ISINDEBELE 


INCWAJANA ESIZAKO YABOKOMITJHINARA BEEMFUNGO 

A. UMNQOPHO WENCWAJANA 
Umnqopho wencwajana le kunqophisa abarholi bendabuko ngendima yabo ekwenzeni bonyana ukuphathwa kobulungiswa kufikeleleka lula lokha nabasebenza njengabokomitjhinara beemfungo kanye nokubeka iindlela ezizakulandelwa ekuphathweni kwesifungo namkha ukuqinisekisa ngokomthetho, ekuthathweni kweemfungo ezenziwa ngokomthetho namkha ezinofakazi kanye nokuqinisekiswa kwemitlolo. 

B. ABARHOLI BENDABUKO NJENGEEMPHATHISWA ZOKUTHULA:
Abarholi bendabuko baziimphathiswa zokuthula, ngakho-ke banamandla alandelako: 
a) banegunya lokubopha ngaphandle kwencwadi yokubopha: umuntu owenza namkha olinga ukwenza ubulelesi; abakholwako bona weqe namkha ulinge ukweqa ekuvalelweni kwangokomthetho; umuntu otholakala aphethe izinto zokwephula izindlu kanye / namkha zokwephula iinkoloyi; umuntu otholakala aphethe ipahla esolelwa ngokuzwakalako bona yetjiwe namkha etholakele ngeendlela zokungathembeki; umuntu otholakala ebujameni bebusuku obubanga isisekelo sokusola bona umuntu lowo wenze namkha uzakwenza ubulelesi; umuntu osolelwa bona webe ifuyo, njll; kanye
b) negunya lokubopha ngokulandela isiyalelo sencwadi yokubopha.

C. ABARHOLI BENDABUKO NJENGABOKOMITJHINARA BEEMFUNGO: 
Boke abarholi bendabuko baziimphathiswa zokuthula ngakho-ke bamakomitjhinara ngokuya kweenkhundla zabo ? babokomitjhinara beemfungo. Ukomitjhinara weemfungo ngokuya kwesikhundla somsebenzi womuntu (ex- officio) mumuntu ngokuya kwe-ofisi namkha isikhundla asiphetheko oba ngukomitjhinara weemfungo ngaphandle kokuphikiswa. Ngesikhathi abanye abantu benza iimbawo kuNgqongqotjhe wezoBulungiswa nokuThuthukiswa komThethosisekelo bona bakhonjwe njengabokomitjhinara beemfungo, lokhu akusebenzi. Nanyana abokomitjhinara abakhonjiweko banikelwa iintifikethi zokukhonjwa, ukomitjhirana okhonjwa ngokuya kwesikhundla somsebenzakhe akasitlhogi isitifikethi, ngombana unesitifikethi se-ofisi namkha sesikhundla asiphetheko.   

D. INDIMA YABOKOMITJHINARA BEEMFUNGO:
Ukomitjhinara weemfungo ukhonjelwa indawo ethileko begodu angasebenza kuphela kileso sikhundla endaweni akhonjelwe kiyo. Indima kakomitjhinara weemfungo kurhelebha amalunga womphakathi wendawo ngokuthathisa isifungo namkha ukuqinisekisa namkha ukwenza ukuqinisekisa ngokuya komthetho namkha isifungo esinobufakazi komunye nomunye umuntu. Enye indima edlalwa ngukomitjhinara weemfungo, kuqinisekisa imitlolo njengemakhophi weqiniso wamambala. Akunamali ebhadelwako ezakufunwa ekwenzeni isifungo namkha ukuqinisekisa ngokomthetho, ukufakazela isifungo namkha ukuqinisekisa umtlolo. Ukomitjhinara weemfungo akakavunyelwa ukuthathisa isifungo namkha ukuqinisekisa okukhambelana nendaba anekareko kiyo. Ibanga kukobana umuntu oqinisekisa isifungo kufanele angathathi hlangothi mayelana nendaba emumethwe sifungo khona umuntu othatha isifungo azakuqalisisa koke ngaphandle kokukhetha, endabeni esesifungweni. Lomsebenzi wabokomitjhinara beemfungo, wenza kungasaqakatheka ukukhamba kwabantu amabanga amade basiya eentetjhini zamapholisa namkha ema-ofisini wabomarhastrada bayokufuna irhelebho. 



