IsiNdebele 
UMBONO
Umbono womNyango weeNdaba zeKhaya kunikela ngomsebenzi osezingeni eliphezulu. Eminyakeni yamuva nje, ukutlama ngokwamaqhinga kuthome ukudlala indima ekulu emizameni yomNyango yokukhuphula ukulethwa komsebenzi kiwo woke amaklayenti inarha yoke. Nasikhumbula bona umuntu eSewula Afrika  isakhamuzi, umhlali, obawa ukuhlaliswa abuya enarheni yangaphandle namkha ovakatjhileko uliklayenti lomNyango weeNdaba zeKhaya, ukulethwa komsebenzi osezingeni eliphezulu yihloso ekulu ngokweqhinga, okunqophisa ukutlama nokusebenza komnyango. UmNyango uzibophelele emahlelweni ahlukeneko azakubumba butjha umthangalasisekelo namarherho webhizinisi anikela ngokulethwa kwemisebenzi.   
UMNQOPHO
Umnqopho womNyango kuphuhlisa nokuvikela isithunzi sethu njengesitjhaba. Umnqopho: Kuthola iindlela zokulethwa ngePumelelo kwemiSebenzi. Emizameni yawo yokufikelela lomnqopho, umNyango uthole izinto ezilandelako eziqakathekileko ukuqinisekisa ukukhambisana nokulindelwe badlalindima, amakhastama namalunga wabasebenzi:
	Ukufundiswa ukutjheja khulu amaklayenti
	Umsebenzi wezinga elihle 
	Ukukhambisana namagunya 
	Ukufikeleleka kwemisebenzi 
	Imitlolo ethembekileko 
	Ukufundiswa kwabasebenzi abawufundeleko umsebenzi
       Imisebenzi enganakohlakalo
OKUNGAPHAKATHI
1.	ISETHULO NGONGQONGQOTJHE 		
2.   NGUBANI OFANELWA KUTHOLA ILUNGELO LOKUBA 
SISAKHAMUZI SESEWULA AFRIKA?		
	Isakhamuzi seSewula Afrika ngokuBelethwa  	
	Isakhamuzi seSewula Afrika ngokuZalana  	
	Isakhamuzi seSewula Afrika ngokwAmukelwa kwePhandle  
	Isakhamuzi seSewula Afrika ngokuTloliswa 
	Iimfuneko neenKambiso zokuziTlolisela ukuba sisakhamuzi seSewula Afrika
	Ukulahlekelwa okuzenzakalelako kokuba sisakhamuzi 
	Ukwalelwa ukuba sisakhamuzi 
	Ukufumana ukuba sisakhamuzi namkha ukuba sisakhamuzi senye inarha 
	Ukuvuselela godu ukuba sisakhamuzi seSewula Afrika 
3.	UKUTLOLISWA KWAMABELETHO 		
4.	ISIBAWO SENCWADI KAMAZISI 
5.	ISIBAWO SEPASPOTI 	
6.	AMATJHUGULUKO APHATHELE NOBUNTU BAKHO 
7.	ISIBAWO SESITIFIKHETHI SOMTJHADO		
8.	UKUTLOLISWA KOKUHLONGAKALA
9.   UMLANDO WENCWADI YOKUZAZISA 			
10.   IMINININGWANA YOKUTHINTANA YOMNYANGO
WEENDABA ZEKHAYA
Isethulo ngoNgqongqotjhe 
IsiNgeniso somThethosisekelo sibeka isibopho phezu kombuso sokwenza ngcono izinga lepilo kizo zoke izakhamuzi kanye nekghono lawo woke umuntu.  
UmNyango weeNdaba zeKhaya unikela ngemitlolo ekghonakalisa abantu ukuthola izindlu, ifundo, itlhogomelo lezamaphilo, izabelo zehlalakuhle, imihlalaphasi, imisebenzi, imisebenzi yezeemali kanye nokusebenzisa ilungelo eliqakatheke khulu  okukukhetha umbuso abawufunako.  Ukungezelela, umNyango weeNdaba zeKhaya uqakathekile ekuvikeleni isithunzi senarha yekhethu ngokuqunta ukobana ngubani ongavakatjhela eSewula Afrika, nokuthi ngubani ongathabela nathi ubuhle nemivuzo yedemokhrasi yethu eseseyincani kanye nomnotho okhulako. 
Nayikuthi intando yenengi nomnotho wesimanje manjesi uzakusebenza kuhle, ukuzazi nobujamo babo boke abantu abahlala nabaphila enarheni kufanele burekhodwe ngokunemba begodu bufikeleleke. Imisebenzi emikhulu yomNyango weeNdaba zeKhaya: kurekhoda ukwaziwa nobujamo bezakhamuzi, abahlali neemvakatjhi  kuqakathekile ekuphathweni nekulawulweni kwemisebenzi yezokuhlalisana, zomnotho nezombanganarha. Yenza isisekelo sedemokhrasi netuthuko. 
UmNyango weeNdaba zeKhaya godu ulifesdiri abantu bethu neemvakatjhi zethu ababona ngalo umbuso nenarha yethu. Woke amaSewula Afrika kanye neemvakatjhi zangaphandle ezingena enarheni yethu bafuna imisebenzi emNyangweni. Ngokunjalo, imibono yabo ngokulethwa kwemisebenzi mbuso ngokujayelekileko kusekelwe elemukweneli. Ukungezelela ekuphatheni amarekhodi, umNyango unomsebenzi wokulawula abantu abangena nabaphuma eSewula Afrika. 
UmThetho omutjha oTjhugululiweko wokuNgena eNarheni (umThetho wenomboro 19 ka-2004) owaphasiswa ngomhlaka 18 Oktoba 2004 watjhugulula khulu ukuphathwa kokungena enarheni yethu. Umsebenzi omkhulu uyenziwa ngesikhathesi ukubandula iimphathiswa zomNyango eziqalene nokungena enarheni ngokuya kweemfuno zalomthetho omutjha kanye nokulungisa imiThetjhwana ebuya kilomThetho. UmNyango godu wenza begodu usebenzisa umThetho wokuHlaliswa kwamaPhandle, (umThetho wenomboro 130 ka-1998), ofaka ukusetjenziswa kweensetjenziswa zeentjhabatjhaba eziphathelene namaphandle. Ngokubanzi, umNyango weeNdaba zeKhaya unikela ngemisebenzi eqakathekileko, okumisebenzi yezakhamizi namaphandle. 
Umsebenzi wokungena ngenarheni uphathelene nokulawula ukungena, ukuhlala nokuphuma kwamaphandle eSewula Afrika okulawulwa miThetho yokuNgena enaRheni neyamaPhandle. Ngitjho ephasini loke, ukungena enarheni kuba yinto eqalwe khulu ekuquntweni kwezinto eziqakathekileko enarheni yoke. Ebujameni beSewula Afrika, umsebenzi wokungena enarheni weqa imisebenzi eyenziwa eenkhungweni ezimbalwa ezihlukeneko neminyango. 
Lomsebenzi godu ufaka ukwenziwa kwemilayo, ukweluswa kwemisebenzi yokungena enarheni, emaPhrovinsini nema-Ofisini aTjhili, ukwanda kwesibalo seemvumo ezenziwa mNyango, ukungena okuragela phambili enarheni kwabantu bangaphandle eSewula Afrika. Kodwana, ngeminqopho yalencwajana izakukhambelana nemisebenzi eqaliswe ezakhamizini zeSewula Afrika. Enye incwajana ehlukileko ephathelene nemisebenzi yokungena enarheni izakwenziwa.  Izakusatjalaliswa nasele imithetjhwana iqediwe pheze ukukhambisana nokuhlonywa kwehlelo lamaphandle eSewula Afrika. 
Esikhathini esinengi, bekungacaci ebantwini abanengi bona ngikuphi okulindelwe umuntwini nakazakufikelela imisebenzi yomNyango weeNdaba zeKhaya. Lencwajana ebizwa ngokuthi IiNdaba zeKhaya ziyakuSebenzela (Home Affairs At Your Service), ifuna ukuhlathulula ngendlela elula nezwakalako, ukuqakatheka kokwenza iimbawo zemitlolo yokukghonakalisa emNyangweni weeNdaba zeKhaya, iimfuneko zokwenza isibawo somunye nomunye umsebenzi, iindleko ezibandakenyekako, nokobana kuzakuthatha isikhathi esingangani kanye nelwazi elikhambelana nemisebenzi yomNyango weeNdaba zeKhaya. Ngombana woke umuntu eSewula Afrika: isakhamuzi, umhlali, iphandle namkha isivakatjhi  liklayenti lomNyango weeNdaba zeKhaya, ukulethwa komsebenzi wezinga eliphezulu yihloso eqakathekileko ngokwamaqhinga eyikomba ekutlameni nekuthatheni igadango komnyango. UmNyango uzinikele emahlelweni ahlukeneko azakubumba butjha abe enze ngcono amarherho neenkambiso ezinikela ngokulethwa kwemisebenzi yezinga eliphezulu.  
Lencwajana, godu inikela ngeenkomba ekuphenduleni umbuzo obudisi: ngubani osisakhamuzi seSewula Afrika namkha ngubani ofaneleka kukuba sisakhamuzi seSewula Afrika? Ngokuzwakalako, ukuzitjheja okunje kungavusa imizwa engasimihle nasiqala umlando wenarha yethu, lapho sibuya khona, lapho sibuya khona, kanye nokwehluka kwethu, singakghona njani, ngokubumbana nangamunye ukuhlathulula amagugu atholakala emThethwenisisekelo wethu. Ngokunjalo, umNyango weeNdaba zeKhaya uragela phambili begodu uzakuhlala uhlahlwa kuhlonipha isibopho somthethosisekelo esibeka bona iSewula Afrika ngeyabo boke abahlala kiyo, bahlanganiswe kukwehlukana kwabo.
Lencwajana godu iyatholakala ngeTshivenda, i-Xitsonga, isiZulu, iSesotho nesiBhuru. Ngommoya we-Batho Pele, sithemba bona lencwajana izakunikela woke amaSewula Afrika  okumakhastama wethu aqakatheke khulu, ngelwazi elitlhogekako ngomnyango  singebenu, siyanitlhogomela begodu siyanisebenzela. 
