﻿
Incwajana YokwAzisa (menyuweli) Ngemisebenzi YomNyango WezeziNdlu WeliZwe LoKe Nerhelo Lamarekhodi Aphethwe NgilomNyango

    Ilungiselelwe NgokweSigaba 14 (iHlangano yomPhakathi ) YomThetho oyiNomboro yesi-2 ka-2000 oKhuthazela ukuTholakala kweLwazi ( i-PAIA )











                 
             
                                   Matjhi  2003




Ilungelo lobunikazimtlolo: umNyango wezeziNdlu weliZwe loKe
Okungaphakathi 

Indima, amathemu nehlathululo ephathelene nalomThetho [ ihlathululo yeSahluko 1 ] 

1.  Isingeniso..............................................
2.  Ikomba Yekomitjhini Yamalungelo Wobuntu Ngokusetjenziswa KomThetho [Sigaba 14(1)(c)]..........................
3.  IMenyuweli Yokusebenza KomNyango WezeziNdlu WeliZwe LoKe...................
4.  IsiPhathiswa SezokwAzisa, AmaSekela WeemPhathiswa ZezokwAzisa (Sigaba 14(1)(b)]................................................
5.  Isakheko Nemisebenzi YomNyango WezeziNdlu WeliZwe LoKe [Sigaba 14(1)(f)]................................................
5.1  Isakheko SomNyango WezeziNdlu WeliZwe LoKe..........................................
5.2  Imisebenzi YomNyango WezeziNdlu WeliZwe LoKe......................................
5.2.1  Inembombono Nekghonakaliso Yenembombono YomNyango WezeziNdlu WeliZwe LoKe........
5.2.2  Indima Nemisebenzi YomNyango WezeziNdlu WeliZwe LoKe....................
5.3  Imisebenzi YomNyango WezeziNdlu WeliZwe LoKe Eyenzelwa Umphakathi [Sigaba 14(1)(f)...
5.3.1  Imihlobo Yemisebenzi Eyenzelwa Umphakathi.............................................
5.3.2  Itholakala Njani Imisebenzi Eyenzelwa Umphakathi.....................................
5.4  Iindlela Umuntu Angena Ngazo Ekutlanyweni Komthethokambiso Nekusetjenzisweni Kwamandla WomNyango WezeziNdlu WeliZwe LoKe [Sigaba 14(1)(g)]...................................

6.  Amarekhodi WomNyango WezeziNdlu WeliZwe LoKe [Sigaba 14(1)(d-e].......
6.1  Amarekhodi Atholakala Ngaphandle Kwesibawo [Sigaba 14(1)(e)] [Sigaba 15(2)]..............................
6.2  Amakoro Wamarekhodi Angahlolwa Ngeminye Imithetho...............................................
6.3  Amakoro Wamarekhodi Angabawiwa Nge-PAIA [Sigaba 14 (1)(d)]........................

7.  Ikambiso Yeembawo........................................................................................
7.1  Amagadango Ekufuze Athathwe MBawi.........................................................................
7.2  Iimali Ezibekiweko ( Iinhlangano Zomphakathi )............................................................
7.3  Iinzathu Zokwalelwa Kokutholakala Kwerekhodi/Kwamarekhodi [iSahluko 4 salomThetho ]....

8.  Iindlela Ezikhona Zokuphikisa Iinqunto ZesiPhathiswa SezokwAzisa [ Sigaba 14(1)(h)]
8.1  Iindlela ZangeKahaya ZokuDluliswa KweenLilo Nokummangala Ekhotho [iinGaba 74-82]....
8.2  Ikambiso YeenDlela ZangeKhaya ZokuDluliswa KweenLilo [iinGaba 74-77]......................
8.3  Ikambiso Yokummangala Ekhotho [IinGaba 78-82].....................................................
8.4  Iinlilo Eziya KumVikeli WomPhakathi [Sigaba 91]..................................................................

9.  Elinye Ilwazi Njengoba Lilayelwe NgokwalomThetho................................................
9.1  Ukufakelwa Kwemininingwana Emitjha KweMenyuweli [Sigaba 14(2)]....................................
9.2  Ilimi LeMenyuweli Nokutholakala Kwayo [Sigaba 14(1) ne (3).................................................
9.2.1  Ilimi .............................................................................................................................................
9.2.2  Ukutholakala................................................................................................................................
9.3  Isibawo Sokutlolwa KweMenyuweli Esiya KuNgqongqotjhe WezomThethobulungiswa NezokuThuthukiswa NgomThethosisekelo [Sigaba 14 (4)]........................................................
9.4  Isiyekelo SakaNgqongqotjhe WezomThethobulungiswa NezokuThuthukiswa NgomThethosisekelo [Sigaba 14(5) ]..............................................................................................................................

10. Amagama Wokuthokoza Nemithombo Esetjenzisiweko Ukutlola IMenyuweli le..
 Isihlomelelo A: Iforomu Lesibawo Sokuthola Irekhodi/Amarekhodi LomNyango WezeziNdlu WeliZwe LoKe ( IHlangano Yomphakathi ).............................................
  
  Isihlomelelo B: UmNyango WezeziNdlu WeliZwe LoKe: Iforomu Le-PAIA Lesaziso Sokudluliselwa Phambili Kwesililo Sangekhaya.............................................

 
Indima, Amathemu Nehlathululo Ephathelene NalomThetho [ihlathululo yeSahluko 1] 

Indima Namathemu 
Ihlathululo
IsiPhathiswa SezokwAzisa 
EmNyangweni wezeziNdlu weliZwe loKe, mNqophisi Zombelele. 
IsiPhathiswa sezokwAzisa somNyango wezeziNdlu weliZwe loKe singanikela iSekela lesiPhathiswa sezokwAzisa somNyango lo amandla wokusenzela umsebenzi. 
Ukunikelwa kwamandla wokwenzela isiPhathiswa sezokwAzisa umsebenzi:
* kufuze kwenziwe ngokutlola phasi;
* akuvimbeli umuntu othuma omunye ukumenzela umsebenzi loyo ukuthi asebenzise amandlakhe wesikhundla sakhe namkha ukuthi azenzele yena mathupha umsebenzi loyo, begodu 
* amandla anikelwe umuntu othunywako angasuswa nanyana kukunini namkha atjhugululwe ngiloyo othumako, ngokutlola.
ISekela lesiPhathiswa sezokwAzisa/AmaSekela weemPhathiswa zezokwAzisa
UmNqophisi Zombelele womNyango wezeziNdlu kufuze akhethe inani elaneleko labantu abazakusebenza njengamaSekela weemPhathiswa zezokwAzisa, elizakulingana inani lababawi bamarekhodi, boke ababawi bamarekhodi bakwazi ukuthola amarekhodi abawafunako womNyango wezeziNdlu. 
Elinye nelinye iSekela lesiPhathiswa sezokwAzisa lilawulwa siPhathiswa sezokwAzisa somNyango wezeziNdlu weliZwe loKe. 
UmBawimathupha 
Mbawi obawa ukuthola irekhodi eliphethe imininingwana ephathelene naye ngokwakhe umbawi loyo. 
? Imininingwana yelwazi yomuntu siqu sakhe? itjho imininingwana ngelwazi lomuntu othileko owaziwako bona ungubani, sekubalwa nalokhu, kodwana hayi khona kwaphela: 
* imininingwana yokuthi umuntu umhlobobani, umumuntu bani, ungowabuphi ubulili, ukuba sebantwini, ukuthi wendile/uthethe, ungowaliphi ilizwe, ungowaliphi ilimi, umbala muni, wenyula ubulili buphi, mdala kangangani, uphile njani emzimbeni nengqondweni, uphatheke bewuhlaliseke njani epilwenakhe, ungowayiphi ikolo, unobuqhwala, ungowayiphi ikolo, ungowekolelo yiphi, ungowesiko liphi labantu nokuthi ubelethwaphi;
* imininingwana ephathelene nefundo, nomlando wezamaphilo, nomlando wamacala akhe aba nawo (nakube akhona) namkha umlando walapho akhe asebenza khona, namkha imininingwana emalungana nomlando wokusebenzisa kwakhe iimali zakhe;
* inomboro, itshwayo namkha okuhlathulula umuntu loyo;
* i-adresi, umgadangiso wemino namkha umhlobo weengazi zomuntu loyo;
* imibono yomuntu loyo namkha izinto azenyulako, ngaphandle kwala imibono leyo iphathelene khona nomunye umuntu namkha nesiphakamiso esimalungana nomnikelo, namkha unongorwana ekufuze kuthokozwe ngaye umuntu omunye;
* incwadi/iincwadi ezithunyelwe mumuntu loyo ezisifuba, namkha ezinye iincwadi ezingaveza okutjhiwo/okuphethwe ziincwadi akhe azithumela ekuthomeni;
* imibono yomunye umuntu ngomuntu loyo;
* imibono yomunye umuntu ngesiphakamiso somnikelo, unongorwana ekufuze anikelwe omunye umuntu, kodwana ngaphandle kwegama lomunye umuntu loyo la livela khona nemibono yomuntu omunye loyo; kunye 
* negama lomuntu la libonakala khona neminye imininingwana ephathelene nomuntu siqu sakhe malungana nomuntu lo, namkha la ukuvezwa kwegama lomuntu kungaveza khona imininingwana ephathelene nomuntu loyo, kodwana ngaphandle kwemininingwana yomuntu osele anesikhathi esingaphezulu kwama-20 weminyaka abhubha. 
UmBawi
* Nanyana ngubani obawa ukuthola irekhodi lomNyango wezeziNdlu weliZwe loKe; namkha
* kwaphela iinhlanganwezo zomphakathi ezisebenzisa amandlazo womphakathi namkha ezenza umsebenzi womphakathi ngokwemibandela yomthetho. 
IsiQhema sesiThathu
Malungana nesibawo sokuthola irekhodi lomNyango wezeziNdlu weliZwe loKe, isiQhema sesiThathu sitjho: 
* nanyana ngubani (sekubalwa norhulumende welizwe langaphandle, nehlangana yamazwe ngamazwe namkha isijamiso sakarhulumende loyo namkha sehlangano leyo, kodwana nokho hayi lokho kwaphela ), ngaphandle: 
* komBawi ekukhulunywa ngaye; kunye
* nomNyango wezeziNdlu weliZwe loKe; kodwana kuSigaba 34 yomThetho, igama elithi ?umuntu? endinyaneni (a) nendinyaneni (b), kufuze lithathwe njengegama elitjho ?umuntu wemvelo.? 
IsiPhathimandla esiFaneleko
EmNyangweni wezeziNdlu weliZwe loKe isiPhathimandla esiFaneleko sitjho uNgqongqotjhe ophethe umNyango wezeziNdlu weliZwe loKe namkha umuntu othunywe nguNgqongqotjhe ukuthi ajame endawenakhe uNgqongqotjhe. 
IKomitjhini yamaLungelo wobuNtu 
Itjho iKomitjhini yamaLungelo wobuNtu yeSewula Afrika ekukhulunywa ngayo kuSigaba 181 (1) (b) emThethwenisisekelo. 
IRekhodi
EmNyangweni wezeziNdlu weliZwe loKe, irekhodi litjho nanyana ngimiphi imininingwana yelwazi erekhodiweko/eqotjhiweko: 
* ngaphandle kokukhetha ukuthi imininingwana leyo irekhodwe/iqotjhwe ngayiphi indlela namkha ngani;
* ephethwe namkha elawulwa yihlangano leyo yomphakathi; begodu
* ngaphandle kokukhetha ukuthi imininingwana yelwazi leyo ibuthelelwe yatlanywa yihlangano yomphakathi leyo.
Amalanga 
? Umsebenzi othileko nawubekelwa inani elithileko lamalanga, namkha nakukhulunywa ngenani lamalanga nanyana kukuphi laphokhunye, inani lamalangelo litjhiya ilanga lokuthoma (alilibali ilanga lokuthoma ) , lifake ilanga lokugcina, ngaphandle-ke kokuthi mhlamunye ilanga lokugcina libe ngoSonto namkha libe ngeholideyi; nakwenziwa njalo-ke, isikhathi samalanga layo asizulibala ilanga lokuthoma, singalibali nelinye nelinye ilanga langoSonto namkha leholideyi??
UmThetho wezeHlathululo, ( UmThetho WeNomboro 33 waka-1957. Sigaba 4 ? Ukubalwa Kwenani Lamalanga?.
Amalanga Womsebenzi 
Atjho nanyana ngimaphi amalanga weveke ngaphandle kwabomGqibelo naboSonto namkha amaholideyi, njengoba ahlathululwe kuSigaba 1 yomThetho wamaHolideyi, ka-1994 (umThetho WeNomboro 36 ka-1994.)




                     
1. Isingeniso 

   UmThetho oKhuthazela ukuTholakala kweLwazi ( i-PAIA), umThetho 2 ka-2000 (ngemva kwalokhu ozakubizwa nangokuthi mThetho ), wathoma ukusebenza ngomhlaka 9 kuMatjhi ngo-2001, wakhanyisa ukuqakatheka kokutholakala kwemininingwana yelwazi emphakathini ovulekileko, wedemokhrasi nowenzela izinto emkhanyweni. UmThetho lo unikela amandla wokubethwa komthetho endinyaneni 32 yeVikelamalungelo yomThethosisekelo, begodu kufuze bona ufundwe njengomthetho ophumelelisa ilungelo lomthethosisekelo. Ilungweli lithi: 

 Ukutholakala kwemininingwana yelwazi
 32(1). Omunye nomunye unelungelo lokuthola: 
      (a). nanyana ngiliphi ilwazi eliphethwe mbuso; kunye 
      (b). nanyana ngiliphi ilwazi eliphethwe ngomunye umuntu begodu elifunekela 			ukuphunyeleliswa kwelungelo nanyana kungaba ngiliphi. 
(2). Kufuze bona kubethwe umthetho welizwe loke ukuphumelelisa ilungelweli, begodu ungenza bona kube neendlela zokwethula umbuso umthwalo woburhiyarhiya 	bezokuphatha noweemali.

Ye-ke, iminqopho ye-PAIA ngile: 
* ukuphumelelisa ilungelo lomthethosisekelo lokuthola imininingwana yelwazi nanyana kungaba ngiliphi, njengoba kutjhiwo ngehla;
* ukubeka iinlinganiselo ezilungileko elungelweni lokuthola imininingwana yelwazi elinqophe ukuvikela ipilo yangeqadi yabantu, imininingwana esifuba kezokurhwebalana kunye nokuqinisekisa ukubusa okuhle nokulungileko;
* ukulinganisa ilungelo lokuthola imininingwana yelwazi nawo woke amanye amalungelo asemthethwenisisekelo;
* ukukhuthaza ipilo erhuluphele ukuhlonipha amalungelo wobuntu nobulungiswa emphakathini;
* ukuvula iindlela nekambiso yokwenza abantu bakghone ukuthola indlela yokuthola amarekhodi msinyana, ngaphandle kokusebenzisa imali enengi namandla amanengi;
* ukukhuthaza ukwenzelwa kwezinto emkhanyweni, nangokuziphendulela kunye nendlela yokubusa kuhle nangepumelelo;
* ukuhlomisa omunye nomunye ngamandla nokufundisa omunye nomunye:
* ukuzwa amalungelo ngokomThetho
* ukuzwa imisebenzi nendlela yokusebenza kweenhlangano zomphakathi; kunye
* nokuhlolisisa ucozulule ube ube nelizwi ekuthathweni kweenqunto zamalungelo weenhlangano zomphakathi, la kuthinteka khona amalungelo weenhlanganwezo.

UmThetho lo wengama nanyana ngimuphi omunye umThetho namkha umThetholawulo ovimbela ukutholakala kwamarekhodi, ngaphandle kwalapha :(Sigaba 5,6,12):

* UmThetho 107 ka-1998, umThetho wezokuLawulwa kweBhoduluko, 1998, Sigaba 31(1) ne 31(2)];
* Woke amarekhodi weKhabinethi namakomidi wayo, imisebenzi yamajaji ekhotho, amabandla wokugweba akhethekileko, namkha isiphathiswa samajaji namkha ilungu lePalamende yeliZwe loKe namkha lePalamende yePhrovinsi. 


2. Ikomba Yekomitjhini Yamalungelo Wobuntu Ngokusetjenziswa KomThetho [Sigaba 14(1)(c)]

TJHEJA: IMenyuweli le ayijamiseleli umThetho, ngalokho-ke kufuze bona ifundwe ndawonye nomThetho nemiThetjhwana.

Kumsebenzi weKomitjhini yamaLungelo wobuNtu yeSewula Afrika ukutlola ikomba, ngendlela ezwakala lula, engafunwa mumuntu onesifiso sokusebenzisa ilungelo nanyana kungabi ngiliphi ekukhulunywa ngalo emThethweni. 

Ikomba le izakutholakala ngawo woke amalimi asemthethweni, kanti-ke izakutholakala ema-ofisini weKomitjhini yamaLungelo wobuNtu kungakapheli inyanga ka-Arhostosi 2003. 