E. KUNGENZIWANI LOKHA UMRHOLI WENDABUKO NAKANGASI
      SEBUJAMENI BOKUSEBENZA NJENGOKOMITJHINARA          
      WEEMFUNGO: 
Nayikuthi umrholi wendabuko, ngebanga lokubambeka okuthileko namkha amanye amabanga akakghoni ukusebenza njengokomitjhinara weemfungo, umabhalana namkha omunye umrholi womphakathi ogunyazwe mrholi wendabuko, angaba ngukomitjhinara weemfungo kileyondawo, kuphela nakakhethwe nguNgqongqotjhe wezoBulungiswa nokuThuthukiswa komThethosisekelo. 

Nawuzakukhonjwa nguNgqongqotjhe wezoBulungiswa nokuThuthukiswa komThethosisekelo, ikambiso elandelako izakulandelwa: 
Amaforomo wesibawo (J5) ayatholakala e-ofisini lakamarhastrada. Iforomeli linamakhasi asithandathu. Amakhasi wokuthoma amahlanu azaliswa mbawi kuthi lokugcina lizaliswe ngumarhastrada ozakwenza isiphakamiso ngesibawo. Ngokuya kokwenza, lokhu kutjho bona umbawi uzakuhlungwa ngumarhastrada, ekuhlanganeni okuzakuhlelwa nguMabhalana weKhotho yemiBango. Endimeni kamabhalana ukuya emrholini wesintu namkha omunye umrholi womphakathi ogunyazwe mrholi wendabuko, kuqakathekile bona incwadi yesiphakamiso etlolwe mrholi wendabuko ikhambisane nesibawo. Umarhastrada uzakuthumela iforomo lesibawo kanye nencwadi yesiphakamiso emNyangweni woBulungiswa nokuThuthukiswa komThethosisekelo. Iimphathiswa zomNyango woBulungiswa nokuThuthukiswa komThethosisekelo zizakusebenzana nesibawo bekufike  lapho iSekela lakaNgqongqotjhe / uNgqongqotjhe namkha iinthunywa zabo, okumalunga aphezulu womNyango, abeka ilanga lokuhlangana. Isitifikethi sizakuthunyelwa emva kumarhastrada, yena ozasinikela umbawi. 

F. IKAMBISO YOKWENZA ISIFUNGO NAMKHA UKUQINISEKISA: 
Othatha isifungo (umuntu owenze incwadi yesifungo) angaya kukomitjhinara weemfungo nencwadi yesifungo, ukuyokwenza isifungo namkha isiqinisekiso. Ukomitjhinara weemfungo kufanele abuze othatha isifungo imibuzo elandelako:
(i) Bonyana uyakwazi namkha uyakuzwisisa okumumethwe sifungo esibekiweko;
(ii) Bonyana uyaphikisana nokuthatha isifungo esibekiweko; 
(iii)  Nokobanyana uthatha isifungo esibekiwekwesi njengesinesibopho kunembezakhe na.

Isifungo esibekiweko sizakwenziwa ngokwenza bona othatha isifungo akhulume amagama alandelako: ?Ngiyafunga bonyana okumumethwe sifungwesi kuliqiniso, ngakho ngirhelebha Zimu.? Othatha isifungo uzakubawiwa bona aphakamise isandla sakhe sokudla nakathatha isifungo.

Lapho othatha isifungo avumako bonyana uyakuzwisisa okumumethwe sifungo begodu azisa ukomitjhinara weemfungo bona uyaphikisana nokuthatha isifungo namkha atjela ukomitjhinara weemfungo bona isifungo akasithathi njengesinesibopho kunembezakhe, ukomitjhinara weemfungo uzakwenza ukuqinisekisa. Isiqinisekiso sizakwenziwa ngokwenza bona othatha isifungo akhulume amagama alandelako: ?Ngiyavuma ngokweqiniso bona okumumethwe sifungo kuliqiniso.?

Othatha isifungo uzakutlikitla isifungo phambi kwakakomitjhinara weemfungo. Endimeni lapho othatha isifungo angakghoni khona ukutlola, lowo othatha isifungo uzakwenza itshwayo phambi kwakakomitjhinara weemfungo ekupheleni kwesifungo. Nayikuthi ukomitjhinara weemfungo ungabaza ikghono lokutlola lothatha isifungo, uzakufuna bonyana ukungakghoni okunjalo kuqinisekiswe ekupheleni kwesifungo ngomunye umuntu othembekileko. 