NN Mapisa-Nqakula
UNgqongqotjhe weeNdaba zeKhaya 
UmThethosisekelo weSewula Afrika uqinisekisa ilungelo lokuba sisakhamuzi begodu uthi akunasakhamuzi esizakwalelwa ilungelweli. Ngokuya komThetho wokuba siSakhamuzi seSewula Afrika (umThetho wenomboro 88 ka-1995 kanye nomThetho wenomboro 17 ka-2004 njengombana utjhugululiwe), ubakhamuzi beSewula Afrika bungafunyanwa ngokubelethwa, ngokuzalana, ngokwamukelwa kwephandle, ngokuvuselelwa namkha ngokutloliswa.
2.1  Isakhamuzi seSewula Afrika ngokuBelethwa   
UmThetho okukhulunywe ngawo ngehla wathoma ukusebenza ngomhlaka 6 Oktoba 1995. Ubeka bona isakhamuzi seSewula Afrika ngokubelethwa ngomunye nomunye obelethelwe eSewula Afrika embelethini munye omSewula Afrika namkha osisakhamuzi seSewula Afrika unomphela ngesikhathi sokubelethwa komuntu lowo. Iinjamiso ezihlukeneko bezikhona iminyaka yoke le ngaphambi komThetho. Omunye nomunye othintwa ngilokhu ofuna bona kuquntwe ngobakhamuzi bakhe kufanele athintane ne-ofisi eliseduze lomNyango weeNdaba zeKhaya namkha imitjhini yeSewula Afrika nayikuthi ungaphandle kwenarha.  
Umntwana obelethelwe eSewula Afrika ongasi sisakhamuzi seSewula Afrika uyafaneleka kukuba sisakhamuzi ngokwamabeletho namkha ofumezwa sisakhamuzi seSewula Afrika ngokukhambisana nomThetho wokuTlhogonyelwa kwabaNtwana ka-1983 (umThetho wenomboro 74 ka-1983). Tjheja bona ukubelethwa komntwana kutlolisiwe ngokuya komThetho wokuTloliswa kokuBelethwa nokuHlongakala ka-1992.
2.2	Isakhamuzi seSewula Afrika ngokuZalana
Isakhamuzi seSewula Afrika ngokuzalana ngomunye nomunye obelethelwe ngaphandle kweSewula Afrika abelethwa zizakhamuzi zeSewula Afrika. Ukubelethwa kwakhe kufanele kutloliswe ngaphasi komThetho wokuTloliswa kokuBelethwa nokuHlongakala, umThetho wenomboro 51 ka-1992. 
2.3	Isakhamuzi seSewula Afrika ngokwAmukelwa kwePhandle
Omunye nomunye onemvumo yokuba sisakhamuzi seSewula Afrika unomphela uyafaneleka kukwenza isibawo sokuba sisakhamuzi seSewula Afrika ngokwamukelwa ngemva kweminyaka emihlanu asisakhamuzi sakanomphela. Omunye nomunye otjhade isakhamuzi seSewula Afrika uyafaneleka kukuba sisakhamuzi seSewula Afrika esamukelweko, iminyaka emibili ngemva kokufumana imvumo yokuba sisakhamuzi sakanomphela ekhutjhwe ngesikhathi atjhada isakhamuzi seSewula Afrika. Umntwana ongaphasi kweminyaka ema-21 onemvumo yokuba sisakhamuzi seSewula Afrika unomphela uyafaneleka kukwamukelwa msinyana ngemva kokukhutjhwa kwemvumo. 
2.4	Isakhamuzi seSewula Afrika ngokuTloliswa 
Lokhu kusebenza kuphela ezakhamizini zeBhrithani ezangena eSewula Afrika ngaphambi komhlaka 2 Septemba 1949, begodu esele zihlale lapha ubuncani bakhona iminyaka emibili msinyana ngemva kwaka-1949. 
2.5	Iimfuneko neenKambiso zokuziTlolisela ukuba sisakhamuzi seSewula Afrika
Nawenza isibawo sokuba sisakhamuzi seSewula Afrika ngokuzalana kufanele ulethe okulandelako:
	Umtlolo otlolisa ukubelethwa ngokuya komThetho wokuTloliswa kokuBelethwa nokuHlongakala ka-1992. Ebujameni bokufumeza, isivumelwano sokufumeza siyafuneka. 
	Amaforomo BI-24 no BI-529 azaliswa mbawi. 
	Iforomo BI-529 elizaliswa mbelethi weSewula Afrika. 
	Isitifikethi samabeletho esitjhili sombawi. 
	Isitifikethi somtjhado sombawi nesababelethi bakhe (nazikhona)
	Nayikuthi umbawi wabelethelwa ngaphandle komtjhado ababelethi kufanele batlikitle iforomo lokutloliswa kwamabeletho okuliforomo BI-24.
	Ubufakazi nayikuthi umbelethi weSewula Afrika wafumana ukuba sisakhamuzi senarha yangaphandle 
	Ubufakazi bokubelethwa kombelethi weSewula Afrika. 
Iimbawo zingenziwa ebuZendeni, eMitjhini namkha e-ofisini lekhaya lomNyango weeNdaba zeKhaya.  
Ukwenza isibawo sokuba sisakhamuzi seSewula Afrika ngokuba sisakhamuzi esamukelweko kufanele ulethe okulandelako: 
	Amaforomo BI-63 no BI-757 azaliswa mbawi. 
	Ubufakazi bokuba sisakhamuzi sakanomphela. 
	Igadangiso lemino yoke elenziwa ngebakwa-SAP (91)  ukuthola umbiko wamapholisa. 
	Ababelethi abathintekako namkha abatlhogomeli bangokomthetho kufanele batlikitle amaforomo nayikuthi umuntu ofuna ukwamukelwa mntwana ongaphasi kweminyaka eli-16. 
	Iforomo BI-9 elizalisiweko nelikhambisana negadangiso lemino yoke kanye neenthombe ezimbili zakamazisi (ezibubude obuma-45mm x 35 mm ububanzi) kufanele zilethwe nakubantwana abangaphezu kweminyaka eli-15. Lokhu kwenzelwa ukufumana incwadi kamazisi ngemva kokuvunyelwa kokwamukelwa. 
2.6	Ukulahlekelwa okuzenzakalelako kokuba sisakhamuzi 
Lokhu kwenzeka lokha isakhamuzi seSewula Afrika: 
	sithola ukuba sisakhamuzi senye inarha ngokuzithandela nangokomthetho, ngaphandle komtjhado, namkha 
	sisebenza emajonini wenye inarha elwa neSewula Afrika, lapho nakhona sisisakhamuzi.
Kodwana, lokhu akusebenzi nayikuthi umuntu lowo wenza isibawo kuNgqongqotjhe ukugcina ukuba sisakhamuzi kwakhe seSewula Afrika ngaphambi kokufumana ukuba sisakhamuzi kwenye inarha kanye/namkha nokusebenza ngaphasi kwamabutho ahlomileko wenarha leyo.  
Ukufumana bona ingabe kghani umuntu ulahlekelwe kukuba sisakhamuzi seSewula Afrika, iforomo BI-529 kufanele lizaliswe belilethwe kwelinye nelinye i-ofisi lomNyango langaphakathi kwenarha namkha langaphandle.
2.7	Ukwalelwa ukuba sisakhamuzi 
Ukuba sisakhamuzi seSewula Afrika ngokwamukelwa kwephandle kungaliwa nayikuthi: 
	isitifikethi sokwamukelwa satholwa ngokungasi semthetwheni namkha wanikela ngelwazi elingasilo iqiniso ngaye. 
	usisakhamuzi senye inarha begodu, kwesinye isikhathi wakhe wagwetjwa iinyanga ezili-12 ukudosa ejele kwenye nenye inarha ngobulelesi obebungaba bulelesi eSewula Afrika. 
Kobubili ubujamo akunasibawo esenziwako. Umuntu othintekako uthola incwadi (ebizwa ngokuthi yi-audi alteram). Ngaphakathi kwencwadi leyo kunesigaba lapho anikela amabanga ahlathulula bona kungani kungakafaneli bonyana alelwe ukuba sisakhamuzi.  Lokhu kuzakutjhejwa ngaphambi kobana kuthathwe isiqunto sokugcina.
2.8	Ukufumana ukuba sisakhamuzi namkha ukuba sisakhamuzi senye inarha  
Omunye nomunye umuntu ofisa ukuba sisakhamuzi senye nenye inarha kufanele afake isibawo kuNgqongqotjhe weeNdaba zeKhaya khona azakugcina ukuba sisakhamuzi seSewula Afrika ngaphambi kokufumana ukuba sisakhamuzi senye inarha. 
Iimfuneko ngilezi: 
	Amaforomo i-BI-1664 ne-BI-529 azaliswe kuhle, kanye nemali ebekiweko eyi-R115.00 ebhadelwako. 
	Iimbawo zingalethwa kwelinye nelinye i-ofisi lomNyango ngaphandle namkha ngaphakathi kwenarha. 
Ngaphambi kobana umThetho wokuba sisaKhamuzi seSewula Afrika otjhugululiweko (umThetho wenomboro 17 ka-2004) uthome ukusebenza, isakhamuzi seSewula Afrika esisebenzise ipaspoti yenarha enye singalelwa ukuba sisakhamuzi nguNgqongqotjhe weeNdaba zeKhaya. Ifuneko yokubekelwa ngeqadi namkha iincwadi zemvumo ezibuya kuNgqongqotjhe khona umuntu azakusebenzisa ipaspoti ayisekho. 
Ngokuya komThetho oTjhugululiweko ophathelene nokuBa sisaKhamuzi seSewula Afrika ka-2004, othome ukusebenza ngomhlaka 15 Septemba 2004, sele kukukwephula umthetho esakhamuzini seSewula Afrika esingaphezu kweminyaka ema-21 ukungena namkha ukuphuma eSewula Afrika ngesikhathi usebenzisa ipaspoti yenye inarha. Ukudlula lapho, kukwephula umthetho manje esakhamuzini esinjalo, ukuthi siseSewula Afrika, sisebenzise ubuzwe baso benarha yangaphandle namkha benarha yaso ukuzibeka ebujameni obuhle namkha ukubalekela umsebenzakhe namkha ukuziphendulela. 