Imibuzo malungana nekomba le ingathunyelwa ku: 

The South African Human Rights Commission

Iinomboro Zomtato: 
+27 11 484 8300
Iinomboro Zefeksi:
+27 11 484 1360 
I-adresi ye-email:
PAIA@sahrc.org.za
I-adresi Yeposo:
PAIA Unit: The Research and Documentation Department
Private Bag 2700
Houghton 
2041 
I-adresi Yomakho 
PAIA Unit: The Research and Documentation Department
Boundary Road, Isle of Houghton, 
Wilds View, Entrance 1 
Houghton 
JOHANNESBURG 
I-website
www.sahrc.org.za 



3. IMenyuweli Yokusebenza KomNyango WezeziNdlu WeliZwe LoKe

   Umnqopho wencwajana le kukwazisa umuntu ukuthi uwathola njani amarekhodi aphethwe mNyango wezeziNdlu weliZwe loKe, ngaleyindlela-ke kuphunyeleliswe iSigaba 14 somThetho. 
  
TJHEJA: Incwajana le ijamele kwaphela umNyango wezeziNdlu weliZwe loKe, ngalokho-ke ayinayo imininingwana yelwazi namkha amarekhodi wemiNyango yezeziNdlu yamaPhrovinsi. 

4. IsiPhathiswa SezokwAzisa, AmaSekela WeemPhathiswa ZezokwAzisa (Sigaba 14(1)(b)]

   NgokomThetho, umNqophisi Zombelele womNyango wezeziNdlu weliZwe loKe usiPhathiswa sezokwAzisa, kanti-ke unikele leziimphathimandla ezilandelako amandla wokuthi zimenzele umsebenzi, isiPhathiswa sezokwAzisa neSekela lesiPhathiswa sezokwAzisa: 

AmaSekela WeemPhathiswa ZezokwAzisa
Nom. Johan Minnie (IsiKhulu samaSekela weemPhathiswa zezokwAzisa) 
Mma Susan Oelofse 
Mma Lighton Kyolaba 
Umjameli Wezomthetho ( usezakumenyezelwa )
 
Zoke iindaba ze-PAIA zizakusetjenzwa liZiko le-PAIA ( i-PAIA Centre ). 


Imininingwana Yokuthintana NeZiko le-PAIA

Umtato:
+27 12 421 1398
Iselula:
+27 83 453 6748
Ifeksi:
+27 12 341 5810
I-adresi Ye-e-mail:
paia@housepta.pwv.gov.za
I-adresi Yeposo:
The Deputy Information Officer: PAIA Centre
National Department of Housing 
Private Bag X644
PRETORIA 
Republic of South Africa
0001 
I-adresi Yomakho:
The Deputy Information Officer: PAIA Centre 
Govan Mbeki House 
240 Walker Street 
PRETORIA 
Ama-iri Wesikhathi Somsebenzi: 
07:30 - 09:30
09:45 - 12:15 
13:00 - 14:30 
14:45 - 16:00
Ama-iri Wesikhathi Samakhetjhiya:
10:00 - 11:00
14:00 - 14:30 
I-website: 
http://www.housing.gov.za


5.  Isakheko Nemisebenzi YomNyango WezeziNdlu WeliZwe LoKe [Sigaba 14(1)(f)]

   5.1 Isakheko SomNyango WezeziNdlu Welizwe loKe

      Ihlathululo yamagama: ONK = i-Ofisi yomNqophisi omKhulu ON = i-Ofisi yomNqophisi 
 
 
Isakheko SomNyango WezeziNdlu 









                     
5.2 Imisebenzi YomNyango WezeziNdlu WeliZwe LoKe

   5.2.1 Inembombono Nekghonakaliso Yenembombono YomNyango WezeziNdlu WeliZwe LoKe

Inembombono
Isitjhaba esihlala ezindlini ezizakuhlala zikhona, nesikghona ukuthola umthangalasisekelo womnotho wokuhlaliseka komphakathi ( umTlolo womTlamo wamaQhinga wokuSebenza, ngitjho nanyana ungakabukuphasiswa nje )
Ikghonakaliso Yenembombono 
ukuvula nokuphumelelisa ihlelo elibambelelako elivula amathuba amahle nalungileko wokutholakala kwezindlu kibo boke abantu ngekghono labo lamandla wemali yokuzitholela izindlu nokubhadalela imisebenzi ekhambisana nokuba nendlu, kunye nokuvula ithuba lokutholakala kwehlalakuhle yomphakathi neyomnotho ( umTlolo womTlamo wamaQhinga wokuSebenza, ngitjho nanyana ungakabukuphasiswa nje.) 
Iminqopho
UmNyango wezeziNdlu unqophe ukuzalisa nasi iminqopho yekhwalithi ngokukhambisanaa nombandela wekghonakaliso yenembombono: ( umTlolo womTlamo wamaQhinga wokuSebenza, ngitjho nanyana ungakabukuphasiswa nje ). 
* Ukwenza woke umsebenzi ube ngcono, wenzelwe abantu ngendlela engcono, umNyango lo ube ngotjhugulukileko noqalelela ukusebenza kuhle;
* Ukuba nenembombono neminqopho eyakhako, okuhlala soke isikhathi kukhambisana nezinto eziqakathekileko epolitikini nebhodulukweni lezezindlu;
* Ukukhanyisela ihlelo lomthethokambiso wezezindlu/ukucozulula ngecozululo elinembako eendabeni zezindlu; 
* Ukuba siphathimandla esikhamba phambili kezezindlu nezelwazi lokuhlaliswa kwabantu elizweni loke, kunye nokuvula ithuba lokutholakala kwemininingwana yelwazi msinyana nangesisa ngeenkhathi zoke. 

5.2.2 Indima Nemisebenzi YomNyango WezeziNdlu WeliZwe LoKe

Ekuyona ndima karhulumende omkhulu ?kusungula nokukghonakalisa ihlelo lokwakhiwa kwezindlu? ngemva kokukhulumisana nokubonisana naboSomkhandlu bezeziNdlu bamaphrovinsi wolithoba, kunye nanehlangano ejamele abomasipaladi ilizwe lokeli, (i-South African Local Government Association, i-SALGA). 

  a. Imisebenzi YeBhodi Ekhulunyiswa ERhelweni LokuziPhatha KezeziNdlu  
 
  ? Urhulumende omkhulu nakazakukghona ukusungula nokuphumelelisa ihlelo elibambelelako lokwakhiwa kwezindlu elizweni loke, kufuze bona enze imisebenzi ethileko engephambili, ngoNgqongqotjhe wezeziNdlu. Imisebenzi leyo ngile: 
1.  UmThethokambiso/umGomo:  Ubeka umthethokambiso welizwe, ekubalwa kiwo neendlela ekulinganiswa ngazo ubuhle bomsebenzi, nezinga umsebenzi ekufuze ufike kilo ngokwakhiwa kwezindlu. 
2. Iminqopho: Ibeka iminqopho ekufuze kufikwe kiyo ngokwakhelwa kwabantu izindlu; ikghonakalisa ukubekwa kweminqopho ekufuze kufikwe kiyo ngokwakhiwa kwezindlu emaphrovinsini, kanti la kufanele khona ikghonakalisa nokubekwa kweminqopho ekufuze kufikwe kiyo ngokwakhiwa kwezindlu kwamasipaladi;
3. Ukweluswa Kokusebenza: Kubekwa kwelihlo phezu komsebenzi owenziwa yikoro yezezindlu ekuphumeleliseni iminqopho yokwakhiwa kwezindlu nekomba yokusebenza, ngokubambisana nomunye nomunye uSomkhandlu wezeziNdlu; 

4. Ukusekelwa Kwamandla Wokwenza:   
   	a.Kulekelela amaphrovinsi ukwakha ikghono namandla wokuphatha;
b. Kusekela kuqinise ikghono labomasipaladi ukuphatha iindaba zabo, basebenzise amandlabo babe benze imisebenzabo ephathelene nokwakhiwa kwezindlu;
  
5. Ukubonisa: Kukhuthaza ukubonisana ngeendaba eziphathelene nokwakhiwa kwezindlu hlangana kwakarhulumende omkhulu nabajameli bomphakathi, namakoro kunye namakoro amancani akhupha ipahla namkha abhadalela ipahla yokwakha nemisebenzi ephathelene nokwakha, norhulumende wephrovinsi, nabomasipaladi kunye nabanye ababelani kezokwakhiwa kwezindlu. 
6. Ukuthintana: Kukhuthaza ukuthintana nokukhulumisana okuhle kezokwakhiwa kwezindlu.?

b. Imisebenzi 

      Ngaphezu kwemisebenzi etjhiwo ngehla le, uNgqongqotjhe uzibophelela ukwenza nalokhu okulandelako: 
* Ukuvula ihlelo elizakusebenzela ilizwe loke elizakusekela umsebenzi wokwakha izindlu ngeemali;
* Ukubamba imikhulumiswana yokuhlephula ibhajethi yomBuso ihletjhulelwe umsebenzi wokwakhiwa kwezindlu;
* Ukwabela aborhulumende bamaphrovinsi iimali zehlelo lezindlu lelizwe loke;
* Ukutlama nokondla ihlelo leminyakanyaka lokwakhiwa kwezindlu;
* Ukusungula nokusekela ngeemali iinhlangano zelizwe loke lokwakhiwa kwezindlu;
* Ukuhlola ukuthi ikoro yezokwakha izindlu isebenza kuhle kangangani; kunye 
* Nokuthatha amagadango afaneleko wokwakha umoya ozakwenza boke abanendima kilomsebenzi bakghone ukuphumelelisa iminqopho yabo yokwakhiwa kwezindlu. 

Eminye imininingwana ngemisebenzi ye-ofisi yomnqophisi itholakala kuwebsayithi yomNyango wezeziNdlu weliZwe loKe ethi: http://www.housing.gov.za

5.3 Imisebenzi YomNyango WezeziNdlu WeliZwe LoKe Eyenzelwa Umphakathi [Sigaba 14(1)(f)

  5.3.1 Imihlobo Yemisebenzi Eyenzelwa Umphakathi

          Ekuwona msebenzi wokuthoma umNyango owenzako kubeka nokuqalelela umthethokambiso nehlelo lomthetho ofunekako ukukghonakalisa ihlelo lelizwe loke lokwakhiwa kwezindlu kunye nokwenza iqiniso lokuthi lihlalela unomphela. Umnqopho lo uveze ukubethwa komThetho wezeziNdlu ka-1997 ( umThetho WeNomboro 107 ka-1997), nokukghonakalisa umtlamo oqalene nalokhu namaHlelo wezeziNdlu weliZwe loKe alawula amahlelo kaRhulumende wezezindlu nawokusiza. UmNyango lo godu ukghonakalia nokwabelwa kwamaphrovinsi wolithoba imali eyabiwa ngomnyaka kobanyana isetjenziselwe amaHlelo wezeziNdlu weliZwe loKe namaHlelo wezeziNdlu wamaPhrovinsi akhambisana nomThethokambiso wezeziNdlu weliZwe loKe. 

Umsebenzi wokwakhiwa kwezindlu wenziwa ngekambiso nangehlelo elenziwa borhulumende bamaphrovinsi nabomasipaladi. Amandla alawula amaHlelo wezeziNdlu weliZwe loKe aphethwe miKhandlu ePhetheko eqalene nezezindlu komunye nomunye uRhulumende wephrovinsi emaphrovinsini alithoba. 
Abomasipaladi nabo bangabawa kuSomkhandlu ukuthi banikelwe ilungelo namandla wokuraga amaHlelo wezeziNdlu weliZwe loKe; nakube bayaphumelela esibaweni esinjalo, bathola amandla wokuthatha iinqunto ngamaHlelo wezeziNdlu weliZwe loKe. 
Ngaphezu kwendima aborhulumende bamaphrovinsi nabomasipaladi abayenzako emsebenzini wokwakhiwa kweizndlu, urhulumende uvule iinjamiso nanzi ezilandelako ukuphumelelisa iindingo eziphathelene nokwakhiwa kwezindlu kunye nezinye ezikhambelana nemakethe yezindlu: 

* I-National Home Builders Registration Council (umKhandlu WokuRejistara AbaKhi BeziNdlu EliZweni LoKe) ( i-NHBRC ) 

   I-NHBRC iqalene nomsebenzi wokuvikela abathengi bezindlu ngokubanikela incwadi yesiqiniseko sokuthi izindlu ezitja azinalitho elingakalungi kizo. Godu ilawula namagontraga ngokwenza ukuthi arejistarwe kiyo i-NHBRC kunye nangokulawula ichwephetjhe lekambiso yokulinganisa namazinga wokwakhiwa kwezindlu, ngomnqopho wokwenza ikhwalithi ibe yihle, ngaleyindlela-ke kusizakale abathengi. Zoke izindlu ezakhiwako kufuze zirejistarwe ku-NHBRC, bese kuthi umKhandlu lo ngakelawo-ke ihlangothi wenzela ibubulo lezokwakha nabathengi imisebenzi ethileko. 

* I-National Urban and Reconstruction Agency (i-Ofisi YezokuVuselela EmaDrobheni WeliZwe LoKe ) ( i-NURCHA )

   I-NURCHA iqalene nomsebenzi wokunikela abosogontraga amagaranthi weemali zokudlulisa, nokunikela abathengi amagaranthi weemali zokusiza abantu abarhola imali encani khulu kobanyana bazokwazi ukubolekwa iimali zokuthenga izindlu, nokunikela umphakathi iimali zokwakha ikghono namandla wokwenza, ngaleyindlela kuphunyeleliswe ukuthuthukiswa komphakathi. Ihlangano le iqalene godu nanomsebenzi wesikimu sokubulunga iimali zokusiza abantu abarhola imali encani kobanyana bakwazi ukuzibekela imali abazayihlanganisa nemali umbuso obaphekisa ngayo ekuthengeni izindlu. 

* I-National Housing Finance Corporation (i-Hlangano YeeMali Zokusiza NgezeziNdlu EliZweni LoKe ) ( i-NHFC )

   Ihlangano le ngeeyamali zokuthuthukisa; umnqopho wayo omkhulu kuvulela abantu abarhola imali encani iinkwelede zokuthenga izindlu, ngendlela yokuthi abantwabao bazokukghona nokubuyisela iinkweledezo. Malungana nalokhu-ke, i-NHFC izibophelela ngomsebenzi wokusekela ngeemali iinhlangano ezizakusiza abantu abathola imali encani bakwazi nabo ukuthola ithuba lokuzithengela/lokuzakhela izindlu, ngaleyindlela-ke kube kwanda amathuba wokuthi abantu ngobunengi babo bathole iimali zokwakha/zokuthenga izindlu, nomsebenzi wokwakha ikghono namandla aneleko nazakuhlalela futhi eenhlanganweni ezisekela ngeemali, kunye nokwenza iimvumelwana zokusebenzisana ezizakuhlahla iindlela ezitja zokusizeka ngeemali. 
Ihlangano le iqalene nokusiza ngeenkwelede la ibolekisa khona ngeemali eenhlanganweni zezindlu ezaziwako, neenhlanganweni ezibolekisa ngeemali kodwana zibe zingasiwo amabhanga, kunye nemabhanga kobanyana azokuboleka abantu abatlhagako. Ukudlula lapho, ihlangano le izibophelele nangomsebenzi wokulungisa nokulinganisa ubujamo beemali ngokunikela ikghono namandla wokwenza eenhlanganweni zezindlu neenhlanganweni ezingasiwo amabhanga. Umnqopho wokwakha ikghono namandla wokwenza uphunyeleliswa ngokusiza iinhlangano ezisasikimako nezitja kobanyana zizokukghona ukungena ziphelele emakethe. 

* I-Social Housing Foundation ( i-SHF )

   I-SHF iqalene nokusekela imakethe yokwakhelwa komphakathi izindlu. Lokhu-ke kwenziwa ngokusiza ngokuthwasisa, ngokusiza ngeenluleko nangesizo lechwephetjhe eenhlanganweni zokwakhela umphakathi izindlu, iinhlangano ezisasikimako nekade zikhona. Godu ilekelela noNgqongqotjhe ekutlanyweni komthethokambiso ofaneleko nehlelo lamaqhinga ngezokwakhelwa komphakathi izindlu. I-SHF ivula namathuba wokutholakala kweemali zeminikelo ezizakusiza ngokwakhiwa kwezindlu. 

* I-SERVCON Housing Solutions ( Pty) Ltd

   Ihlangano le yasungulwa njengengcenye yehlelo elihlanganyelweko hlangana kwamabhanga norhulumende, ukurarulula imiraro yeenkwelede ezithileko ezimiraro kunye nezindlu ezisezandleni zamabhanga ngenca yeenkwelede zazo ezingabhadalwako, kunye nokungakalungi kwemakethe yokukweledisela izindlu eyayikhona ngo-1994. I-SERVCON isiza ngokuveza abanikazizindlu ababhalelwa kubhadala iinkwelede zabo ukuthi bathole enye indlela yokubhadala iinkwelede zabo ezibararileko, namkha abantwabo basuswe bayokuthola ezinye izindlu abazakukghona ukuzibhadala, nakube amandlabo wemali atjho njalo. Ngokukhambisana nalokhu, kwavulwa enye ihlangano ehlukileko yokusiza emirarweni yezindlu, ihlangano ebizwa ngokuthi li-Thubelisha Homes, yona eyakhela abantu izindlu ezibalingeneko. 

