
Ilizwi Lakho Alizwakale 

Incwajana Yamakomidi Wamawodi 









( Insert picture as on the outer cover of the English version ) 









The dplg 					Umkhambisani wakho wangomuso 
UmNyango					Iphasi zombelele  
URhulumende weemFunda noweNdawo 
IRiphabhligi yeSewula Afrika

      Umkhambisani wakho ngezenzelwa zezakhamizi netuthuko 
























I-dplg ne-GTZ South Africa
Disemba 2005 

Ongathintana nabo: 
Xoliswa Sibeko,  Executive Manager: Public Participation and Empowerment 
(xoliswa@dplg.gov.za; 012 334 0600)

Ben Cele, Senior Manager: Public Participation and Empowerment 
(benc@dplg.gov.za; 012 334 0600) 

Hajo Junge, GTZ Advisor: Local Governance 
(hajo.junge@gtz.de; 012 423 5900)


Amagama Wokuthokoza 

Incwajana le imphumela wamahlelo ambadlwana nemisebenzi eyenziwe mNyango wezaboRhulumende beemFunda nabeeNdawo ( i-dplg ), isikhozi sokuPhathwa kwaboRhulumende beeNdawo hlangana kweSewula Afrika ne-Australia ( i-ASALGP ) kunye ne-German Agency for Technical Cooperation ( i-GTZ ) yona enqophe ukuphakamisa nokukhuthaza ihlelo ledemokhrasi nelokubusa elihlanganyelako kibomasipalada beSewula Afrika. 

Umasipalada weNdawo weMatjhabeng kunye namakomidi wamawodi angaphasi kwakhe ube nesandla esibonakalako ngelimuko nangeemfundo asize ngazo incwajana le eyakhelwe phezu kwakho. Umelululeki we-Australia uMma u-Pauline Peel usebenzisene nesiPhathiswa sezokuThintana sakaMasipaladi lo, uNomzana George Moahloli, kunye noSpikha wakwaMasipaladi uNomzana TV Matsepe itjhumi leemveke ukuthola bona yini engakhuthaza ibe iphakamise ukuhlanganyela komphakathi ngamakomidi wamawodi. Amalungu wamakomidi wamwodi ngokwawo abe nesandla ekutlanyweni kwalokho okumumethwe yincwajana le kunye nekudizayinweni kwayo. 

Sithanda nokuthokoza ne-Strengthening Local Governance Programme yakwa-GTZ ngomsebenzayo wokukghonakalisa iNcwajana le. 

 dplg ne GTZ













( Picture of Mr FS Mufamadi as on the 2nd page of the English version ) 

UNgqongqotjhe wezaboRhulumende beemFunda nabeeNdawo


ISETHULO 

Nasethula ihlelo elitjha laborhulumende beendawo ngomnyaka ka-2000, senza okulungileko ngokujamisa ihlelweli njengomkhakha karhulumende owona ulungele ukuba nelitho elibonakalako ekuzibopheleleni kwepolitiki ngendlela esisekelo, ukuthi kuzakuBusa abaNtu. Ngaborhulumende beendawo, ngokubambisana nawe, sathi sizakuletha idemokhrasi lapho uhlala khona. Ekutlameni kwethu ihlelo laborhulumende beendawo, salibeka ezingeni lokuqalelela iinselele ezisisendlalelo zelizwe loke ezinjengokutjhiyeka ngetuthuko, ukutlhogakala komsebenzi, ukuridila kunye nobuchaka. 

AmaKomidi wamaWodi wabomasipaladi asandukusungulwa enza umsebenzi oqakatheke khulu ekuphumeleliseni lokhu esikuveze ngehla. Njengoba asijamiso esijamele umphakathi nezakhamuzi, amaKomidi la kufuze bona azise umasipaladi ngetjisakalo, ikghono kunye nemiraro yabantu. AmaKomidi la godu kufuze bona abe yindlela yokukghonakalisa ukuthintana hlangana kwekhansela nezakhamuzi azijameleko. Umthetho waborhulumende beendawo ubonelela ukusungulwa kwamakomidi wamawodi azakusebenza njengesithulungelelo esihlathululela ihlelo lehtu likarhulumende ebantwini ngokuphelela kwabo. Amakomidi wamawodi anomsebenzi oqakatheke khulu ngokuba nesandla ekubekweni kwehlelo umasipaladi anzinze kilo, njengeHlelo eliHlanganyelweko lokuHlelelela iTuthuko, ukwabiwa kweemali zakwamasipaladi kunye nehlelo lokulawula nokulinganisa bona umasipaladi usebenza kuhle kangangani. Ngaphandle kwamakomidi wamawodi, ihlelo lethu lakarhulumende wedemokhrasi norhulumende wendawo othuthukisako angeze kwatjhiwo bona usekelwe babantu.  
AmaKomidi wamaWodi selakhona emawodini angaphezulu kwama-80%. Amakomidi wamawodi anamandla ahlukahlukeneko wokusebenza. Ngokuqalisisa amajamo wokusebenza wamakomidi wamawodi la kunye nomsebenzi wokuthola okuseleko emakomidi aseleko, sizabe sisandisa isibalo sabantu eselulela kibo ubuhle bobakhamuzi. 

Incwajana le inqophe ukuisza ngeenyeleliso, imibono yeinto ezingenziwa kunye nekomba yokuphatha amakomidi wamawodi. Imiphakathi izwakazi ukuba nelizwi ngcono ekuthathweni kweenqunto zeKhansela amakomidi la nakasebenza kuhle. 

UmNyango wezaboRhulumende beemFunda nabeeNdawo uthanda ukuthokoza isekelo lesikhozi sokusebenzisana ngezaboRhulumende beeNdawo hlangana kweSewula Afrika ne-Australia  -- i-Australia South Africa Local Governance Partnership ( i-ASALGP ) kunye ne-German Agency for Technical Cooperation ( i-GTZ) ekuphumeleliseni lencwajana etlhogeka kangaka. 




OKUNGAPHAKATHI 

Isingeniso 

Isigaba 1  Amagadango Wokuthoma  .
Igadango 1  Thola Umthetho Ofaneleko Nekomba Yakhona ..
Igadango 2  Zwisisa Indima Yomsebenzi YamaKomidi WamaWodi .
Igadango 3  Zwisisa Indima Yomsebenzi Yekhansela Lewodi  ..
Igadango 4  Zwisisa Indima Yomsebenzi Yekhansela Elikhethwe Ngokulandela Inani Labalandeli  ..
Igadango 5  Zwisisa Indima Yomsebenzi Yamalungu Wekomidi Yewodi . 
Igadango 6  Khetha Amalungu Wekomidi Yewodi .
Igadango 7  Ukuthwasiselwa Ukujayeza Abantu Umsebenzabo -  amakhansela wamawodi namalungu wekomidi ...
Igadango 8 Amalungiselelo Womhlangano Wokuthoma WeKomidi YeWodi  Iinyeleliso zekhansela lewodi ...
Igadango 9  Umhlangano Wokuthoma WeKomidi YeWodi 

Isigaba 2  Iinyeleliso Zokusiza Amakomidi Wamawodi Ukusebenza Ngepumelelo...

Igadango 10  Indima Yomsebenzi Kanobhala .
Igadango 11  Ukubanjwa Komhlangano ..
Igadango 12  Ukuba Ngusihlalo Womhlangano  Iinyeleliso Zokuba Ngusihlalo ..
Igadango 13  Iimfuneko Zokubika Kwamakomidi Wamawodi .
Igadango 14  Ukwakhiwa Kwephrofayili  Yewodi ..
Igadango 15  Ukutlanywa Kwehlelo Lekambiso Yomsebenzi Lomnyaka Woke Ekomidini Yewodi ...

Isigaba 3  -  Umasipaladi :  Indlela Angasekela Ngayo Amakomidi Wamawodi 


Igadango 16  Umasipaladi Uwasekela Ngani AmaKomidi WamaWodi ? 
Igadango 17  Yini IPlani YokuThuthukisa NgokuHlanganyela ? .
Igadango 18   Isabelo Seemali Somnyaka  
Igadango 19   Ihlelo Lokulawula Ukuphunyeleliswa Komsebenzi  .
Igadango 20  Abantu Ongathintana Nabo Kwamasipaladi  ..
Igadango 21  Amaphrojekthi Wakwamasipaladi Namagadango Wokusungula ..


Isigaba 4 -  Amathempleyithi Angakusiza ..

Amaminidi Womhlangangano  
Irejista Yabantu Abakhambele Umhlangano Wesifundakhetho Namkha Umhlangano Okhethekileko  
Ihlelo Lekambiso Lemisebenzi Kamasipaladi  ..
Ukwabiwa Kwemisebenzi Ngokwehlukana Kweenkhundla Zayo ..
Isaziso Somhlangano Wekomidi Yewodi ..
Iforomu Lokuphakamisa Amagama Wekhetho  Ukukhethwa Kwekomidi Yewodi ..
Irhelo Lamagama Wabantu Ekungathintwana Nabo Lamalungu Wekomidi Yewodi .
Imiphumela Yekhetho Yekomidi Yewodi 



ISINGENISO 

( Insert picture as on page 1 of the English text ) 

  Kufuze sisebenzisane ngendlela efanako ngezinto ezinengi eziqakathekileko, njengokwenza ngcono imisebenzi eyenzelwa umphakathi kunye nokuqinisa umrhulumende wendawo, sekubalwa namaKomidi wamaWodi. AmaKomidi la, amalungnwawo okubasebenzi abajayelekileko, enza umsebenzi oqakatheke khulu ekuqinisekiseni ukuthintana okufunekako hlangana kwabantu neenjamiso zethu zombuso. 

 Okuqakatheke khulu malungana nalokhu yifuneko yokobana senze isiqiniseko sokobana amaKomidi wamaWodi akarhulumende wendawo anande ahlangana enze umsebenzi asungulelwa wona.


