IKHOLIJI 
YEZOBULUNGISWA











Hlanganiswe ngu:      M M Meyer
Ilanga ehlanganiswe ngalo:   Meyi 2005

Justice College, Private Bag X659, Pretoria, 0001

Kungabi nengcenye yomtlolo lo ezakugadangiswa nofana idluliselwe nganofana ngabuphi ubujamo nofana ngayiphi indlela ngaphandle kwemvumo efaneleko eyenziwe ngokutloliweko.

UmTlolo wokuBandula womPhathi  No.  9
 
UKWABIWA KWELIFA ELITJHIYIWEKO

OKUMUMETHWEKO


Isigaba/indima				Isihloko				          Ikhasi

1.	ISINGENISO  	1


2.	IMIQONDOMAGAMA ESISEKELO..	2

2.1	Umndeni oseleko  	2

2.2	Ijameleko....	2

2.3	Isabelo soMntwana..	3

2.4	Izinga lobuhlobo..	3


3	IMITHETHO YOKWABIWA KWELIFA ELITJHIYIWEKO   .	5

3.1	Mthetho 1: Umlingani nofana abalingani, akunanzukulwana..	5

3.2                   Mthetho 2: Akunamlingani, kodwana kuneenzukulwana...	6

3.3	Mthetho 3: Umlingani nofana abalingani neenzukulwana .	7

3.4	Mthetho 4: Akunamlingani nofana abantwana, kodwana bobabili ababelethi                                                                                                                         	                   basaphila. 9

3.5	Mthetho 5:  Akunamlingani nofana abantwana, munye umbelethi osaphilako
                                           umbelethi ohlongakeleko utjhiye abantwana	10

3.6	Mthetho 6:  Akunamlingani nofana abantwana, munye umbelethi ophilako, 	
	                    umbelethi ohlongakeleko akakatjhiyi abantwana.	11

3.6	Mthetho 7:  Akunamlingani, abantwana nofana ababelethi  bobabili    
3.7	                   ababelethi batjhiye abantwana...	12

3.8	Mthetho 8:  Akunamlingani, abantwana nofana ababelethi mbelethi  	
	                   munye otjhiye abantwana.	12

3.9	Mthetho 9:  Akunamlingani, iinzululwana nofana ababelethi  akunambelethi	
                                           otjhiye abantwana.	13

3.10	Akunamdlalifa	14


4	UKUJANYISELELWA KWANGOKOMTHETHO	14
































 
UKWABIWA KWELIFA ELITJHIYIWEKO

1.	ISINGENISO 

Ukwabiwa kwamafa eSewula Afrika kulawulwa mThetho wokwAbiwa kwamaFa 81 ka 1987 owathoma ukusebenza ngomhlaka 18 kuMatjhi 1988, usebenza emuntwini ohlongakele angakahlukanisi ilifa lakhe (loke nofana ingcenye yalo) ngelanga lokuthoma ukusebenza komthetho lo nofana ngemva kwalapho.

Umthetho wokwabiwa kwamafa unquma labo abanesabelo elifeni lakamufi ngemibandela elandelako:

a)	Nakube umufi ubhalelwe kulawula kobana ilifa lakhe lihlukaniswe njani ngencwadi yamafa nofana ngesivumelwano somtjhado; namkha

b)	Nakube kuyabhala ukuphetha iimfiso zakamufi ngebanga lokobana abanesabelo ngokwesibonelo, abakghoni ukufumana ilifa, nofana abalifuni ilifelo, namkha bahlongakala qangi.

Kuyakghonakala bonyana umuntu ahlongakale angakalabi nakancani ilifa lakhe nofana abe ingcenye yalo.   Isibonelo salokhu kukulokha umabi lifa aba ingcenye yelifa lakhe ngencwadi yamafa esemthethweni, kodwana atjhiye enye ingcenye eseleko.   Nakunje, ingcenye yalokho okwabiwe ngencwadi yamafa kuzakwenziwa njengokwencwadi leyo nangokuqala nofana ngimiphi imibandela etjhwiwe encwadini yamafa leyo, bese ilifa eliseleko lizakwabiwa ukuya ngemithetho yokwabiwa kwamafa atjhiyiweko. 

