﻿ISINDEBELE
UKUPHATHWA KWELWAZI
UMNYANGO WEZOKUTHINTANA
IMIBUZO EBUZWA NJALO NJE: UKUPHATHWA KWELWAZI
Khuyini ukuPhathwa kwelwazi?
Ukuphathwa kwelwazi yikambiso ethinta imikhakha yoke yokukghonakalisa iinhlangano bona ziphuhlise indlela yokwakha, ukwemukela, ukuqinisekisa, ukubeka kunye nokusebenzisa ilwazi ngomnqopho wokufezakalisa iinrhuluphelo zazo ngendlela erhabako begodu neletha imiphumela emihle1.
Ngiliphi irhelebho eliqakathekile elitholakala ekuphathweni kwelwazi?
Iinhlangano zithola imiphumela msinyazana begodu nangefanelo, ngendlela ephuhlisa
* Ukukhiqiza
* Ukusebenza ngefanelo
* Ukusungula
* Ukuphalisana nezinye iinhlangano
Imiphumela erhelebha ababandakanyekako, ibala hlangana nokhunye:
* Amabhizinisi akhuphula izinga lokwenza inzuzo;
* Urhulumende aphakamisa izinga lokwenza imisebenzi;
* Isayensi ikhuphula izinga lokusungula; kunye
* Abasebenzi belwazi bakhuphula ukuzithuthukisa komuntu ngamunye kunye nokuba nomfutho wokusebenza.
Lokhu kuphuhlisa umnotho, kuphungula ukutlhaga, begodu kukhuphula izinga lokutholakala kwemisebenzi.
Ingabe ukuphathwa kwelwazi yipengu etlanywe marhabarhaba?
Ukuphathwa kwelwazi kuzakuragela phambili begodu akusiyo into etlanywe marhabarhaba. Ephasini mazombe, ukuphathwa kwelwazi kuyasungulwa begodu kuyemukelwa, kanti-ke gadesi, ayisekho enye indlela (ngaphandle kwakho). Ukuphathwa kwelwazi yindlela ezakulandelwa ngitjho nesikhathini esisezako.
Ingabe ukuphathwa kwelwazi kuthintana njani nesiKhathi sokwAzisa?
Ikhompyutha yomuntu ngayedwana, i-Inthanethi kunye netuthuko erhabako yetheknoloji eyenzeka gadesi inarha yoke, khulu khulu e-Amerika, idosela kilokhu okubizwa kanengi njengesiKhathi sokwAzisa. Isikhathesi sele sithathwa njengeseyamela esiKhathini seLwazi. Njengombana umphakathi unyakaza usuka esiKhathini samaBubulo usiya esiKhathinesi esibizwa bona ngeseLwazi, ezingeni eliphakemeko, ukuPhathwa kweLwazi sele kuthuthuke kwaba sezingeni eliphakemeko, ukulawula lamatjhuguluko.
Ingabe ukuPhathwa kweLwazi yinto etja?
Imithethokambiso yokuPhathwa kweLwazi ayisimitjha, njengombana kuvezwa yilwazi elathuthukiswa babantu bekadeni (isibonelo: ukusetjenziswa komlilo, isimbi kunye nethusi) okudluliswa esizukulwaneni esinye kusiwe kwesinye begodu kube ngokwaziwako. Ukuphathwa kwelwazi ngerherho njengomthomborhelebho kuwela ekorweni etja nesavukako, nanyana inemiphumela erhabako etheknolojini yokwazisa kunye neyokuthintana, kunye nokuthakaselwa okukhulako kokuqakatheka kwelwazi njengomthomborhelebho ekuhleleni.
Yini ilwazi?
ILWAZI mthomborhelebho oqakathekile begodu nohlonitjhwa ngendlela efanako nenikelwa imithomborhelebho yesintu efana nenarha, ukusebenza nanyana imali. Ukuphatha isidingo, iphadlhalajo kunye nokukhamba kwelwazi sele kuba yinto yokuhlela eqakathekileko eenhlanganweni, begodu ingazuzwa ngokusebenzisa ukuPhathwa kweLwazi.
Ingabe ukuPhathwa kweLwazi kuhlukile kuneTheknoloji yemiBiko
Nanyana iTheknoloji yemiBiko ikghonakalisa ukuPhathwa kweLwazi, iTheknoloji yemiBiko iyincenye kwezinye ezingaphezu kwama- 60 ezimumethwe kuPhathwa kweLwazi, kubalwa hlangana nokhunye, ukuphathwa kwabasebenzi, i-Anthropholoji neSayikholoji. UkuPhathwa kweLwazi kuphathelene nabantu kunye namasiko njengombana kunjalo neTheknolojini yemiBiko.