ISIYELELISO ESILISIZO!	Incwajana le ipha iinyeleliso, imibono yokwenza izinto kunye nekomba yokuphatha nokulawula amakomidi wamawodi. Amakomidi azakwazi ukuba nelizwi ngconywana ekuathathweni kweenqunto zeKhansela amakomidi wamawodi nakasebenza kuhle. Ngenca yalokho-ke incwajana le izakugcina yandise ukuhlanganyela komphakathi eenquntweni ezithathwa maKhansela nabomasipaladi. Incwajana le yenzelelwe ukusiza amakhansela namalungu wamakomidi wamawodi ngamagadango ekufuze awathathe nakasebenza emakomidini wamawodawo. 




  Umongameli uThabo Mbeki, Ikulumakhe ekuvulweni komHlangano wesiThathu weKomidi ePhetheko ye-COSATU, Ekurhuleni, ngomhlaka 15  ku-Arhostosi, 2005. 

 Umongameli uThabo Mbeki, Ikulumakhe yesAbelo seeMali sakaMongameli, eKorweni yePalamende eKulu, e-Cape Town, ngomhlaka 23 kuJuni, 2004. 
Incwajana le inqophe ukukhuluma namakhansela namalungu wamakomidi wamwodi  kobanyana izobaniklela amagadango ekufuze awathathe nakasebenza emakomidini wawo wamawodi. 

Amakomidi wamawodi ayindlela ekarisa khulu yokuphumelelisa omunye weminqopho karhulumende wendawo osathuthukako ekukhulunywa ngaye emThethwenisisekelo ka-1996 weRiphabhligi yeSewula Afrika: 

( Insert the 1st picture as on page 2 of the English text. ) 

Ukukhuthaza ukungena nokuhlanganyela komphakathi neenhlangano zomphakathi eendabeni zaborhulumernde beendawo.
 
Incwajana le kufuze ifundwe ndawonye neendinya ezifaneleko zomthetho,  i-National Guidelines for the Establishment and Operation of Municipal Ward Committees, 2005 kunye ne-National Ward Committee Resource Book ( dplg ne-GTZ 2005 ). 



(Insert the 2nd picture as on page 2 of the English text )

ISIYELELISO:  Siza ukhumbule soke isikhathi ukuqalelela ubujamo bezinto bakamasipaladi wangekhenu nobewodi yangekhenu nawusebenzisa imibono neenyeleliso eziphethwe yincwajana le. 
Eminye yemibono ehlathululwa lapha kungenzeka kufuneke bona itjhugululwe laphaya nalaphaya kobanyana izokukhambelana nobujamo bezinto bakamasipaladi wangekhenu nobewodi yangekhenu. 





Amagadango Wokuthoma 

Isigaba 1 Thola Umthetho Ofaneleko Nekomba Yakhona

Nanti irhelo ozakuhlola ngalo leendinyana zomthetho eziqakatheke khulu ekuzakufanela bona uzizwisise kobanyana uzokwazi ukwazi bona yini ekufuze ukwenze njengelungu lekomidi yewodi. Imithetho le nekomba yakhona izakusiza ukuzwisisa izinto amakomidi wamawodi angazenza ukusiza umphakathi namakhansela wawo. 


Ukukusiza ukuthola bona ukuzwe kuhlo okade ukufunda, sebenzisa amabhokisana alandelako la ukufaka itshayo ebhokisaneni ngalinye njengoba ufunda enye nenye indinyana yomthetho enqophene nebhokisana ngalinye. 


??  UmThethosisekelo ka-1996 weRiphabhligi yeSewula Afrika -  iSahluko 7 iSekhtjheni 152  Iminqopho karhulumende wendawo. Lesisigatjana sizakuhlathululela ngeminqopho karhulumende wendawo. 

?	URhulumende weNdawo: UmThetho ka-1998 weenJamiso zakaMasipaladi  AmaSekhtjheni 73 ne 74. Lapha-ke uzakuthola imithetho nemithetjhwana ngokusungulwa kwamakomidi wamawodi.   
?	 URhulumende weNdawo: UmThetho ka-2000 weHlelo lakaMasipaladi. Lomthetho ukutjela ngeendlela zamathuba wokuhlanganyela komphakathi umphakathi ongazilindela kibomasipaladi. 
?	Ikomba ka-2005 yokuSunulwa nokuSebenza kwamaKomidi wamaWodi waboMasipaladi eliZweni lOke.  Ikomba le yenzelelwe ukukunikela imininingwana ngokujanyiswa nokuphathwa kwamakomidi wamawodi. 
?	Isivumelwana esiphasiswe nguMasipaladakho ukuvula ihlelo lamakomidi wamawodi. Yona-ke izaku izakutjho isibopho sakamasipaladi wangekhenu ehlelweni lamakomidi wamawodi. 
?	UmThethokambiso wokuHlanganyela komPhakathi kaMasipaladi wangekhenu ( nakube ukhona ). Umthethokambiso lo uzakusiza wena nomphakathi wangekhenu ukwazi bona nithintana njani nomasipladi wangekhenu ngeendaba eziqakathekileko ezikuthintako. 


 

ISIYELELISO ESILISIZO! 	I-Ofisi kaSpikha kuMasipaladi wangekhenu ingakusiza ngemitlolo yemithetho nekomba efaneleko. 
Uzakuthi ungathola umtlolo ngamunye wemithetho efaneleko, bese uyingezelela encwajaneni le.  


Igadango 2  Zwisisa Indima Yomsebenzi YamaKomidi WamaWodi


UmThetho ka-1998  waboRhulumende beeNdawo:	IiNjamiso zaboMasipaladi, uthi: 

 Umnqopho weKomidi yeWodi kuphakamisa nokukhuthaza ihlelo lokuhlanganyela ngedemokhrasi kurhulumende wendawo. 

( Insert picture as on page 5 of the English text ). 

AmaKomidi wamaWodi ayindlela ongayisebenzisela ukuba neizwi/ukuzwakalisa ilizwi lakho ekuthathweni kweenqunto zakwarhulumende. 

Ngobulula, amakomidi wamawodi enziwe ngamalungu ahethiweko wewodi ethileko uku: 

1.	veza iindaba ezihluphako ngewodi yalapho ekhanseleni yewodi. 
2.	Zwakalisa ilizwi lakho ekuthathweni kweenqunto, ekuhleleni kunye nemahlelweni aragwa yikhansela namkha ngumasipaladi, ezinegalelo ( ezinelitho ezilenzako ) ewodini. 

Ikhansela yewodi ingusihlalo wekomidi yewodi, ngalokho-ke ikhansela yewodi ililungu eliqakatheke mbala ekomidini. Ikhansela ekhethwe ngokwabalandeli ebajameleko ithunywa yikhansela ukwenza imisebenzi ethileko ekusekeleni ikhansela yewodi ewodini. 



AmaKomidi WamaWodi 

?	andisa ukuhlanganyela kwezakhamuzi ekuthathweni kweenqunto zakwamasipaladi, njengoba phela ayindlela enqophileko nengakavami ehlanganisa izakhamuzi nekhansela;
?	ajamele iwodi yendawo kanti anjalo nje akanahlangothi lepolitiki atjhigamele kilo;
?	kufuze abe khona eendabeni ezinjengezeHlelo eliHlanganyelweko lokuTlama nokuThuthukisa, eendabeni zokulawulwa kwendlela umasipaladi asebenza ngayo, isabelo seemali somnyaka, amaphrojekhthi wekhansela kunye nemisebenzi imisebenzi eqakathekileko namahlelo njengoba koke lokhu kunegalelo phezu kwabantu bendawo nje. 
?	angakhomba abe athome amahlelo wokwenza ngcono ipilo yabantu ewodini ayiphetheko;
?	angasekela ikhansela ekurarululweni kwemiraro ekubhalelwana ngayo, asize ngokunikela ilwazi leendlela umasipaladi asebenza ngazo; 
?	angabeka ilihlo aqale bona umasipaladi usebenza kuhle kangangani, abe aveze neendaba ezifuna itjhejo ewodini eyendawo leyo; 
?	angasiza ngamajima wokuphandlulula umphakathi, njengamajima aphathelene neenzibi nokuthuthwa kwazo, namanzi, namahlelo wokukhanjiswa kweensila zezindlwana zokuphumela/zamathoyilethe, nokubhadalwa kweemali ezibhadaliswa ngumasipaladi, njengoba phela amalungu wamakomidi awazi umphakathi wangekhabo neendingo zawo.   









 Igadango 3  Zwisisa Indima Yomsebenzi Yekhansela Lewodi  

Khumbula bona ikhansela lewodi kufuze bona lilinganise lokho okulindelwe yiwodi yalo nalokho okulindelwe siqhema salo sepolitiki. Lokhu-ke kwenza umsebenzi wekhansela ube budisi. Kuqakathekile bona ukulimuke ukuzwisise lokhu, uwazi kuhle nomsebenzi wekhansela lewodi, kobanyana uzokwazi ukuthola eyona ndlela ehle khulu yokuzwakalisa ilizwi lakho ekomidini. Nakube umsebenzi wekhansela lewodi ukhanya kuhle, uzakughona ukubalekela ukuphalisana nekhanselelo ngokunganasidingo, ube ukghone nokubalekela ukurarana nokungezwani okunganamsebenzi. 


