﻿IsiNdebele 



UmNyango WezePilo 


KUKHANDELWA NJANI UKUTJHODA KWE-AYODINI EMZIMBENI (IDD)


1. KHUYINI UKUTJHODA KWE-AYODINI (IDD)
I-ayodini limerali elifunwa mzimba womuntu ukukhulisa ubuchopho, ipilo nokukhula kwabantwana. Nayikuthi umuntu akatholi i-ayodini eyaneleko, umuntu lowo angathola ubujamo obuhlukeneko bamalwelwe womzimba nengqondo obaziwa ngokuhlangahlangana okubangwa kutlhayela kwe-ayodini emzimbeni (i-IDD).

2. INGABE I-IDD IBATHINTA BUNJANI ABANTU?
* Abantwana abakhuli kuhle. Bavamise ukuba bafitjhani kunabantwana abaneminyaka elingana neyabo, abathola i-ayodini eyaneleko. 
* Abantwana abakghoni ukufunda kuhle begodu abasebenzi kuhle eenkolweni. 
* Abantu badinwa lula.
* Amasana abelethwa amancani khulu
* Amasana alimala umkhumbulo
* Ibanga ukurhulula umbungu kwemvelo kibomma abasidisi, ukubeletha amasana angaphiliko, nokubuya endleleni
* Abantu bangaba negoyithre (goitres). Igoyithre kuvuvuka kwentamo. Lokhu kutjengisa bona umzimba utlhoga i-ayodini.  

3. NGUBANI ONGABANJWA YI-IDD? 
Omunye nomunye umuntu ongatholi i-ayodini eyaneleko angathola i-IDD.


Nayikuthi umuntu: 
* Usebenzisa itswayi elirhrofo elingana ayodini kuhle;
* Usebenzisa itshwayi elinganayo i-ayodini;
* Usebenzisa itswayi elingakatlolwa bona line-ayodini;
* Usebenzisa itswayi elingana ayodini elibuya emapanini wetswayi kanye/ nanyana itswayi eliseleko 
* Nakadla ukudla okungana ayodini eyaneleko. 

Ukudla okukhuliswa ehlabathini kanye namkha emanzini ane-ayodini encani, ngokujayelekileko kune-ayodini encani. Eendaweni ezinengi zephasi, okufaka hlangana iSewula Afrika, i-ayodini ehlabathini ikhamba nokurhurhuleka kwehlabathi neenkhukhula.

4. UYIKHANDELA BUNJANI I-IDD?
Indlela engcono yokubalekela i-IDD ku:
* sebenzisa itswayi eline-ayodini. Litholakala eentolo ezinengi ezithengisa igrozara. Amagama athi ?iodated salt? kufanele abonakale epakaneni.  
* Yidla ukudla kwelwandle okufana nefesi yemanzini anetswayi, nakukghonekako.

Kunomthetho eSewula Afrika obeka bona loke itswayi elisetjenziswa ekhaya elithengiselwa umphakathi kufanele libe ne-ayodini. 

5. KUFANELE USEBENZISE ITSWAYI ELINE-AYODINI ELINGANGANI 
     UKUKHANDELA I-IDD? 
Ukunghwatha kancani ngemino itswayi elisetjenziswa ekhaya eline-ayodini ngamalanga kwanele ukukhandela i-IDD.

Akunasidingo sokobana umuntu adle khulu itswayi eline-ayodini. Ukudla khulu itswayi eline-ayodini angeze kwenza umuntu bonyana ahlakaniphe namkha abe mude. Eqinisweni, itswayi elinengi lingandisa umfutho weengazi, okungaba yingozi. 

6. INGABE ITSWAYI ELINE-AYODINI LINAMBITHEKA NGOKUHLUKILEKO?  
Itswayi eline-ayodini liqaleka begodu linambitheka ngokufanako nalelo elingana ayodini. 

7. INGABE ITSWAYI ELINE-AYODINI LIPHEPHILE? 
IYE, itswayi eline-ayodini liphephile. Umkhiqizi wetswayi ungezelela i-ayodini encani etswayini, okungelingeneko ekuhlangabezeni iindingo zomzimba. Itswayi eline-ayodini godu alisiyingozi ebantwini asele bathola i-ayodini eyaneleko emithonjeni yokudla yemvelo.

8. LINGASETJENZISWA BELIBEKWE BUNJANI ITSWAYI ELINE-AYODINI?
* Beka itswayi eline-ayodini ngesimumathini esomileko esinesivalo esibambako namkha lifake ngeplastikini ngombana i-ayodini irhwamuka lula. 
* Faka itswayi eline-ayodini ekudleni ngokudzubhula lokha ukudla nasele kuya ekuvuthweni ngombana enye ingcenye ye-ayodini iyaphela nayizwa umtjhiso ngesikhathi uphekile. 

9. KWENZIWANI NAYIKUTHI UMUNTU AYIMPHATHI KUHLE I-AYODINI?
Idlanzana labantu aliphathwa kuhle yi-ayodini. Nakunjalo, bangabawa ikhemisi eseduze bona iba odele itswayi elingana ayodini.  



10. KUNGANI KUQAKATHEKILE UKUKHANDELA I-IDD? 
Kuqakathekile ukukhandela i-IDD ngebanga lemiphumela eminengi engasimihle enawo kwezengqondo nemzimbeni.     

Woke umuntu utlhoga imihlobo eminengi yokudla kanye netswayi elincani eline-ayodini khona azakuphila kuhle nokukhula okuhle ngokwengqondo nomzimba. 





1