Ngemva kobana othatha isifungo atlikitlile namkha enze itshwayo, ukomitjhinara weemfungo uzakuqinisekisa bonyana othatha isifungo uvumile bona uyakwazi begodu uyakuzwisisa okumumethwe sifungo begodu uzakutjho INDLELA, INDAWO kanye NELANGA okuthathwe ngalo isifungweso. Ukomitjhinara weemfungo uzakutlikitla isifungo begodu atlole ngamagabhadlhela igama lakhe ngokuzeleko ne-adresi yomsebenzi ngaphasi kwetlikitlo lakhe, godu aveze nesikhundla sakhe kanye nendawo asebenza kiyo ngokuzeleko namkha ane-ofisi kiyo. I-?adresi yomsebenzi? itjho i-adresi yestrada kanye ne-adresi yeposo.
Iintempe ezilungele ukusetjenziswa ziyatholakala ukurhelebha abokomitjhinara beemfungo ukwenza isifungo namkha ukuqinisekisa ngaphandle kokumotjha isikhathi. 
       
G.  IKAMBISO YOKUQINISEKISA IMITLOLO: 
Ikhophi yomtlolo okufanele uqinisekiswe njengekhophi yamambala yomtlolo wokuthoma, kufanele ifananiswe nomtlolo wokuthoma begodu kufanele kwenziwe isiqinisekiso sokobana imitlolo emibili le, iyafana. Nayikuthi ukomitjhinara weemfungo unesiqiniseko sokobana ikhophi, iyikhophi yamambala yomtlolo wokuthoma begodu nokuthi akunamatjhuguluko angakavunyelwa enziweko, ukomitjhinara weemfungo angatlola phasi namkha agadangise isitempe bonyana uyaqinisekisa bona umtlolo yikhophi yamambala yomtlolo wokuthoma nokuthi akunasitjengiso sokobana umtlolo wokuthoma utjhugululwe babantu abangakavunyelwa. Ngemva kwalokho ukomitjhinara weemfungo kufanele afake umtlikitlo wakhe begodu atlole negama lakhe ngamagabhadlhela amakhulu, isikhundla, nemininingwana yalapho angathintwa khona kanye nelanga. Istempe esenzelwe futhi siyatholakala ukuqinisekisa imitlolo.
      
H. IMIPHUMELA YEZOMTHETHO 
1. Nayikuthi isifungo namkha ukuqinisekisa akwenziwa ngendlela elungileko njengombana kubekiwe, begodu indaba isiwa ekhotho, incwadi yesifungo izakuthathwa njengengasebenziko begodu kungaba nemiphumela emimbi, isibonelo, emilandwini yobulelesi, kungarholela ekukhutjhweni phambili komsolwa. 
2. Nayikuthi ukomitjhinara weemfungo uyazi bona umuntu owenze istatimende bekangafuni ukusenza, akukafaneli bona enze isifungo. Kwakhe kwaba nomlandu lapho umsolwa owayebotjhwe ngaphasi komThetho wezokuPhepha kwangaPhakathi, nowayevalelwe yedwa kwathi ngemva kokuhlonywa imibuzo, okwakwenziwa lipholisa, wagandelelwa bona enze isifungo ngaphambi kwakakomitjhinara weemfungo. Ikhotho yabekela ngeqadi ukubonwa umlandu lokha nakufunyanwa bona umsolwa wakatelelwa bonyana enze isifungo ngaphambi kwakakomitjhinara weemfungo.i      
3. Kumlandu ukwenza istatimende esimamala usazi bona simamala esifungweni, ekuqinisekiseni namkha esifungweni sangokomthetho namkha sokufakaza, kodwana kuphela nayikuthi istatimende esimamaleso sisemtlolweni, iqiniso laso elifungelweko, laqinisekiswa, namkha lafungelwa ngaphambi komuntu onikelwe amandla mthetjhwana ukwenza iimfungo namkha ukwenza isifungo sangokomthetho namkha sokufakaza. ii
4.  Ekwenzeni isibawo sokudlulisa isiqunto ngokuphikisana nokubonwa umlandu ekhotho kamarhastrada ngokweqa iqintelo lebelo, kwatholakala bonyana incwadi yesifungo eyenziwa lipholisa lendlela ngesisetjenziswa esasetjenziswa ukulinganisa ibelo, yayingasebenzi ngombana ukomitjhinara weemfungo wabhalelwa kukhambisana neemfuno zokwenziwa kwesifungo, 
(i) ngokubhalelwa kutlikitla isifungo kanye nokutlola igama ngokuzeleko ne-adresi yomsebenzi ngaphasi kwetlikitlo lakhe, begodu
(ii) nokubhalewa kuveza umsebenzi wakhe nendawo yakhe yokusebenzela namkha i-ofisi elisetjenziswa nguye nayikuthi wayesebenza ngokuya kwesikhundla somsebenzakhe. Ukudlulisela phambili isililo ngesiqunto sekhotho sokubonwa mlandu, kwaba yipumelelo. iii