Ikhansela Yewodi 

?	linguSihlalo wekomidi yewodi;
?	lithwele umsebenzi wokubiza umhlangano wesifundakhetho ukukhetha amalungu wekomidi yewodi;
?	lithwele umsebenzi wokubiza imihlangano yekomidi yewodi;
?	lithwele umsebenzi wokuqalelela bona irherho lemihlangano liyalungiswa, sekubalwa : imihlangano yamakomidi wewodi, imihlangano yeemfundakhetho kunye nemihlangano ekhethekileko;
?	lisebenzisana nekomidi yewodi ukuqinisekisa bona kunerherho lemisebenzi elungiselelwe futhi ekufuze yenziwe umnyaka woke;
?	lithwele umsebenzi wokuqinisekisa bona ikomidi yewodi yenza lokho okulindelwe ngumasipaladi ngekambiso yokuzibika;
?	lithwele umsebenzi lokusiza abenemiraro neenlilo ewodini;
?	lithwele umsebenzi wokulamula nokudlulisela imiraro engakararululwa kumasipaladi;
?	kufuze lihlanganyele ngokkupheleleko kiyo yoke imisebenzi yomphakathi la ikomidi yewodi inesandla khona;
?	lithwele umsebenzi wokudlulisela amarherho wemisebenzi nawemihlangano ekhanseleni eliphethe umsebenzi wezokwazisa nokuthintana. 





Igadango 4 :  Zwisisa Indima Yomsebenzi Yekhansela Elikhethwe Ngokulandela Inani Labalandeli  

IKhansela lezokwAzisa nokuThintana linikelwa iwodi lisekele nekhansela lewodi eendabeni eziphathelene newodi namkha eziphathelene nekomidi yewodi. IKhansela lezokwAzisa nokuThintana lingasebenza ngemiraro nangeenlilo zabantu, ngokubambisana nekhansela yewodi. 


IKhansela lezokwAzisa nokuThintana 

?	Kufuze likhambele imihlangano yekomidi yewodi, imihlangano yeemfundakhetho kunye nemihlangano ekhethekileko;
?	Lingasiza ekurarululweni kwemibango nekudlulisweni kwamacala;
?	Lingasiza ekuphumeleliseni amaphrojekhthi;
?	Lisekela ikhansela lewodi, ngaphandle kokungena endaweni yekhansela lewodi. 
  

?  Imibuzo Evamise Ukubuzwa 

Umbuzo : IKhansela lewodi lingalithuma na iKhansela lezokwAzisa nokuThintana kobanyana libe nguSihlalo nakube iKhansela leWodi alikho? 

Ipendulo :  Iye  iKhansela leWodi lingatlolela  iKhansela lezokwAzisa nokuThintana incwadi lilibawe ngayo kobanyana libe nguSihlalo womhlangano nakube ikhansela lewodi aliphumeleli ukuba khona emhlanganweni loyo. UmThetho olawula iindaba zaborhulumende beendawo awunaso isibonelelo sokuba khona kweSekela lakSihlalo.   



Igadango 5 :  Zwisisa Indima Yomsebenzi Yamalungu Wekomidi Yewodi 


Amalungu weKomidi yeWodi akhethwa yiwodi yawo ukujamela imibono yabantu. Enza umsebenzi oqakatheke khulu emphakathini. 


Indima Yomsebenzi Yamalungu WeKomidi 

?	Kubonisa ikhansela lewodi ekutholeni iindingo nemiraro yewodi, kunye nokubikela umkhandlu kamasipaladi ngalokhu;
?	kuhlanganyela ngokuba nelitho olenzako ekomidini yewodi ube uvume nemisebenzi esibopho enjengoyekulawula umsebenzi wesikhundla esithileko namkha yalokho okurhulutjhelweko; 
?	kulekelela ikhansela lewodi ukutjela umphakathi ngamalungelwawo neemfanelo zawo njengesiqhema kunye nokukhuthaza umphakathi kobana ukhulume ngalizwi linye;  
?	kulekelela ikhansela lewodi ngeenghonghoyilo neenlilo zomphakathi;
?	kukwenza imisebenzi yeemphathimandla ekomidini, isibonelo: ukuba ngunobhala;
?	kutjengisa ikghono loburholi ngokusungula amaphrojekhthi azakwenza ipilo yabantu ibe ngcono ewodini;
?	kuphuma ijima lokuhlola ubunjalo nobujamo bewodi, kobanyana ikomidi izokwazi ngcono ngewodi leyo ( Qalaa iGadango 13 ) 
?	kulekelela ikhansela lewodi ukukhulumisana nabantu abanelizwi eendabeni ezithileko, nokusebenzisana nabahlanganyeli emphakathini kobanyana kuzokusizakala umsebenzi wekomidi yewodi. 
?	kuhlanganyela nabanengi kezomphakathi, isibonelo: imingcwabo neminyanya yezamasiko. Lokhu kuqakatheke khulu ngoba phela kutjengisa uyazitjheja iindaba zomphakathi, begodu uyazazi nokuzazi. 





?  Imibuzo Evamise Ukubuzwa:  

Umbuzo  : Likhona na ihlelo lokuthwasisa amalungu wekomidi yewodi namakhansela? 

Ipendulo : Iye. Umasipaladi wangekhenu kufuze bona avule ihlelo lokuthwasisa woke amalungu wekomidi yewodi, abe alekelele ngokuhlelela ihlelo lokuthwasiswelo, ekungabalwa hlangana nalo nekghonofundwa lobunobhala, ukutlolwa kwemibiko, ukulanyulwa kwemibango, uburholi, indlela umasipaladi asebenza ngayo kunye nokwabiwa kweemali. 

Umbuzo :  AmaKomidi wamaWodi alawulwa ziinqhema zepolitiki na? 
Ipendulo : Awa. AmaKomidi wamaWodi azijamele, akalawulwa ziinqhema zepolitiki. Lokho-ke kumthetho. AmaKomidi wamawodi enzelelwe ukujamela umphakathi wangekhenu ngokuphelela kwawo, hayi isiqhema sepolitiki sinye. 
Umbuzo : Iinqunto ezithathwa maKomidi wamaWodi zisibopho na phezu komKhandlu kaMasipaladi? 
Ipendulo : Awa. Iinqunto ezithathwa maKomidi wamaWodi azinasibopho phezu komkhandlu kamasipaladi nomasipaladi ngokwakhe, ngokomthetho. Nokho-ke, ngenca yokuzibophelela phezu kwemisebenzi yokuhlanganyela nomphakathi, imibono yamaKomidi wamaWodi izakutjhejwa kuhle. 
Umbuzo :  Amalungu wamaKomidi wamaWodi ayabhadalwa na ngomsebenzi awenzako lo? 
Ipendulo : Awa. Akunamrholo, kodwa nokho ikhona imali amalungu wekomidi aliliswa ngayo ngeendleko ezithileko angene kizo nakenza umsebenzi wekomidi, njengeendleko zokukhamba neendleko zokudla. 
Umbuzo : AmaKomidi wamaWodi angavela tjhinge poro kwamasipaladi ayise iinlilo na ? 
Ipendulo: Awa. Imiraro evezwa makomidi kufuze bona idlule ekhanseleni lewodi, lona-ke elizayidlulisela e-Ofisini kaSpikha. 
Umbuzo : Kwenzekani-ke nakufumaniseka bona ikhansela lewodi alikudluliseli e-ofisini kaSpikha lokho ekufuze ikomidi yewodi efuna bona kwaziwe nguSpikha? 
Ipendulo :  Nakwenzeka njalo ikomidi yewodi ingaqunta ukukhulumisana yona mathupha ne-ofisi likaSpikhaa ngokutlhogakala kwesekelo ekhanseleni lewodi. USpikha kuzakuba nguye-ke ozakukhulumisana nekhansela lewodi ngalokhu abe enze neqiniso lokobana ikhansela lewodi liwazi kuhle umsebenzi ekufuze bona liwenze ukwenza bona uSpikha azokuhlala asazi koke ekufuze akwazi abe akwazi nokuziphendulela ekomidini yewodi. 
Umbuzo : AmaKomidi wamaWodi ngiwo kwaphela na ayindlela umphakathi ongaba nelizwi ngawo eenquntweni zomkhandlu kamasipaladi ?
Ipendulo : Awa. Azakuba khona namanye amathuba, njengamathuba wokulalelwa kweendaba ezithileko mphakathi woke, njengesabelo seemali somnyaka nje.      Amakomidi wamawodi kufuze bona enze iqiniso lokobana izakhamuzi zamawodawo nazo ziyazi ngamathuba la. 
Umbuzo : Amakomidi wamawodi angangena na eendabeni ezifana nokusebenza ngemiraro neenlilo, namkha imibango emphakathini? 
Ipendulo:  Iye. Amakomidi wamawodi angenza umsebenzi oqakatheke khulu ekulekeleleni ikhansela lewodi ukurarulula imiraro, namkha ukuphendula imibuzo ethileko, njengoba phela amalungu wamakomidi wamaewodi avame ukuba nelwazi elidephileko leendaba ezirareneko zomphakathi. 





Igadango 6 :   Khetha Amalungu Wekomidi Yewodi 


I-Ofisi lakaSpikha kunye nekhansela lewodi benza umsebenzi oqakatheke khulu kilokhu. Kumsebenzi osibopho wekhansela lewodi ukutjhbiza umhlangano wokukhetha amalungu wekomidi yewodi. Umhlangano lo ubizwa ngokuthi  mhlangnano wesifundakhetho. I-Ofisi kaSpikha ngiyo ezakuphatha ilawule ikhetho, ukwenzelela bona likhamba ngendlela ehle netjhaphulukileko. 
Amakomidi wamawodi angaba namalungu angafika etjhumini (10). Nasi indlela yokuhlola izinto ekufuze zenziwe nakulungniselelwa ikhetho lamalungu wekomidi yewodi. 


( Insert picture as on page 10 of the English text ) 

ISIYELELISO : Ngaphambi kokubiza umhlangano wokukhetha amalungu wekomidi, sibawa bona ufunde imitlolo emibili nasi elandelako: Government : Municipal Structures Act, 1998 kunye ne-National Guidelines on Ward Committees, 2005, njengoba yomibili imitlolo le inokunengi ekutjhoko nje ngekambiso yekhetho. Umtlolo i-National Ward Committee Resource  ( dplg ne GTZ 2005 ) nawo uzakusiza ngeendlela onngazilandela ukubamba ikhetho namkha ukwenyula amalungu angakhethwa.  