2.9	Ukuthoma butjha ukuba sisakhamuzi seSewula Afrika 
Esinye isakhamuzi sangaphambilini ngokubelethwa namkha ngokuzalana: 
i)	esalahla ubuzwe baso beSewula Afrika, namkha 
ii)	khonokho esiphelelwa kukuba sisakhamuzi seSewula Afrika;
singenza isibawo sokubuyiselwa kobuzwe baso beSewula Afrika. Kodwana lomuntu kufanele abuyele unomphela eSewula Afrika. 
Iimfuneko zalokhu ngilezi: 
	kuzalisa amaforomo i-BI-715 ne-BI-529, 
	iforomo BI-9 elikhambisana neenthombe ezimbili zakamazisi ezifanako, 
	isiqinisekiso esitloliweko mbawi bona yena sele ahlala eSewula Afrika unomphela, 
	ikhophi yencwadi kamazisi 
	ikhophi yesitifikethi somtjhado nawutjhadileko 
	imali ebekiweko eli-R115.00 ne-R15 oyibhadelela incwadi kamazisi.
UmThetho wokuTloliswa kokuBelethwa nokuHlongakala (umThetho wenomboro 51 ka-1992), ubeka bona ukubelethwa komntwana kufanele kubikwe bekutloliswe kungakapheli amalanga ama-30 wokubelethwa kwakhe. Lokhu kuzakurhelebha umNyango weeNdaba zeKhaya ukugcina amarekhodi wawo asebujameni banjesi begodu kuzakurhelebha ukwenza iNcwadi yokuTloliswa kwesiTjhaba ethembekileko nenembako enarheni. Godu kuzakurhelebha umNyango weeNdaba zeKhaya ukwenza eminye imisebenzi burhaba okufanele uyenzele umntwana nasele amdala (isibonelo, isitifikethi samabeletho, incwadi kamazisi, isitifikethi samabeletho, isitifikethi sokuhlongakala njll). Ukutloliswa kwamabeletho, umuntu kufanele azalise iforomo i-BI-24 (isAziso samaBeletho) begodu kufanele lilethwe e-ofisini lomNyango weeNdaba zeKhaya. Nayikuthi umbawi ungaphetjheya, uzakuletha isibawo e-ofisini eliseduze lobuZenda beSewula Afrika namkha le-Consulate. 
Nayikuthi umntwana wabelethelwa ngaphandle kweSewula Afrika begodu omunye wababelethi sisakhamuzi seSewula Afrika ngesikhathi sokubelethwa kwakhe, ukubelethwa kungaziswa ebuZendeni beSewula Afrika namkha ku-Consulate namkha e-ofisini lesifunda lomNyango weeNdaba zeKhaya eSewula Afrika. 
Imitlolo efunekako ngile:
i)	liforomo elizalisiweko le-B-24, i-BI-24/1 namkha i-BI-24/15 kanye 
ii)	neforomo elizalisiweko le-BI-529 (iPhephamibuzo lezaKhamuzi), 
iii)	ikhophi eqinisekisiweko yesitifikethi samabeletho esitjhili somntwana esinemininingwana ezeleko yababelethi bomntwana. 
Ebujameni bomntwana oneminyaka eli-15 ukuya phezulu, iforomo i-BI-9 lesibawo sakamazisi kufanele lizaliswe. 
3.1	Iimfuno zokutloliswa kwamabeletho 
Kuqakathekile bonyana isaziso samabeletho sinikelwe ngomunye wababelethi namkha umtlhogomeli wangokomthetho. Nayikuthi akunambelethi namkha umtlhogomeli ongakghoniko ukukwenza lokhu, umuntu obawiwe babelethi namkha umtlhogomeli angenza isaziso ukwenzela bona. Lomuntu kufanele abe nemvumo etloliweko yabo. 
Umntwana obelethelwe ngaphakathi komtjhado angatloliswa ngesibongo sakababa namkha sikanina namkha ngazo zombili sakababa nesikanina nayikuthi ababelethi bayavumelana nalokhu.  
Umntwana obelethelwe ngaphandle komtjhado utloliswa ngesibongo sakanina. Umntwana godu angatloliswa ngaphasi kwesibongo sakababa weengazi nayikuthi uyise uyavuma bona unguyise. Bobabili ababelethi kufanele bavumelane ngokutloliswa komntwana ngesibongo sakayise phambi kwesiphathiswa somNyango weeNdaba zeKhaya. 
3.2	Iindlela ezihlukeneko zokwaziswa kwamaBeletho 
3.2.1	Amabeletho aziswe kungakapheli amalanga ama-30 ngemva kokubelethwa 
Nanyana umThetho wokuTloliswa kokuBelethwa nokuHlongakala (umThetho wenomboro 51 ka-1992) ufuna bona ukubelethwa komntwana kufanele kutloliswe kungakapheli amalanga ama-30 ngemva kokubelethwa, ubujamo obukhethekileko bungenza kungakghoneki lokhu. Izaziso zamabeletho ngemva kwamalanga ama-30 zibizwa ngokutloliswa okudlulelwe sikhathi. Iforomo elifuneka lapha liForomo lesAziso samaBeletho (i-BI-24) elitlikitlwa ngomunye wababelethi namkha umtlhogomeli. Amahlangothi amathathu wokutloliswa okudlulelwe sikhathi kuhlukaniswe ngendlela elandelako:   
i)	amabeletho aziswe ngemva kwamalanga ama-30 kodwana ngaphambi kokuphela konyaka,
ii)	amabeletho aziswe ngemva konyaka, kodwana ngaphambi kobana afike eminyakeni eli-15 kanye; 
iii)	 namabeletho aziswe ngemva kweminyaka eli-15. 
3.2.2	Amabeletho aziswe ngemva kwamalanga ama-30 kodwana ngaphambi kokuphela konyaka munye 
Ebujameni obunje, ababelethi namkha umtlhogomeli bazalisa iforomo i-BI- 24. Ababelethi namkha umtlhogomeli kufanele banikele amabanga wokobana kungani ukubelethwa kungakhenge kutloliswe kungakadluli amalanga ama-30 njengombana kufunwa mthetho.
Nayikuthi ababelethi abakatjhadi begodu bafisa ukutlolisa umntwana ngaphasi kwesibongo sakababa, ubaba kufanele avume bona umntwana ngewakhe esikhaleni esinikelwe eforomeni i-BI-24. Ngalokho ubaba kufanele abe khona lokha nakutloliswa amabeletho. 
Nayikuthi ababelethi batjhadile, ukubelethwa komntwana kuzakutloliswa ngesibongo sakababa.
Iindleko: simahla 
3.2.3	Ukwaziswa kwamabeletho ngemva konyaka kodwana angakafiki eminyakeni eli-15
Ababelethi namkha umtlhogomeli kufanele bazalise iforomo BI-24/1. Kufanele godu banikele ngamabanga wokobana kungani amabeletho angakatloliswa kungakadluli amalanga ama-30 njengokufuna komthetho. Imitlolo esekelako ehlathululwe endimeni 3.3 kufanele ilethwe ngesikhathi leso.
Iindleko: simahla 
3.2.4	Ukwaziswa kwamabeletho ngemva kweminyaka eli-15 ubudala
Lokha nakutloliswa amabeletho la, kusetjenziswa iforomo BI-24/15. Liphekelelwa liforomo BI-9 (okuliforomo lencwadi kamazisi) kanye nemitlolo efaneleko ehlathululwe endimeni 3.3. Ababelethi namkha umthlogomeli godu kufuneka banikele amabanga wokobana kungani ukubelethwa kungakhenge kutloliswe kungakadluli amalanga ama-30 njengombana kufunwa mthetho. 
Iindleko: simahla 
3.3 	Imitlolo efuneka lokha nawutlolisa amabeletho ngemva konyaka 
Imitlolo elandelako iyafuneka nakutloliswa amabeletho womntwana ongakatloliswa kungakapheli unyaka munye wokubelethwa kwakhe: 
	Iforomo BI-288  incwadi yesifungo, kanye
	nekhophi eqinisekisiweko yakamazisi wakanina nayikuthi ababelethi abakatjhadi begodu ubaba akavumi bona umntwana ngewakhe. Ngakelinye ihlangothi, nayikuthi ubaba weengazi uyavuma bona umntwana ngewakhe, amakhophi aqinisekisiweko wabomazisi bababelethi bobabili ayafuneka. Nayikuthi unina utjhade nobaba weengazi, amakhophi wabomazisi babo bobabili kanye nesitifikethi somtjhado kuyafuneka, namkha 
	isitifikethi esikhutjhwe sibhedlela namkha ikhaya lokubelethisa lapho umntwana abelethelwa khona. Isitifikethi kufanele sitlikitlwe mumuntu ophetheko (uSuparintende namkha uMatroni) begodu kufanele sibe negama langokomthetho lesikhungo nestempe esinelanga, namkha 
	ukuqinisekiswa kwemininingwana yomntwana njengombana itholakala erejisteni yesikolo namkha isitifikethi sesikolo sokuthoma umntwana abekafunda kiso esitlikitlwe yiHloko yesikolo. Ukuqinisekiswa kufanele kube nenomboro yeHloko emaledereni angehla wencwadi enestempe sangokomthetho sesikolo nelanga, namkha 
	isitifikethi somntwana sokubhabhadiswa, esikhutjhwe kungakapheli iminyaka emi-5 yokubelethwa, namkha 
	nayikuthi ababelethi abatholakali, incwadi yesifungo yesihlobo esiseduze ubuncani bakhona esidlula umntwana ngeminyaka eli-10, esiyazi kuhle imininingwana yamabeletho womntwana begodu esingaqinisekisa ukumazi nobujamo bakhe, namkha 
	ebujameni babantwana abalahliweko, umbiko wesisebenzi sezehlalakuhle, namkha 
	ikarada lekiliniki namkha umbiko wesikolo namkha omunye umtlolo okhambelanako ongarhelebha ekunikeleni ngokwaziwa komntwana, namkha 
	isitatimende esibuya emuntwini onelwazi lombawi begodu ongafakaza ngababelethi bombawi. Lomuntu godu uzakuphekelela umbawi e-ofisini leeNdaba zeKhaya lapho umbawi nalomuntu bazakuhlonywa imibuzo ngokuhlukana. 