5.3.2 Itholakala Njani Imisebenzi Eyenzelwa Umphakathi

       Ukuthola imisebenzi eyenziwa mNyango wezeziNdlu weliZwe loKe, kufuze uthumele iimbawo kumNqophisi Zombelele womNyango lo. 

I-adresi Yeposo:
The Director General
National Department of Housing
Private Bag X644
PRETORIA 
Republic of South Africa 
0001 
I-adresi Yomakho:
The Director General
Govan Mbeki House 
240 Walker Street
PRETORIA 



5.4 Iindlela Umuntu Angena Ngazo Ekutlanyweni Komthethokambiso Nekusetjenzisweni Kwamandla WomNyango WezeziNdlu WeliZwe LoKe [Sigaba 14(1)(g)]

   Ukwakhiwa komthethokambiso wezezindlu nehlelo lamaqhinga walo kunye nokuphasiswa kwakhona kwenziwa ngekambiso yehlelo elibekiweko. Malungana nalokhu, ikambiso yokubonisana iba yinto ekatelelekileko ngomThetho wezeziNdlu ka-1997. UNgqongqotjhe kuqalwe yena ngokutlanywa komthethokambiso wezezindlu nehlelo lamaqhinga wakhonaa. Lokhu-ke kwenziwa ngehlelo lokukhulumisana eliphunyeleliswa sijamiso sezeziNdlu: i-MINMEC. ZeziNdlu: MINMEC, nguNgqongqotjhe wezeziNdlu naboSomkhandlu bezeziNdlu bamaPhrovinsi wolithoba, kunye ne-South African Local Government Association ( i-SALGA ). 

UmNyango wezeziNdlu unande ubonisana nabantu neenhlangano ngobunengi babo ngeendaba zomthethokambiso nangezamaqhinga akhambisana nomsebenzi wokwakhiwa kwezindlu; amagadango anjalo-ke avame ukwenziwa ngokubiza imihlangano yeemfundobandulo zokubonisana nemihlangano yezezindlu yelizwe loke. 

Kikho kokokhu, kuqalelelwa ukuthi omunye nomunye eSewula Afrika akghone ukungena emahlelweni wokuthatha iinqunto ngehlelo lepolitiki yedemokhrasi eRiphabhligi yeSewula Afrika. Nanyana kunjalo-ke, umNyango wezeziNdlu uzibophelele ekambisweni yokubonisana nabantu abanengi ngokungakghonakalako malungana nomthethokambiso wezezindlu wangomuso nehlelo lamaqhinga wakhona. 
 
6. Amarekhodi WomNyango WezeziNdlu WeliZwe LoKe [Sigaba 14(1)(d-e]

 6.1 Amarekhodi Atholakala Ngaphandle Kwesibawo [Sigaba 14(1)(e)] [Sigaba 15(2)]

   Amarekhodi arhenyiswe ngenzasapha atholakala ngaphandle kokuthi umuntu abawe ukuthola imininingwana yamarekhodi, ngokomThetho. Lawa-ke marekhodi angakhange agazedwe abe njengobanyana kulayela umThetho. 

Ungathintana neSekela lesiPhathiswa sezokwAzisa ukuthola amarekhodi la: 
* atholakalako ukuthi ahlolwe, ngokwemibandela yeminye imithetho ngaphandle kwalomThetho;
* athengiswako;
* umuntu angawakopa ( angawagaya ngobutjha azenzele amanye amakhophi). Nokho-ke kuyabhadalelwa ukwenza amakhophi njalo). ( Qala indinyana 6.2 ).
* atholakala mahala laphokhunye, njengaku-website yomNyango wezeziNdlu: http://www.housing.gov.za.



Ithebula 1: Amarekhodi Atholakala Ngaphandle Kwesibawo EmNyangweni WezeziNdlu

Isihloko
Isihlokwana 
Amazinga 
Amazinga Wemisebenzi Yangaphandle: Ukubika Ngezeemali Nokuziphendulela
Amazinga 
Amazinga Wemisebenzi Yangaphandle: Ikomba Yamaqhinga Ngekambiso Karhulumende Nemisebenzi Yakhe Ephambili
Amazinga 
Amazinga Wemisebenzi Yangaphandle: Umthethokambiso Wezezindlu Nokuthuthukiswa Komthetho Nokubuyekeza
Amazinga 
Amazinga Wemisebenzi Yangaphandle: Ukulinganiswa Kwetjhejo Namagalelo
Amazinga 
Amazinga Wemisebenzi Yangaphandle: Ukunikelwa Kwelwazi
Amazinga 
Amazinga Wemisebenzi Yangaphandle: Ukurhatjhwa Kwelwazi Nokuthintana 
Amazinga 
Amazinga Wemisebenzi Yangaphandle: Ukwakhiwa Kwamandla Nekghono Lokwenza
Ikambiso Yezezindlu 

Okuvamileko
?	Isitatimende Sakangqongqotjhe 
?	Ukwaziswa Ikambiso Yezezindlu 
??Ikomba Esebenziseka Lula 
Ikambiso Yezezindlu: Ingcenye 1
Umthethokambiso Wezezindlu WeSewula Afrika: Kuhlahlwa Indlela Ngomthethokambiso Wezezindlu WeSewula Afrika
Ikambiso Yezezindlu: Ingcenye 1
Umthethokambiso Wezezindlu WeSewula Afrika: Ikambiso Epheleleko Ngezezindlu Esewula Afrika 
?	Inembombono Yezezindlu ESewula Afrika 
?	Umnqopho Wezezindlu Elizweni Loke 
?	Umtlamo Womthethokambiso Wezezindlu Welizwe Loke: Amaphuzu Womsuka.
?	Ikambisolawulo Emsuka Yomthethokambiso Wezezindlu Nokuphunyeleliswa Kwayo 
Ikambiso Yezezindlu: Ingcenye 1
Umthethokambiso Wezezindlu WeSewula Afrika: Umthethokambiso Wezezindlu WeSewula Afrika Ngamaqhinga Alikhomba 
?	Ukunzinziswa Kwebhoduluko Lezezindlu 
?	Ukuhlelwa Nokusikinyiswa Kweenkwelede Zezindlu 
?	Ukunikelwa Kwesizo Lokuphekisa 
?	Ukusekelwa Kwehlelo Lokwakhelwa Kwabantu Izindlu 
?	Ukuhlelwa Ngobutjha Kwamandla Nekghono Lehlangano 
?	Ukukghonakaliswa Kokutjhatjhululwa Msinyana Kwenarha Nokulungiswa Kwayo
?	Ukulungelelwa Kwemisebenzi Yombuso Yokuzibekela Ngetuthuko 
Ikambiso Yezezindlu: Ingecenye 1
Umthethokambiso Wezezindlu WeSewula Afrika: Isiphetho - Zezindlu Ngokuphelela Kwezinto 
?	Umtlamo Ngokwehlangano 
?	Ibhoduluko Lomnotho Ngokuphelela Kwawo
* Umtlamo Ngezobunjalo Besitjhaba 
?	Isiphetho: Amathuba 
Ikambiso Yezezindlu: Ingcenye 2
Ukuzwisisa UmThetho Wezezindlu Nekambiso Yakhona Kezokulawula: Isingeniso
?	Ihlathululo Epheleleko NgomThetho Wezezindlu 
?	Umtlamo WomThetho Ngezezindlu 
?	Amaphuzu Womsuka 
??Ikambisolawulo
Ikambiso Yezezindlu: Ingcenye 2
Ukuzwisisa UmThetho Wezezindlu Nekambiso Yakhona Kezokulawula:
* Indima Neembopho 
* Imisebenzi Karhulumende Omkhulu 
?	Imisebenzi Yaborhulumende Bamaphrovinsi 
?	Imisebenzi Yaborhulumende Beendawo 

Isihlomelelo A: Isivumelwano Esimalungana Nesifakazelo 
Ikambiso Yezezindlu: Ingcenye 2
Ukuzwisisa UmThetho Wezezindlu Nekambiso Yakhona Kezokulawula: Imibandela Eqakathekileko YomThetho
?	Ikambiso Namazinga Welizwe Loke 
?	Ukusekelwa Kwamahlelo Wethu Wezindlu 
?	Ukulawulwa Kwamafa Wethu, Iinkwelede, Amalungelo Neembopho 
?	Ilwazi Ngezezindlu 
?	Ukuphathisa Amandla  
Ikambiso Yezezindlu Ingcenye: 2
Ukuzwisisa UmThetho Wezezindlu Nekambiso Yakhona Kezokulawula: Iinhlangano Zemithetho Etloliweko
 ??IBhodi Yezokuthuthukiswa Kezezindlu ESewula Afrika
?	AmaBhodi Wezokuthuthukiswa Kezezindlu Emaphrovinsini
Ikambiso Yezezindlu Ingcenye: 2
Ukuzwisisa UmThetho Wezezindlu Nekambiso Yakhona Kezokulawula: Isiphetho
?	Ukucithwa Kwemikghwa Yakade 
?	Indima Karhulumende 
?	Imibandela Eqakathekileko YomThetho 
?	Iinhlangano Zemithetho Etloliweko
Ikambiso Yezezindlu: Ingcenye:3
Amahlelo Wezezindlu Welizwe Loke: Isingeniso 
??Ukuhlahlwa Kwendlela Kilengcenye 
?	Ihlathululo Epheleleko Yamahlelo Wezezindlu Welizwe Loke
Ikambiso Yezezindlu Ingcenye:3
Amahlelo Wezezindlu Welizwe Loke: Isingeniso 
?	Ukuhlahlwa Kwendlela Kilengcenye 
?	Ihlathululo Epheleleko Yamahlelo Wezezindlu Welizwe Loke 
Ikambiso Yezezindlu: Ingcenye 3
Amahlelo Wezezindlu Welizwe Loke: Iskimu Sokuphekisa Ngeendleko Zokwakha ? Isiphekiso Esikhambisana Nehlelo Lokwakha 
?	Ihlathululo Epheleleko
?	Ukulungela Ukuthola Isiphekiso Esikhambisana Nehlelo Lokwakha Neminye Imibandela 
?	Abakhi Bazibawa Njani Iimphekiso Ezikhambisana Nehlelo Lokwakha 
?	UmNyango WezeziNdlu Ephrovinsini/uSomkhandlu WezeziNdlu Usiqala Njani Isibawo Sesiphekiso Esikhambisana Nehlelo Lokwakha
??Ngemva Kokuvunywa Kwesibawo Sesiphekiso Esikhambisana Nehlelo Lokwakha
?	Amaphuzu Aqakathekile Ekufuze Uwakhumbule 
Ikambiso Yezezindlu: Ingcenye 3
Amahlelo Wezezindlu Welizwe Loke: Iskimu Sokuphekisa Ngeendleko Zokwakha / Isiphekiso Somuntu Ngamunye 
?	Ihlathululo Epheleleko
?	Ukulungela Ukuthola Isiphekiso Neminye Imibandela Yesiphekiso Somuntu Ngamunye 
?	Iimphekiso Ezingakahlobani Nesikwelede 
?	Iimphekiso Ezihlobene Neenkwelede 
?	Amaphuzu Aqakathekileko Ekufuze Uwakhumbule 
Ikambiso Yezezindlu : Ingcenye 3
Amahlelo Wezezindlu Welizwe Loke: Iskimu Sokuphekisa Ngeendleko Zokwakha / Isiphekiso Somuntu Ngamunye
?	Ihlathululo Epheleleko
?	Ukulungela Ukuthola Isiphekiso Neminye Imibandela Yesiphekiso Somuntu Ngamunye 
?	Iimphekiso Ezingakahlobani Nesikwelede 
?	Iimphekiso Ezihlobene Neenkwelede 
?	Amaphuzu Aqakathekileko Ekufuze Uwakhumbule
Ikambiso Yezezindlu: Ingcenye 3 
Amahlelo Wezezindlu Welizwe Loke: Iskimu Sokuphekisa Ngeendleko Zokwakha / Iimphekiso Ngokwehlangano
?	Ihlathululo Epheleleko
?	Ukulungela Ukuthola Isiphekiso Neminye Imibandela Yeemphekiso Zeenhlangano
?	Usibawa Njani Isiphekiso Sehlangano
?	UmNyango wezeziNdlu EPhrovinsini/uSomkhandlu WezeziNdlu Usiqala Njani Isibawo Sesiphekiso Sehlangano 
??Ngemva Kokuvunywa Kwesibawo Sesiphekiso Sehlangano 
?	IzikoLelizwe Loke Lemininingwana Yedatha Yezezindlu
?	Amaphuzu Aqakathekileko Ekufuze Uwakhumbule
Ikambiso Yezezindlu: Ingcenye 3
Amahlelo Wezezindlu Welizwe Loke: Iskimu Sokuphekisa Ngeendleko Zokwakha / Isizo Lokuthutha 
?	Ihlathululo Epheleleko
?	ImiThetho YesiVumelwana SokuZwana NesiVumelwana SokuZwana EsiBuyekeziweko
?	Ukubeka Esilinganisweni Esilungileko 
?	Isizo Lokuthutha 
??Imithetho Emalungana Nabahlali Abangasibo Abanikazi Namkha Abakweledisi Bokuthoma
?	Amahlelo Akhethekileko Amalungana Nabakweledisi Abaphumileko Ezindlini Zabo 
?	Amahlelo Akhethekileko Amalungana Nabantu Abadala Nabaqhwalileko
?	Ulibawa Njani Isizo Lokuthutha 
?	IBhodi YezeziNdlu YePhrovinsi Isihlola Njani Isibawo Sesizo Lokuthutha
?	Ikomba Yezokuphatha YeBhodi YezeziNdlu YePhrovinsi Ngesizo Lokuthutha 
?	Amaphuzu Aqakathekileko Ekufuze Uwakhumbule
Ikambiso Yezezindlu: Ingcenye 3
Amahlelo Wezezindlu Welizwe Loke: Iskimu Sokuphekisa Ngeendleko Zokwakha / Ikambiso Yokwakhela Abantu 
?	Ihlathululo Epheleleko
?	Ukulungela Ukuthola Isiphekiso Neminye Imibandela Yekambiso Yokwakhelwa Kwabantu
?	Usenza Njani Iisbawo
?	Ukutholwa Kwesiphekiso Esihlanganisiweko Ngekambiso Yokwakhelwa Kwabantu 
?	Ukutholwa Kwesiphekiso Esikhambisana Nehlelo Lokwakhela Ngekambiso Yokwakhelwa Kwabantu 
?	Ukutholwa Kwesiphekiso Sehlangano Ngekambiso Yokwakhelwa Kwabantu 
?	Ukutholwa Kwesiphekiso Semakhaya/Semaphandleni, Amalungelo Wenarha Angakahleleki, Ngekambiso Yokwakhelwa Kwabantu 
?	Ngemva Kokuvunyelwa 
?	Isivumelwana Sesiphekiso 
??Amaphuzu Aqakathekileko Ekufuze Uwakhumbule 
Ikambiso Yezezindlu: Ingcenye 3
Amahlelo Wezezindlu Welizwe Loke: Iskimu Sesaphulelo 
?	Ihlathululo Epheleleko 
?	Ukulungela Ukuthola Isaphulelo Neminye Imibandela Yeskimu Sesaphulelo
?	Usibawa Njani Isaphulelo
?	Ngemva Kokuvunywa Kwesibawo Sesaphulelo 
?	Ikomba Yezokulawulwa Kweskimu Sesaphulelo
?	Ukuqedwa Kweskimu Sesaphulelo
??Amaphuzu Aqakathekileko Ekufuze Uwakhumbule 
Ikambiso Yezezindlu: Ingcenye 3
Amahlelo Wezezindlu Welizwe Loke: Ihlelo Lokwakhiwa Ngobutjha Kwamahostela
?	Ihlathululo Epheleleko
?	Iminqopho Yamagadango Wokwakha Amahostela Womphakathi Ngobutjha 
?	Ukusetjenziswa Kwekambisolawulo Eemphakamisweni Ngamahostela
?	Indlela Yokwakha Ngobutjha 
?	Ukusekelwa Ngeemali Kwehlelo Lokwakha Ngobutjha 
?	Usenza Njani Isibawo Sokusekelwa Ngeemali Kwehlelo Lokwakhiwa Ngobutjha Kwamahostela Womphakathi 
?	Ngemva Kokuvunyelwa 
??Amaphuzu Aqakathekileko Ekufuze Uwakhumbule 
Ikambiso Yezezindlu: Ingcenye 3
Amahlelo Wezezindlu Welizwe Loke: Iskimu Sokuphekisa Ngeendleko Zokwakha / Isiphekiso Semakhaya/Semaphandleni 
?	Isendlalelo
?	Ilungelo Lobunikazinarha
?	Umthethokambiso Omalungana Nelungelo Lobunikazinarha
?	Inarha Esezandleni Zomphakathi 
?	Iinthunywa Zokuphumelelisa Umsebenzi 
?	Iimphakamiso Zephrojekhthi 
?	Iziko Ledatha Lelilizwe Loke 
?	Ubudlelwana Hlangana Kweenthunywa Zokuphumelelisa Umsebenzi Nabomenzelwa 
?	Ukukhonjwa Kwenarha 
?	Iindlela Zokulungela Ukuphekiswa Nenani Lesiphekiso 
?	Isithembu 
?	Isifakazelo SakaRhulumende WeNdawo
?	Ukubuyekeza 
Imithethokambiso
Iqhinga Lezezindlu Nelomthethokambiso LeSewula Afrika
Imithethokambiso
UmTlamo WeemPhakamiso Ngezezindlu 
Umthetho 
 I-Housing Amendment Act (No 4 of 2001)
Umthetho
 I-Housing Act 1997 (No 107 of 1997)
Umthetho 
 I-Home Loan and Mortgage Disclosure Act 2000 (No 63 of 2000)
Umthetho 
 Ukusikwa Ngobutjha Kwemikhawulo Yabomasipaladi Bemikhawulo Emingenela kwango-2000 (Nomboro yama- 69 kwango-2000)
Umthetho 
I-Housing Consumers Protection Amendment Act 1999 (No 27 of 1999)
Umthetho 
I-Housing Amendment Act 1999 (No 28 of 1999)
Umthetho 
I-Rental Housing Act 1999 (No 50 of 1999)
Umthetho
I-Housing Second Amendment Act 1999 (No 60 of 1999)
Umthetho 
I-Prevention of Illegal Eviction from and Unlawful Occupation of Land Act 1998 (No 19 of 1998) 
Umthetho 
I-Disestablishment of South African Housing Trust Limited Bill
Umthetho 
I-Community Reinvestment Bill 2001
Imibiko 
* Umbiko Ngezokuvulwa Kwamathuba Wemisebenzi
* Imibiko Yekota Ngegalelo Lomnotho Ngokuphelela Kwawo Kezezindlu, Amazinga Wokubulunga Imali Nokubolekiswa Kweemali Ezincani.
* Ukutjhejwa Kweenjamiso Ezisisekelo Sezezindlu 
Ikomba 
Ikomba Yabasisi Bangaphandle 
Amaphahla
Iphahla Lezokuthuthukiswa Kweendawo Zemadrobheni
Iimbalobalo (Ezikhethiweko)
Izindlu Eziphelileko namkha Ezisakhiwako 
Iimbalobalo (Ezikhethiweko)
Ithothali Yeemphekiso Ezivunyiweko
Iimbalobalo (Ezikhethiweko)
Iimphekiso Ezivunyiweko Zomuntu Ngamunye 
Iimbalobalo (Ezikhethiweko)
Iinjamiso Eziphezulu Eziqediweko namkha Ezisakhiwako 
Iimbalobalo (Ezikhethiweko)
Amaphrojekhthi Avunyiweko 
Iimbalobalo (Ezikhethiweko)
Amaphrojekhthi Esele Athonyiwe 
Iimbalobalo (Ezikhethiweko)
Amaphrojekhthi Wezindlu Ezisakhiwako 
Iimbalobalo (Ezikhethiweko)
Iimebhe Zokwakhiwa Kwezindlu Ephrovinsini Ngayinye 
Iinkulumo 
Ezihlukahlukeneko 
Imibiko Yeembikiindaba
Ehlukahlukeneko
Imininingwana Yokuthintana 
IinKhulu ZezeziNdlu 
Imininingwana Yokuthintana 
Irherho Lezezindlu
Imininingwana Yokuthintana 
Iinhlangano 
Amaphrojekhthi 
Iphrovinsi Ngayinye 
Amathenda 
Nakube Akhona
I-Website
http://www.housing.gov.za