5. Ukomitjhinara weemfungo oqinisekisa iincwadi zeemfungo, kufuneka angathathi hlangothi begodu angayamani ne-ofisi lapho kwenziwa khona isifungo. Endaweni lapho igqwetha elisebenza ngokuhlanganyela nelinye, lasebenza njengokomitjhinara weemfungo womsebenzisani nalo, kwatholakala bonyana lalinganakuzijamela okupheleleko begodu lalinekareko. Ikhotho yalayela bonyana incwadi yesifungo iqinisekiswe kabutjha ngaphambi kwakakomitjhana wemfungo.iv      
6. Nayikuthi amakhophi wemitlolo awakaqinisekiswa kuhle njengamakhophi wamambala wemitlolo yokuthoma, ukomitjhinara weemfungo owaqinisekisa umtlolo, angazithola asekhotho njengomsolwa naye ngokurhelebha omunye bona enze isenzo esimamala khona azakuzuza namkha njengofakazi anikele ngobufakazi emitlolweni engasi ngeyamambala. 

I. IMIPHUMELA KWEZEEMALI 
Iintempe ezenzelwe futhi okufanele zisetjenziswe mrholi wendabuko njengokomitjhinara weemfungo, kanye ne-enke efunekako, angeze zanikelwa mBuso. Zingatholwa mrholi wendabuko ngeendleko zakhe. 

J. IINTEMPE 
1. Ukwenziwa kwesifungo namkha ukuqinisekisa: 
1. Ngiyaqinisekisa bona ngaphambi kokwenza isifungo / ukuqinisekisa, ngibuze othatha isifungo imibuzo elandelako bengatlola phasi iimpendulo zakhe naye akhona: 
1.1. Uyakwazi begodu uyakuzwisisa okumumethwe sifungo?
IPENDULO: ???????????????????.
1.2.  Ingabe uyaphikisana nokuthatha isifungo esibekiweko?
IPENDULO: ???????????????????..
1.3. Ingabe isifungo esibekiweko usithatha njengesinesibopho kunembezakho?
IPENDULO: ????????????????????.
1.4. Ingabe ufuna ukwenza isiqinisekiso?
IPENDULO: ????????????????????..

2. Ngiyaqinisekisa bonyana othatha isifungo uvumile bonyana uyakwazi begodu uyakuzwisisa okumumethwe sifungo, esifungelwe / saqinisekiswa phambi kwami begodu itlikitlo yothatha isifungo/igadangiso lakathubhakghuru / imerego labekwa lapha nami ngikhona.

???????????????????????

Itlikitlo                                                Amagama ngokuzeleko

Ukomitjhinara weemfungo

Isikhundla ?????????? Igunya ngokuya kwesikhundla somsebenzi: RIPHABHLIGI YESEWULA AFRIKA
Ilanga ?????????????????.
Indawo ?????????????????
I-adresi yomsebenzi ???????????.

2. Ukuqinisekiswa kwemitlolo: 
IQINISEKISWE NJENGEKHOPHI YAMAMBALA YOMTLOLO WOKUTHOMA. AKUNANTJENGISO ZOKOBANA UMTLOLO WOKUTHOMA UTJHUGULULWE BABANTU ABANGAKAVUNYELWA. 

Isikhundla: ????????????.. Ngegunya lesikhundla somsebenzi: Riphabhligi yeSewula Afrika
Ilanga ?????????????????????..
Indawo ?????????????????????.
I-adresi yomsebenzi ???????????????..