( Insert illustration as on page 11 of the English text ) 

Labeling of the illustration -  top to bottom : 

?	Umhlangano wesifundakhetho 
?	Ideyithi : 
?	Isikhathi .
?	Indawo ..
?	Ikammbiso yekhetho 
?	Ibhokisi lokuvouwuda 



IKhansela LeWodi Kufuze Bona : 

?	Lisebenzisane ne-ofisi kaSpikha ukubeka ilanga ekungabanjwa ngalo umhlangano wokukhetha amalungu wekomidi yewodi;
?	libeke ideyithi, isikhathi nendawo yomhlangano wesifundakhetho;
?	lenze iqiniso lokobana amalungu womphakathi ayakghona ukuyokufika lapho kuyokubanjelwa khona umhlangano, isibonelo: kungahle kube nefuneko yokobana kukhutjhwe izinto zokukhamba ezizakukhambisa abantu abathileko. Nakungasinjalo, ikhansela alikhethe indawo la abanengi bazakukghona khona ukufika lula, eseduze. Ikhansela alicabangele nabantu abagulako namkha abaqhwalileko; indawo ekuyokubanjelwa kiyo umhlangano yindawo boke abazakukghona ukufika kiyo na? 
?	lenze iqiniso lokobana iinhlalo ( iintulo ) zikhona lapho kuyokubanjelwa khona umhlangano, ezizakuhlalisa khulu khulu abantu abadala. 
?	lazise woke umuntu ( kutjho ukuthi iimfundakhetho ), ideyithi, isikhathi, indawo kunye nomnqopho womhlangano: cabanga ukufaka iincwajana zezaziso emalayibhrari, emaklinigi neenkolweni zangekhenu, ufake nesaziso ephephandabeni langekhenu, usebenzise nemirhatjho yomphakathi wangekhenu ukwenza iimemezelo. I-Ofisi kaSpikha kufuze bona izibhadalele iindleko zokukhangisa. 
?	lenze iqiniso lokobana liyayazi, liyilimuka kuhle ikambiso yekhetho esetjenziswa ngumasipaladi ekhethweni. I-Ofisi kaSpikha ngiyo ezakuraga iphathe ikhetho, kodwa ikhansela yewodi namalungu wekomidi nabo kufuze bona bayijayele ikambiso le. 
?	Lithole utoligi, nakube kuyafuneka lokho.  




Manjesi-ke sekulithuba le-Ofisi kaSpikha, lona elizakwenza lokhu okulandelako: 

?	Lenze iqiniso lokobana kunerejista la kutlolwa khona abantu abafikileko emhlanganweni wesifundakhetho, libe lenze neqiniso lokobana irejista leyo iyatlikitlwa, kobanyana ihlelo lekhetho lizokuhlolwa bona likhambe ngendlela na;
?	lihlathulule umseenzi ofuze ukwenziwa kunye nemisebenzi esibopho yamakomodi wamawodi kunye namalungwawo emhlanganweni;
?	lihlathululele abasemhlanganweni ikambiso yekhetho. UmThetho  uvumela ukukhetha ngokwendawo nangokweengaba nakukhethwa amalungu wekomidi, lokhu-ke kutjho ukuthi amalungu kufuze bona ajamele isiqhema esithileko sabantu, njengabantu abatjha nje, namkha ajamele ikoro yezamaphilo.  Ikomidi kufuze bona  ibe nama-50% wamalungu abomma, ubuncani bakhona. ( Omunye nomunye umasipaladi uzazitlamela wakhe umthethokambiso, ngokulandela indlela azikhethele ukuyilandela);
?	libawe bona kuphakanyiswe amabizo wabantu abangakhethelwa ukuba malungu wekomidi, libawe nokobana kube nabazakusekela amabizo aphakanyisiweko lawo; 
?	libale amavowudi, limemezele nemiphumela; 
?	lenze iqiniso lokobana labo amabizwabo aphakanyisiweko nabasekeli babo batlikitla amaforomu afaneleko;
?	lenze iqiniso lokobana amalungu wekomidi yewodi akhethiweko aywazi umsebenzi ekufuze awenze, ayazazi neembopho zawo, abe atlikitle namaforomu afaneleko. 




ISIYELELISO ESILISIZO !       Isiyeleliso esilisizo ekhanseleni lewodi kukuthi  alibize umhlangano wekomidi yewodi esandukukhethwa ngaphambi kobana amalungu aphadlhalale emhlanganwe wesifundakhetho. Kuhlala kuyinto ebudisi ukubiza umhlangano nabantu abanengi, khulu khulu nakube kufuze uthintane nabo boke ngamunye ngamunye. Kubayini-ke ungathathi ithubeli, njengoba basahlangene boke ndawonye nje ukwenza amalungiselelo womhlangano olandelako? 





?  Imibuzo Evamise Ukubuzwa:

Umbuzo : Ikhona na ikambiso ekufuze ilandelwe nakuvalwa iinkhundla ezikhona ekomidini yewodi ? 
Ipendulo : Iye. Ikambiso yakhona iyahlukahluka, iye ngomhlobo wesikhundla esikhona. Lokhu kuhlathululwa yi-National Guidelines on Ward Committees, 2005 namkha i-Local Government:Municipal Structuress Act, 1998. 
Umbuzo : Bukhona na ubujamo bezinto ilungu lekomidi yewodi elingasuswa ngalo emsebenzini eliwenzako? 
Ipendulo : Iye. Nakube ilungu lilovee imihlangano emithathu  ( 3 ) ngokulandelana ngaphandle wkemvumo, namkha nakube lilove imihlangano emithandathu ( 6 )  ngokulandelana ngemvumo, lingasuswa esikhundleni sokuba lilungu lekomidi. 
Umbuzo : Kwenzekani nakube ilungu lekomidi lithuthela kenye iwodi? 
Ipendulo : Ilungelwo kuzakufuneka bona lithokoze, ngoba phela kufuze bona libe mvowudi ewodini leyo nalizakukghona ukuba lilungu lekomidid yewodi leyo. 


Igadango 7 :  Ukuthwasiselwa Ukujayeza Abantu Umsebenzabo -  amakhansela

Emveni kobana woke amalungu wekomidi yewodi selakhethiwe, kufuze bona ayokuthwasiselwa ujkujayezwa umsebenzawo. NjengoSihlalo weKomidi, iKhansela leWodi nalo kufuze bona liye ekuthwaseni. Thintana ne-Ofisi kaSpikha wangekhenu ukuthola bona lizakwenziwa nini ithwasiso lamalungu wekomidi. 


Nakhu ozakufunda ekuthwasiselweni umsebenzakho njengelungu lekomidi :

?	uzakufunda ngomthetho ophathelene namakomidi wamawodi. Nakube awuwazi umthetho lo, ungagcina wenze iiznto eziphambene nomthetho.
?	Uzakufunda nangemithetho nemilayo ejamileko engeqakathekileko, ezakusiza wazi ngcono ngemisebenzi yamakomidi wamawodi.
?	Uzakufunda nangokuthi umkhandlu kamasipaladi usebenza njani. 
?	Uzakufunda nangokuthi ubanjwa njani umhlangano; lokhu-ke kuqakathekile ngoba ngikho okukwenza ukghone ukuba nelizwi elifaneleko emhlanganweni.
?	Uzakufunda nangesiko lokuziphatha lamalungu wekomidini yewodi, lona elizakusiza ukukutjengisa indlela yokuziphatha njengnelungu lekomidi yewodi. 
?	Uzakufunda nangamandla nemisebenzi yamakomidi wamwodi. Lokhu-ke kuqakathekile ekukusizeni bona wazi kuhle bona uyini umsebenzakho njengelungu lekomidi.
?	Uzakubuye godu uthole nethuba lokwazana namanye amalungu kobanyana nizokuthoma ukwakhisana isiqhema esizakusebenzisana ngokuzwana. 



Igadango 8  : Amalungiselelo Womhlangano Wokuthoma WeKomidi YeWodi  Iinyeleliso zekhansela lewodi 

Nanti irhelo lokuhlola elenzelelwe ukusiza ikhansela lewodi, elingusihlalo wekomidi yewodi, ukulungiselela umhlangano wokuthoma. Sele ikomidi ihlangene yabe yakhetha noNobhala. Unobhala lo uzakusiza ikhansela ngomsebenzi wokuba ngusihlalo. Nakube ikhansela lewodi lizihlele kuhle iindaba zalo zokuba ngusihlalo, kuzakuba lula ukuthuma amanye amalungu wekomidi bona alibambele, ngaleyindlela-ke nomhlangano woke uzakukhamba kuhle, lula. 







Ikhansela lewodi lingasebenza ngerherho lokuhlola nanti ukwenza iqiniso lokobana umhlangano wokuthoma ulungiselelwe kuhle : 

?	Uyitholile na, wabe wayibekisa indawo la kuzakuphele kubanjelwe khona imihlangano yekomidi? Khumbula bona indawo yemihlangano yekomidi kufuze yindawo yomphakathi, hayi indawo yangeqadi, njengendlu namkha umuzi womuntu. Lokhu-ke kumbandela obekwe mThetho. 
?	Ulilungisile na irherho lemihlangano yoke ezakubanjwa umnyaka woke, ekulirherho lemihlangano elitjho amalanga, iinkhathi neendawo imihlangano ezakubanjelwa kizo? Lokhu-ke kufuze bona kubale nemihlangano yamakomidi nemihlangano yeemfundakhetho; irhelo elinje-ke liyasiza ngoba lenza amalungu wekomidi yewodi akghone azilungiselele, azihlukanisele isikhathi kusese nesikhathi ukuthi isikhawo sawo ayosisebenzisa njani emnyakeni ozako. 
?	Uyitholile na imininingwana yelwazi e-Ofisini kaSpiukha. Imininingwana yelwazi le kufuze bona ifake hlangana nmomthetho, nekomba kunye nemibandela yokuzibika, namathempleyithi afaneleko, anjengerejista ekutlolwa kiyo abantu abaphumeleleko ukuba khona emhlanganweni. 
?	Sewuyilungisile na I-ajenda yomhlangano ozako? ( Qala amagadango 10 no-11 ubone imisebenzi kanobhala kunye neenyelelisozokuthi umhlangano ubanjwa njani. Ithempleyithi ye-ajenda isesigabeni 4 ). 
?	Sewuyitlolile na imisebenzi ekufuze yenziwe lilungu ngalinye ( namkha amakoro akhethekileko womsebenzi ekufuze abe khona ) kobanyana niyokukhulumisana ngawo ekomidini yewodi? 
?	Sewuyicabangile ideyithi yomhlangano la nizakubonisana benitlame khona irherho lemisebenzi ? ( Qala igadango 14 ubone bona ihlelo lemisebenzi lomnyaka woke lenziwa njani ).  






