezili-16 kwaphela. Ngesikhathi sokutlolwa kwencwadi le, umulwana besele uthinte abantu abazi-177,457 (kuqinisekiswe yilabhorathri) iphasi loke kanye ne-1,457 ukuhlongakala okuqinisekiweko.
Bekube nje eSewula Afrika siqinisekise imilandu ezi-2,844 kanye nemilandu esithandathu yokuhlongakala.
Ngemva komhlangano wesine weKomiti yesizo elirhabako ogade ubanjwe ngomhlaka 11 kuMgwengweni 2009 iHlangano yezamaPhilo yePhasi (WHO) yavala ngokuthi umgomo womgomani othuwelela iphasi loke sele uhlangatjeziwe begodu nomNqophisi Zombelele, uDorhodera Margaret Chan wamemezela umGomani oThuwelelako (isigaba 6). Lokhu kutjho ukuthi ubulwelwe sele burhatjheke eenarheni kizo zoke iingodi ze-WHO begodu gade urhatjheka msinya khulu. Nanyana kunjalo ngifisa ukugandelela bona ukumenyezelwa komgomani othuwelelako akutjho bona ubulwelwe bunamandla, kutjho ukuthi beburhatjheka yoke indawo.
Indlela yokurhatjheka
Amatshwayo wobulwele
Amatshwayo angahlukaniseka ngeengaba eziqakathekileko ezintathu
izinga eliphasi
izinga eliphakathi
izinga eliphezulu
Amatshwayo wezinga eliphasi afaka hlangana:
ukukhohlela
izinga eliphezulu lokutjhisa namkha lokuzwa amakhaza komzimba kunelijayelekileko;
ukunghanghabala kwemisipha kanye nobuhlungu;
imizwa ejayelekileko wokungazizwa kuhle kanye
Inengi labantu enarheni yokana banamatshwayo wezinga eliphasi begodu ngeze batlhoga itjhejo elikhethekileko lezokwelatjhwa. Ngebangelo abantu abanamatshwayo wezinga eliphasi kufanele belatjhwe njengamatshwayo ajayelekileko womgomani ngaphandle kwabantu bobujamo obulandelako ekufanele bafune itjhejo elirhabako lokwelatjhwa nanyana banamatshwayo wezinga eliphasi:
abantu bobulwele behliziyo namkha ubulwelwe bamaphaphu
abomma abasidisi
abantu abanobulwele betjhukela
Amatshwayo wezinga eliphakathi afaka hlangana amatshwayo angezelelweko wezinga eliphasi:
ukuphelelwa mummoya
ubuhlungu besifuba
ukubuyisa okungapheliko
irhudo kanye namatshwayo wokuphelelwa mamanzi womzimba.
Amatshwayo wezinga eliphezulu afaka hlangana amatshwayo angezelelweko wezinga eliphasi neliphakathi:
iindebe, ilimu namkha ezinye iingcenye zomzimba ezihlaza kwesibhakabhaka
ukuphathwa siyezi ngamandla kanye nokulahlekelwa mkhumbulo
Nanyana ngubani onamatshwayo wezinga eliphakathi namkha eliphezulu kufanele afune itjhejo elirhabako lezokwelatjhwa.
Ukurhatjheka kobulwele eemfundeni zethu njengamaphesente wenani elipheleleko lokutheleleka lenarhethu lingendlela elandelako:
Ukuhlongakala okusithandathu:
Ukuhlolela umulwana
Ukuhlola okusemthethweni kwenziwa liZiko leliZweloke lamaLwelwe Athelelanako elinzinze eGauteng begodu nelitjhidiselwe eTjingalanga Kapa kungasikade. Ukuhlola kuzokwenziwa ngesiphakamiso sakadorhodera. Iingulani ezifuna itjhejo ehlelweni lakarhulumende lezepilo akukafaneli zibawe ukuhlolwa kwelabhorathri. Siyelele bona kwagadesi lokhu kunjalo emkhakheni wezamaphilo ongasiwo karhulumende kodwana lokhu akukaphakanyiswa yi-WHO. Abodorhodera kufanele belaphe izehlakalo ezisolwako ngokwemigomo enikelwe mNyango wezaPhilo weliZweloke.
Ukwelatjhwa
Ukuvalwa kwamaziko
Ilemuko enarheni yoke litjengise bona ukuvalwa kweenkolo kanye namaziko wefundo ephakamileko, iinthabathaba zeentolo kanye neendawo zokusebenzela akukasebenzi ekukhandeleni ukurhatjheka kobulwele. Esikhaleni salokho kubange ukuthikamezeka okukhulu komphakathi.
Seluleka bona nanyana ngimuphi umfundi, umfundisi namkha isisebenzi esinamatshwayo wezinga eliphasi kufanele sihlale ekhaya. Nangabe kunabafundi abanengi namkha abafundisi abahlalela kude kwabanye yeke iziko elithintekileko kufanele lithinte umNyango wezeFundo ozokweluleleka kanye neekhulu zezepilo ngesisombululo esizokuthathwa.
Ukuhlanzeka okulula
Ngebanga lendlela yokurhatjheka kobulwelwe njengombana kutjhiwo ekuthomeni, ukuhlanzeka okulula okulandelako kwaphakanyiswa:
hlamba izandla ngesibha ngasosoke isikhathi
khohlela namkha uthimulele ethitjhupheypheni emkhonweni
nangabe ukatelelekile kobana ukhohlelele ngezandleni zakho ungathinti nanyana yini njengesibambo somnyango, amafesdiri, amatafula namkha iinsetjenziswa zokudla bekufike lapho uhlamba khona izandla zakho ngesibha
nangabe ulemuka amatshwayo wezinga eliphasi hlala ekhaya begodu ubalekele ukuthintana nabantu.
Ngithanda ukunithokoza ekuthatheni kwenu isikhathi senu ukufunda incwadi le enginitlolele yona begodu ngifisa ukunithokoza ngisalindele ukuhlanganyela kwenu ekukhulumisaneni nekuphunguleni imbangela yobulwelwe.
Ngiyathokoza.