UKomitjhinara weemFungo 

Itlikitlo                                                  Amagama azeleko 
 

K. IINJAMISO ZOKUKGHONAKALISA 
(i) Abarholi bendabuko abanikelwe ubujamo obuthileko njengabokomitjhinara beemfungo ngokuya kwegunya lobujamo besikhundla somsebenzi: Isaziso somBuso senomboro R. 1180 sangomhlaka 17 Novemba 2000.
(ii) Ukukhonjwa njengokomitjhinara weemfungo: Isigaba 5(1) somThetho wabaSebenza ngokuVunywa kwemiLandu naboKomitjhinara beemFungo ka-1963 (umThetho wenomboro 16 ka-1963).
(iii) Ukunikelwa ubujamo obuthileko begunya lesikhundla somsebenzi ? aboKomitjhinara beemFungo: Isigaba 6 somThetho wabaSebenza ngokuVunywa kwemiLandu naboKomitjhinara beemFungo ka-1963 (umThetho wenomboro 16 ka-1963).
(iv) Irhemo labosokomitjhinara beemfungo ngokuya kobujamo be-ofisi: Isaziso sombuso senomboro R. 903 sangomhlaka 10 Julayi 1998.  
(v) Irhemo labaSebenza ngokuVunywa kwemiLandu: Isaziso sombuso senomboro R. 159 sangomhlaka 2 Feberbari 1979.
(vi) Isifungo sabantu abathileko njengabaSebenza ngokuVunywa kwemiLandu: isigaba 334 somThetho weKambiso yoBulelesi ka-1977 (umThetho wenomboro 51 ka-1977).
(vii) Ukubotjhwa ngilabo abasebenza ngokuvunywa kwemilandu ngaphandle kwencwadi yokubopha: Isigaba 44 somThetho weKambiso yoBulelesi ka-1977 (umThetho wenomboro 51 ka-1977).
(viii) Ukufezakaliswa kweencwadi zokubopha ngilabo abasebenza ngokuvunywa kwemilandu: Isigaba 44 somThetho weKambiso yoBulelesi. (umThetho wenomboro 51 ka-1977).
(ix) 

L. IMITLOLO ENANYATHISELWEKO (IINGEZELELO) 
AMAKHOPHI WEMITLOLO ELANDELAKO INANYATHISELWE KHONA IZAKUSETJENZISWA NJENGEREFERENSI:  
(I) UKUNIKELWA KWABARHOLI BENDABUKO UBUJAMO OBUTHILEKO BEGUNYA LESIKHUNDLA SOMSEBENZI: ISAZISO SOMBUSO SENOMBORO R. 1180 
SANGOMHLAKA 17 NOVEMBA 2000;
(II) UMTHETHO WABASEBENZA NGOKUVUNYWA KWEMILANDU NABOKOMITJHINARA BEEMFUNGO KA-1963 (UMTHETHO WENOMBORO 16 KA-1963);
(III) ISIGABA 334 SOMTHETHO WEKAMBISO YOBULELESI KA-1977 (UMTHETHO WENOMBORO 51 KA-1977);
(IV) ISAZISO SOMBUSO SENOMBORO R. 159 SANGOMHLAKA 2 FEBERBARI 1979; 
(V) ISAZISO SOMBUSO SENOMBORO R. 903 SANGOMHLAKA 10 JULAYI 1979;
(VI) IMITHETJHWANA EPHETHE UKWENZIWA KWESIFUNGO NAMKHA UKUQINISEKISA (ISAZISO SOMBUSO SENOMBORO R. 1258 SANGOMHLAKA 21 JULAYI 1972);
(VII) ISAHLUKO 40 SOMTHETHO WEKAMBISO YOBULELESI KA-1977 (UMTHETHO WENOMBORO 51 KA-1977) KANYE 
(VIII) NESAHLUKO 44 SOMTHETHO WEKAMBISO YOBULELESI KA-1977 (UMTHETHO WENOMBORO 51 KA-1977) 



   
i S v Bacela 1988 (2) SA 665.
ii S v Opperman 1969 (3) TPD 181.
iii S v Stevens 1983 (3) AD 649.
iv Radue weir Holdings Ltd t/a Weirs cash & carry v Galleus Investments CC t/a Bargain Wholesalers 1998 (3) SA 677.
??

??

??

??




1


