              UMNYANGO WEZEPILO NEMISEBENZI YEHLALO

                                      ?Siyanakekela?



                           EMBLEM AS ON COVER PAGE



               URHULUMENDE WESIFUNDA SEMPUMALANGA




Babizwa bonyana bomma nabobaba besitjhaba sekhethu, kodwana kanengi abanikelwa ithando nehlonipho ebafaneleko.

Ngebanga lamatjhuguluko akhona emphakathini kanye neentjhijilo ezifana ne-HIV ne-AIDS indima yabantu abadala ibe sezingeni eliqakatheke khulu ekusekeleni ukuhleleka kwemindeni yethu ngokobujamo behlalo, ukuziphatha kanye nezomnotho.

Abantu abadala akukameli bonyana babonwe kwaphela njengabantu abangabandakanyeki khulu ekuthuthukisweni, kodwana kumele babonwe njengabalima indima ekulu kiyo yoke imikhakha yetuthuko.

Asibanikeleni ukusekeleka kanye nehlonipho abayidingako ekuphumeleliseni indima le.


Iindingo Ezilitjhumi Eziqakatheke Khulu
	
Incwajana le yethula iindingo ezilitjhumi eziqakatheke khulu zabantu abadala kanye neemphakamiso zehlolo

Imbalo Yamakhaya Efunyenweko 

kwafunyanwa amakhaya ayi-1002 anabantu abaneminyaka ema-60 nangaphezudlwana;

-kwafunyanwa bonyana kunabafazi aba-3 malungana nendoda ngayinye abasezingeni lobudala elilinganako begodu ama-71% wabafunyenweko bekubafelokazi,

-ama-14% bekumakhaya wabantu besizukulwana sinye,
-ama-63% bekuziinzukulwana ezimbili nofana ngaphezulu,
ama-23%  bekumakhaya wesizukulwana esitjhiyiweko
-ama-58% wabantu abadala azange khebafuduke,
-ama-60% bahlala eendaweni zemakhaya neziphethwe makhosi.

1. Isizo ngokunakekela abantwana kanye neenzukulwana ezigulako

-ama-9% banakekela abantu abadala abagulako.
-ama-66% banakekela abantwana ukusuka eminyakeni eli-0 ukuya keli-18
-ama-20% banakekela abantwana ukusuka eminyakeni eli-o ukuya kesi-6
-ama-66% bahlangabezana nobudisi kusuka kobubekezelelekako ukuya kobungabekezelelekiko nabanile ngetjhejo
-ama-96% abafumani ikokhelo ngomsebenzabo wokutjheja
-Iimbonelelo Zomndende zisetjenziselwa ukondla umndeni woke
-ama-76% wabantu abadadlana bababondli bamakhaya
-ama-97% aneembonelelo azisebenzisela iindingo zamakhaya.

Iimphakamiso 

* Abantu abadala kumele basekelwe ukuze kukhutjhulwe ukuthuthukiswa kwabantwana esigabeni sabo sokukhula. 
* Kumele kube nemizamo yokusekela abantu abadala abatlhogomela abazukulu, isibonelo, indlela yokuphatha iinzukulu ezingalinganiko. 
* Ababelethi kumele bakateleleke ngokomthetho kobana bakhuphe imali yesondlo.
*  Kumele kusungulwe amaqhinga angakahleleki wokungezelela umrholo ukusiza Iimbonelelo Zomndende.

2. Amakghono adinga ukufunda, ukutlola nokubala

-ama-79% abakwazi ukufunda okulula
-ama-28% abakwazi ukusebenza ngemali
-ama-70% abakwazi ukutlola amabizwabo
-ama-84% abakwazi ukuzalisa isitlankana sebulungelweni namkha seposweni

Iimphakamiso

* Isifundo se-ABET esikhona njenganje kumele sibuyekezwe bese kufunwe iindlela ezitja zokusekela abantu abadala ukuthuthukisa amakghono wabo anqophileko.

* Amabulungelo kumele akhuthazwe ukwenza amahlelo wokufundisa abantu abadala ekusebenziseni imitjhini ekhupha imali (ATM), njll.

* Kumele kuthonywe ihlelo lokwelulekwa kwabantu abadala ngaphambi kokuthatha umhlalaphasi ukubalungiselela malungana nokutshwenyeka komphefumulo okukhambisana nokuluphala.

3. Iindleko ZakaMasipala Ezikghonekako Nezihlala Zikhona 


-Imisebenzi kaMasipala beysezingeni eliphasi khulu.

Iimphakamiso

* Urhulumende kumele ethule imisebenzi esisekelo eendaweni zemakhaya.
* Abantu abadala babonise ukuzimisela ukukhokha nakube imisebenzi yethulwa ngeenkhathi ezifaneleko begodu nayifikelelekako ngokwamanani.
* Abantu abadala abaphethe amakhaya kumele bangakhokhiswa igezi namanzi

4. Amanzi Nehlwengiso

-ama-82% bakhanyisa ngegezi.
-Iindlwana zokuphumela azikenziwa ngcono;
-ama-66% basebenzisa iindlwana zokuphumela zomgodi;
-ama-7% abanazo do iindlwana zokuphumela.
-ama-51% bafumana amanzi wepompo emajaradenabo.

Iimphakamiso

* Boke abanikela ngemisebenzi kumele babelane iinsetjenziswa kanye nemizamo yokwenza ngcono ukutlanywa nokufikelelwa kwemisebenzi kamasipala.