3.4	Ukwaziswa kwamabeletho womntwana olahliweko namkha ongasenababelethi 
Lokha nawutlolisa umntwana ababelethi bakhe kanye/namkha iinhlobo zakhe ezingatholakaliko, iforomo lesaziso (BI-24) kufanele lizaliswe. Umbiko obuya esisebenzini sezehlalakuhle uyatlhogeka, ngombana imininingwana yababelethi ayitholakali. Ekutlolisweni kwamabeletho, okuthatha ilanga linye ebujameni bamabeletho aziswe kungakapheli amalanga ama-30 abekiweko, isitifikethi esirhunyeziweko sikhutjhwa simahla. 
Tjheja, ukutloliswa okudlulelwe sikhathi kungathatha isikhathi eside kuye ngephenyo elifunekako ekutholeni ukwaziwa nobujamo bomntwana. Ukubalekela ukuriyada, amabeletho womntwana kufanele atloliswe kungapheli amalanga ama-30. 
Iindleko: simahla 
3.5	Ukwenziwa kwesibawo seSitifikethi samaBeletho 
Iimbawo zeentifikethi zamabeletho ezirhunyeziweko zingenziwa kwelinye nelinye i-ofisi lesifunda lomNyango lapho zibiza R45.00 ngasinye. Lokhu kuthatha iimveke ezibunane ukuya kwezilitjhumi nambili. 
Njengengcenye yokuzibophelela ekukhuphuleni ikhwalithi yepilo yazo zoke izakhamizi, umNyango weeNdaba zeKhaya uhlome iJima lokuTloliswa kwabaNtwana eKhompyutheni. Lokhu kuqinisekisa bona umNyango weeNdaba zeKhaya uyakghona ukutlolisa nokukhupha iintifikethi ezirhunyeziweko zamabeletho eembhedlela ezibandakanyekako msinyana ngemva kokubelethwa komntwana. Lomsebenzi uzakusatjalaliswa usiwe kwezinye iimbhedlela nakukghonekako.
4.1	Kungani kuqakathekile ukwenza isibawo seNcwadi kamAzisi? 
Incwadi yokuzazisa mtlolo ofakazela ukwaziwa komuntu. Ngamanye amagama, itjengisa bonyana ungiloyo othi unguye. Kuneenkhathi ezinengi lapho uzakufanela bona usebenzise umazisi wakho. Uzakutlhoga umazisi wakho ukuthola imisebenzi yezezindlu, yezefundo neyezamaphilo, ukwenza isibawo selayisense yokutjhayela ukufikelela amathuba wemisebenzi, ukuzitlolisela iinhlahlubo, ukwenza iimvumelwano zamabhizinisi namkha isebenziswano kwezamabhizinisi namkha ukuzitlolisa esikhwameni seTjhorensi yabaNtu abaNgasebenziko. Iincwadi zokuzazisa godu zisetjenziselwa ukuvowuta emakhethweni wesitjhaba, wephrovinsi newendawo.  
4.2	Ngubani ofanelwe kukwenza isibawo seNcwadi kamAzisi? 
Iincwadi zokuzazisa zikhutjhwa ngokuya kwesiGaba 25 somThetho wokwAziwa ka-1997. Umthetho ubeka bona nayikuthi usisakhamuzi seSewula Afrika namkha unemvumo yokuhlala unomphela, begodu uneminyaka eli-16 namkha umdala kunalokho, ufanelwa kukwenza isibawo seNcwadi yokuzAzisa.  
Omunye nomunye osebenzela umbuso namkha ihlangano ehlonywe ngokomthetho ngaphandle kweSewula Afrika namkha osiwe bona ayokusebenzela umbuso wenye inarha naye ufaneleka kuthola incwadi kamazisi. Lokhu kunabela nemlinganini walowo muntu kanye/namkha nebantwaneni. 
4.3	Ilwazi elifuneka lokha nawenza isibawo seNcwadi kamAzisi
Ukufumana incwadi kamazisi: 
	kufanele uzalise i-BI-9 okuliforomo lesibawo  
	ikhophi eqinisekisiweko yesitifikethi samabeletho namkha 
	inomboro yencwadi yereferensi namkha 
	ikhophi yencwadi yokuzazisa namkha incwadi yokuthatha ikhambo yezabelo ze-TBVC (okuyi-Transkei, i-Bophuthatswana, i-Venda ne-Ciskei), kanye 
	neenthombe ezimbili ezifanako zepaspoti, kanye 
	negadangiso lemino elithathelwa ukurekhoda eNcwadini yokuTloliswa kwesiTjhaba eforomini lesibawo i-BI-9. Lokhu kungenziwa kuphela ngokusemthethweni siphathiswa somNyango weeNdaba zeKhaya e-ofisini lesifunda namkha lesiyingi namkha eMitjhini yeSewula Afrika yangaphandle. 
	Nayikuthi utjhadile, isitifikethi somtjhado kufanele silethwe. 
	Nakungenzeka umma enze isibawo seNcwadi kamAzisi begodu athome ukusebenzisa esinye seembongo ebekaziwa ngaso, ubufakazi bomtlolo, isibonelo, isitifikethi samabeletho namkha somtjhado kufanele silethwe ukutjengisa bona kufanele asebenzise isibongo leso.
	Ebujameni bokukhutjhwa kabutjha, iNcwadi kamAzisi ingakhutjhelwa abantu abalahlekelwe, abetjelwe namkha abamotjhakalelwe ziincwadi zabo zokuzazisa 
	Nayikuthi uhlukanisile, isitifikethi sesehlukaniso siyatlhogeka. 
	Nayikuthi wahlongakalelwa mlingani, isitifikethi sokuhlongakala siyatlhogeka. 
Ebujameni besakhamuzi esamukelwa enarheni ngokomthetho namkha lowo osisakhamuzi unomphela, isifikethi sokwamukelwa enarheni namkha sokuba sisakhamuzi sakanomphela namkha sokubekelwa ngeqadi kufanele sifakwe.  
	Ebujameni bokutloliswa kwamabeletho sele kudlule isikhathi qala indima 3.2.4 ngehla.
4.4	Iindleko zokwenza isibawo seNcwadi kamAzisi 
Isibawo sokuthoma senziwa simahla. Ababawi kodwana babawiwa bona balethe iinthombe ezimbili ezifanako ezilingana nezakamazisi. Kubhadelwa imali engange-R15 ekukhutjhweni butjha kwencwadi kamazisi.
4.5	Ungasenza kuphi isibawo seNcwadi kamAzisi?
Tjhinga e-Ofisini eliseduze lomNyango weeNdaba zeKhaya. Imininingwana yama-Ofisi weemFunda itholakala ngemva kwencwajana le. Ababawi abatjhili nabo bangenza iimbawo zeencwadi zakamazisi ebuZendeni beSewula Afrika namkha eKomitjhaneni ePhakamileko ngaphetjheya. 
4.6	Ukuthathwa kweNcwadi kamAzisi 
Ngemva kokukhutjhwa kwencwadi yokuzazisa, idluliselwa e-ofisini leeNdaba zeKhaya lapho umbawi enze khona isibawo. Incwadi kamazisi izakudluliselwa kuphela e-adresini yeposo yombawi nayikuthi umbawi ubawa njalo begodu i-adresi anikela ngayo iyasebenza. 
4.7	Ukulungiswa kweemphoso eNcwadini kamAzisi
UmNyango weeNdaba zeKhaya uqalana neembawo ezisigidi sinye ukuya eengidini ezintathu ngonyaka. Isibalo esikhulwesi seembawo nasihlangana nomraro wamaforomo weembawo angakazaliswa kuhle, singarholela bona iiNcwadi zokuzAzisa zibe neemphoso. Kodwana iimphoso ezinjalo encwadini yokuzazisa zilungiswa simahla. Amaforomo BI-9 ne-BI-309, ubufakazi belwazi elitjha neenthombe ezimbili ezifana nezencwadi kamazisi kufanele zilethwe kwelinye nelinye i-ofisi leeNdaba zeKhaya. 
5.1	Khuyini iPaspoti?
Ipaspoti mtlolo ofuneka nawuzakuthatha ikhambo eliya kwenye inarha. Izakhamuzi zeSewula Afrika ezihlose ukuthatha ikhambo eliphumela ngaphandle kweSewula Afrika kufanele zenze isibawo sepaspoti kusese nesikhathi, kunemihlobo ehlukeneko yamaPaspoti weSewula Afrika, wona nginaka: 
i)	Ipaspoti yabadala,
ii)	Ipaspoti yabantwana, 
iii)	Ipaspoti ye-Maxi, 
iv)	Ipaspoti yesikhatjhana, 
v)	Ipaspoti yobujamo oburhabako kanye
vi)	 nepaspoti yangokomthetho.
Ipaspoti ejayelekileko inamakhasi ama-32 kuthi i-maxi paspoti ibe nama-64. Yoke imihlobo yamapaspoti ihlathululwa ngokuzeleko muva emtlolweni. 
Zoke iimbawo zemihlobo yoke ehlukeneko yamapaspoti kufanele zizaliswe eforomeni lesibawo i-BI-73 begodu kufanele zenziwe e-Ofisini leeNdaba zeKhaya namkha ebuZendeni beSewula Afrika namkha eMitjhini ngaPhetjheya, nayikuthi umbawi ungaphetjheya. Umbawi kufanele anelise isiphathiswa samapaspoti ngokwaziwa kwakhe. Iinthombe zizakuhlolwa ukuqinisekisa bona ngezombawi kwamambala. Ababawi nanyana bangaba neminyaka eli-16 namkha ubudala bazakuthathwa igadangiso lemino khona bazakuqinisekiswa eNcwadini yokuTloliswa kwesiTjhaba. 
5.2	Ngubani ofanelwa kuthola iPaspoti? 
Zizakhamizi seSewula Afrika kuphela ezifaneleka kufumana ipaspoti yeSewula Afrika. Ebujameni obufana nalapho abanencwadi yereferensi ehlaza neyereferensi edala ezikhutjhwe ngaphambi komhlaka 01 Julayi 1986, ababawi kufanele kokuthoma benze iimbawo zeNcwadi kamAzisi onebhakhowudi. Abenza iimbawo kokuthoma bangafuna kokubili iNcwadi kamAzisi nepaspoti ngasikhathi sinye. Iimbawo zakho kokubili zingenziwa ngasikhathi sinye, nayikuthi umuntu angeze akghona ukulinda bekukhutjhwe iNcwadi kamAzisi. 