?  Imibuzo Evamise Ukubuzwa:

Umbuzo : Mihlobobani yemihlangano amakomidi wamwodi ekuzakufanela bona ayibize namkha ayibambe ? 
Ipendulo : Mithathu imihlobo yemihlangano amakomidi wamawodi ekuzakulindeleka bona ayibize. Imihlangano le izakuhlelwa ngesivumelwano sekhansela lewodi. 

1.	Imihlangano Yekomidi Yewodi -  le mihlangano evamileko yamalungu wekomidi yewodi. Imihlangano le kufuze bona inande ibanjwa, kobanyana amalungu wekomidi azokwazi ukuhlela imisebenzawo kuhle. Ubuncani bakhona kufuze bona ibe mithandathu ( 6 ) imihlangano le ngomnyaka. Nanyana kunjalo, kodwa kungaba khulu nokho nange imihlangano enje ingabanjwa kanengi ukudlula amahlandla amathandathu ( 6 ) ngomnyaka, ngoba lokho kuazakunikela amakomidi wamwodi amathuba angcono wokuqalisisa imisebenzi yawo ngokwahlukahlukana kwayo. Lokhu kungenziwa ngokuthi kunande kubanjwa umhlangano qho ngenyanga. 
2.	Imihlangano Yeemfundakhetho  Le mihlangana ehlangana kwekhansela lewodi neemfundakhetho, ngamanye amagama mhlangano ohlangana kwekhansela lewodi nezakhamuzi zendawo. Imihlangano le izakusiza ikhansela lewodi nekomidi yewodi bazazi kuhle iintlhogeko zomphakathi. Iinkhathi zemihlangano yeemfundakhetho kufuze bona zibekwe kusese nesikhathi njengengcenye yerherho lemihlangano lomnyaka woke. Lawa-ke mathuba wokumema iimphathimandla zakwamasipaladi namkha abarholi bezepolitiki kobanyana bazokukhuluma neemfundakhetho ngeendaba zomphakathi, namkha bazise izakhamuzi ngeendlela umasipaladi asebenza ngazo. 
3.	Imihlangano Ekhethekileko  le-ke mihlangano engabizwa nakufunekako nje kwaphela; isibonelo: nakube kunendaba eqakathekileko erara umphakathi, amalungu womphakathi afuna bona ikhulunywe nekhansela anomasipaladi.  




Igadango 9 : Umhlangano Wokuthoma WeKomidi YeWodi 


Ziimbadlwana izinto ekufuze bona zenzeke emhlanganweni wokuthoma wekomidi yewodi : 

?	Kukhethelwa kwamalungu eenkhundleni  kufuze bona ube nonobhala, kanti ungazikhethela ukuthi uyafuna na ukuba nomphathiimali ( Qala igadango 10 ubone umsebenzi kanobhala ).
?	Amalungu wekomidi awazazise abe acocisane ngalokho afuna ukukuzuza njengamalungu wekomidi yewodi. 
?	Bawa unobhala bona atlame irhelo lamabizo wamalungu wekomidi bese unikela elinye nelinye ilungu umtlolo onamabizo lawo.
?	Bonisanani benivumelane ngemithetho yzokuziphatha emhlanganweni; hlangana nalokho enizakukhulumisana ngakho ninesiqhema ngalokhu, khulumisanani nangesidingno seendaba ezizakuthathwa njengeendaba eziyintumba. Kesinye isikhathi iindaba eziyindapikiswana kuzakukhulunyiswana ngazo emakomidini wamwodi. Woke amalungu kufuze bona abonisane abe avumelane ngnokuthi iindabezi azifikisa njani ezakhamuzini. Akusisikhathi soke la kusiza khona ukutjela woke umuntu yoke into.
?	Bonisanani ngerherho lemihlangano lomnyaka nibone bona angeze navumelana na ngokuthi ngimuphi umhlangano ozakubanjwa nini.
?	Biza umhlangano la uzakutlama khona ihlelo lokusebenza lomnyaka woke . Lokhu-ke kungaba mhlangano okhethekileko wekomidi namkha kube mhlangano olandelako ovamileko wekomidi. 
?	Hlukanisa imisebenzi ngamakoro ngamakoro;  isibonelo, ikoro yemisebenzi yezindlu, yezamaphilo, yezehlalakuhle, yezokuthuthukiswa komphakathi njll. koro lapha itjho umsebenzi onikelwa umuntu ngamunye, kobana kube nguye ozakubika ngayo, ayazi, azokwazi nokubikela nabanye ngayo nokwenzeka kiyo. 





????????????????????????????????????






( Insert iluustration as on page 18 of the English text ) 

Labels on documents in front of meeting participants as on page 18 : 

For the Chairperson: USihlalo &  i-ajenda
For the chairperson : Unobhala & amaminithi 
For other members :  I-ajenda 
For additional documents on the table :   Isabelo seemali
                                                                          Imitlolo 
                                                                               Imisebenzi 




???????????????????????????????????????????

















Isigaba 2  Iinyeleliso Zokusiza Amakomidi Wamawodi Ukusebenza Ngepumelelo


Igadango 10  Indima Yomsebenzi Kanobhala 



Unobhala weKomidi yeWodi uthwele imisebenzi elandelako nasi : 

?	Ukusiza ukulingisa i-ajenda  unobhala kufuze abawe amalungu wekomidi yewodi amaphuzu angafakwa e-ajendeni kuyokukhulunyiswana emihlanganweni;
?	Ukubonisana nosihlalo nge-ajenda kobanyana bazokuvumelana ngokuthi yini okuyokukhulunyiswana ngakho ngaphambi kobana i-ajenda ithunyelwe kamanye amalungu. Khumbula, uSihlalo wekomidi ulikhansela lewodi, ngalokho-ke nguye onegama lokugcina ngokumumethwe yi-ajenda;
?	Sele ia-jenda kuvunyelwenwe ngayo, kufuze unobhala ayinikele amalungu wekomidi yewodi ngaphambi komhlangano;
?	Ukuthatha amaminithi kiyo yoke imihlangano ebizwe ngusihlalo nekomidi yewodi.  Amaninithi atjho irekhodi elitloliweko lalokho ekukhulunyiswenwe ngakho emhlanganweni; amamninithi kufuze bona ngokuvamileko aveze nokuthi kube nekulumiswana namkha ukucocisana ngelinye nelinye iphuzu, aveze neenqunto ezithethwe yikomidi, aveze godu nokuthi magadango maphi azokuthathwa ukuphumelelisa iinqunto ezithethweko. 
?	Kufuze aqinisekise bona amaminithi asabaliswa kuhle aye kiwo woke amalungu, afayilwe abulungwe endaweni ephephileko. Khumbula, amaminithi alirekhodi elisemthethweni lomhlangano, ngalokho-ke kuqakatheke khulu ukuthi abulungwe endaweni ephephileko. Abantu bavamisile ukuthi ngemva kwesikhathi babuyele emaminithini wemihlangano bayokuhlola iinqunto ezathathwako ngeendaba ezithileko. 




ISIYELELISO ESILISIZO!    

Nikela unobhala ngelwazi eliphuma encwajaneni le ngendima yomsebenzi kanobhala, ukuthi umhlangano ubanjwa njani, kunye nekhophi yethempleyithi ye-ajenda. 