6.2 Amakoro Wamarekhodi Angahlolwa Ngeminye Imithetho
  
* UmThetho wezeziNdlu wango-1997 ( WeNomboro 107 ka-1997 ).
* UmThetho wezobuDlelwana bemiSebenzini wango-1995 ( WeNomboro 66 ka-1995 njengokutjhugululwa kwawo) 
* UmThetho weDiphozithi yezomThetho wango-1997 ( WeNomboro 54 ka-1997)
* UmThetho i-National Archives of South Africa 1996 ( WeNomboro 43 ka-1996 ) 
* UmThetho I-Home Loan and Mortgage Disclosure Act 2000 ( WeNomboro 63 ka-2000). 


TJHEJA: Imibandela yeSigaba 5 yomThetho ikubeka kuzwakale ukuthi i-PAIA ayibali imibandela eyalela namkha eqintelisa ukuveza begodu ephambana nomnqopho namkha umbandela othileko we-PAIA [ Sigaba 5 (5) ]. 


6.3 Amakoro Wamarekhodi Angabawiwa Nge-PAIA [Sigaba 14 (1)(d)]

     Ukuthola amarekhodi arhemiswe ngenzasapha umuntu kufuze bona enze isibawo ngokomThetho. Amarekhodi la angabawiwa kumaSekela weemPhathiswa zezokwAzisa emNyangweni wezeziNdlu weliZwe loKe, ngokwekambiso ehlathululwe endinyaneni engenzasi le. 

       Ithebula 2: Amarekhodi Angabawiwa NgomThetho Okhuthazela UkuTholakala KweLwazi, umThetho 2 ka-2000

Isihloko 
Isihlokwana 
Ama-ajenda Namaminithi 

Iimvumelwana
Iimvumelwana Ezincambili
Iimvumelwana
Iimvumelwana Zamazwe Ngamazwe 
Amakontraga
Amakontraga 
Iimali
Ibhajethi YomNyango 
Iimali
Imali Yesikhwama Ezombelezako 
Iimali 
Imali Yesikhwama Esetjenziswako
Iimali 
Umbiko Weemali Zehlangano 
Iimali 
Imali Yesikhwama Sephrovinsi Ezombelezako
Iimali 
Imali Yesikhwama Sephrovinsi Esetjenziswako
Iimali 
Iimali Zesikhwama Sekhamphani Yomphakathi
Imilayo 
Imilayo 
Amarekhodi wabasebenzi 
Iinkhangiso 
Amarekhodi Wabasebenzi 
Ukuqatjhwa 
Amarekhodi Wabasebenzi 
Amarekhodi Wezezindlu 
Amarekhodi wabasebenzi 
Ukulimalela Emsebenzini 
Amarekhodi Wabasebenzi 
Amarekhodi Welifu
Amarekhodi Wabasebenzi 
Ipentjheni 
Amarekhodi Wabasebenzi 
Amarekhodi Wokuhlolwa/Wokulinganiswa Komsebenzi 
Amarekhodi Wabasebenzi
Ukukhethwa Kwabasebenzi 
Amarekhodi Wabasebenzi 
Ukukhutjhulwa Ngeenkhundla 
Amarekhodi Wabasebenzi 
Amarekhodi Abuya Kubasebenzi 
Amarekhodi Wabasebenzi 
Amarekhodi Womrholo 
Amarekhodi Wabasebenzi
Iinkali/Iinkeyili Zomrholo 
Amarekhodi Wabasebenzi 
Amatransfere 
Amaplani 
Amabhizinisipleni 
Amaplani
Amabhizinisipleni: Isijamiso Sezezindlu 
Amaplani
Umtlamo Ngamaqhinga Ngezezindlu 
Amaplani
Imitlamo Yephiko Leendaba Zemininingwana Yabasebenzi 
Amaplani 
Imitlamo Yehlelo Lephiko Leendaba Zemininingwana Yabasebenzi 
Imithethokambiso
Amaphahla: Zehlangano
Imithethokambiso
Amaphahla: Zomthetho
Imithethokambiso
Amaphahla: Zomthethokambiso
Imithethokambiso
Umthethokambiso Wefundiso Ngezezindlu 
Imithethokambiso
Umthethokambiso Wezezindlu
Imithethokambiso
Iindlela Zokutjheja
Imithethokambiso
Ubujamo Bokuphunyeleliswa Komthethokambiso
Imithethokambiso
Iindingo Ezikhethekileko Kezezindlu: Abaqhwalileko
Imithethokambiso
Iindingo Ezikhethekileko Kezezindlu: Abanomulwana wentumbantonga nentumbantonga
Imithethokambiso
Iindingo Ezikhethekileko Kezezindlu: Abadala
Imithethokambiso
Iindingo Ezikhethekileko Kezezindlu: Iintandani
Imithethokambiso
Iindingo Ezikhethekileko Kezezindlu: Abantwana Abanganabuyo
Imithethokambiso
Iindingo Ezikhethekileko Kezezindlu: Ilutjha
Amahlelo
Ihlelo lakwa-AA 
Amahlelo
Ihlelo Lokusiza Abasebenzi
Amahlelo
Amahlelo Wokuhlomisa Ngamandla
Amahlelo
Ihlelo Lomulwana Wentumbantonga Nentumbantonga 
Amahlelo
Iminqopho Yehlelo Lezezindlu: Aborhulumende Beendawo
Amahlelo
Iminqopho Yehlelo Lezezindlu: Ilizwe Loke
Amahlelo 
Iminqopho Yehlelo Lezezindlu: Amaphrovinsi
Amahlelo 
Amahlelo Wezezindlu
Amahlelo
Imitlamo Yamahlelo Wezezindlu
Amahlelo
Amahlelo Wamalungelo Wobuntu 
Amahlelo
Ukuthuthukiswa Kwamakghonofundwa
Imibiko
Umbiko Wonyaka
Imibiko
Umbiko Wabahloliincwadi
Imibiko
Imibiko Yemihlangano Yamakomidi
Imibiko
Imibiko Yehlelo Lezezindlu
Imibiko
Imibiko Yemitlamo Yehlelo Lephiko Leendaba Zemininingwana Yabasebenzi 
Imibiko
Umbiko Wesikhwama Seemali i-ODI 
Imibiko
Imibiko Yokuphunyeleliswa Komthethokambiso
Imibiko
Imibiko Yokusebenza Komthethokambiso
Imibiko 
Imibiko Yekota
Imibiko
Imibiko Yamahlelo Akhethekileko 
Amaqhinga 
Iminqopho Yokwenza Imisebenzi Ebekiweko: Aborhulumende Beendawo
Amaqhinga
Iminqopho Yokwenza Imisebenzi Ebekiweko: Ilizwe Loke
Amaqhinga
Iminqopho Yokwenza Imisebenzi Ebekiweko: Amaphrovinsi
Amaqhinga
Iqhinga Nekomba Ngokwakhiwa Kwamandla Nekghono Lokwenza
Amaqhinga
Ikomba Ngokusetjenziswa Kwenarha 
Amaqhinga 
Iqhinga Lefundiso Ngezezindlu
Amaqhinga
Umthethokambiso Ngendawo Yokwakha Izindlu
Amaqhinga 
Iqhinga Ngendawo Yokwakha Izindlu : Emakhaya/Emaphandleni
Amaqhinga 
Iqhinga Ngendawo Yokwakha Izindlu: Emadrobheni
Amaqhinga
Amaqhinga Ngokwakhiwa Kwezindlu 
Amaqhinga 
Iqhinga Lezokuthintana Kwangekhaya 
Amaqhinga 
Iqhinga Lezokuthintana Ngeembikiindaba



7.	Ikambiso Yeembawo

Ilimi elizakusetjenziswa emThethweni lo siNgisi.
7.1	Amagadango Ekufuze Athathwe Mbawi 
   
   Umbawi kufuze bona ayizalise yoke imibandela elayelwa mThetho lo ( ozakurhunyezwa ngemva kwalapha ), lokho-ke kutjho ukuthi zoke iimbawo ezikhambisana nekambiso le njengoba ihlathululwe ngenzasapha zizakutjhejwa.  

     Umuntu angalelwa ukuthola irekhodi ngenca yabonobangela abavezwe emThethweni lo kwaphela ( Qala indinyana 6.3 ). 

      Umbawi ulimukiswa ukuthi athole ukuthi umhlobobani wombawi, ngoba lokho kunemmuphumela nasi elandelako: 

Umhlobo Wombawi
Ihlathululo
Umphumela
Umbawi
Mathupha 
Ufuna ukuthola irekhodi eliphethe imininingwana yomuntu ofake isibawo, siqu sakhe.
Akunamali ebhadalelwa ukwenza isibawo, begodu akunadiphozithi ebhadalelwa ukuthola irekhodi.
Umbawi
Nanyana ngubani obawa ukuthola irekhodi lomNyango wezeziNdlu weliZwe Loke         

Namkha 

Kwaphela iinhlangano zomphakathezo ezisebenzisa amandla womphakathi namkha ezenza umsebenzi womphakathi ngokwemibandela yomthetho. 
Kubhadalwa imali yokwenza isibawo, kubhadalwe nediphozithi yokuthola irekhodi.
Umbawi Obawela Omunye
Umuntu owenzela omunye, begodu obawela umuntu omunye loyo.
Kufuze kuvezwe ubufakazi bokuthi umbawi umbawela ngaliphi umuntu athi uyambawela. 

Kubhadalwa imali yesibawo.


Isibawo sokuthola irekhodi kufuze senziwe ngokuzalisa iforomu lesibawo elibekiweko lomNyango wezeziNdlu, kubhadalwe imali yokwenza isibawo, bese iforomu lesibawelo lithunyelwa kuSekela lesiPhathiswa sezokwAzisa. 



*	Iforomu lesibawo litholakala:
o	NjengesiHlomelelo A kilemenyuweli (ekufuze sizaliswe ngesandla);
o	Ngokuyiphanyula ku-website yomNyango wezeziNdlu weliZwe loKe, ethi (Error! Reference source not found.), njengengcenye yeMenyuweli ye-PAIA yomNyango wezeziNdlu weliZwe loKe;
o	Ngokubawa bona iSekela lesiPhathiswa sezokwAzisa lisithumele ngefeksi, ngencwadi, ngefowuni namkha nge-email;
o	Ngokuyozithathela mathupha iforomu emNyangweni wezeziNdlu weliZwe loKe namkha e-PAIA Centre.
*	Iforomu lesibawo lingazaliswa ngesandla namkha ngekhomphiyutha naliphanyulwa ku-website.
*	Umbawi ongakwaziko namkha ongakghoniko ukufunda nokubhala namkha onobuqhwala obumenza abhalelwe kuzizalisela iforomu angabawa ukwenza isibawo sakhe ngomlomo. Isibawo esenziwe ngomlomo sizakutlolwa eforomini elenzelwe ukwenza isibawo, bese umbawi naye unikelwa ikhophi yalo.
*	Umbawi kufuze bona alitlikitle iforomelo. 
*	Umbawi kufuze bona awatlikitle woke amakhasi angezelelweko eforomeni lesibawo.
*	Abasebenzi be-PAIA Centre nabo kungakhulunyiswana nabo, begodu bangalekelela nabo ekwenzeni isibawo.

      Ukwehlisa iindleko zokusetjenzwa kweencwadi, kuphakanyiswa ukuthi imali ebhadalelwa isibawo, eyi-R35.00, iphekelele isiBawo, ngaphandle komBawimathupha. UmNyango wezeziNdlu weliZwe loKe uthatha imbadelo ngekhetjhi, ngama-photal-oda, ngeentembu ze-revenue, ngamakhredithikhadi kunye nangamatjhege angadlulisekiko ( amatjhege nama-phostali-oda kufuze atlolwe ngegama lomNyango wezeziNdlu; tjheja bona kuthatha i-10 lamalanga womsebenzi ukutjintja itjhege lemali libe yikhetjhi. ( Qala indinyana 6. 2)

Thumela iforomu elizalisiweko kuSekela lesiPhathiswa sezokwAzisa lomNyango wezeziNdlu:
*	Ngokuliposela e-adresini onikelwe yona;
*	Ngokulisa mathupha e-PAIA Centre e-adresini yomakho onikelwe yona;namkha
*	Ngokulifeksa (kodwana kwaphela nakube akunambadelo yesibawo).

Kuphakanyiswa ukuthi umbawi azibekele ikhophi yesibawo sakhe emarekhodini wakhe. 