5. Ukukhuthazwa Kwesiko Lokuhlonipha


-ama-72% babona bonyana ukuhlonitjhwa kwabantu abadala kwehle khulu kunalokha nabasese batjha.
-Akwenziwa isikhathi esaneleko sokubalalela.
-Abatjhayeli bamateksi nabanikeli ngemisebenzi abasese batjha babonwa banelunya.

Iimphakamiso

* Abantu abadala kumele bathathwe njengabahlanganyeli abamajadu kunobana babonakale inga sebamukela kwaphela.
* Kumele kuhlonywe amajima eenkolweni, kumidiya khulukhulu nakabanikela ngemisebenzi kobana kukhuthazwe ukuhlonitjhwa kwabantu abadala.
* Kumele kube nabarhumutjhi(kwesikhatjhana) ngebanga lokobana kuba neenqabo eziphathelene namasiko nelimi phakathi kwabanikela ngemisebenzi nabantu abadala (amatlayenti).
* Kukhuthazwe abafundi abanzima kobana bafundele ukuba bavuseleli
* Kukhuthazwe iimfundiswa ezimhlophe ukufunda amalimi namasiko wendabuko.

6. Ukwakhiwa Kweenkumba

-Pheze babe ma-250 abantu abaveza bonyana bafuna ukwakhelwa iinkumba, kanti-ke kube ma-24% abaphumelela ukuzifumana,
-Ukwakhiwa kweenkumba kube ngeminye yemisebenzi emikhulu ebonwe njengesezingeni eliphasi khulu.
-Pheze babe li-120 abadinga itjhejo lomphakathi nofana elinzizne emakhiweni, nje-ke babe ma-16% kwaphela abalifunyeneko.

Iimphakamiso

* Kuhlolisiswe ezinye iindlela zetjhejo elinzinze emakhiweni, isibonelo, ukuhlala ngeenqhema

7. Iinkghonakazo Eziphephileko Ezikude Namakhayabo

Abantu abadala bafuna ukuhlala nemindenabo, kodwana badinga ?Indawo lapha bazazizwa baphephile khona, babe nendawo yokubeka ipahlabo begodu bakghone nokubethwa mumoya ngaphandle.?

8. Iinkhwelo

-Pheze ama-520 bakhombise isidingo seenkhwelo, kanti-ke babe ma-91% abafumana lokho.
-Babe ma-4% kwaphela abakhombise bonyana imisebenzi yezokuthutha mimbi namkha mimbi khulu. Iinqhema ezitjhejako zibone lokhu njengesenzo esibangwa batjhayeli bamateksi abangahloniphiko, abaphathana kumbi nabahlukumezako.
-Kuhlangabezanwa nemisebenzi esezingeni eliphasi khulu eendleleni ezikulu.
-Abantu abadala abahlala emadorobheni eendaweni ezingakahleleki bakhokhela iinkhwelo ukuya eendaweni ezifana namatliniki nemirholweni.
bama-27% abakhokha R11 ukuya ku R15
bama-27% abakhokha R15 ukuya phezulu

Iimphakamiso

* Kumele kuhlinzekwe iinkhwelo ezibonelelweko ngamalanga womrholo khulukhulu ebantwini abahlala eendaweni ezingakahleleki emadorobheni nemakhaya.

9. Ukuphepha

-Abantu abadala bazizwa bangakavikeleki, khulukhulu ngamalanga womrholo.
-Ama-26% bazizwa bavikeleke kancani namkha bangakavikeleki do lapha bahlala khona.
-Baveza kobana basaba ngitjho nabantwababo.
-Abawathembi amapholisa

Ukwesaba okunjalo kubangwa buchaka, ukungasebenzi kanye nokungahloniphi.

Iimphakamiso

* Kumele kuyelelwe zoke iinsebenzi zomphakathi kanye namapholisa

10. Imisebenzi Yezehlalakuhle

-Pheze bama-250 abakhombise bonyana badinga imiSebenzi yezeHlalakuhle, kanti-ke bama-32% kwaphela abayifumanako
-Abama-47% bakhombise bonyana imiSebenzi yezeHlalakuhle isezingeni eliphasi khulu.
-Abapheze babe ma-860 bakhombise bonyana badinga ukuVikeleka eeNdaweni zokuhlala, kanti-ke bama-91% abakufumanako.
-Abama-90% bakhombise bonyana ubunjalo bemiSebenzi yezokuPhepha isezingeni eliphezulu.
-Nababuzwa ngokuhlukileko, abama-84% bakhombise ukwaneliseka khulu ngendlela umrholo wabantu abadala ukhamba ngakhona.

Iimphakamiso

* Amatlabhu abonelela ngokugoma kwemini kumele asekelwe begodu andiswe.
* Amatjhumi asithandathu (60) sele asekelwa ngeemali kanti ali-7 asese serhelweni lokulinda.


Leli lihlangothi elifitjhani lombiko opheleleko owenza umnqopho wokwazisa boke abahlanganyeli ngokufunyenwe lirhubhululo. Kuqakathekile bonyana sitjheje okufunyenweko lokha nakwenziwa ukutlama.

Iindingo zabantu abadala zisibopho somuntu woke. Phatha umuntu omdala ngesithunzi nangehlonipho ebafaneleko.


Nawufuna ilwazi elinabileko yewithinte umNyango weZepilo nemiSebenzi yeZehlalo,
 
Private Bag X 11213,
Nelspruit,
1200

Nawufuna ilwazi malungana                                   Nawufuna ilwazi malungana 
nerhubhululo yewuthinte                                         neHlelo labaNtu abaDala
Umrhala: 013 766 3053                                           Umrhala: 013 766 3185