Ngaphambi kwesinqumo ku-Bhe and Others v Magistrate Khayelitsha and Others, Case No 49/03 esakhutjhwa yiKhotho yomThethosisekelo ngomhlaka 15 ku-Otoba 2004 imithetho yokwabiwa kwamafa atjhiyiweko beyingasetjenziswa ebantwini abanzima abahlongakele bangakabi amafa nebegade batjhade ngokomthetho wesintu.  Isinqumo ngo-Bhe gadesi sele sakutjhugulula lokhu, gadesi nje amafa wawo woke umuntu, kungasakhethi ubutjhaba nofana isiko, ohlongakele angakabi ilifa lakhe, azakulawulwa mithetho yokwabiwa kwamafa atjhiyiweko njengombana kutjhiwo kumThetho wokwAbiwa kwamaFa,81 ka 1987. 

2.	IMIQONDOMAGAMA  ESISEKELO

Ngaphambi kokukhulumisana ngemithetho yokwabiwa kwamafa atjhiyiweko kuqakathekile ukuhlathulula imiqondomagama ethize esisekelo ekuzwisiseni imithetho. 

2.1	Umndeno oseleko:  

Ngokweenhloso zehlathululo elandelako,  umndeni iseleko kutjho umntwana oseleko wakamufi kanye nohlongakele ngaphambi kwakamufi watjhiya abantwana. Umntwana ohlongakele ngaphambi kokuhlongakala kwakamufi otjhiye umntwana nofana abantwana ubumba umndeni oseleko owodwa. 

Isibonelo:

Esibonelweni esilandelako umufi unemindeni emithathu ayitjhiyileko kungu A, C no D.

                                                     		    E                                 S
E = umufi                                                                           
S = umlingani oseleko                                                                       
A, B & D = abantwna abahlongakele                              
ngaphambi komufi                                                           A       B     C             D           
C = umntwana
F, G & H = abantwana                                                                                                    
                                                                                          F           G      	H

u-C ubumba umndeni otjhiyiweko ngombana umntwana oseleko wakamufi, kanti u- A no- D bona babumba umndeni otjhiyiweko ngombana batjhiye abantwana. U-B akananzukulwana ngalokho akabumbi ingcenye yomndeni otjhiyiweko. 

2.2.	Ukujamela 

Ukujamela kwenzeka nakufaneleko begodu nakukghonekako, nakube indawo yelidlalifa elingakghoniko nofana elingafuni ilifa, ithathwa sizukulwana nofana bantwana zakhe. 

Isibonelo:	           
                                                          	E                                 S
E = umufi
S = umlingani oseleko                                                                      
C = umntwana ohlongakele ngaphambi kwkamufi         A	     B      C        D
A & B = abantwana
D & F = iinzukulwana                                                                                                    
                                                                                                           D                      F                

Esibonelweni esingaphezulu, u-D no-F bazakujamela umntwana wakamufi ohlongakele ngaphambi kwakamufi, u-C, kwaphela nange abakakhutjhwa ekuzuzeni ilifa lakamufi. 

2.3	Isabelo somntwana 

Ukuya ngesigaba (1)(1)(4)(f) somThetho wokwAbiwa kwamaFa, 1987 njengombana utjhugululwe siqunto saka-Bhe, isabelo somntwana sibalwa ngokuhlukanisa ubungako bemali belifa ngesibalo esilingana nomndeni otjhiywe ngumufi (kutjho bona sibalo sabantwana bakamufi abtjhiyileko nofana abahlongakele ngaphambi kwakhe kodwana batjhiya abantwana) kanye nesibalo sabafazi abatjhiywe ngumufi. Lokhu kungakhonjiswa ngalendlela. 

Akhe sithi ubungako bemali belifa lakamufi yi R500 000 bese unabantwana abathathu (3) abatjhiyileko kanye nabafazi ababili (2) abathethe isintu.  Ukubalwa kwesabelo somntwana kuzokuba:  R500 000  5 (3 abatjhiyiweko + 2 abafazi) = 100 000.  Ngalokho-ke isabelo somntwana sizokuba yi R100 000.