Igadango 11 :  Ukubanjwa Komhlangano 


?	Bikela amalungu ngesikhathi somhlangano kusese nesikhathi. Njengoba kutjhiwo ngehlapha, ngunobhala ekufuze bona enze lokhu. 
?	Lungisa I-ajenda ngaphambi komhlangano. Lo-ke msebenzi kaSihlalo noNobhala. ( Qala iGadango 10 ngomsebenzi kaNobhala ). 
?	Nikela amalungu wekomidi i-ajenda yomhlangano ngaphambi komhlangano kobanyana bazokwazi bona umhlangano umalungana nani, ngaleyindlela-ke bakwazi ukuzilungiselela lokho ekuyokukhulunywa ngakho. Kesinye isikhathi kuzakufuneka bona kube nombiko okhethekileko ngekoro ethileko yomsebenzi, ngalokho-ke umphathi wekoro leyo nakaziko uzakwazi ukubonisana nomphakathi ngendaba leyo abe akwazi nokubikela ikomidi ngokwefanelo. 
?	Usihlalo uzakuvula umhlangano, alandele I-ajenda nngokulandelana kwamphuzu wayo.
?	Tlola phasi amabizo walabo abakhona emhlanganweni.
?	Tlola phasi iinxanxabezo ezivela kilabo abangakaphumeleli ukuza emhlanganweni. ( Amalungu wekomidi kufuze ngaso soke isikhathi abikele omunye osekomidini nakube akaphumeleli ukuba khona emhlanganweni. Lokhu-ke ngilokhu okubizwa ngokuthi kunxanxabeza.) 
?	Funda amaminithi  uqale bona nangambala atjho lokho ekwakhulunywa mhlazana womhlangano wokugcina. Woke umuntu kufuze avume ukuthi amaminithi womhlangano wokugcina angilokho okwakhulunywa ngakho kiwo, ngoba phela amaminithi alirekkhodi lomthetho lemihlangano.
?	Iindaba ezivuka emaminithini wokugcina  lokhu-ke kuphathelene neendaba zomhlangano wokugcina ekwakufuze bona amalungu wekomidi abike ngazo. Ngokuvamileko kulula ukubona iindaba ezivuka emaminithini wokugcina ngokuqala amagadango abantu ekwakufuze bona bawathathe. 
?	Imitlolo  lokhu-ke kutjho iincwadi ezitlolelwe ikomidi namkha iincwadi ezithunyelwe yikomidi. Enye nenye incwadi kufuze bona ikomidi iyitjheje, ngoba phela iincwadezi zithunyelwa ezakhamuzini egameni layo ikomidi. 
?	Amanye amaphuzu e-ajendeni, isibonelo : I-IDP, isabelo seemali sakewamasipaladi, ukuhlola ukuthi umasipaladi usebenza kuhle kangangani kunye namaphrojekhthi wezokuthuthukiswa komnotho. Elinye ilungu lekomidi kufuze bona livule ikulumo libe liyidose phambili. Umbiko ungafaka hlangana nesingeniso ngendaba ethileko ( ukuthi yini indaba leyo, wena ungena njani kiyo, kubayini usendabeni leyo ) bese-ke nokuthi ligadango bani esekhe lathathwa nokuthi yini ekusafuze kwenziwe. 







( Insert an illustration as on page 22 of the English text ). 

Khumbula bona kuqakatheke kiwo woke amalungu wekomidi ukuzwakalisa imibonwawo emihlanganweni. Usihlalo akukafaneli akhonye umhlangano, abe siqedamlozi. Umsebenzi kaSihlalo eqinisweni kuhomeza abonise amalungu indlela ekufuze ilandelwe ngokulandela I-ajenda, kobanyana ikomidi izokwazi ukuphumelela ukuzuza lokho ekunqophileko. Usihlalo unjengokondayi wekhwaya, hayi njengomvumi ovuma yedwa. 



Ngemva kokukhulumisana, uSihlalo kufuze bona enze iqiniso lokobana kuba nesiqunto ekuvunyelwana ngaso, begodu la kufuneka khona, kube nomuntu onikelwa umsebenzi wokwenza okuthileko egameni lekomidi ngalokho okuvunyelwenwe ngakho. 


Igadango 12  Ukuba Ngusihlalo Womhlangano  Iinyeleliso Zokuba Ngusihlalo 


?	Linga ukuthi ungakhulumeli futhi wena ngokwakho be siqedamlozi; lalela ukuthi abanye bathini, bese uyahomeza wenze iqiniso lokuthi umhlangano awuphambuki e-ajendeni;
?	Tlola phasi amaphuzu aqakathekileko enziwe ngesikhathi kukhulunyiswana;
?	Rhunyeza amaphuzu aqakathekileko ekupheleni kwelinye nelinye iphuzu le-ajenda;
?	 Lawula umhlangano ukhambe ngokwefanelo  lokhu-ke kutjho ukuthi kufuze bona wenze iqiniso lokuthi iinkhulumi ziyahlonitjhwa, abantu abatlitlitheki bebanande bahlebahleba bodwa ukube basemhlanganweni. 
?	Landela isilinganiso sesikhathi esibekelwe iphuzu ngephuzu elise-ajendeni;
?	Linga ukuqeda umhlangano ngesikhathi esibekiweko.


Igadango 13  Iimfuneko Zokubika Kwamakomidi Wamawodi 

Kuzakufuneka bona uthintane ne-Ofisi kaSpikha kaMasipaladi wangekhenu ukuthola iimfuneko zokubika, skeubalwa nesikhathi sokugcina esibekelwe ukufika kwemibiko e-ofisini. Lokhu-ke kuvamise ukuthi kubekwe ukuthi imibiko iphelele qho ngenyanga, mhlamunye ngeLesihlanu wokugcina wenyanga. 

I-Ofisi kaSpikha ingaba nesibonelo sendlela yokubika. Isibonelo sendlela yokubika yikomba etloliweko  namkha iforomu elingagcwaliswa kunobanyana uzenzela yakho indlela ongabika ngayo. Liyasiza iforomeli ngona nawugcwalise lona uyazi ubike ngakho koke ekufuze ubike ngakho. 

( Insert picture as on page 23 of the English text )

Nakube ayikho indlela yokubika esele ikhona, nasi enye ongayisebenzisa ekhasini elilandelako ( Akunasidingo sokobana unikele ubuthobothobo bemininingwana ).


Isibonelo seforomu lokubika 

Umbiko Wewodi ( gcwalisa ibizo lewodi namkha inomboro ) 
..

Ikhansela Lewodi  ( gcwalisa ibizo lekhansela ) 



Inyanga Nomnyaka ( faka ideyithi ) 



Ibizo LakaMasipaladi  ( faka igama lakamasipaladi ) 


.

Unobhala Wewodi  ( faka ibizo lakanobhala weodi ) 

..

1.	Iindaba eziphakanyiswe emhlanganweni wekomidi yewodi, emhlanganweni wesifundakhetho namkha emhlanganweni okhethekileko  tlola ngokulandelisana ngeenomboro. 


2.	Okungaba Yipengu Kunye Neemphakamiso  tlola ngokulandelisana ngeenomboro. 



3.  Iindaba Esele Ziphethiwe  Tlola ngokulandelisana ngeenomboro 



4. Amaphrojekhthi Asasetjenzwako Nasele Aqediwe  Tlola ngokulandelisana ngeenomboro. 



5. Amahlelo Weeenyanga Ezintathu Ezilandelako  Tlola ngokulandelisana ngeenomboro 





Igadango 14 :  Ukwakhiwa Kwephrofayili  Yewodi 


Lokhu kungaba ngenye yezinto zokuthoma ikomidi engazenza ndawonye. Kungasiza ukwakha isiqhema esisebenzisanako, kubuye kwenze namalungu awazi ngcono amawodaawo. 

( Insert picture as illustrated on page 25 of the English text )

Ukwakha iphrofayili yewodi kungaba msebenzi omnandi nokarako. Nasi ihlahlandlela engakusiza ukuthoma ukwakha iphrofayili. Khumbula bona ungathoma ngokubuthelela imininingwana yelwazi ongathoma ngayo, bese unande ungezelela phezu kwayo umnyaka woke. 

1.	Funisisa Ngabantu Bewodi Nangemirarwabo; 
Isibonelo: 

?	Iiqhema zabantu ngobudala babo beminyaka, ukuthu abantu bababantu bani ( ubulili ), nokuthi basebenza imisebenzi enjani;
?	iimbalobalo zobulelesi, imiraro yezamaphilo ebhokileko;
?	iinlilo zabantu zangamalanga;
?	ummoya abantu abanawo ngamahlelo kamasipaladi neemphakamiso;
?	amathemba wabantu;
?	umlando wewodi leyo;
?	amalimi akhulunywa babantu balapho;
?	iinrhuluphelo zepolitiki.

2.	Ngilithola Njani Ilwazi?

?	Umasipaladi angakuphakela ngelwazi elifaneleko eendabeni ezinjengezeminyaka yobudala yabantu. IKhansela leWodi lingabawa ilwazelo nge-Ofisi lakaSpikha.
?	Amapholisa angakusiza ngeembalobalo eziphathelene nobulelesi, kanti-ke nakube kunesibhedlela namkha iklinigi esiphandeni sangekhenu, zingakusiza ngemininingwana emalungana nobujamo bezamaphilo;
?	Ungathola bona abantu bacabangani ngemihlangano yeemfundakhetho, namkha ngemihlangano neenqhenyana ezincazana zabantu kiyo yoke iwodi, namkha mhlamunye ngokwenza iphwenyo elilula emphakathini, namkha nngokucocisana ubonisane nabangani. 



3.	Mhlobo Bani Womtrhangasisekelo Okhona Ewodini ? 


( Insert Picture as on page 26 of the English text ) 

Umthangalasisekelo utjho iinjamiso ezakha umphakathi wangekhenu; 
Iimbonelo :

?	Umthangasisekelo womphakathi njengeenkolo, amaklinigi, iimbhedlela, amapholisa, ama-embulensi, njll. 
?	Iindlela, amanzi, ihlelo lokuthuthwa kweensila zezindlwana zokuphumela.
?	Umhlobo wezindlu ezakhiwe lapho.
?	Iindawo zokudlalela nezokuziphumulela.
?	Amsonto.
?	Amaholo. 
?	Iintolo, iimaraga, amabhanga.
?	Iiznto zokukhamba  ezithutha abantu nezithutha ipahla. 

4.	Yini Okhunye Okwenzeka Emphakathini Wangekhethu ? 

Yenza irhelo leenhlangano zomphakathi  phela iinhlanganwezi zibahlanganyeli abaqakatheke khulu emakomidini wamawodi. Abahlanganyeli batjho abantu namkha abajameli besiqhema esithileko abanerhuluphelo ethileko, namkha abazizazi, namkha nje abantu abanetjisakalo ngalokho okwenzeka ekomini yewodi.

5.	Bakhona Na Abasebenzi Basebenzela Ukuthuthukisa Umphakathi ( ama-CDW ) Ewodini yangekhenu ?

Thola ama-CDW angaba khona ewodini yaakho bese ubonana nawo nizokubonisana ngemisebenzi nangendima yomsebenzi ekufuze yenziwe, uqale nokuthi ama-CDW la ayakghona na ukusekela ngeendlela ezithileko zokusebenza namkha zobunobhala ekomidini yewodi yakho. 