ISekela lesiPhathiswa sezokwAzisa lomNyango wezeziNdlu weliZwe loKe:
*	Lizakusebenza isibawo esifakiweko sokuthola irekhodi kwaphela:
o	Iforomu lesibawo nalizaliswe kuhle, begodu 
TJHEJA: Isekela lesiPhathiswa sezokwAzisa alikwazi ukwala isibawo sokuthola irekhodi nakube iforomu elizaliswako alikazaliswa kuhle namkha nakube alikazaliswa ngokupheleleko,
* Ngaphandle kobana umbawi aziswe (PAIA-REQ-01) ngomnqopho wokusala isibawo sakhe, bese kuvezwa nabonobangela bokufuna ukuskala isibaweso, begodu
?	Ngaphandle kobana azinikelele ukusiza umbawi kobanyana isibawo sakhe umbawi sizokusuka lokho okwenza singamukeleki. [Sigaba 19(2)]
o	nembadelo yesibawo nayo seyibhadelwe (nakube sibawo esifuna imbadelo);
*	linama-30 wamalanga (la kufanele khona) ukuthatha isiqunto. Kungangezelelwa amanye ama-30 wamalanga phezu kwesikhathi ebesibekwe ekuthomeni sokuthatha isiqunto. Umbawi uzakwaziswa ngokutlolelwa incwadi aposelwe yona, kungakapheli ama-30 wamalanga, ngesiqunto sokungezelela isikhathi sokuthatha isiqunto; (PAIA-REQ-12)
*	angathatha isiqunto abe azise umbawi ngalokhu okulandelako:
o	 ukumvumela isibawo sakhe (PAIA-REQ-08 or PAIA-REQ-09);
o	 ukumvumela/ukumalela kancani ngesibawo sakhe (PAIA-REQ-11)
o	 isaziso ngeemali ezibhadalwako (nakube kunembadelo). Amarekhodi azakunikelwa umbawi kwaphela iSekela lesiPhathiswa sezokwAzisa nasele liyitholile imbadelo yamarekhodi lawo; (PAIA-REQ-03)
o	ukusala isibawo (PAIA-REQ-10);
TJHEJA: Nakufumaniseka ukuthi iSekela lesiPhathiswa sezokwAzisa kuphela amalanga ama-60 lingakaphenduli ( sekubalwe nesikhathi esingezelelweko ), kufuze kuthathwe ukuthi isibaweso saliwe, ngalokho-ke umbawi angenza isiBawo sangeKhaya sokuDlulisela isiLilo Phambili [Sigaba 27]
o	 ukutransferwa /ukudluliselwa phambili kwesibawo siye ehlanganweni yomphakathi efaneleko namkha siye komunye umnyango karhulumende (PAIA-REQ-02);
o	ukuthi isiqhema sesithathu/iinqhema zesithathu kufuze ziboniswe ntanzi (PAIA-REQ-13);
o	ukuthi amarekhodi awatholakali (PAIA-REQ-06); kunye 
o	nokuthi ukutholakala kwerekhodi kubuyiselwa emva, la irekhodi namkha amarekhodi kufuze bona amenyezelwe kungakapheli amalanga ama-90 (Isihloko neNomboro yeNcwadi); (PAIA-REQ-07).
7.2	Iimali Ezibekiweko (Iinhlangano Zomphakathi)

NgokomThetho, kunemihlobo emibili yembadelo ebhadalwako:
*	 Imali Yesibawo, ekuyimali ejayelekileko ebhadalwa kanye kwaphela. Imali ebekiweko iyi-R35.00. Imali le kufuze bona ibhadalwe ntanzi ngaphambi kobana isibawo somuntu singasetjenzwa, kanti-ke iSekela lesiPhathiswa sezokwAzisa kufuze sazise umbawi ( ngencwadi ) ukuthi kufuneka imali le. 

TJHEJA: Imali yesibawo ayibhadalwa umuntu nakambawimathupha. [Sigaba 22(1)]

*	Imali Yokuthola Irekhodi ibala iindleko zokugaya irekhodi ngobutjha, iindleko zokulifuna, neendleko zokulilungisa kunye neendleko zokuposa la kufanele umuntu aposelwe khona.

TJHEJA: Nakube ukufuna nokulungisa irekhodi kuthatha isikhathi esidlulako ema-aweni amathandathu, kufuze umbawi abhadale idiphozithi esiquntu sokuthathu (1/3 ) yemali yokuthola irekhodi iphelele, ngaphandle kombawimathupha. Isekela lesiPhathiswa sezokwAzisa uzakutlolela umbawi incwadi amazise ngediphozithi ekufuze ibhadalwe. Nakufumaniseka ukuthi isibawo sokuthola irekhodi siyaliwa, iSekela lesiPhathiswa sezokwAzisa kufuze sibuyisele umbawi idiphozithakhe [Sigaba 22(2)(b)].

Ihlathululo yeemali ezibekiweko irhunyezwe ngokweNgcenye II yesAziso sakaRhulumende (R187) eyamenyezelwa eGazedeni kaRhulumende ngomhlaka-15 kuFebruwari 2002.

IHLATHULULO YEEMALI 
Ubungako Bemali ngamaRANDI
Iimali Zesibawo [Sektjheni 22(8)]
1.	Yimali yesibawo ebhadalwa ngomunye nomunye umbawi, ngaphandle kombawimathupha, njengoba kutjhiwo emthetjhwaneni 7 (2).
35,00
Iimali Zokugaya Irekhodi Ngobutjha [Sigaba 15(3)] (zisebenza ekugayweni ngobutjha kwamarekhodi avezwa ngokuzithandela namkha atholakala ngaphandle kwesibawo)
2.	Imali ebhadaliswa ikhophi yemenyuweli njengoba kutjhiwo emthetjhwaneni 5(c) iyi-R0,60 ikhophi ngayinye yekhasi eliyi-A4 namkha ingcenye yalo.
0,60 ikhasi ngalinye 
3.	Iimali zokugaya ngobutjha okutjhiwo emthetjhwaneni 7(1) zijame bunje:
a.	Enye nenye ikhophi yekhasi eliyi-A4 namkha ingcenye yalo
0,60
b.	Enye nenye ikhophi egadangisiweko yekhasi eliyi-A4 namkha ingcenye yayo, esekhomphiyutheni namkha engama-elekhthronigi namkha efundeka emtjhinini
0,40



c.	Ikhophi efundeka ngekhomphiyutha: 
*	ekustifi 
*	eku-compact disc


5,00 
40,00



d.	Ikopelo (ithranskriptjhini ) leenthombe ezibonakalako :
*	lekhasi eliyi-A4 namkha ingcenye yalo 
*	lekhophi yeenthombe ezibonakalako 



22,00 
60,00



	

e.	Ikopelo lerekhodi elilalelwako:
*	lekhasi eliyi-A4 namkha ingcenye yalo
*	lekhophi yerekhodi elilalelwako 


12,00 
17,00



	

Iimali Zokuthola Irekhodi (zisebenza emarekhodini abawiwe ngeforomu lesibawo le-PAIA)
4.	(1) Iimali zokuthola irekhodi ezibhadalwa mbawi njengoba kutjhiwo emthetjhwaneni 7(3) zijame bunje:

a.	Enye nenye ifothokhophi elikhasi eliyi-A4 namkha ingcenye yalo
0,60
b.	Enye nenye ikhophi egadangisiweko yekhasi eliyi-A4 namkha ingcenye yayo, esekhomphiyutheni namkha engama-elekhthronigi namkha efundeka emtjhinini
0,40
c.	Ikhophi efundeka ngekhomphiyutha: 
* ekustifi
* eku-compact disc


5, 00  
40,00


	

d.	Ikopelo (ithranskriptjhini ) leenthombe ezibonakalako :
*	lekhasi eliyi-A4 namkha ingcenye yalo 
??????????????*?????	lekhophi yeenthombe ezibonakalako



22,00 
60,00


	

e. Ikopelo lerekhodi elilalelwako:
*	lekhasi eliyi-A4 namkha ingcenye yalo
*	lekhophi yerekhodi elilalelwako


12,00 
17,00
	

	

Iimali Zokufuna Nezokulungisa Amarekhodi 

f.	Ukufuna nokulungisa irekhodi ekufuze livezwe, R15,00 nge-iri namkha ingcenye ye-iri, ngaphandle kwe-iri lokuthoma, elisikhathi esilingeneko sokufuna nokulungisa irekhodi
15,00 nge-iri, ngaphandle kwe-iri lo-1 
Idiphozithi Efunekako [Sigaba 22(2)]

4.   (2) NgokweSigaba 22(2) somThetho, kusebenza imibandela elandelako nasi:

a.	ama-iri amathandathu sikhathi ekufuze sidlule ngaphambi kobana kungabhadaliswa idiphozithi; kanti
b.	isiquntu sokuthathu semali yesibawo sokuthola irekhodi ibhadalwa mbawi njengediphozithi 

Iimali Zokuposa

4   (3) Kubhadalwa imali yeendleko zokuposa ikhophi yerekhodi nayiposelwa umbawi


UmNyango wezeziNdlu weliZwe loKe imbadalo uyamukela ngaleziindlela ezilandelako: 

*	Ikhetjhi.
*	Amaphostali-oda. Ama-phostali-oda kufuze abhaliswe ngegama lomNYANGO WEZEZINDLU ( i- DEPARTMENT OF HOUSING )
*	Iintembu ze-revenue.
*	Amatjhege angadlulisekiko ( kulindelwa i-10 lamalanga ukuwatjintja abe yikhetjhi). Amatjhege kufuze abhaliswe ngegama lomNyango wezeziNdlu ( i- DEPARTMENT OF HOUSING ).

      Umuntu nakabhadele ngekhetjhi, ngama-phostali-oda namkha ngeentembu ze-revenue, umNyango wezeziNdlu uzamnikela isitlankana sobufakazi bokuthi ubhadale. Nakube umuntu ubhadele ngetjhege, uzakuje anikelwe isitlankana sobufakazi bokuthi ukhuphe itjhege, kulindelwe itjhege ukuthi likhetjhwe nakufika isikhathi sakhona, akhona-ke anikelwa isitlankana sokuthi nangambala ubhadele. 
Umbawi angafaka isiLilo sangeKhaya, namkha abawe ikhotho imsize, nakube kukhona la alila khona ngokubhadelwa kweemali ezibhadalwako. ( Qala indinyana 6.4 ). 
7.3 	Iinzathu Zokwalelwa Kokutholakala Kwerekhodi/Kwamarekhodi ( iSahluko 4 salomThetho ]

      Njengoba umThetho lo ungasebenzi nje kilokhu okulandelako, nanyana ngisiphi isibawo esiphathelene nakho angeze sivunywe, nakube :

*	Irekhodi elibawiwako lilirekhodi leKhabinethi.
*	Irekhodi elibawiwako lilirekhodi leKomidi yeKhabinethi.
*	Irekhodi elibawiwako lilirekhodi lamajaji ekhotho.
*	Irekhodi elibawiwako lilirekhodi lebandla elikhethekileko. 
*	Irekhodi elibawiwako lilirekhodi lesiphathimandla semajajini 
*	Irekhodi elibawiwako lilirekhodi lelungu lePalamende ( iPalamende eKulu namkha iPalamende yePhrovinsi ).

      Isibawo singaliwa nakube umbawi akhange ayizalise yoke imibandela yekambiso ngemva kobana isiPhathiswa sezokwAzisa simazisile ngomnqopho waso wokusala isibawo sakhe umbawi. 

UmThetho unikela iinzathu la isibawo sokuthola irekhodi KUFUZILE namkha SINGAHLE saliwe khona. 
TJHEJA: Ngaphandle kwalokho ekufuze kwaliwe namkha ekungahle kwaliwe, umThetho godu uyatjho nokuthi: 
*	kukunini la isibawo sokuthola irekhodi namkha amarekhodi KUNGAKAFANELI KHONA ukuthi saliwe; nokuthi
*	kukunini la ukuvezwa kwerekhodi/kwamarekhodi KUKATELELEKE KHONA ngoba kuqakathekile emphakathini [Sigaba 46].


     KileMenyuweli, kuzakuphakanyiswa kwaphela iinzathu EZIFUNA UKUTHI NAKANJANI SALIWE isibawo sokuthola irekhodi.       

ISekela lesiPhathiswa sezokwAzisa, KUFUZILE, lale isibawo sokuthola irekhodi, ngokwemibandela ethileko, ngeenzathu ezilandelako:
*	Ukuvikelwa okukatelelekileko kobuyena bomuntu wesithathu omumuntu wemvelo, nakube ukuvezwa kwemininingwana ngaye kuzakuveza nemininingwana ephathelene nobuyena bomuntu wesithathu loyo, sekubalwa nomuntu ongasekho ephasini [Sigaba 34(1)].
*	Ukuvikelwa okukatelelekileko kwamarekhodi athileko womNyango wezeNgeniso (i-SARS); lokhu-ke kutjho ukuthi isiPhathiswa sezokwAzisa 
	se-SARS kufuze sisale isibawo sokuthola irekhodi le-SARS nakube liphethe ilwazi i-SARS elitholele namkha eliphathele ukuphumelelisa umthetho omalungana nokubuthwa komthelo njengoba kuhlathululwa kuSigaba 1 somThetho wezeNgeniso weSewula Afrika wango-1997 ( umThetho 34 wango-1997) ( Sigaba 35(1) ]. 
*	Ukuvikelwa okukatelelekileko kwemininingwana yelwazi lezerhwebo lesiqhema sesithathu; .lokhu-ke kutjho ukuthi iSekela lesiPhathiswa sezokwAzisa kufuzile lisale isibawo sokuthola irekhodi nakube irekhodelo liphethe [Sigaba 36(1)]:
o	iimfihlo zerhwebo zesiqhema sesithathu;
o	ilwazi leemali, lezerhwebo/lezebhizinisi, lezesayensi namkha lezechwephetjhe ngaphandle kweemfihlo zerhwebo/zebhizinisi zesiqhema ukuvezwa kwazo okungahle kulimaze iinrhuluphelo zerhwebo namkha iinrhuluphelo zeemali zesiqhema sesithathweso; namkha 
o	ilwazi elisifuba isiqhema sesithathu elilikhuphileko, kufumaniseke nokuthi ukuvezwa kwelwazelo kungakhisimeza isiqhema sesithathweso emikhulumiswaneni yamakontraga webhizinisi namkha keminye imikhulumiswana, namkha kukhisimeze isiqhemeso ephaliswaneni lezerhwebo.
*	Ukuvikelwa okukatelelekileko kwelwazi elithileko elisifuba lesiqhema sesithathu; . lokhu-ke kutjho ukuthi iSekela lesiPhathiswa sezokwAzisa kufuze lisale isibawo sokuthola irekhodi nakube ukuvezwa kwerekhodelo kuzabe kukukwephula isivumelwana sokugubela isifuba sesiqhema sesithathu, ngokwesivumelwana [Sigaba 37(1)(a)].
*???????Ukuvikelwa okukatelelekileko kokuphepha kwabantu ngamunye ngamunye, nokuvikelwa kwepahla; lokhu-ke kutjho ukuthi iSekela lesiPhathiswa sezokwAzisa kufuze lisale isibawo sokuthola irekhodi nakube ukuvezwa kwerekhodelo kungalindeleka ukuthi kufake umuntu engozini [IsiGaba 38(a)].
*	?Ukuvikelwa okukatelelekileko kwamadokhethi wamapholisa nakwenziwa iimbawo zokubheyila, nokuvikelwa kwehlelo lokuphunyeleliswa komthetho kunye nehlelo lekambiso yokugweba amacala; ,lokhu-ke kutjho ukuthi iSekela lesiPhathiswa sezokwAzisa kufuze lisale isibawo sokuthola irekhodi nakube ukutholakala kwerekhodelo kwalelwe ngokweSigaba 60 (14) somThetho i-Criminal Procedure, 1977 (umThetho 51 ka-1977) [Sigaba 39(1)(a)].
*	Ukuvikelwa okukatelelekileko kwamarekhodi anelungelo elikhethekileko ekuvezweni ekugwetjweni kwamacala ; lokhu-ke kutjho ukuthi iSekela lesiPhathiswa sezokwAzisa kufuze lisale isibawo sokuthola irekhodi nakube irekhodelo linelungelo elikhethekileko lokuvikelwa ekuvezweni ekugwetjweni kwamacala, ngaphandlle-ke kokuthi umuntu welungelo elikhethekileko loyo aliphayile ilungelo elikhethekilekwelo [Sigaba 40].
*	Ukuvikelwa okukatelelekileko kwemininingwana yelwazi lerhubhululo, lesiqhema sesithathu, nokuvikelwa kwemininingwana yelwazi lerhubhululo leenhlangano zomphakathi; lokhu-ke kutjho ukuthi iSekela lesiPhathiswa sezokwAzisa kufuze lisale isibawo sokuthola irekhodi nakube irekhodelo liphethe imininingwana yelwazi ngerhubhululo elisenziwako namkha elisazokwenzelwa isiqhema sesithathu, nakube ukuvezwa kwelwazelo kungahle kubangele [Sekhetjheni 43(1)]:
o	isiqhema sesithathu;
o	umuntu ozokwenzela isiqhema sesithathu irhubhululo, namkha
o	isihloko ekurhujululwa ngaso;
ukukhisimezeka okumbi. 
8.	Iindlela Ezikhona Zokuphikisa Iinqunto ZesiPhathiswa SezokwAzisa [Sigaba 14(1)(h)]
8.1	Iindlela ZangeKhaya ZokuDluliswa Kweenlilo Nokumangala EKhotho [IinGaba 74-82]

Iindlela ezikhona zokuphikisa iinqunto zesiPhathiswa sezokwAzisa namkha iSekela lesiPhathiswa sezokwAzisa ngilezi ezilandelako umuntu nakabawa ukuthola irekhodi:
*	UkuDluliselwa Phambili KwesiLilo SangeKhaya, [Sigaba 74 - 77] namkha 
*	ukumangala ekhotho [Sigaba 78 - 82]. 

TJHEJA: Umuntu angayokumangala ekhotho kwaphela nakube umbawi namkha umbawimathupha namkha isiqhema sesithathu selazilinge zoke iindlela zangeKhaya ZokuDluliswa KweenLilo [Sigaba 78(1)]

? Ukudluliswa Kwesililo Sangekhaya? kutjho ukudluliselwa phambili kwesiLilo sangeKhaya siye ?esiPhathinimandla esiFaneleko? ngokweSigaba 74 somThetho. EmNyangweni wezeziNdlu weliZwe loKe, ?isiPhathimandla esiFaneleko nguNgqongqotjhe wezeziNdlu namkha umuntu othunyelwe nguNgqongqoqtjhe wezeziNdlu ngokumtlolela incwadi emupha amandla ukuthi angajama endawenakhe. 