Ingabe ukuphathwa kwelwazi yitheknoloji nanyana ngokwenziwako?
Ukuphathwa kwetheknoloji akusiyo nje itheknoloji nanyana okwenziwako nje, kodwana kuyikambiso kunye nesethi yamatheknoloji esekela ukwabelana ngelwazi lokuhlela leenhlangano khona zizakwazi ukusungula okutjha.
Ingabe ukuphathwa kwelwazi kukhambelana njani nabantu?
Zokuphathwa kwelwazi kwakhelwe phezu kwabasebenzi bezelwazi, okungibo abanesabelo esikhulu ehlanganweni ngombana banikelwe umsebenzi ngekghono labo lelwazi begodu barhelebha ukwenzela amakhastama umsebenzi ehlanganweni.
* Zokuphathwa kwelwazi zimanqophana nabantu abazihlelako bona bazaziphatha njani, nakumanyaniswa nerherho lokuphathwa ngendlovu ayiphikiswa.
* Ukutjhugulula indlela egade zenziwa ngayo esikhathini sangaphambili, okutlhoga bona kube nehlelomkhumbulo elitjha nanyana isiko elitjha lokusebenza elakhelwe phezu kokuzithemba.
* Ukwabelana kokwaziswa kuzakurhelebha abasebenzi ehlanganweni bona bakghone ukusebenzisa ilwazi elikhona kunokobana kwenziwe into evele ikhona, ngokwenza njalo, kuphuhliswe ilwazi.
* Lokhu kuzakukhulisa ukusetjenziswa kuhle kwesikhathi, isib, ukukhiqiza kunye nokusungula, okukukhiqiza ilwazi elitjha.
Ingabe ukuphathwa kwelwazi kutjhebisana njani nehlelo lehlangano?
Elinye iphuzu elimmongo ehlelweni lokuphathwa kwelwazi, kukuqakatheka kokusebenzisa ngokuhlanganyela iqhinga lokuphathwa kwelwazi kunye namaqhinga webhizinisi weenhlangano, azakukghonakalisa iinhlangano bona zithuthukise ukuphumelela kwazo, ngesibangeso-ke zihlale zikhona.
Yini umahluko phakathi kwedatha, umbiko kunye nelwazi?
Idatha kutjhiwo izinto ezibonakalako nanyana amaphuzu asusiweko ebujameni obuthileko, ngesibangeso-ke akarhelebhi bunqopha ekunikeleni umlayezo othileko. Umbiko kutjhiwo idatha esele ibekwe emajameni anikela umkhumbulo othileko, kanengi ngejamo lomlayezo. Ilwazi ngilokho esifikelele lapho sikukholwa khona begodu sikuhlonipha ngesibanga sokuhleleka kwebuthelelo lemilayezo ngeboni, ukuthintana nanyana ukuthatha isiqunto. Ilwazi lingathathwa njengento engabulungwa begodu isetjenziswe kanti-ke godu njengekambiso yokwazi kunye nokwenza ngasikhathi sinye ? lokhu okukusebenzisa ubukghoni2.
Khuyini ukuqinisa ngeLwazi?
Ukuqinisa ngelwazi irhelo lemithetho ekholelwa bona ingeqinisileko, mumuntu ubuncani bakhona oyedwa, ngejamo lomlayezo onesaziso somunye umuntu bona azwisise begodu athathe igadango. Ezinye iinlinganiso zokuhlola zifanele bona zisetjenziswe ukuhlola ubuqiniso belwazi ngaphambi kobana kungemukelwa njengelwazi. 
Ingabe izinga lelwazi lingalinganiswa?
Iye, ngokuya kwekghono lalo lokurhelebha ihlangano nanyana umuntu ngamunye bona afezakalise iminqopho yakhe kuhle.
Ingabe kukhona indlela yokuthintana kwezokuphathwa kwelwazi nanyana i-website?
Indlela yokuthintana kwezokuPhathwa kwelwazi sele ihlonyiwe ukunikela ihlelo lokusebenzisana nomNyango wezokuThintana. Lokhu kuzakusebenza njengomthombo wokuPhathwa kweLwazi, kunikele ilwazi ngokuPhathwa kweLwazi begodu kurhelebhe ekuthini wena ube nendlela yokuveza yakho imibono ngokuPhathwa kweLwazi eSewula Afrika.
I-URL ye-Inthanethi: http://www.km-debate.co.za
2000-10-30
i
1 EknowledgeCenter, Arizona, U.S.A., c 2000, (iinhlathululo ezinengi ezinikelwe lapha)
2 College of Business Administration, Northeastern University, Boston, MA; Sloan Management Review; Management Codified Knowledge; Michael H. Zack; c. September, 1998.
i 36nde01057:eng-nd:knowledge management
??
??
??
??
1