5.3	Ilwazi elitlhogeka lokha nawenza isibawo sePaspoti 
5.3.1	IPaspoti yabaDala (namkha ipaspoti yokuvakatjha)
Lepaspoti inikelwa izakhamizi zeSewula Afrika ezineminyaka eli-16 namkha ngaphezulu. Ukwenza isibawo sepaspoti yabadala yeSewula Afrika, ulindelwe bona uzalise iforomo BI-73 begodu ulethe iinthombe zamuva nje ezilingana nezepaspoti. Nayikuthi igadangiso lemino yakho alikabi ukurekhodwa eNcwadini yokuTloliswa kwesiTjhaba, isethi yoke yegadangiso lemino efakwe eforomini i-BI-9 lizakwenziwa siphathiswa esivunyelweko seeNdaba zeKhaya. Uzakulindelwa godu bona ulethe ikhophi eqinisekisiweko weNcwadi kamAzisi yeSewula Afrika namkha isitifikethi samabeletho. 
Isikhathi sokusetjenzwa:  Iimveke ezisithandathu 
Ababawi bangakhetha ukuzokulanda amapaspoti e-ofisini lapho benza khona iimbawo namkha bangawathola ngeposi. Nayikuthi bakhetha ukuposelwa wona, bazakubhadela imali yeposo etlolisiweko okuyi-R21. 
Iindleko: R155 
Lepaspoti isebenza iminyaka eli-10. 
5.3.2	IPaspoti yabaNtwana 
Ipaspoti yabantwana inikelwa izakhamizi zeSewula Afrika ezingaphasi kweminyaka eli-16. Lokha nawenza isibawo sepaspoti, uzalisa iforomo i-BI-73. Isibawo kufanele siphekelelwe sitifikethi samabeletho, imvumo yababelethi nayikuthi batjhadile kanye neenthombe zanjesi ezilingana nezepaspoti. Nayikuthi umntwana ubelethelwe ngaphandle komtjhado, yimvumo yababelethi beengazi kuphela efunekako ukukhupha lepaspoti. 
Isikhathi sokusetjenzwa: Iimveke ezisithandathu
Ingazokuthathwa endaweni lapho kwenziwa khona isibawo namkha ingathunyelwa kuwe ngeposo etlolisiweko. 
Iindleko: R115 
Lepaspoti isebenza iminyaka emi-5. 
5.3.3	IPaspoti ye-Maxi 
IPaspoti ye-Maxi mtlolo wamakhasi ama-64. Yafezakaliswa ngomhlaka 02 Disemba 2002 ukunikela abavamise ukukhamba ngomtlolo wokukhamba onamakhasi amanengi ukudlula ipaspoti yeemvakatjhi enamakhasi ama-32. Lepaspoti iyafana nePaspoti yeemVakatjhi ngaphandle kokuthi inamkhasi isibalo sawo esibuyelelwe kabili ukunikela ngamakhasi amanengi we-visa. Imali ebhadelwako ibuyelelwe kabili kunaleyo yepaspoti yeemvakatjhi. 
Isikhathi sokusetjenzwa: Iimveke ezisithandathu.
Iindleko: R310.
Lepaspoti isebenza iminyaka eli-10. 
5.3.4	IPaspoti yesiKhatjhana
Ipaspoti yesikhatjhana inikelwa izakhamizi zeSewula Afrika okufanele zithathe ikhambo ngokurhaba ngebanga elizwakalako begodu angeze zalinda imitlolo elungileko bona ikhutjhwe. Ipaspoti yesikhatjhana ikhutjhwa kuphela ebujameni bokobana isibawo sepaspoti yakanomphela senziwe. Ukwenza isibawo sepaspoti yesikhatjhana, ababawi balindelwe bona bazalise iforomo BI-73.
Isikhathi sokusetjenzwa: Iveke yinye 
Iindleko: R75. Imali engezelelweko eyi-R12 ibhadelelwa ukufekswa kwegadangiso lemino nayikuthi kufuneka liqinisekiswe ngokurhabileko. 
Lepaspoti isebenza iinyanga ezili-12. 
5.3.5	IPaspoti yobuJamo obuRhabako
Ipaspoti yobujamo oburhabako inikelwa: 
	abantu abafisa ukuthatha ikhambo burhaba baye eenarheni ezibomakhelwana ezingafuni i-visa yokungena namkha: 
	ukubuyela burhaba eSewula Afrika. 
Ukwenza isibawo sepaposti yobujamo oburhaba zalisa iforomo BI-73. Ukungezelela, incwadi ehlathulula bona kungani ipaspoti yobujamo oburhabako ifuneka, kufanele ilethwe kanye neNcwadi kamAzisi yeSewula Afrika namkha isitifikethi samabeletho. Nayikuthi ipaspoti yokuthoma yetjiwa namkha yalahleka, umbiko wamapholisa uyafuneka khona isibawo sizakusetjenzwa. 
Isikhathi sokusetjenzwa: Malanga amahlanu
Lepaspoti isebenza iinyanga ezili-9, kodwana ekhambeni linye kuphela eliya enarheni ethintekako kanye nokubuyela eSewula Afrika 
Iindleko: R55 
5.3.6	IPaspoti yangokomThetho 
Ipaspoti yangokomthetho inikewa iimphathiswa zeenkhungo zombuso okufanele zithathe amakhambo wangomsebenzi. Zoke iimbawo kufanele zizaliswe eforomini lesibawo i-BI-73 begodu kufanele zenziwe nguwe e-ofisini leeNdaba zeKhaya namkha ebuZendeni beSewula Afrika namkha eMitjhini, nayikuthi ungaphetjheya. Isibawo kufanele siphekelwe yincwadi ebuya esikhungweni lapho umbawi asebenza khona enamabanga wokobana kungani umbawi atlhoga ipaspoti yangokomthetho. 
Isikhathi sokusetjenzwa: Iveke yinye ukuya kwezisithandathu kuye ngokurhabeka kwekhambo. 
Iindleko: Simahla 
Lepaspoti isebenza iminyaka emi-5. 
5.3.7	Ukujanyiselelwa kwepaspoti elahlekileko/eyetjiweko yeSewula Afrika 
Nayikuthi ipaspoti yakho yeSewula Afrika iyalahleka namkha iyetjiwa, iindleko zokuyijamiselela zibuyelelwe kabili kunemali owayibhadela ekuthomeni. Isibawo kufanele  siphekelelwe ziinthombe zanjesi ezilingana nezepaspoti. 
Iindleko: R310  yabadala 
R620  I-Maxi
TJHEJA: Imali ibuyelelwe kabili nayilahlekileko
Isikhathi sokusetjenzwa: Iveke yinye ukuya kwezisithandathu kuye ngokurhabeka kwekhambo. 
Nawuthatha ikhambo laburhaba kufanele wenze isibawo sepaspoti yaburhaba/yesikhatjhana bewufumane enye ipaspoti. 
5.3.8	 Amapaspoti azeleko namkha aphelelwe sikhathi
Ipaspoti esele iphelelwe sikhathi ngileyo isikhathi sayo sokusebenza esele siphelile. Nakwenzeka lokhu, angeze usayisebenzisa nanyana ingakazali. Esikhundleni salokho kufanele wenze isibawo senye. Nayikuthi ipaspoti yakho izala ngaphambi kwesikhathi sayo sokuphelelwa kusebenza, yenza isibawo setja.
Iindleko: R155
Lokhu kuya ngomhlobo wepaspoti oyenzela isibawo. Qala ithebula elandelako:
Isirhunyezo seendleko zokwenza isibawo sePaspoti
IPaspoti yabaDala	          	              R155.00
IPaspoti yabaNtwana		    R115.00
UmTlolo wokuKhamba 		     R115.00
IPaspoti yabuRhaba 	                    R55.00
IPaspoti yesiKhatjhana	                    R75.00
IPaspoti ye-Maxi        		         R310.00
I-Maxi (elahlekileko)		                     R620.00
Yabadala (elahlekileko)		          R310.00
Yabantwana(elahlekileko)                       R230.00
UmTlolo wokuKhamba(nawulahlekileko)  R230.00
Ukujamiselela ijamo elitjha lePasipoti
yeyabaVakatjhi eSewula Afrika ephelelwe
maphepha anganalitho                                  R120.00
UmNyango uyazi bona kunamabanga azwakalako wokobana kungani umuntu angafuna ukwenza amatjhuguluko emarekhodini wakhe. Kunemihlobo eminengi yamatjhuguluko izakhamizi zeSewula Afrika ezingawenza emarekhodini wazo. Imihlobo ehlukeneko yamatjhuguluko enzeka erejisteni yamabeletho womuntu arhenyiswe ngenzasi: 
TJHEJA: Isakhamuzi seSewula Afrika, esineminyaka eli-18 namkha ngaphezulu sithathwa njengomuntu osele akhulile kiwo woke amatjhuguluko enziwa ngokuya komThetho wokuTloliswa kokuBelethwa nokuHlongakala, ka-1992.
6.1	Amatjhuguluko wokutloliswa kwamabeletho womntwana obelethelwe ngaphandle komtjhado 
(ukutloliswa butjha)
IsiGaba 11(1) somThetho wokuTloliswa kokuBelethwa nokuHlongakala sivumela ukutloliswa kokubelethwa komntwana obelethelwe ngaphandle komtjhado bona kutjhugululwe. Lokhu kusebenza nayikuthi ababelethi beengazi bayatjhada ngemva kokutloliswa kwamabeletho womntwana kungathi bebavele batjhadile nakubelethwa umntwana.  
Iindleko: Lomsebenzi utholakala simahla. 
6.1.1	Ilwazi elifuneka ekutjhugululweni
Ukutloliswa kwamaBeletho godu kunikela ngesijamiso sokutloliswa butjha kwamabeletho nayikuthi ababelethi beengazi bangena emtjhadweni wesintu (umtjhado welobolo) ngemva kobana kutloliswe amabeletho womntwana. Imitlolo efunekako ekutjhugululweni lokhu nginasi: isaziso esitjha samabeletho, incwadi yesifungo ebuya kubabelethi beengazi kanye neentifikethi zomtjhado. 
Ebujameni bokuhlongakala komunye wababelethi namkha bobalili ababelethi, ilunga lomndeni lalowo ohlongakeleko kufanele lilethe isitifikethi/iintifikethi zokuhlongokala kanye nencwadi efungelweko.