Iindlela zangekhaya zokudluliswa kweenlilo zilawulwa yikambiso esele vele ikhona ehlanganweni yomphakathi, yokuphumelelisa ukuDluliswa kwesiLilo sangeKhaya esikhona. 

 Umbawi, umbawimathupha namkha isiqhema sesithathu singadlulisa isililo ngeNdlela yangeKhaya yokuDluliswa kweenLilo nakufumaniseka ukuthi umbawi/umbawimathupha namkha isiqhema sesithathweso asaneliseki ngesiqunto esithethwe siPhathiswa sezokwAazisa namkha iSekela lesiPhathiswa sezokwAzisa ngesibawo sokuthola irekhodi.
*	Umbawi, ( kutjho ukuthi umbawimathupha, umbawi, nombawi obawela omunye, bangadlulisa isililo ngeNdlela yangeKhaya yokuDluliswa kweenLilo namkha bayokumangala ekhotho nakufumaniseka ukuthi abaneliseki ngesiqunto esithethwe siPhathiswa sezokwAzisa namkha iSekela lesiPhathiswa sezokwAzisa, malungana:
o	nokungezelelwa kwesikhathi sokusebenza ngesibawo [Sigaba 26(3)(c]; namkha
o	nokwalelwa kwesibawo sokuthola irekhodi [Sigaba 25(3)(c)]; namkha
o	ukubhadalwa kweemali ezibhadalwako, kutjho ukuthi:
?	imali yesibawo [Sigaba 22]; namkha 
?	imali yokuthola irekhodi;
?	idiphozithi yemali yokuthola irekhodi [Sigaba 22]; namkha
o	indlela yokuthola irekhodi umuntu anikelwe yona [Sigaba 25 (2)(c)].
*	Isiqhema sesithathu/Iinqhema zesithathu zingadlulisa isililo ngeNdlela yokuDluliswa kwesiLilo Yangekhaya namkha ziyokummangala ekhotho ngesiqunto esithethwe siPhathiswa sezokwAzisa namkha iSekela lesiPhathiswa sezokwAzisa, ukuthi :
* sivume isibawo sokuthola irekhodi [Sigaba 49(3)(b)] 

TJHEJA: La imvumo yokuthola irekhodi inganikelwa kwaphela ngemva kobana sesifakazelwe isiqunto sokuvumela ukutholakala kwerekhodelo [Sigaba 29(9)].


      Umbawi, umbawimathupha namkha isiqhema sesithathu kufuze bona isibawo sokudlulisa isililo sangekhaya basifake ngesikhathi esithileko emveni kobana baziswe isiqunto seSekela lesiPhathiswa sezokwAzisa. Iinkhathi ekufuze kufakwe ngazo iimbawo zokudluliswa kweenlilo zangekhaya zijame bunje:    

*	Umbawi (kutjho ukuthi umbawimathupha, umbawi, nombawi obawela omunye), kufuze bafake iimbawo zabo zokudlulisa iinlilo kungakapheli ama-60 wamalanga umbawi azisiwe ngesiqunto sesibawo sakhe sokuthoma. 

*	 Isiqhema sesithathu /Iinqhema zesithathu, kungakapheli ama-30 wamalanga emveni kobana isiqhema sesithathweso sazisiwe ukuthi umbawi unikelwe imvumo yokuthola irekhodi alibawako. 

TJHEJA: Umuntu angavunyelwa ukufaka isibawo sokudlulisa isililo sangekhaya isikhathi sakhona sesiphelile, nakube umuntu loyo utjho/uveza iinzathu ezizwakalako zokuladelwa kwakhe. Nakufumaniseka ukuthi uyalelwa ngesibawo sakhe sesililo, umuntu ofaka isibawo sesililo loyo uzakwaziswa ngesiqunto esinjalo. [Sigaba 75(2)(a)(b)].

	Njenganje akunamali ebhadaliselwa ukufaka isibawo sokuDluliswa kweenLilo zangeKhaya.
8.2	Ikambiso YeeNdlela ZangeKhaya ZokuDluliswa KweenLilo [Sigaba 74-77]

Ukufaka isililo ngeNdlela yangeKhaya yokuDluliswa kwesiLilo umbawi namkha isiqhema sesithathu kufuze bona sizalise iforomu le?sAziso seNdlela yangeKhaya yokuDluliswa kweenLilo? lomNyango wezeziNdlu weliZwe loKe. 

*	Iforomu lokuDluliswa kwesiLilo litholakala:
o	NjengesiHlomelelo B kilemenyuweli (ngelizaliswa ngesandla);
o  Ngokuphanyulwa ku-website yomNyango wezeziNdlu weliZwe loKe (http://www.housing.gov.za ) njengengcenye yeMenyuweli ye-PAIA yomNyango wezeziNdlu weliZwe loKe;
o	Ngokubawa bona iSekela lesiPhathiswa sezokwAzisa likuthumelele lona ngefeksi, ngencwadi, ngefowuni namkha nge-email;
o	Ngokuyozithathela lona mathupha emNyangweni wezeziNdlu weliZwe loKe namkha ku-PAIA Centre.
*	Iforomu lokufaka isililo ngeNdlela YangeKhaya yokuDluliswa kweenLilo lingazaliswa ngesandla namkha ngekhomphiyutha/ngomtjhini naliphanyulwe ku-website.
*	Iforomeli kufuze bona litlikitlwe mfakisililo.
*	Woke amakhasi angezelelako aphekelela iforomu lokuDluliswa kwesiLilo kufuze atlikitlwe mfakisililo.

Iforomu elizalisiweko lokuDluliswa kwesiLilo sangeKhaya kufuze lithunyelwe kuSekela lesiPhathiswa sezokwAzisa somNyango wezeziNdlu weliLwe, ngoku:
*	poselwa e-adresini onikelwe yona;
*	lisa mathupha e-PAIA Centre e-adresini yomakho; namkha 
*	ngokulifeksa.

Umfakisibawo ulimukiswa bona azibulungele ikhophi yesibawo sakhe sokuDluliswa kwesiLilo sangeKhaya.

Naka amagadango azakuthathwa ngokuDluliswa kwesiLilo kwangeKhaya:
*	ISekela lesiPhathiswa sezokwAzisa kufuze sidlulisele isiLilo esiDluliswako esiPhathimandleni esiFaneleko kungakapheli i-10 lamalanga womsebenzi.
*	IsiPhathimandla esiFaneleko kufuze sazise isiqhema sesithathu/iinqhema zesithathu msinyana ngokungakghonakalako, kodwana kungakapheli ama-30 wamalanga, ngendlela emsinyana kinazo zoke, ngemva kokuthola kwaso isiLilo esiDluliswa ngeKhaya esibuya kumbawi olila ngokwalelwa ukuthola irekhodi ( PAIA-APP-02 ).
*	IsiPhathimandla esiFaneleko kufuze sazise umbawi msinyana ngokungakghonakalako, kodwana kungakapheli ama-30 wamalanga, ngendlela emsinyana kinazo zoke, ngemva kokuthola kwaso isiLilo esiDluliswa ngeKhaya esibuya esiqhemeni sesithathu/eenqhemeni zesithathu ezilila ngokuvunyelwa kombawi ukuthola irekhodi alibawako (PAIA-APP-03).
*	IsiPhathimandla esiFaneleko kufuze msinyana ngokungakghonalako sithathe isiqunto ngesiLilo esiDluliswa ngeKhaya, kodwana:
o	kungakapheli ama-30 wamalanga ngemva kokuthola kwaso isiLilweso sibuya kuSekela lesiPhathiswa sezokwAzisa;
* kungakapheli ama-30 wamalanga ngemva kobana isiqhema sesithathu namkha umbawi azisiwe ngokuDluliswa kwesiLilo sangeKhaya; namkha
 
TJHEJA: Isiqhema sesithathu namkha umbawi bangathi kungakapheli ama-21 wamalanga ngemva kokwaziswa, batlole incwadi yokuzikhulumela eya kusiPhathiswa esiFaneleko, ehlathulula bona kubayini isibawo kufuze saliwe namkha sivunywe [IsiGaba 76 (51)].
o	kungakapheli amalanga ama-5 womsebenzi ngemva kobana umbawi azikhulumele ngomtlolo ngokuDluliswa kwesiLilo sangeKhaya esenziwe siqhema sesithathu/ziinqhema zesithathu.
*	Nakube ilwazi ngesiLilo esiDluliswako sangeKhaya litholwe ngezinye iindlela ngaphandle kwesiPhathiswa esiFaneleko, kufuze bona kwenziwe ikulumo yokuzikhulumela etloliweko namkha yenziwe ngomlomo, ithunyelwe isiPhathiswa esiFaneleko, ikulumo ehlathulula ngokuthi kubayini isibawo sokuthola irekhodi kufuze saliwe.
*	IsiPhathiswa esiFaneleko singaqunta uku:
o	fakazela isiqunto ekulilwa ngaso, namkha
o	jamiselela isiqunto ekulilwa ngaso ngesitjha.
*	Khonokho nakuqedwa ukuthathwa kwesiqunto sesiLilo sokuDluliswa ngeKhaya, kutlolwa isaziso ngesiquntweso sinikelwe:
o	umfakisililo; (PAIA-APP-04 namkha PAIA-APP-06)
o	esinye nesinye isiqhema sesithathu (nakube isiqhema sesithathu asisimfakisililo); (PAIA-APP-05)
o	umbawi (nakube umbawi akasimfakisililo) (PAIA-APP-05).
TJHEJA: Nakufumaniseka ukuthi kuphela ama-30 wamalanga isiPhathimandla esiFaneleko singakakhuphi isaziso ngesiqunto sesililo esidlulisiweko, kuzakuthathwa ukuthi sicithiwe isiliLilo sokuDluliswa sangeKhaya, ngalokho-ke umbawi angadlulela phambili ayokufaka isimmangalo ekhotho [Sigaba 77 (7)]
8.3	Ikambiso Yokummangala Ekhotho [Sigaba 78-82]
Isibawo sokummangala singenziwa kwaphela:
*	eKhotho yezomThethosisekelo; 
*	eKhotho eKulu namkha kenye ikhotho yejamo elifanako; namakha 
*???????eKhotho kaMarhistradi enganyelwe nguMarhistradi othunywe nguNgqonngqotjhe wezomThethobulungiswa ngencwadi emupha amandla wokwenza umsebenzi loyo.

TJHEJA: [Sigaba 79]
*	IBhodi yemiThetho yamaKhotho/yeKhotho kufuze ibethe ibe iphumelelise imithetho yekambiso yekhotho; imithetho leyo-ke kufuze bona iphasiswe yiPalamende ngaphambi kobana ingamenyezelwa eGazedeni yomBuso.
*	Bekubethwe imithetho yekambiso, iimbawo zokummangala kufuze bona zenziwe eKhotho eKulu namkha kenye ikhotho yejamo elifanako.
*	Indlela yokugweba amacala esetjenziswa la, ngokweSigaba 78 somThetho yindlela yokugweba amacala wombango, kanti kilomThetho kusebenza imithetho yobufakazi esetjenziswa emacaleni wombango.

Umbawi, umbawimathupha namkha isiqhema sesithathu bangayokummangala ekhotho kwaphela nasele bazilinge zoke iindlela zangeKhaya zokuDluliswa kweenLilo.

Umbawi, umbawimathupha namkha isiqhema sesithathu bangabawa ikhotho, ngokwenza isibawo, kungakapheli ama-30 wamalanga, babawe isizo elifaneleko.
 
Umbawi namkha umbawimathupha angammangala ekhotho ngeenzathu nanzi ezilandelako:
*	ngokubhalelwa kwakhe ngesibawo sakhe sesiLilo sokuDluliswa sangeKhaya esidluliselwe kusiPathimandla esiFaneleko, sekubalwa neenLilo zangeKhaya zokuDluliswa la isiPhathimandla esiFaneleko sibhalelwe khona kukhupha isaziso kungakapheli isikhathi esibekiweko; 
*	ngesiqunto sesiPhathimandla esiFaneleko sokwalela ukufakwa kwesiLilo esiDluliswako sangeKhaya esiladelweko; 
*	ngesiqunto seSekela lesiPhathiswa sezokwAzisa sokwalela isibawo sokuthola irekhodi; 
*	ngesiqunto esithethweko esimalungana nokubhadalwa kwemali yesibawo, imali yokuthola irekhodi namkha idiphozithi yokuthola irekhodi; namkha 
*	ngesiqunto esithethweko esimalungana nokunikela umuntu irekhodi ngendlela ehlukileko kinaleyo ebekabawe ngayo. 

Isiqhema sesithathu singammangala ekhotho ngeenzathu nanzi ezilandelako:
*	ngokubhalelwa kwaso ngesibawo saso sesiLilo sokuDluliswa sangeKhaya esidluliselwe kusiPathimandla esiFaneleko, sekubalwa neenLilo zangeKhaya zokuDluliswa la isiPhathimandla esiFaneleko sibhalelwe khona kukhupha isaziso kungakapheli isikhathi esibekiweko;
*	ngesiqunto seSekela lesiPhathiswa sezokwAzisa sokuvumela isibawo sokutholakala kwerekhodi;
*	ngesiqunto seSekela lesiPhathiswa sezokwAzisa sokwalela isibawo sokuthola irekhodi; 
*	ngesiqunto esithethweko esimalungana nokubhadalwa kwemali yesibawo, imali yokuthola irekhodi namkha idiphozithi yokuthola irekhodi; namkha
*	ngesiqunto esithethweko esimalungana nokunikela umuntu irekhodi ngendlela ehlukileko kinaleyo ebekabawe ngayo.

Ikhotho ingakhupha nanyana ngimuphi umlayo olungileko nofanelekileko, sekubalwa nemilayo:
*	yokufakazela, ukutjhugulula namkha ukucitha isiqunto sesibawo sesiLlilo esiDluliswako sangeKhaya;
*	yokuthi isiPhathiswa sezokwAzisa, iSekela lesiPhathiswa sezokwAzisa namkha isiPhathimandla esiFaneleko sithathe igadango namkha singathathi gadango ngesikhathi esibekwe mlayo loyo;
*	yokunikela isalelo;
*	yokunikela isizo lesikhatjhana namkha isizo elithileko;
*	yokunikela isililso esilayelwe mlayelo;
*	yeendleko.
8.4	Iinlilo Eziya KumVikeli WomPhakathi [Sigaba 91]

NgokweSigaba 6(4)(d) somThetho wokuVikelwa komPhakathi, njengokutjhugululwa kwawo, umVikeli womPhakathi unamandla womthetho ukuziphenyela namkha aphenye ngoba athole isililo namkha isibawo esimalungana nokusebenza namkha nokusetjenziswa kwe-PAIA, alinge, ngokubona kwakhe, ukurarulula namkha ukulamula nanyana ngimuphi umbango ngendlela yokubuyisana namkha ngemikhulumiswana, abe abonise umuntu onesililo ngeendlela ezifaneleko ezingalandelwa ukurarulula umraro loyo. 
9.	Elinye Ilwazi Njengoba Lilayelwe NgokwalomThetho 
9.1	Ukufakelwa Kwemininingwana Emitjha KweMenyuweli [Sigaba 14(2)]

Imenyuweli yomNyango wezeziNdlu weliZwe loKe izakunande ifakelwa imininingwana emitjha kanye ngomnyaka, ngenyanga kaMatjhi, ngaphandle-ke kwala kufuneka khona amatjhuguluko amakhulu.
9.2	Ilimi LeMenyuweli Nokutholakala Kwayo [Sigaba 14(1) ne (3)]
9.2.1	Ilimi 

      NgokomThetjhwana WeNomboro R. 187 wango-15 Februwari 2002, iSigaba 4(1), imenyuweli yomNyango wezeziNdlu weliZwe loKe itholakala ngamalimi alandelako naka, amenyezelwa eGazedeni yomBuso:      

*	IsiNgisi.
*	Namanye amalimi amabili asezakukhethwa.
9.2.2	Ukutholakala 
   
 NgokomThetjhwana WeNomboro R. 187 wango-15 Februwari 2002, iSigaba 4(1), imenyuweli yomNyango wezeziNdlu weliZwe loKe itholakala:      
 
*	EmNyangweni wezeziNdlu weliZwe loKe

Ikhophi yemenyuweli yomNyango lo itholakala ngeLimi lesiNgisi emNyangweni wezeziNdlu (e-PAIA Centre ), la umphakathi ungayihlola khona emini ngesikhathi somsebenzi. Akubhadaliswa ukuhlolela incwajana le ( imenyuweli ) ube uyitjhiye la ikhona emNyangweni lo, kodwana umuntu nakafuna ukuzitholela ikhophi akhambe nayo ibe ngeyakhe, namkha ingcenye yayo, umuntu uzakubhadaliswa imali njengoba ihlathululwa endinyaneni ekhuluma ngeemali. 