Ungasebenzisa irhelo nanti ukukusiza ukuhlela iinkundla zabahlanganyeli :

?	Iinhlangano neenkundla zemidlalo
?	Imikhandlu elawula iinkolo
?	Iinqhema zamapholisa womphakathi
?	Iinhlangano zamasonto
?	Iinhlabngano zelutjha
?	Iinhlangano zabomasingcwabane
?	Iinhlangano zamabhizinisi
?	Iinhlangano zamasiko, njengeenhlangano zobukghwari nezabavumi
?	Iinhlangano zabomma. 
 

?  Imibuzo Evamise Ukubuzwa 

Umbuzo : Kusiza ngani ukwakha iphrofayili yewodi ? 
Ipendulo : Njengekhansela lewodi nelekomidi, ungaba negalelo elizwakalako kwaphela nakube uwazi uyawazisisa umphakathi wangekhenu. Angeke wakghona ukukwenza lokhu ungazi bona ngubani ohlala ewodini yakho, ungazi nokuthi yini abakutlhogako abantu abahlala ewodini yakho, ungazi nokuthi yini okubahluphako, ungazi nokuthi yini abafuna ikomidi yewodi ibenzele khona, ungazi nokuthi zinjani iindlela zewodakho, injani imakho yakhona nezinye iinjamiso nezakhiwo zakhona nazo ungazazi nokuthi ngezomhlobobani nokuthi zisebujamweni obunjani. Lokhu-ke kubala nokwazi ngokunabileko ngendlela ongakghona ngayo ngeenhlangano zangekhenu kunye nemithombo yamandla yangekhenu enjengemabhizinisi wangekhenu namkha iinhlangano zemidlalo. Uzakurareka ubambe wangenzasi ngamaqiniso ozawathola ngalokhu. 
Umbuzo : Ikomidi yewodi ingalisebenzisa njani lelilwazi na? 
Ipendulo : Ikomidi yewodi ingasebenzisa ilwazeli ekuhlanganiseni kwayo ihlelo layo lomnyaka. Uzakukghona ukuhlela ngcono ube uhlanganyele ngcono eenkulumiswaneni ezimalungana nemithethokambiso yomkhandlu kamasipaladi namahlelo wakhe namkha namaphrojekhthi wakhe ngoba uzabe sewazi ngcono ngnomphakathi wangekhenu kunabanye abantu.  




Igadango 15 :  Ukutlanywa Kwehlelo Lekambiso Yomsebenzi Lomnyaka Woke Ekomidini Yewodi 

Ikomidi yewodi kufuze bona ibe nehlelo lomnyaka woke eliveza kuhle imisebenzi ekufuze ntanzi kuneminye, liveze nangaphandle kokurhiniza bona linqophe ukwenzani nokuzuzani. Lokhu-ke kuzakusiza wena ukghone ukubona bona uyaphumelela na ukuzuza lokho ozibekele ukukuzuza. Kuzakusiza godu nokuthi ubikele uMasipaladi, njengoba inyanga nenyanga uzakukghona ukubika ngalokho okwenzileko ngokukuthomanisa nalokho olindelwe namkha obekelwe bona ukwenze. 

Kuhle ukuhlelela umhlangano okhethekileko msinyana ngokungakghonakalako kobanyana uzokukghona ukutlama ihlelo lakho lomsebenzi lomnyaka woke. Yenza iqiniso lokobana ihlelo lakho lomsebenzi liyinto ekghonakalako ukwenzeka. 






Ekutlameni kwakho ihlelo lakho lomnyaka, ungacabangela nakhu okulandelako: 

?	Amadeyithi umasipaladi azakubamba ngawo imikhulumiswana yokubonisana ongafisa ukuba khona kiyo, njengeHlelo lokuThuthukisa eliHlanganyelweko ( i-IDP ) kunye nesabelo seemali somnyaka.
?	Iindaba eziqakatheke khulu emphakathini. Ikomidi yewodi ingenzani ukusiza ngalokhua? Kufuze ukwenze nini lokhu?
?	Ngimaphi amaphrojekhthi ikomidi yewodi efisa ukuwenza? Cabangela izinto ezinjengamaphrojekthi wokuthuthukiswa komnotho wendawo, ukuthwasisa kwabatlhogomeli abasebenzela ekhaya. Amaphrojekhthi la singakghona ukuwaraga nezinye iinhlangano zomphakathi?
?	Ngiziphi iinkundla zomphakathi, njengeenhlangano zamaphilo namkha zomphakathi ikomidi yewodi efuna ukujanyelwa kizo? 
?	Ngiziphi iinhlangano zomphakathi namkha iminyango kamasipaladi esifuna ukuyimema kobana izosethulela indaba ethileko ekomidini yewoddi namkha emhlanganweni wesifundakhetho? 
?	Ngimaphi amalungu wekomidi ekufuze bona anikelwe umsebenzi  lo?
?	Ngimiphi imisebenzi erhabeke khulu namkha eqakatheke khulu esifuna ukuthoma ngayo? Ngiyiphi engalindalinda isikhatjhana? 





ISIYELELISO ESILISIZO!

Ihlelo lokuragwa komsebenzi kufuze bona likghone ukuvumela amatjhulukwana laphaya nalaphaya, kobanyana kuzokukghonakala ukuthi kwenziwe amatjhuguluko afunakalako nakube ayafuneka. 
Yenza iqiniso lokobana amaphrojekhthi ofuna ukuwaraga ayathintana ne-IDP. Nakube amaphrojekhthakho akakhambisani akakhambisani ne-IDP, kungenzeka ukuthi umphakathi awuwafuni, nam,ha umasipaladi akakwazi ukukusekela ekwenzeni amaphrojekthi anjalo. ( Qala igadango 17 ukuthola eminye imininingwana nge-IDP ).  




( Insert illustration as on page 29 of the English text ) 

Khumbula  ihlelo lomsebenzi kufuze libe yinto ekghonakalako ukwenzeka. Kungcono ukwenza izintwanyana eziimbadlwana kuhle kunokwenza izinto ezinengi butjhophori nangobutjhapha.  




Insert illustration as on page 30 of the English text ) 








Isigaba 3  -  Umasipaladi :  Indlela Angasekela Ngayo Amakomidi Wamawodi 


Igadango 16 : Umasipaladi Uwasekela Ngani AmaKomidi WamaWodi ? 


Isekelo elivela kwamasipaladi lizakwahlukahluka ngokwemithombo yamandla kamasipaladi loyo. Abanye abomasipaladi banemali enenngi ukudlula abanye; lokhu-ke kuzakwenza umehluko ekuthini yini okghona ukukuzuza. I-Ofisi kaSpikha  ngiyo engakutjela bona ngimiphi imithombo yamandla ekhona, kodwa nokho kwanje akhe uphose amehlo kinanti irhelo lokuhlola elingenzasi: 


Nanti irhelo lokuhlola izinto ekufuze ubuze umasipaladi ngazo : 

? Amakhophi womthetho ofaneleko, ikomba yelizwee loke kunye nemithethokambiso yomkhandlu kamasipaladi ngokuhlanganyela komphakathi kunye nangamakomidi wamawodi.
? Ikhophi yemininingwana yokuthi abantu bewodi banengi kangangani, baphila njani, basebenzani, izinga labo lefundo lingangani njll, yona ezakusiza ukuhlanganisa iphrofayili yewodi. 
? Ikhophi yeHlelo eliHlanganyelweko lokuThuthukisa lakaMasipaladi.
? Isibuyekezo sehlelo lokuhlola bona umasipaladi usebenza kuhle kangangani
? Isirhunyezo sesabelo seemali sakwamasipaladi.
?	Ilwazi elimalungana nehlelo lokubika nelekambiso
?	Amadeyithi neenkhathi zokuthwasiselwa ukujayela umsebenzi
?	Ilwazi ngamanye amathuba wokuthwasiswa avulelwe amakomidi wamwodi
?	Iwazi ngokwabiwa kweemali namkha imithethokambiso elawula ukubhadalelwa kweendleko zamakomidi wamwodi. 




Igadango 17 : Yini IPlani YokuThuthukisa NgokuHlanganyela ? 

Boke abomasipaladi kufuneka bona balungiselele iPlani yokuThuthukisa nngokuHlanganyela ( i-IDP ). Iplani le ihlukanisa imisebenzi ekufuze itjhejwe msinyana kuneminye  endaweni. I-IDP isebenza iminyaka emihlanu ( 5  ), kanti-ke injalo nje ibuyekezwa qho ngomnyaka. I-IDP yenza iqiniso lokobana imithombo kamasipaladi eyindlala isebenziseka kuhle, iqalelele imisebenzi ekufuze yenziwe ngaphambi kweminye ( isibonelo : ukusiza iindawo ezitlhaga khulu ngenca yobuchaka ), idose iimali kamanye amazinga karhulumende, ibe iqinise nokuhlanganyela komphakathi. 


                      Amakomidi wamawodi angasifaka njani isandla ku-IDP? 

( Insert first picture as on page 33 of the English text )


Abajameli bamakomidi wamawodi bangaba seKundleni yabaJameli be-IDP. Ikundla le ilithuba labaholanganyeli lokobana bajamele iinrhuluphelo zabo zeemfundakhetho zabo. Ikundla le ivula isijamiso sokukhulumiselana, sokucocisana kunye nesokuhlanganyelwa komsebenzi wokuthathwa kweenqunto hlasngana komphakathi nomasipaladi; injalo nje godu ikundla le ivula ithuba lokukhulumisana nelokutjheja ihlelo lokulungiselela nelokusetjenziswa kwalokho esele kulungisiwe nge-IDP  ekomidini yewodi.   

( Insert second picture as on page 33 of the English text ). 