6.1.2	Ukuvunywa kokubambelethi 
UmThetho wokuTloliswa kokuBelethwa nokuHlongakala uvumela ukuvunywa kokuba mbelethi weengazi ngubaba weengazi (ongakatjhadi nomma weengazi) womntwana obelethelwe ngaphandle komtjhado begodu ukubelethwa kwakhe esele kutloliswe ngaphandle kwemininingwana yakababakhe. 
Nayikuthi umma uyakuvuma ukuvumokhu, yena nobaba kufanele bazalise iforomo elitja (i-BI-1682). Lapho isibongo somntwana kufanele sitjhugululwe kube ngileso sakababa, elinye iforomo (i-BI 193) kufanele lizaliswe. Nayikuthi umma uyakwala ukuvuma, ubaba angatjhinga eKhotho ePhakamileko khona azakuthola umlayo ophikisana nokufunwa ngumma. Umlayo ophikisako lowo kufanele nawo ufakwe eforomini (i-BI 1682) elizalisiweko.  
Iindleko: Imali ebekiweko ebhadelwako ngalomsebenzi yi-R 48..
6.2	Ukukhuliswa kokutloliswa kwamabeletho 
Nayikuthi amagama womuntu awakatlolwa woke esitifikethini sakhe, umuntu lowo angabawa bona igama lakhe namkha isibongo sifakwe esitifikethini. Lokhu kubizwa ngokukhuliswa kokutloliswa kwamabeletho. UmThetho uyakuvumela lokhu nayikuthi umuntu loyo watloliswa ngaphambi kokusebenza komThetho. Isibonelo, isiGaba 23 somThetho wokuTloliswa kokuBelethwa nokuHlongakala, umthetho ka-1992 khulu khulu sikhuluma ngamaPhandle weNdiya, ngaphambi kwaka-1966, abekangakavunyelwa ngokomthetho ukuzitlolisa ngebizo kanye nesibongo. Ngebangeli inengi lokutloliswa kwamabeletho wabo kunegama kuphela. 
Imitlolo efunekako:
Ababawi balindelwe bona balethe: 
i)	iforomo lesibawo  (BI-795) 
ii)	ikhophi yesitifikethi somtjhado nakufaneleko. 
Iindleko: Lomsebenzi utholakala simahla. 
6.3	Amatjhuguluko emagameni wokuthoma
Umthetho uvumela umuntu atjhugulule igama lokuthoma atloliswe ngalo. Nakuzakwenzeka lokhu, ababawi kufanele balethe: 
i)	iforomo BI-85 lesibawo  namkha isibawo esitloliweko, kanye 
ii)	nobufakazi bokubhadelwa kwemali efunekako. 
Iindleko: R 50 embawini ongaphasi kweminyaka eli-18 
I-R80 kumbawi oneminyaka eli-18 namkha ngaphezulu. 
6.4	Amatjhuguluko esibongweni somntwana osesemncani 
Umntwana ongaphasi kweminyaka eli-18 angatjhugulula isibongo sakhe nayikuthi: 
i)	umntwana wabelethelwa ngaphandle komtjhado begodu unina utjhada butjha omunye umuntu ngaphandle koyise weengazi. Ebujameni lobu imitlolo elandelako iyafuneka:
	Iforomo lesibawo - BI-193
	imvumo kamma ekutjhugululweni 
	ikhophi yesitifikethi somtjhado 
	ubufakazi bokubhadelwa kwe-R50 efunekako 
ii)	unina lomntwana uthoma ukusebenzisa kabutjha isibongo agade anaso ngaphambilini ngombana uyise lomntwana uhlongakele, namkha sele atjhade butjha ngemva kokupheliswa komtjhado wakhe noyise lomntwana. Ebujameni lobu imitlolo elandelako iyafuneka: 
	Iforomo lesibawo  BI-193 elizaliswa ngunina
	ikhophi yesitifikethi sanjesi somtjhado, nayikuthi nitjhade ngokomthetho 
	ikhophi yesiqunto sesahlukaniso, namkha ikhophi yesitifikethi sokuhlongakala kwakababa weengazi namkha
	ubufakazi bokubhadelwa kwe-R50 efunekako
iii)	umntwana owabelethelwa ngaphandle komtjhado begodu igama lakhe latloliswa ngaphasi kwebizo lakayise weengazi. Isibongo somntwana singatjhugululwa kube ngileso sakanina. Imitlolo elandelako iyafuneka: 
	Iforomo lesibawo - BI-193
	ubufakazi bokubhadelwa kwe-R50 efunekako
iv)	Umntwana utlhogonyelwa mtlhogomeli isibongo sakhe singatjhugululwa kube ngileso somtlhogomeli. 
Imitlolo elandelako iyafuneka: 
	iforomo lesibawo - i-BI-193 
    ubufakazi bokubhadelwa kwe-R50 efunekako
    ubufakazi bomtlolo bokutlhogomela namkha isitatimende esiqinisekisa ukutlhogomela 
6.5	Ukutjhugulukela kwesinye isibongo (emuntwini oneminyaka eli-18 namkha ngaphezu kwalokho)
UmThetho uvumela omunye umuntu ukuthatha isibongo esihlukileko kileso esivezwe encwadini yokutloliswa kwesitjhaba namkha ngaphasi kwaso afumene ukuba sisakhamuzi sakanomphela eSewula Afrika. Imali ebekiweko ebhadelwako yi-R260. Imitlolo elandelako iyafuneka:
	iforomo lesibawo (i-BI-196), 
	isifungo ngamabanga azeleko wokobana kungani isibongo 
esinye kufanele sithathwe, 
	imvumo kakosikazi eforomini BI-196 nayifunekako,
	isitifikethi somtjhado nakufaneleko,
	ikhophi yesitifikethi samabeletho, esinenomboro 
yamabeletho, nayikuthi amabeletho atloliswa, namkha 
inomboro kamazisi.
	ubufakazi bokubhadelwa kwe-R260 efunekako. 
TJHEJA 
Nayikuthi abantwana bangaphasi kweminyaka eli-18 bayafakwa esibaweni, amakhophi weentifikethi zabo zamabeletho namkha iinomboro zokutloliswa kwamabeletho ziyafuneka kanye nemvumo etloliweko kanina. 
6.6	Amatjhuguluko ajayelekileko
Ukutjhugululwa kwelanga lamabeletho: 
Imitlolo elandelako iyafuneka:  
	iforomo lesibawo  (BI-526) namkha isibawo esitloliweko
	ubufakazi belanga okungilo lamabeletho, isibonelo, incwadi yesibhedlela, isitifikethi sokubelethwa, ikarada lekliniki, incwadi yesikolo sokuthoma afunda kiso, isitifikethi sokubhabhadiswa nayikuthi wabhabhadiswa ngaphambi kokuhlanganisa iminyaka emihlanu ubudala. Nayikuthi akunabufakazi bemitlolo beminyaka yomntwana, isilinganiso kufanele senziwe ngudorhodera namkha mjameli wesifunda namkha wesiyingi ozakutlola isiphakamiso okufanele siphekelele isibawo
	nobufakazi bokubhadelwa kwe-R48 efunekako. 
Ukutjhugululwa kwehlathululo yobulili 
Imitlolo elandelako iyafuneka: 
	iforomo lesibawo  (BI-526) namkha isibawo esitloliweko, 
	ubufakazi bomtlolo behlathululo elungileko yobulili kanye 
	nobufakazi bokubhadelwa kwe-R48 efunekako. 
Ukutjhugululwa kwendawo yokubelethelwa 
Imitlolo elandelako iyafuneka: 
	iforomo lesibawo  (BI-526) namkha isibawo esitloliweko, 
	ubufakazi bomtlolo bendawo okungiyo yokubelethelwa kanye 
	nobufakazi bokubhadelwa kwe-R48 efunekako.  
Ukutjhugululwa kwemininingwana yababelethi esazisweni sokubelethwa 
Imitlolo elandelako iyafuneka: 
	iforomo lesibawo  (BI-526) namkha isibawo esitloliweko, 
	ubufakazi bomtlolo bemininingwana elungileko yababelethi kanye 
	nobufakazi bokubhadelwa kwe-R48 efunekako.
6.7	Ukutjhugululwa kwehlathululo yobulili 
Omunye nomunye otjhugulule ubulili ngokuhlinzwa namkha ngokwelatjhwa okubangela bona ubulili bakhe butjhuguluke angenza isibawo kuMnqophisi-Mazombe womNyango weeNdaba zeKhaya khona kuzakutjhugululwa ihlathululo yobulili bakhe. 
Imitlolo elandelako iyafuneka:
	iforomo lesibawo  (BI-526), 
	umbiko obuya esiphathisweni sezokwelapha esenza ukwelapha namkha esahlinza umbawi, namkha udorhodera onelemuko eenkambisweni ezinjalo namkha ekwelapheni 
	umbiko ngesinye isiphathiswa sezokwelapha esahlola umbawi ukuqinisekisa isibumbeko sakhe kanye 
	nobufakazi bokubhadelwa kwe-R48 efunekako.
TJHEJA:
Ngesikhathi kutjhugululwa ubulili bombawi, iNomboro kamAzisi itjhuguluka khonokho. Isibawo sencwadi kamazisi omutjha ngakho kufanele senziwe msinyana ngemva kokuvunywa kokutjhugululwa. 
Iindleko: R48.
TJHEJA: 
Nayikuthi umuntu othintekako godu utjhugulula igama, imali engezelelweko eyi-R75 kufanele ibhadelwe. 
6.8	Ukutloliswa okungasi liqiniso
Nayikuthi ukubelethwa komntwana kutloliswe nababelethi ngaphandle kwebeengazi, iincwadi zeemfungo zababelethi beengazi kanye nezababelethi okungasi ngebeqiniso kufanele zilethwe kanye nebanga lokutloliswa okungasilo iqiniso. Nayikuthi akunasitatimende esitholakalako, umlayo wekhotho uyafuneka. Imali ebekiweko yi-R48.
Imitlolo efunekako kilomnqopho nginasi: 
	iimbawo ezitloliweko zokulungiswa kwemininingwana yababelethi, 
	isaziso esitjha samabeletho (i-BI-24) esinemininingwana yababelethi okungibo 
	iincwadi zeemfungo zabo boke abathintekako namkha umlayo wekhotho 
	ubufakazi bokubhadelwa kwe-R48 efunekako 
6.9	Ukwaziswa kokufumeza 
Nayikuthi umntwana ufumeziwe, ababelethi abafumezako bangazisa ngokomthetho uMnqophisi-Mazombe weeNdaba zeKhaya ngalokhu. Imitlolo efunekako nginasi: 
	isibawo esitloliweko esenziwe babelethi abafumezako
	ikhophi eqinisekisiweko yomlayo wokufumeza. 
	ubufakazi bokubhadelwa kwe-R48 efunekako.