Inomboro Yomtato:
+27 12 421 1398
Inomboro Yefeksi:
+27 12 341 5810
I-adresi Ye-e-mail: 
Paia@housepta.pwv.gov.za
I-adresi Yeposo:

The Deputy Information Officer: PAIA Centre
National Department of Housing
Private Bag x644
PRETORIA
Republic of South Africa
0001
I-adresi Yomakho:

The Deputy Information Officer: PAIA Centre
Govan Mbeki House
240 Walker Street
PRETORIA
Ama-iri Wesikhathi Somsebenzi:
07:30 - 09:30
09:45 - 12:15
13:00 - 14:30
14:45 - 16:00

*	I-website yomNyango wezeziNdlu weliZwe loKe: http://www.housing.gov.za

*	Iindawo Ezisemthethweni Zokuphosela Imitlolo:

o	I-Bloemfontein Public Library
Inomboro Yomtato:
+27 51 405 8242
Inomboro Yefeksi:
+27 51 405 8604
I-adresi Ye-e-mail:
bib19@civic.bfncouncil.co.za
I-adresi Yeposo:
The Head
PO Box 1029
BLOEMFONTEIN
9300
I-adresi Yomakho:
The Head
cnr Charles and West Burger Streets,
BLOEMFONTEIN

o	I-Library of Parliament, Cape Town
Inomboro Yomtato:
+27 21 403 2140
Inomboro Yefeksi:
+27 21 461 4331
I-adresi Ye-e-mail:
parlib@iafrica.com
I-adresi Yeposo:
The Head
PO Box 18
CAPE TOWN
8000
I-adresi Yomakho:
The Head
Library of Parliament
Parliament Street
CAPE TOWN

o	I-Natal Society Library, Pietermaritzburg
Inomboro Yomtato:
+27 33 345 2383
Inomboro Yefeksi:
+27 33 394 0095
I-adresi Ye-e-mail:
nsl@futurenet.co.za
I-adresi Yeposo:
The Head
PO Box 415
PIETERMARITZBURG
3200
I-adresi Yomakho:
The Head
Churchill Square
260 Church Street
PIETERMARITZBURG

o	I-National Library of South Africa, Cape Town Division 
Inomboro Yomtato:
+27 21 424 6320
Inomboro Yefeksi:
+27 21 423 3359/424 4848
I-adresi Ye-e-mail:
melanie.geustyn@nlsa.ac.za
I-adresi Yeposo:
The Head
PO Box 496
CAPE TOWN
8000
I-adresi Yomakho:
The Head
5 Queen Victoria Street
CAPE TOWN

o	I-National Library of South Africa, Pretoria Division
Inomboro Yomtato:
+27 12 321 8931
Inomboro Yefeksi:
+27 12 325 5984
Iadresi Ye-e-mail :
infodesk@nlsa.ac.za
I-adresi Yeposo:
The Head
PO Box 397
PRETORIA
0001
I-adresi Yomakho:
The Head
239 Vermeulen Street
PRETORIA

*	IKomitjhini YamaLungelo WobuNtu

The South African Human Rights Commission
Inomboro Yomtato:
+27 11 484 8300
Inomboro Yefeksi:
+27 11 484 1360
I-adresi Ye-e-mail 
PAIA@sahrc.org.za
I-adresi Yeposo:
PAIA Unit: The Research and Documentation Department
Private Bag 2700
Houghton
2041
I-adresi Yomakho:
PAIA Unit: The Research and Documentation Department
Boundary Road, Isle of Houghton,
Wilds View, Entrance 1
Houghton
JOHANNESBURG
I-website:
www.sahrc.org.za 

*	IGazedi YomBuso 

IKomitjhini yamaLungelo wobuNtu yeSewula Afrika izakuthi ingaphasisa imenyuweli ye-PAIA yomNyango wezeziNdlu weliZwe loKe, bese ithunyelwa iGazedi yomBuso iyokugadangiswa khona. Ngemva kwalokho-ke indinyana le izakufakelwa imininingwana emitjha ezabe iphathelene neGazedi yomBuso leyo. 
9.3	Isibawo Sokutlolwa KweMenyuweli Esiya KuNgqongqotnjhe WezomThethobulungiswa NezokuThuthukiswa NgomThethosisekelo [Sigaba 14(4)]
    
     ISigaba lesi asisebenzi emNyangweni wezeziNdlu weliZwe loKe.
9.4	Isiyekelo SakaNgqongqotjhe WezomThethobulungiswa NezokuThuthukiswa NgomThethosisekelo [Sigaba 14(5)]

UNgqongqotjhe wezomThethobulungiswa nezokuThuthukiswa ngomThethosisekelo akakabukuthola siyekelo sananyana ngimuphi umbandela weSigaba 14 ngesikhathi esibekiweko. 
10.	Amagama Wokuthokoza Nemithombo Esetjenzisiweko Ukutlola IMenyuweli Le.  
Imenyuweli le itlanywe ngokulandela:
*	Ikomba njengoba ivezwa emTlamweni weTlhatlha leenhlangano zomphakathi owenzelwe imenyuweli le ngokweSigaba 14, otlanywe yiKomitjhini yamaLungelo wobuNtu yeSewula Afrika. 
*	UmThetho wokuKhuthazela ukuTholakala kweLwazi, umThetho 2 ka-2000.
*	ImiThetjhwana emalungana nokuKhuthazelwa kokuTholakala kweLwazi, WeNomboro R 187, 15 Februwari 2002 .
* IMenyuweli yemiThombo yamaNdla: Ukukhuthazelwa komThetho 2 ka-2000 wokuTholakala kweLwazi. Ilungiselwe iKomitjhini yamaLungelo wobuNtu yeSewula Afrika yi-Open Democracy Advice Centre ( i-ODAC) kunye ne-Research Unit for Law and Administration (iRULA).
*	Wessels, J.H. Promotion of Access to Information Act 2 of 2000. Pretoria: Justice College. February 2002.
*	?Imitlolo yomNyango wezeziNdlu weliZwe loKe.
*	?I-website yomNyango wezeziNdlu weliZwe loKe: www.housing.gov.za

 Sithokoza kuzala umlomo ku-Advocate J.H. Wessels womNyango wezomThethobulungiswa noMma u-Wlodarski weKomitjhini yamaLungelo wobuNtu yeSewula Afrika ngokusisekela kwabo ekuhlanganiseni nekutloleni iMenyuweli le. 






Isihlomelelo A :	Iforomu Le-PAIA Lesibawo Sokuthola Irekhodi/Amarekhodi LomNyango WezeziNdlu WeliZwe LoKe ( IHlangano YomPhakathi)
       Ilimi elizakusetjenziswa lapha ngokusemthethweni siNgisi.

IFOROMU LESIBAWO SOKUTHOLA IREKHODI LOMNYANGO WEZEZINDLU WELIZWE LOKE ( IHLANGANO YOMPHAKATHI ) (Sigaba 18(1) yomThetho ka- 2000 oKhuthazela ukuTholakala kweLwazi [umThetho WeNomboro 2 ka-2000 ]. Iforomeli likhambisana neforomu elitlolwe esiHlomelelweni B, iForomu A, lemiThetjhwana ( WeNomboro R. 187 ) [ umThetjhwana 6] omenyezelwe eGazedeni yomBuso ngomhlaka 15 kuFebruwari ngo-2002: isiBawo sokuthola irekhodi lehlangano yomphakathi 

Inomboro Elayelako Yesibawo se-PAIA: PR/200___/______ (Kuzalisa be-Ofisini Kwaphela)

Inomboro Elayelako Yefayili ye-PAIA: HSP 4/8/2/4/1 ___________________________________ (Kuzalisa be-Ofisini Kwaphela)

(a)	Wena, mbawi, kufuze uzalise yoke imibandela efunwa yikambiso yalapha. Nokho uzakwaziswa la ungakambisana khona nemibandela leyo.
(b) Woke amakoro afaneleko kukatelelekile bona uwazalise - kanti-ke azaliswa ngokutlola ngokuhlukanisa, ngebholipeni enzima


A.	Imininingwana Yehlangano Yomphakathi 
	Thumela namkha use iForomu Lesibawo elizalisiweko ku:
Imininingwana Yokuthintana ne-PAIA Centre 
I-adresi Yeposo:

The Deputy Information Officer: PAIA Centre
National Department of Housing
Private Bag x644
PRETORIA
Republic of South Africa
0001

I-adresi Yomakho: 
(Nawuyiphekelela ngesandla)
The Deputy Information Officer: PAIA Centre
Govan Mbeki House
240 Walker Street
PRETORIA
Ama-iri wesikhathi somsebenzi:
07:30 - 09:30
09:45 - 12:15
13:00 - 14:30
14:45 - 16:00
Ama-iri 
weKhetjhiya:
10:00 - 11:00
14:00 - 14:30







B.	Imininingwana Yomuntu Obawa Ukuthola Irekhodi
(a)	Imininingwana yomuntu obawa ukuthola irekhodi kufuze bona itlolwe ngenzasapha.
(b)	I-adresi namkha/inomboro yefeksi eseRiphabhligi yeSewula Afrika la kufuze kuthunyelwe khona imininingwana yelwazi elifunekako, nayo kufuze itlolwe.
(c)	Ubufakazi bokuthi isibawo umuntu usenza ngaliphi, la kufanele khona, kufuze buphekelele iforomu lesibawo. 
(d)	Imali yesibawo ebhadalwa mbawi ngaphandle kombawimathupha, ekukhulunywa ngayo emthetjhwaneni 11(2), yi-R35,00.
(e)	Imali yesibawo kufuze ibhadalwe ntanzi ngaphambi kobana isibawo singasetjenzwa. 

U: (Merega ibhokisana elifaneleko elimlotha ngo-X)

Mbawimathupha (Ufuna ukuthola irekhodi eliphethe imininingwana ngobuwena) TJHEJA: Sibawa ufake ikhophi yeBhugwanakho/kamazisakho ukukhandela ukuthi singakunikeli imininingwana engasiyakho.

Mbawi (Umumuntu owenza isibawo sokuthola irekhodi lomNyango wezeziNdlu weliZwe loKe)

Mbawi weHlangano yomPhakathi (Iinhlangano zomphakathi ezisebenzisa amandla womphakathi namkha ezenza umsebenzi womphakathi kwaphela, ngokomThetho)

Bawela omunye umuntu (Umumuntu obawela namkha owenzela omunye umuntu isibawo/obawela omunye umuntu)

Isibongo:	 	_____________________________________________________________
Amabizo Apheleleko: 	_____________________________________________________________
Inomboro Yebhugwana/Kamazisi:	_________________________________ TJHEJA: Sibawa ufake ikhophi yeBhugwanakho/kaMazisakho ukukhandela ukuthi singakunikeli imininingwana engasiyakho..
I-adresi Yeposo:	_________________________________________________________________________
Ikhowudu Yokuposa:	_______________
Inomboro Yefeksi:		(_____) ______________ Inomboro Yomtato ( Emsebenzini)	: (_____) ____________________
Inomboro Yomtato (Ekhaya): 	(_____) ______________ Inomboro Yeselula     : (_____)_____________________
I-adresi ye-e-mail:	_________________________________________________________________________

C. 	Imininingwana Yomuntu Owenzelwa Isibawo 
(c)	ISigaba lesi sizaliswa KWAPHELA nakube isibawo senzelwa omunye umuntu;
(d)	Ubufakazi bokuthi umuntu isibawo usenza ngaliphi, isib.: ngencwadi/ngesitatimende esifungelweko namkha ngaMandla weGcwetha eliKhulu ( ubufakazi bakhona kufuze buphekelele isibawo). 
Isikhundla/amandla umuntu enza ngaso isibawo, nakube wenzela omunye umuntu: (Sibawa utjengise)
UmZali, umKhulisi, iGcwetha, uDorhodera, umNtwana, umHlolokazi, umFelwa, isiNgani, Okhunye (kutjho ngegama): __________________
Isibongo:		___________________________________________________________________
Amabizo Apheleleko:		___________________________________________________________________
Inomboro YeBhugwana/kaMazisi:		___________________________________________________________________
Sibawa ufake nobufakazi besikhundla/bamandla owenza ngaso isibawo.

D.	Imininingwana Yerekhodi
(a)	Sipha imininingwana epheleleko yerekhodi obawa ukulithola, sekubalwa nenomboro elayelako, nakube uyayazi, kunye/namkha nomNyango/i-Ofisi lezokuNqophisa/umuntu oliphetheko, ukwenzelela bona kuzokwaziwa ukuthi lifunwaphi irekhodelo.
(b)	Nakube indawo onikelwe yona yokutlola koke ekufuze ukutlole iyatlhayela, qedelela kelinye ikhasi bese ulihlanganisa neforomeli. Umbawi kufuze awatlikitle woke amakhasi angezelelweko.
(c)	Linga ngamandla woke ukuthi ubeke ikulumo enembako.
1.	Ihlathululo/okuphethwe lirekhodi namkha ingcenye efaneleko yerekhodi/yamarekhodi, ( isib. isihloko, ideyithi lerekhodi, njll.): 
	__________________________________________________________________________
	__________________________________________________________________________
	__________________________________________________________________________
2.	Inomboro Elayelako, nakube ikhona:_________________________________________________
3.	Eminye imininingwana yerekhodi, kutjho ukuthi: umhlobo werekhodi/wamarekhodi), njengokuthi nje amaminithi, njll.
	__________________________________________________________________________
	__________________________________________________________________________
	__________________________________________________________________________
4.	UmNyango/i-Ofisi lezokuNqophisa /umuntu ophethe irekhodi (nakube unelwazi lalokho): 
	__________________________________________________________________________

5. Ikhona na imvumo etloliweko esele itholakele kunanyana ngisiphi isiqhema sesithathu/iinqhema zesithathu. (Sibawa ufake ikhophi yemvumo etloliweko efakazelweko ukuthi ingeyamambala). 

IYE
AWA


E. 	Iimali [Imithetjhwana 187, dd 15 Februwari, IsiHlomelelo A]
(a)	Tjengisa indlela obhadala ngayo, isib. itjhege, iphostali-oda, njll. 
(b)	Isibawo sokuthola irekhodi, ngaphandle kwerekhodi eliphethe imininingwana yomuntu ngobuyena, sizakusetjenzwa kwaphela emveni kobana sekubhadelwe imali yesibawo.
(c)	Isibawo sithoma ukusetjenzwa kwaphela ngemva kobana sekubhadelwe imali yesibawo ( nakube sibawo esifuna imbadelo).
(d)	Nakube imbadelo ekufuze uyikhuphe ayikafiki, uzakwaziswa ngemali ekufuze uyibhadale njengemali yesibawo.
(e)  Imali ebhadalelwa ukuthola irekhodi ukuthi iba yimalini iya ngokuthi irekhodi elifunekako lifuneka ngayiphi indlela, kuye nangokuthi kuthatha isikhathi esingangani ukufuna nokulungisa irekhodi elifunekako.
(f)	Nakube ungomunye wabantu abavunyelweko ukungabhadali imali ekufuze ibhadalwe, sibawa bona utjho bona kubayini kuthiwe ungahlala ungabhadali.

Indlella Yokubhadala: (Merega ibhokisana elifaneleko elimlotha ngo-X)  

Ikhetjhi

Iphostali-oda

Iintembu ze-Revenue 

Itjhege

Iinzathu zokungabhadali iimali ekufuze zibhadalwe: _____________________________________________

F. 	Indlela Yokuthola Irekhodi
(a)	Ukuthi kuyaphumeleleka ukuthi isibawo sakho senziwe njengoba ubawile eforomeni lakho, kuya ngokuthi irekhodi olifunako litholakala lingelomhlobobani.
(b)	Laphokhunye umuntu angalelwa ukunikelwa irekhodi ngendlela yena alibawe ngayo. Nokho-ke nakwenzeka lokho uzakutjelwa ukuthi irekhodelo angalithola lingomunye umhlobo na.
(c)	Imali ebhadalelwa ukuthola irekhodi, nakube liyabhadalelwa, iya nangokuthi irekhodelo lifuneka lingayiphi indlela/limhlobobani.
(d)	Nakufumaniseka ukuthi irekhodi alitholakali ngelimi umbawi alenyulako namkha nakube umbawi akhange atjengise ukuthi ulenyula ngaliphi ilimi, umbawi loyo uzakunikelwa irekhodi ngelimi elikhona ngalo ngesikhatheso [Sigaba 31]
(e)	Imali yokufuna nokulungisa irekhodi elifunekako yi-R15,00 nge-iri namkha ingcenye ye-iri, ngaphandle kwe-iri lokuthoma.