Ikhansela lewodi yakho lingaba nekhophi  nakube akusinjalo thintana ne-ofisi yomphathi wakwamasipaladi namkha I-ofisi kaSpikha. Umasipaladi kufuze bona abe nehlelo lokuthwasisela I-IDP. Ikomidi yakho yewodi ingathola eminye imininingwana ngalokhu e-ofisini kaSpikha.    


Igadango 18 :   Isabelo Seemali Somnyaka  

Isabelo seemali lihlelo lekambiso yeemali. Lihlukanisa imisebenzi yomnyaka weemali ozako ngokuhlukanisa iindleko zemisebenzi le nangokuveza imithombo yeemalezi ezizokubhadalela iindleko. 

Umnyaka weemali wabomasipaladi beSewula Afrika uthoma ngomhlaka 1 kuJulayi komunye nomunye umnyaka, ube uyokuphela ngomhlaka 30 kuJuni ngomnyaka olandelako. UmKhandlu kaMasipaladi kufuze bona uvumele isabelo seemali ngaphambi kokuthoma komnyaka weemali omutjha, ngemva kokuhlela kuhle nangemva kokubonisana namakomidi wamakomidi nabanye abahlanganyeli endaweni yangekhenu. Nakube amakomidi wamawodi nawo anegama ekuqunteni ukuthi umasipaladi kufuze asebenzise malini kiyiphi iphrojekthi; lokhu-ke kuzakutjho ukuthi iwodi yakho ingasizakala poro, kilokhu. 

Kiwo woke umnyaka isabelo seemali seluswa ngelihlo elibukhali ukuqala bona ingangani imali engenako, ingangani esebenzako, nakulinganiswa naleyo eyabelwe ukusetjenziswa. Isibonelo kungaba kukuthi nakube imali engeniswa ziimali ezibhadalwa kwamasipaladi ingaphasi kunaleyo ebeyilindelwe, nemali esetjenziswako nayo kuzakufanela bona yehliswe, ibe phasi. 

( Insert as on page 34 of the English text ) 

Amakomidi wamawodi kufuze bona afune bona isabelo seemali sibekelwe isikhathi esingangani, athole nokuthi ibanjwa nini imihlangano. Kufuze bona ubuze nokubuza bona ikhona na imali eyabelwe ukuthwasisa nokufundisa abantu ngesabelo seemali ezakwenza bona uhlanganyele ngendlela ezwakalako ekwabiweni kweemali. 


Igadango 19 :  Ihlelo Lokulawula Ukuphunyeleliswa Komsebenzi  

Thola bona kghani umasipaladi wangekhenu unalo na ihlelo lokulawula ukuphunyeleliswa komsebenzi. Ikomidi yakho yewodi ingenza litho likhulu ehlelweni lokulawula ukuphunyeleliswa komsebenzi ngeengaba ezintathu : 

?	Ukulungiselela Umsebenzi : Sebenza ngokubambisana nekhansela langekhenu nezinye iinhlangano zomphakathi ukutho;a iintlhogeko zantanzi bese wenza iqiniso lokobana iintlhogekwezi nazo ziyafakwa eemphakamisweni zesabelo seemali neplanini yakhona.
?	Ukulandelela Nokubuyisa Umbiko : Hlala ufuna imibiko ngamaphrojekthi kamasipaladi nangemisebenzi ayenzako ekomidini yewodi kunye nemihlanganweni yomphakathi ewodini yangekhenu kobanyana uzokuphela ubikele izakhamuzi ngendima esele yenziwe ngemisebenzi nangamahlelo athileko namkha ngemiraro ekhona nakube ikhona. Yenza iimphakamiso ezakhako zokuletha ubungcono, begoduu la kufuneka khona, ungakhwezelela nomphakathi kobanyana ulekelele ukwenza umsebenzi ekufuze wenziwe. 
?	Ukubuyekezwa Komsebenzi Ngomnyaka: UmKhandlu kaMasipaladi kufuze bona unande ubikela amakomidi wamawodi nemiphakathi ngesabelo sayo seemali  nangokubuyekezwa kwemisebenzi eyenziwako, njengengcenye yemihlangano yomphakathi. Ngaphezu kwalokho, ikomidakho nakube ayinande ithola umbiko wokuthi umsebenzi ukhamba njani ovela ekhanseleni, yazisa imeyara ukuthi ikomidi yewodakho ilindele umsebenzi ongcono kurrhulumende wendawo okhethwe ngedemokhrasi. 





Igadango 20 :  Abantu Ongathintana Nabo Kwamasipaladi  

Thintana ne-ofisi kyomPhathi wakwaMasipaladi ubawe irhelo labo boke abantu ongathintana nabo, ulingezelele encwajanenakho le. 


 
Igadango 21 :  Amaphrojekthi Wakwamasipaladi Namagadango Wokusungula 

Thintana ne-ofisi yomPhathi wakwaMasipaladi ubawe irhelo lamaphrojekhthi angaqakatheke khulu, nawo uwangezelele encwajanenakho le. 



Isigaba 4 -  Amathempleyithi Angakusiza 


Amaminithi Womhlangano 

                     Umasipaladi. 

                          IKOMIDI YEWODI 


Ideyithi  : .
Isikhathi: .
Indawo   : .


I-ajenda 

1.	Ukuvula nokwamukela 
2.	Iinxanxabezo
3.	Amaminithi Womhlangano Odlullileko  
4.	Iindaba Ezivuka Emaminithini Womhlangano Odlulieko 
5.	Imitlolo 
6.	Amaphuzu Amatjha; isibonelo : Umbiko ngejamo lamaphrojekthi nemibiko yamakoro ngamakoro
7.	Iinqunto Zomkhandlu Kamasipaladi 
8.	Ideyithi Nesikhathi Somhlangano Olandelako



Irejista Yemihlangano Yeemfundakhetho Namkha Yemihlangano Ekhethekileko 

                              Umasipaladi 
                              Umhlangano Wekomidi Yewodi/ wesifundakhetho/okhethekileko/womphakathi 


Iwodi : ..
Ideyithi : ..
Ikhansela Lewodi: ..



  







 
Ihlelo Lemisebenzi Kamasipaladi 

              UMasipaladi.
                  Ikomidi Yewodi 

Imisebenzi ephambili kamasipaladi evela eHlelweni lokuThuthukisa ngokuHlanganyela 

Imisebenzi Ephambili Yewodi : 

1.	.
2.	.
3.	.

Ikomidi yewodi kufuze bona ibike ngehlelo elilandelako qho ngenyanga. Lokhu-ke kuzakusiza ukwazi bona kghani uphumelele na namkha awa ukwenza lokho ebewuzibekele ukukwenza ehlelweni lakho lomsebenzi. Kuzakubuye kusize noSpiukha azi bona kghani zikhona na iindaba ekufuze azisebenze. 


Inomboro     Iphrojekthi     Umsebenzi   Isilinganiso    Isikhathi      Umthombo Wamandla

1.        Iingadi zokudla        Ukuthuthukiswa  Kulinywe zimbili   Juni 2006       
                                               komnotho 





Ilungu lekomidi elinikelwe umsebenzi kufuze bona libikele imihlangano yekomidi yewodi ngobujamo bezinto bephrojekthi 
 


Ukwabiwa Kwemisebenzi Ngamakoro Ngamakoro 

                                          Umasipaladi .
                                                  Ikomidi Yewodi .

Igama Lekoro              Zamaphilo            Ukuthuthukiswa komnotho Wendawo

Amabizo Wabantu Abathunywe Umsebenzi 

Iimbonelo Zemisebenzi Ethunywe Abantu           Ikundla yezamaphilo yewodi
                                                                           Intumbantonga 

Isaziso Somhlangano Wekomidi Yewodi 

                                Umasipaladi 

                                       Ikomidi Yewodi .


Ideyithi : ..
Isikhathi : 
Indawo :  ..


I-ajenda 

1.	Ukuvula Nokwamukela 
2.	Iinxanxabezo 
3.	Amaminithi Womhlangano Odlulilleko
4.	Imitlolo
5.	Amaphuzu Amatjha ( Atjho 


Iforomu Lokuphakamisa Amabizo  Ikhetho Lekomidi Yewodi

               Umasipaladi ..
                Ikomidi Yewodi 

           Iforomu Lokuphakamisa Ibizo Lelulngu Lekomidi Yewodi 

Ukuphakanyiswa Kwebizo :

Thina, esitlikitlwe ngenzasapha, njengoba simalungu arejistariweko ewodini le .. lapha siphakamisa uNom./uMma njengongikhethani kobanyana azokukhethelwa ukuba lilungu lekomidi yewodi ewodini     

1.	Ibizo: . Umtlikitlo : Ideyithi: 
2.	Ibizo: . Umtlikitlo : Ideyithi : 

Ukuphakanyiswa Kwebizo :

Mina .. otliktlwe ngensazasapha, weenomboro zebhugwana ezithi :  ohlala e ..  begodu/namkha orejistarwe njengomvowudi wewodi . lapha ngiyakuvuma ukuphakanyiselwa kwebizo lami ikhetho lekomidi yewodi ..

Umtlikitlo : .  ( Ungikhethani ) Ideyithi : 
Ikhansela Lewodi : .




Irherho Lamabizo Wekomidi Yewodi Nemininingwana Yawo la Atholakala Khona 

Iwodi : .
Ikhansela Lewodi : .
IsiPhathiswa Sezokwazisa Nokuthintana Sewodi .
I-CDW : 


  


Imiphumela Yekhetho Lekomidi Yewodi 

 Umasipaladi 
Iwodi : ..
Indawo : ..
Ideyithi : 
Umasipaladi : 



Ibizo Lakangikhethani	Inani Lamavowudi 
1.	
2.	
3.	
4.	
5. 	
6. 	
7. 	
8.	
9.	
10. 	

Amavvowudi Abaliweko : .
Amaphepha Wokuvowuda Onakeleko :  .
Inani Elipheleleko/Ithothali : 
Umtlikitlo : .