Iimbawo zokwenziwa komnyanya womtjhado zingenziwa e-ofisini eliseduze leeNdaba zeKhaya. nawusenza useSewula Afrika kanye neMitjhini yeSewula Afrika namkha e-Consulate nawusenza ungaphetjheya. Iforomo elifunakako nawenza lokhu yi-BI-130. Iimali ezifunekako yi-R45,00 esitifikethini esirhunyeziweko kanye ne-R10,00 esitifikethini esincani.
Ukwenziwa komnyanya nokutloliswa kwemitjhado eyenziwa ngaphandle kwekonzo kulawulwa mThetho wemiTjhado (umThetho wenomboro 25 ka-1961).
7.1	Iimfuneko zokutloliswa komtjhado (Iimfuneko zokungena emtjhadweni osemthethweni nosibopho)
7.1.1Ngubani ongatlolisa umtjhado wakho? 
UmThetho ubeka bona umtjhado ungenzelwa umnyanya 
i)	siphathiswa esikhethiweko semitjhado esibuya esiqhemeni sekolo namkha ehlanganweni,  
namkha 
ii)	ziimphathiswa ezikhethiweko ezibuya emNyangweni weeNdaba zeKhaya 
7.1.2.	Ungabanjelwa kuphi umtjhado?
Imitjhado ingenziwa kuphela esontweni, emakhiweni osetjenziselwa zekolo kuphela, e-ofisini lomphakathi, namkha emzini. Nayikuthi umuntu okufanele atjhade uyalimala namkha uyagula, umtjhado ungabanjelwa esibhedlela. 
7.1.3.	Ngubani okufanele abekhona ngesikhathi somtjhado?
Umtjhado kufanele wenziwe kunabatjhadi, abofakazi ababili kanye nesiphathiswa semitjhado. 
7.2	Imitlolo efuneka nakungenwa emtjhadweni 
Ngelanga lomtjhado, abatjhadako kufanele balethe imitlolo elandelako emuntwini ophethe umtjhado:
	IiNcwadi zokuzAzisa ezikhujthwe ngokuya komThetho wokwAziwa ka-1998 namkha nayikuthi abanazo iincwadi zokuzazisa, incwadi yesifungo esizaliswe eforomini BI-31. Amaphandle atjhada amaSewula Afrika alindelwe bona alethe iimpaspoti zawo ezisebenzako kanye neforomo BI-31 (isiFungo somnqopho womtjhado). 
	Nasiya ebantwaneni abasesebancani ngokuya komthetho (ama-minor*) imvumo etloliweko yababelethi bobabili namkha yomthlogomeli wangokomthetho kufanele ilethwe eforomini elibekiweko okuyi-BI-32. Nayikuthi umbelethi imvumo yakhe efunekako akatholakali namkha akakghoni ngokuya komthetho ukunikela imvumo, umntwana angenza isibawo kuKomitjhinara wezeHlalakuhle yabaNtwana ukuthola imvumo efaneleko. Nayikuthi ababelethi bomntwana no/namkha uKomitjhinara uyala nemvumo yomtjhado, umntwana angenza isibawo sokufumana imvumo eJajini leKhotho ePhakamileko endaweni ahlala kiyo. Abesana abangaphasi kweminyaka eli-18 kanye nabantazana abangaphasi kweminyaka eli-15, ukungezelela, batlhoga imvumo yababelethi namkha yomtlhogomeli wangokomthetho, imvumo ebuya kuNgqongqotjhe weeNdaba zeKhaya. 
	Nasiya emThethweni womTjhado, umntwana mumuntu ongaphasi kweminyaka ema-21 ongakhenge atjhade ngaphambilini begodu nomtjhado wakhe owapheliswa ngokuhlongakala namkha ngesahlukaniso. 
	Nayikuthi uhlukanisile, isahlulelo sesahlukaniso kufanele silethwe. Nayikuthi kunebanga elizwakalako lokobana kungani umuntu angeze akhupha isahlulelo namkha wahlukanisela enarheni etjhili begodu angeze akghona ukufumana isahlulelo sesahlukaniso, incwadi yesifungo ebuya emuntwini lowo iyafuneka.  Kufanele iveze bona wahlukanisa ngokomthetho begodu ifake igama lekhotho eyanikela ngesahlulelo kanye nelanga ekwakhutjhwa ngalo isahlulelo.
	Nayikuthi umfelokazi, isitifikethi sokuhlongakala somlingani siyafuneka. Nayikuthi isitifikethi sokuhlongakala asitholakali, umuntu othintekako kufuneka alethe incwadi yesifungo eqinisekisa ukuhlongakala komlingani, eveza igama lohlongakeleko nelanga lokuhlongakala kwakhe. 
7.3	Ukutlikitlwa nokutloliswa komtjhado 
Ngemva kobana kwenziwe umnyanya womtjhado, abatjhadi, abofakazi nesiphathiswa semitjhado kufanele batlikitle irejista. Isitifikethi esitlolwe ngesandla singakhutjhwa simahla msinyana ngemva komnyanya womtjhado. Isiphathiswa semitjhado sizakusa irejista yomtjhado e-ofisini lesifunda khona izakurekhodwa eNcwadini yokuTloliswa kwesiTjhaba lapho isiphathiswa sihlala khona. 
Isikhathi sokusetjenzwa: Isitifikethi esirhunyeziweko somtjhado sikhutjhwa ngelanga lomtjhado, simahla. Isitifikethi esirhunyeziweko sithatha amalanga ama-21 wokusebenza ukusetjenzwa.
Iindleko: Koke ukukhutjhwa nemibuzo ekhambelana nalokhu mayelana neentifikethi zomtjhado iyame ekuzalisweni kweforomo BI-130 okuliforomo lesibawo. Iindleko ezibhadelwako nginanzi: 
	isitifikethi esikhulu (esingakarhunyezwa) sibiza i-R45,00 
	isitifikethi esirhunyeziweko (sekhompyutha) sibiza i-R10,00
Uthi bewusazi? 
UmNyango weeNdaba zeKhaya wabawa iKomitjhana yeSewula Afrika yezomThetho ngo-1996 ukwenza iphenyo elizeleko ngamarherho ahlukeneko wemitjhado eSewula Afrika. Ngomphumela walokhu kungenelela, umThetho wokwAmikelwa kwemiTjhado yesiNtu (umThetho wenomboro 120 ka-1998) waphasiswa bewathoma ukusebenza ngomhlaka 15 Novemba 2000.  
Uthi bewusazi bonyana umtjhado wesiNtu unobujamo obufanako nalowo wesikhuwa ngokuya komThetho wokwAmukelwa kwemiTjhado yesiNtu? Umtjhado wesintu utloliswa mumuntu okhethiweko. Lomuntu kungaba yikosana namkha siphathiswa sokutloliswa. Lomuntu okhethiweko kufanele abe nesiqinisekiso esitlolwe phasi sokobana uvunyelwe ukutlolisa umtjhado. Abatjhadi abatjhada ngokwesintu kodwana abebangakawutlolisi umtjhado begodu asele bafuna bona utloliswe kufanele benze isibawo e-ofisini eliseduze leeNdaba zeKhaya. Abatjhadi kufanele baphekelelwe bajameli ababili, okwenyulwa bona kube bajameli bemindeni yomibili. Boke abantu abatjhade ngokwesintu bakhuthazwa bona bavele bazokutlolisa imitjhado yabo nomNyango weeNdaba zeKhaya. 
8.1	IsAziso sokuHlongakala 
Lokha umuntu nakahlongakalako, umthetho (umThetho wokuBelethwa nokuHlongakala ka-1992) ufuna bona ukuhlongakala komuntu kubikwe emuntwini ovunyelwe ukuthola izaziso ezinjalo:  
	Iimphathiswa ezithileko emNyangweni weeNdaba zeKhaya 
	Amalunga we-SAPS, khulu khulu eendaweni lapho iiNdaba zeKhaya zinganama-ofisi khona 
	Abangcwabi abakhethiweko nabaziwako ngokuya komthetho. 
Nayikuthi isakhamuzi seSewula Afrika namkha onobakhamuzi bakanomphela sihlongakalela ngaphandle kweSewula Afrika, ukuhlongakala komuntu lowo kufanele kubikwe eBuzendeni beSewula Afrika obuseduze namkha eMitjhini. Ikhophi eqinisekisiweko yesitifikethi sokuhlongakala esikhutjhwe yinarha etjhili ethintekako kufanele silethwe. 
Nayikuthi ohlongakeleko uzakubulungelwa eSewula Afrika, uBuzenda namkha iMitjhini izakurhelebha ngamalungiselelo mayelana nokuthuthwa kwesidumbu silethwe eSewula Afrika.
Isaziso sokuhlongakala senziwa ngokuzaliswa kweforomo BI-1663. Iforomeli lineengaba ezihlukeneko ezizaliswa babantu abahlukeneko abathintekako ekambisweni yokwazisa. Abantu abathintekako: mumuntu obika ukuhlongakala, siphathiswa sezokwelapha esiqinisekisa ukuhlongakala kanye nomuntu ovunyelwe ukuthola isaziso sokuhlongakala njengombana kutjhiwo ngaphambili.  
Nayikuthi akunasiphathiswa sezokwelapha esitholakalako, isibonelo, eendaweni ezikude, umrholi wendabuko uzakuzalisa umBiko wokuHlongakala (okuliforomo BI-1680). UmBiko wokuHlongakala ungazaliswa kuphela mumuntu ovunyelwe mNyango ukwenza njalo. Lomuntu uzakusa iforomo BI-1680 esiphathisweni seeNdaba zeKhaya esivunyelwe ukufumana izaziso ezinjalo. Isiphathiswa sizakuzalisa iforomo BI-1663.   