Merega ibhokisana elifaneleko elimlotha ngo-X.
1.	Nakube irekhodi litloliwe namkha ligadangisiwe: 
Iimali Zokuthola Irekhodi:
?	Ifothokhophi ngayinye elikhasi eliyi-A4 namkha ingcenye yalo =  R0,60

Ukuhlolwa kwerekhodi e-PAIA Centre (mahala)

Ikhophi yerekhodi *
2. 	Nakube Irekhodi Liziinthombe Ezibonakalako -
(lapha kubalwa iinthombe, amaslayidi, amavidyio aqotjhiweko, iinthombe ezakhiwe ngekhomphiyutha, amatlhatlha,njll.):
Iimali Zokuthola Irekhodi:
???Ikhophi yeenthombe ezibonakalako =  R60,00
?	Ikopelo leenthombe ezibonakalako, elikhasi eliyi-A4 namkha ingcenye yalo =  R22,00


Ukubukela iinthombe e- PAIA centre (mahala)

Ikhophi yeenthombe *

ikopelo leenthombe ezibukelwako *
3.	Nakube irekhodi limagama aqotjhiweko/arekhodiweko namkha ilwazi elingavezwa ngobutjha ngomdumo:
Iimali Zokuthola Irekhodi:
?	Ikhophi yerekhodi elinomdumo =  R17,00
???Ikopelo lerekhodi elinomdumo, ikhasi eliyi-A4 namkha ingcenye yalo =  R12,00
 

Ukulalela umthiya oqotjhiweko (ikhasedi) e-PAIA Centre (mahala)


Ikopelo lomthiya ozwakala ngomdumo*
(umtlolo otloliweko namkha ogadangisiweko)

4.	Nakube irekhodi liphethwe yikhomphiyutha namkha ngama-elekhthroniki namkha ngendlela efundeka ngomtjhini:
Iimali Zokuthola Irekhodi:
?	Enye nenye ikhophi egadangisiweko elikhasi eliyi-A4 namkha ingcenye yalo =  R0,40
     esekhomphiyutheni namkha ngendlela efundeka ngomtjhini 
?	Ikhophi efundeka ngekhomphiyutha: 
* ku-stifi =  R5,00
* ku-Compact Disc =  R40,00 
TJHEJA: Amakhophi angama-elekhthroniki angatholakala kwaphela ngendlela atholakala ngayo emNyangweni wezeziNdlu weliZwe loKe.

ikhophi yerekhodi eligadangisiweko *

Ikhophi egadangisiweko yemininingwana esuselwa erekhodini *

ikhophi efundeka ngekhomphiyutha *
(istifi namkha 
i- compact disc)

G.	Indlela Yokudiliva 
Ikhophi ebawiweko namkha ikopelo (etjengiswe nge *) yerekhodi ekufuze liposwe
Ayabhadalelwa amakhophi aposwako.
IYE
AWA
Ikhophi ebawiweko namkha ikopelo lerekhodi ekufuze uzozithathela lona mathupha 

IYE
AWA

H.	Ilimi 
Irekhodi lakho wenyula ukulithola ngaliphi ilimi?___________________________
TJHEJA: Nakube irekhodi alikho ngelimi olenyulako, ungahle unikelwe lona ngelimi elikhona.

I.	Ubuqhwala 

Nakube unobuqhwala obukwenza ungakghoni ukufunda, ukubukela namkha ukulalela irekhodi ngendlela litholakala ngayo ku-1-4 ngehla, itjho ubuqhwala bakho bese uyaveza-ke ukuthi wenyula ukuthi irekhodi lakho libe ngayiphi indlela.
Ubuqhwala:	____________________________________________________________________
Enye indlela irekhodi elingakhutjhwa ngayo: ______________________________________________

J. 	Isaziso Ngesiqunto Esimalungana Nesibawo Sokuthola Irekhodi
Uzakutlolelwa incwadi waziswe ukuthi isibawo sakho sokuthola irekhodi siphumelele namkha sibhalelwe na. Nakube uthanda ukwaziswa nangenye indlela, sibawa bona uyitjho ngegama indlela leyo, ube wenze neqiniso lokuthi usinikela yoke imininingwana efunekako, kobanyana sizokwazi ukulandela isibawo sakho ngendlela osifuna ngayo.

K.	Isaziso Ngesiqunto Sesibawo Sokuthola Irekhodi
Itjho indlela owenyula ukwaziswa ngayo ( ngaphandle kweposo ) ngesiqunto esiphendula isibawo sakho sokuthola irekhodi. ( Yenza iqiniso lokobana uyizalisile imininingwana esendinyaneni B ngehla ).
Merega LINYE ibhokisana elifaneleko elimlotha ngo-X

Umtato (Emsebenzini)

Umtato (Ekhaya)

I-e-mail

Ifeksi 

Kutlikitlwe e/Kwa (Indawo) ________________________ ngelanga le _______ laka _______________ 20__________




____________________________________________________________________
UMTLIKITLO WOMBAWI/WOMUNTU OWENZELWA ISIBAWO

PS: Isikhathi esima-30 wamalanga esibekelwe ukusebenza ngesibawo singangezelelwa ngesinye isikhathi esingadluliko ema-30 wamalanga. Ngokutlikitla la, uvuma ngomoya omuhle ukuthi isibawo sakho sokuthola irekhodi singangezelelelwa isikhathi ukusukela ema-30 wamalanga ukuya ema-60 wamalanga.


____________________________________________________________________
UMTLIKITLO WOMBAWI/WOMUNTU OWENZELWA ISIBAWO


LISETJENZISWA NGABE-OFISINI KWAPHELA 

Inomboro Elayelako Yesibawo Se-PAIA yomNyango wezeziNdlu weliZwe loKe: PR/200__/_________

Isibawo sifikele ku: ........IsiBongo neBizo lesiPhathiswa sezokwAzisa/leSekela lesiPhathiswa sezokwAzisa: 

___________________________________________________________________________

Isikhundla: ________________

Ngomhlaka:___________________________(ideyithi, isib. 25 Februwari 2003) 

E/Kwa: ___________________________(indawo).


Imali Yesibawo (nasibhadalelwako):            R ______________ Inomboro Yesitlankana ______________

Iimali Zesibawo:
*	Idiphozithi (nayibhadalwako):             R ______________ Inomboro Yesitlankana ______________

*?????Ukugaywa/ukuvezwa ngobutjha:          R ______________ Inomboro Yesitlankana ______________

*	Imali yokufuna namkha/yokulungisa irekhodi: R _____________Inomboro Yesitlankana ______________

*	Imali Yokuposa:                R ______________ Inomboro Yesitlankana 

ITHOTHALI                        R_______________

_____________________________
UMTLIKITLO WESIPHATHISWA SEZOKWAZISA /WESEKELA LESIPHATHISWA SEZOKWAZISA
Isihlomelelo B :	UmNyango WezeziNdlu WeliZwe Loke: Iforomu Le-PAIA Lesaziso Sendlela YangeKhaya Yokudluliswa KwesiLilo
       Ilimi elizakusetjenziswa lapha ngokusemthethweni siNgisi.


ISAZISO SOKUDLULISWA KWESILILO SANGEKHAYA SOMNYANGO WEZEZINDLU WELIZWE LOKE (ISigaba 75 somThetho ka-2000 wokuKhuthazela ukuTholakala kweLwazi, [umThetho WeNomboro 2 ka-2000]).Iforomeli likhambisana neforomu elitlolwe esiHlomelelweni , iForomu B lemiThetjhwana (WeNomboro r. 187 ) [umThetjhwana 8] otlolwe wamenyezelwa eGazedeni yomBuso ngomhlaka 15 kuFebruwari 2002: Isaziso sokuDluliswa kwesiLilo saNgekhaya erekhodini lehlangano yomphakathi. 

INomboro Ye-PAIA Yelayelo LesiLilo SangeKhaya EsiDluswako: PA/200____/_________(Kuzalisa Be-Ofisini Kwaphela)

Inomboro Elayelako Yefayili Ye-PAIA: HSP 4/8/2/4/1 ___________________________________ (Kuzalisa Be-Ofisini Kwaphela)

ITJHO INOMBORO YESIBAWO SE-PAIA YOMNYANGO WEZEZINDLU WELIZWE LOKE:
____________________________________________
Woke amakoro afaneleko kukatelelekile bona uwazalise - kanti-ke azaliswa ngokutlola ngokuhlukanisa, ngebholipeni enzima

A. 	Imininingwana Yehlangano Yomphakathi
       Thumela namkha use iforomu elizalisiweko lesiLilo sangeKhaya esiDluliswako ku:

Imininingwana Yokuthintana ne-PAIA Centre 
I-adresi Yeposo:

The Deputy Information Officer: PAIA Centre
National Department of Housing
Private Bag x644
PRETORIA
Republic of South Africa
0001
I-adresi Yomakho: 
(Nawuyiphekelela ngesandla)
The Deputy Information Officer: PAIA Centre
Govan Mbeki House
240 Walker Street
PRETORIA
Ama-iri Wesikhathi Somsebenzi:
07:30 - 09:30
09:45 - 12:15
13:00 - 14:30
14:45 - 16:00
Ama-iri WeKhetjhiya:
10:00 - 11:00
14:00 - 14:30




B.	Imininingwana Yombawi/Yesiqhema Sesithathu Esifaka IsiLilo SangeKhaya EsiDluliswako 
       U: (Merega ibhokisana elimlotha elifaneleko ngo-X)

ISIYELELISO sombawimathupha ofaka isiLilo sangeKhaya esiDluliswako: Sibawa ufake ikhophi yeBhugwana/kaMazisi wakho ukukhandela ukuthi singakunikeli imininingwana engasiyakho.

Umbawi ofaka isiLilo sangeKhaya esiDluliswako

Umbawi oyiHlangano yomPhakathi ofaka isiLilo sangeKhaya esiDluliswako

Umbawi obawela omunye ofaka isibawo sokuDlulisa isiLilo sangeKhaya 

IsiQhema sesiThathu (Esaziswe mNyango wezeziNdlu) esifaka isiLilo sangeKhaya esiDluliswako esiphikisa ukuvunyelwa ukutholakala kwerekhodi

IsiQhema sesiThathu (esingakaziswa mNyango wezeziNdlu) esifaka isiLilo sangeKhaya esiDluliswako esiphikisa ukuvunyelwa ukutholakala kwerekhodi, njengokuthi nje umbawi uthole imvumo etloliweko esiqhemeni sesithathu/eenqhemeni zesithathu.

(a)	Imininingwana yomuntu ofaka isiLilo sangeKhaya esiDluliswako kufuze bona itlolwe ngenzasapha.
(b)	Ubufakazi bokuthi umuntu isililo asifakako usifaka ngaliphi ( ngesikhundla/ngamandla maphi ), nakube wenzela omunye, kufuze nabo buphekelele iforomeli.

Isibongo:	_________________________________________________________________________
Amabizo Apheleleko: 	_________________________________________________________________________
Inomboro YeBhugwana/kaMazisi: __________________________________ TJHEJA: Sibawa ufake ikhophi yeBhugwanakho/kaMazisakho, ukukhandela ukuthi singakunikeli imininingwana engasiyakho.
I-adresi Yeposo:	_________________________________________________________________________
Ikhowudu Yeposo:	_______________
Inomboro Yefeksi:		(_____) ______________ Inomboro Yomtato (Emsebenzini)	: (_____) ____________________
Inomboro Yomtato (Ekhaya): 	(_____) ______________ Inomboro Yeselula		: (_____)_____________________
I-adresi ye-e-mail:	_________________________________________________________________________

Isikhundla umuntu enza ngaso isibawo nakube ubawela omunye (sibawa utjengise):

UmZali, umKhulisi, iGcwetha, uDorhodera, umNtwana, umHlolokazi, umFelwa, isiNgani, Okhunye (kutjho ngegama): __________________
Sibawa ufake nobufakazi besikhundla/bamandla owenza ngaso isibawo.


C. 	Imininingwana YomBawi / Isiqhema Sesithathu Esifaka IsiLilo SangeKhaya EsiDluliswako Ngaye
ISigaba lesi usizalisa KWAPHELA nakube usiqhema sesithathu ( ngaphandle kombawi ) esifaka isiLilo sangeKhaya esiDluliswako.

Isibongo:	_________________________________________________________________________
Amabizo Apheleleko:	_________________________________________________________________________
Inomboro YeBhugwana/KaMazisi: _________________________________________________________________________

D.	Isiqunto Esifakelwa IsiLilo SangeKhaya EsiDluliswako (Ekusona sililo ekulilwa ngaso bekudlulelwe phambili nje)
Merega ibhokisana elifaneleko elimlotha ngo-X, utjengise isililo ekulilwa ngaso esiLilweni sangeKhaya esiDluliswako:

Kuthathwa njengokwalela ukuthola irekhodi ( Nakube iSekela lesiPhathiswa sezokwAzisa kuphele isikhathi esibekiweko lingakaphenduli)

Ukwala isibawo sokuthola irekhodi

Isiqunto esimalungana neMali yesiBawo ebekwe ngokweSigaba 22 somThetho

Isiqunto esimalungana neMali yeDiphozithi ebekwe ngokweSigaba 22 somThetho 

Isiqunto esimalungana neMali yokuTholakala kweRekhodi ( ukuligaya /ukuliveza ngobutjha, ukulifuna nokulilungisa ) ebekwe ngokweSigaba 22 somThetho

Isiqunto esimalungana nokungezelelwa kwesikhathi ekufuze kusetjenzwe ngaso isibawo, ngokweSigaba 26(1) somThetho

Isiqunto ngokweSigaba 29(3) somThetho sokwalela ukutholakala kwerekhodi ngendlela umbawi ebekabawe ngayo

Isiqunto sokuvumela isibawo sokuthola irekhodi

E.	Iinzathu Zokufaka IsiLilo SangeKhaya EsiDluliswako (Iinzathu zokudluliswa kwesililo ngekhaya)
Nakube indawo onikelwe yona le iyakutlhayelela, sibawa usebenzise elinye ikhasi/amanye amakhasi, bese nawo uwahlanganisa neforomeli.
Kufuze uwatlikitle woke amakhasi ongezelele ngawo.

Itjho izinto/iinzathu osekela ngazo isiLilo sangeKhaya esiDluliswako ( sipha elinye ilwazi ngeenzathu zakho zokudlulisa isililo):

______________________________________________________________________________________

______________________________________________________________________________________

______________________________________________________________________________________

Itjho nanyana ngiliphi elinye ilwazi elaziwa mfakisililo elingasiza ekuqalweni kwesililwesi:

______________________________________________________________________________________

______________________________________________________________________________________

F.	Isaziso Ngesiqunto Sesililo SangeKhaya EsiDluliswako 
Uzakutlolelwa incwadi waziswe ngesiqunto phezu kwesiLilo sangeKhaya osidlulisele phambili. Nakube ufuna ukwaziswa nangenye indlela, sibawa uyitjho indlela leyo, bese usinikela nemininingwana efaneleko ezasisiza sikghone ukwenza isibawo sakho njengoba ufuna.

G.	Isaziso Ngesiqunto Sesililo SangeKhaya EsiDluliswako
Itjho indlela (ngaphandle kweposo ), owenyula ukwaziswa ngayo ngesiqunto esimalungana nesibawo sakho sokuthola irekhodi ( qinisekisa bona uyizalisile imininingwana esendinyaneni B ngehla)
Merega LINYE ibhokisana elifaneleko elimlotha ngo-X

Umtato (Emsebenzini)

Umtato (Ekhaya)

I-e-mail

Ifeksi


Kutlikitlwe e/Kwa ____________________ngelanga le ______________laka _______________20_________






_________________________
UMTLIKITLO WOMFAKISILILO

KUSETJENZISWA NGABOMNYANGO KWAPHELA: IREKHODI LANGOKOMTHETHO LESILILO SANGEKHAYA ESIDLULISWAKO:

Inomboro Elayelako Yesibawo Se-PAIA SangeKhaya SokuDluliswa KwesiLilo YomNyango wezeziNdlu WeliZwe loKe: PA/200___/_________

Isililo sifikele ku- (IsiBongo neBizo lesiPhathiswa sezokwAzisa/seSekela lesiPhathiswa sezokwAzisa): 

_______________________________________________________________________

Isikhundla: ________________

Ngomhlaka: __________________________(ideyithi, isib. 3 Matjhi 2003) 

E/Kwa: ___________________________(indawo)


Isibawo siphekelwa:
* iinzathu zesiqunto sesiPhathiswa sezokwAzisa/seSekela lesiPhathiswa sezokwAzisa, kunye,          
IYE/AWA
* la kufanele/kukghonakala khona, imininingwana yesiqhema sesithathu irekhodi eliphathelene naso,		
IYE/AWA

Idluliselwe kusiPhathimandla esiFaneleko siPhathiswa sezokwAzisa/liSekela lesiPhathiswa sezokwAzisa:

Ngomhlaka ___________________________(ideyithi, isib. 15 Matjhi 2003)


Isililo sifikele ku-: (IsiBongo neBizo lesiPhathimandla esiFaneleko): 

_______________________________________________________________________

Isikhundla: ________________

Ngomhlaka: __________________________(ideyithi, isib. 16 Matjhi 2003) 

E/Kwa: ___________________________(indawo)

UMPHUMELA WESILILO:

*	ISIQUNTO SESIPHATHISWA SEZOKWAZISA/SESEKELA LESIPHATHISWA SEZOKWAZISA SIYAFAKAZELWA /
*	KUJANYISELELWA NGESIQUNTO ESITJHA 

_____________________________________________________________________________________

_____________________________________________________________________________________

_____________________________________________________________________________________

_____________________________________________________________________________________


________________________________              ___________________________
ISIPHATHIMANDLA ESIFANELEKO              IDEYITHI (isib. 18 Matjhi 2003)


RECEIVED BY THE INFORMATION OFFICER/DEPUTY INFORMATION OFFICER FROM THE RELEVANT AUTHORITY:


ON: __________________________(date, e.g. 20 March 2003 format)