8.2	Amagadango wokwazisa nokutloliswa kokuhlongakala 
Igadango 1: Isiphathiswa sezokwelapha esihlole isidumbu kufanele sizalise iforomo lesAziso sokuHlongakala/sokuBelethwa buThule (okuyi-BI-1663). Kunesigaba eforomeneli esizaliswa isiphathiswa sezokwelapha bese silifake ngaphakathi kwe-envilobhu. Ubunengi beforomo elizalisiweko bufakwa e-envilobhini evaliweko belinikelwe isihlobo esitjhidelene khulu nomufi namkha umngcwabi oqalene namalungiselelo womngcwabo. I-envilobhu evaliweko ingavulwa kuphela siphathiswa esivunyelweko seeNdaba zeKhaya. 
Igadango 2: Isihlobo, manje kufanele sithathe imitlolo siyise kumngcwabi abamkhethileko bona enze amalungiselelo womngcwabo. Nayikuthi umngcwabi uvunyelwe bona afumane izaziso zokuhlongakala, kufanele azalise iingaba ezifaneleko begodu akhuphe umlayo wokubulunga (okuyi-BI-14). Umngcwabi uzakuletha amaforomo azalisiweko e-ofisini eliseduze leeNdaba zeKhaya khona kuzakutloliswa ukuhlongakala. IiNdaba zeKhaya manje zizakukhupha isitifikethi sokuhlongakala zisinikele isihlobo. 
Nayikuthi umngcwabi akakavunyelwa ngokuya komthetho ukufumana izaziso zokuhlongakala, kufaneIe alethe imitlolo e-ofisini eliseduze leeNdaba zeKhaya namkha eSitetjhini samaPholisa esiseduze khona umlayo womngcwabo uzakukhutjhwa begodu imitlolo yokutloliswa izakusetjenzwa. 
8.3	Isitifikethi sokuhlongakala 
Iimbawo zeentifikethi zokuhlongakala kufanele zenziwe e-Ofisini eliseduze leeNdaba zeKhaya nayikuthi wenza isibawo useSewula Afrika. Nayikuthi ungaphetjheya, iimbawo zingenziwa eMitjhini yeSewula Afrika eseduze namkha e-Consulate. 
Isitifikethi esirhunyeziweko sokuhlongakala sikhutjhwa simahla nakutloliswa ukuhlongakala mhlokho. Koke ukukhutjhwa okuzakwenzeka ngemva kwalokho kufuna ukuzaliswa kweforomo lesibawo i-BI-132 kanye nokubhadelwa kwe-R10-00. Isitifikethi esizeleko (esingakarhunyezwa) sokuhlongakala naso siyatholakala ngokudla imali engange-R45-00.  
8.4	Imilayo yokubulunga 
Kuqakathekile ukutjheja bona ngokuya komThetho (wokuTloliswa kokuBelethwa nokuHlongakala ka-1992), akunakubulunga okuzakwenzeka ngaphandle kwalokha nakuvunyelweko. Ukuvunyelwokhu kuza ngomlayo. Iimphathiswa zeeNdaba zeKhaya, amalunga we-SAPS nabangcwabi abakhethiweko bavunyelwe ukuzalisa amarejista wokuhlongakala athintekako kanye nokukhupha imilayo yokubulunga. 
8.5	Ukuhlongakala kwamala 
Umuntu orekhodwe ngephoso njengohlongakeleko eNcwadini yokuTloliswa kwesiTjhaba kufanele abike lokhu e-ofisini eliseduze leeNdaba zeKhaya khona kuzakuphenywa ngokurhaba bekulungiswe ubujamo bakhe. Isethi yoke yegadangiso lemino neenthombe eforomini BI-9 iyafuneka ukufikelela lomnqopho.  
UMLANDO WENCWADI YOKUZAZISA
Siphumele emzameni wokufaka ithemba eemfubeni zeengidigidi zabantu bethu. Singena esivumelwaneni sokobana sizakwakha umphakathi lapho amaSewula Afrika woke, anzima namhlophe, azakukghona ukukhamba ngokuzethemba, ngaphandle kokusaba eemfubeni zawo, aqinisekisiwe ngelungelo lawo lesithunzi sobuntu elingeze ladluliselwa komunye  isitjhaba esimibala ehlukeneko esinokuthula ngaphakathi kwaso kanye nephasi loke. 
Isitatimende salowo owayenguMongameli u-Nelson Mandela ekubekweni kwakhe njengoMongameli weRiphabhligi yeSewula Afrika yentando yenengi, e-Union Buildings, Pretoria 10 Meyi 1994.
Umlando weNcwadi kamAzisi weSewula Afrika unamathele isitjhaba soke. Yayihlathulula bona oyiphetheko wayengubani.  Komunye umuntu bekusisetjenziswa sokugandelela, komunye yayikufikelela ebuhleni obunengi. 
Ngaphambi kwaka-1972, umbuso wakhupha incwadi kamazisi ohlaza. Lomazisi wayefakwe ngencwadini ehlaza eyayingangena ngesikhwameni ngoFeberbari waloyo nyaka. Ikhasi lakhe lokuthoma lalinemininingwana yomnikazi. Ilwazi elingezelelweko, isibonelo, ilayisense yokutjhayela, isitifikethi somtjhado, njll, bezinanyathiselwe emtlolweni kusetjenziswe iinamathiseli.
Ukusukela ngoMeyi 1980, incwadi kamazisi encani ehlaza yakhutjhwa. Yayenziwe ngekhompyutha begodu inezinto zokuvikela ezingezelelweko ukukhandela bona ingenziwa ngokungasimthetho. 
UmThetho wokwAziwa owathoma ukusebenza ngo-1986 wazisa incwadi kamazisi ohlaza njengombana simazi. Ngaphambi kwalokhu, nayikuthi umuntu wayetjhadile, isitifikethi sakhe somtjhado sasifakwa encwadini kamazisi. Lokhu kwaphela ngokufakwa komThetho omutjha. Eminyakeni elandelako, amatjhuguluko amanye eNcwadini kamAzisi enziwa kodwana ayekhambelana nokuvikeleka kwakhe, isibonelo, ukukhandela ukwenziwa ngokungasimthetho.
INcwadi kamAzisi eZabelweni 
Lokha izabelo ze-TBVC (okuyi-Transkei, i-Bophuthatswana, i-Venda ne-Ciskei) zenziwa, zakhupha zawo iincwadi zokuzazisa. Leziincwadi zazifana nalezo ezakhutjhwa mbuso weSewula Afrika. Kodwana iinomboro zesiriyeli zazihluka. Ukuphela kwebandlululo kwenza bona izabelo lezi zibe yingcenye yeRiphabhligi yeSewula Afrika. Omunye nomunye obekanencwadi kamazisi ebuya esabelweni se-TBVC wanikelwa incwadi kamazisi weSewula Afrika.
INcwadi kamAzisi Namhlanjesi 
Sikhambe indlela ede solo saba yidemokhrasi ngo-1994. INcwadi kamAzisi yayivame ukusihlukanisa kodwana manje isibumbanisa soke njengamaSewula Afrika. Itjengisa ukwehlukana esitjhabeni sethu, isikhumbuza bonyana woke umSewula Afrika mumuntu ohlukileko begodu ikhulisa ukuzazi okukodwa kwesitjhaba.  
Nayikuthi unemibono ngomsebenzi owuthola eeNdabeni zeKhaya namkha unemibuzo tjhaphuluka usithinte ngokusebenzisa imininingwana enikelweko.  
I-OFISI ELIKHULU 
Call Client Services Centre
Private Bag X114
Pretoria
0001
Inomboro yasimahla:	0800 60 11 90
Ifeksi:	                012-810 8169
Iposo ye-elektroniki:  	csc@dha.gov.za
AMA-OFISI WAMAPHROVINSI 
IPumalanga Kapa 
Private Bag X 7413
King Williams Town
5600
Umtato:	                     043 643 4689/99
Ifeksi:	                               043 643 4613/5
Iposo ye-elektroniki:   	sonto.Iusu@dha.gov.za
Umuntu ongamthinta:         Sonto Lusu
ITlhagwini Kapa 
Private Bag x 6073
Kimberley
8300
Umtato:	                  053 839 5434
Ifeksi:	                            053 832 6283
Iposo ye-elektroniki:	       yusuf.simmons@dha.gov.za
Umuntu ongamthinta:     Yusuf Simmons
IKwaZulu Natal 
Private Bag X 06
Durban North
4016
Umtato:	                     031 564 6411
Ifeksi: 	                               031 564 7126
Iposo ye-elektroniki: 	willem.delport@dha.gov.za
Umuntu ongamthinta:         Willem Delport
IMpumalanga
Private Bag X 11264
Nelspruit
1200
Umtato:	                        013 752 8164
Ifeksi:	                                013 753 3501
Iposo ye-elektroniki:	           robert.zitha@dha.gov.za
Umuntu ongamthinta:	Robert Zitha
ITjhingalanga Kapa 
Private Bag X 193
Cape Town
8000
Umtato:	                            021 465 4970
Ifeksi:	                                    021 4617686
Iposo ye-elektroniki:	               martha.mgxashe@dha.gov.za
Umuntu ongamthinta:             Martha Mgxashe
ITlhagwini Tjhingalanga 
Private Bag X119
Mmabatho
2735
Umtato:	                     018 384 5443/8
Ifeksi:	                                018 384 5449
Iposo ye-elektroniki:           kelebogile.sethibelo@dha.gov.za
Umuntu ongamthinta:        Kelebogile Sethibelo
I-Gauteng 
IPumalanga Gauteng
Private Bag X605
Pretoria
0001
Umtato:	                     012 326 2450
Ifeksi:	                                012 323 4783
Iposo ye-elektroniki:	          senherman@dbs1.pwv.gov.za
Umuntu ongamthinta:        Mr Herman Steyn
ITjhingalanga Gauteng
Private Bag X 4728
Johannesburg
2118
Umtato:	                     011 476 2336/ 2382
Ifeksi:	                                011 476 2402
Iposo ye-elektroniki:	           lungile.sithole@dha.gov.za
Umuntu ongamthinta:         Ms Lungile Sithole
I-Limpopo 
Private Bag X 9517
Polokwane
0700
Umtato:	                     015 295 5220/1
Ifeksi:	                                015 291 4455
Iposo ye-elektroniki:       	victorm@dbs1.pwv.gov.za
Umuntu ongamthinta:        Mr Victor Mabunda
IFreyistata 
P.O. Box 12262
Brandhof
9324
Umtato:	                     051 430 3666
Ifeksi: 	                                051 430 0295
Iposo ye-elektroniki:	          malatji.mbambo@dha.gov.za
Umuntu ongamthinta:        Malatji Mbambo