2.4	Izinga lobuhlobo

Ukuya ngesigaba 1(1)(4)(d) somThetho wokwAbiwa kwamaFa izinga lobuhlobo hlangana neenhlobo zangekhaya zakamufi kanye nomufi lingahlukaniswa ngeenqhema ezimbili,  okulizinga lobuhlobo bangekhaya kanye nezinga lobuhlobo obutjhideleko.

Ebuhlobeni bangekhaya, izinga lobuhlobo lilingana nesibalo seenzukulwana hlangana nokhokho nomufi nofana abantwana kanye nomufi (noma ngayiphi indlela)  

Isibonelo:
	
Ababelethi nabantwana bakamufi                             2 nd		
bahlobene 
nomufi ngokwezinga lokuthoma.
                                                                                    1 st

	                 1 st
Ugogo/mkhulu kanye neenzukulwana
bahlobene nomufi ngokwezinga lesibili                  2 nd



Ebuhlobeni obutjhideleko, izinga lobuhlobo lilingana nesibalo seenzukulwana phakathi kobuhlobo bangekhaya kanye nokhokho oseduze, ngokwengeza ngesibalo seenzukulwana phakathi kokhokho loyo kanye nomufi. 

Isibonelo:

C & D = ugogo/mkhulu abahlongakele 
ngaphambi komufi	   C		D
A & B = ababelethi abahlongakele
ngaphambi kwakamufi                             
E =  umufi	    F	G	A	B
S = umlingani ohlongakele ngaphambi 
kwakamufi	 E	S
F & G = abomalume/abokghari	    H	 I
H & I = abomzala	
J = abomntamama	J


U-C no D, ugogo nomkhulu abahlongakele ngaphambi kwakamufi, babokhokho abatjhidelene khulu baka J no E (abahlongakeleko).  U-J ngalokho uhlobene nomufi ezingeni lesihlanu.


3.	IMITHETHO YOKWABIWA KWAMAFA ATJHIYIWEKO 

Ukuphadlhalajwa kwelifa ngokomThetho wokwAbiwa kwamaFa aTjhiyiweko 81 ka 1987 kungarhunyezwa ngemithetho elithoba.

3.1	Mthetho 1: Umlingani nofana abalingani, kodwana kunganasizukulwana

Nakube umufi utjhiye umlingani nofana abalingani, kodwana kunganzukulwana  umlingani nofana abalingani baba ngibo bodwa abamadlalifa.  Nakube umufi gade anesithembu sesintu, abafazi abatjhiyileko bazakuhlukaniselana ilifa ngokulinganako. Umthetho 1 ungahlathululwa ngeembonelo ezilandelako:

Isibonelo  A: 

Nakube umufi gade anganasithembu  (anomfazi oyedwa) anganasizukulwana: 




			   


E  = umufi:  S = umlingani:  A = ubaba:  B  = umma:  C = umnakwabo
Umfazi okhanjelweko nguye kwaphela umdlalifa, akukhathali bonyana ubungako belifelo bungangani.

Nakube abalingani gade batjhade ngokuhlanganyela ipahla, umlingani oseleko uzakufumana ingcenye eyodwa ngombana bebatjhade ngokuhlanganyela ipahla nengcenye enye ngokwesigaba 1(1)(a) somThetho 81 ka 1987.

Nakube abalingani bebatjhade ngaphandle kokuhlanganyela ipahla, umlingani oseleko uzakuzuza loke ilifa ngokwesigaba 1(1)(a) somThetho 81 ka 1987.

Isibonelo  B:

Nakube umufi bekayindoda enesithembu  (beyonomfazi ongaphezu koyedwa emthethe isintu) ingananzukulwana: 


                                 A                                            B 


                              C                  E   	D


U-A & B = ababelethi bakamufi;  u-E = umufi;  u-C no D = balingani bakamufi abathethe isintu. 

Ngokwesigaba 1(1)(a) somThetho 81 ka 1987, njengombana sitjhugululwe siqunto seKhotho yomThethosisekelo ku-Bhe and Others v Magistrate Khayelitsha and Others, abalingani ababili bakamufi (C no D) bazakuzuza ilifa ngokulihlukaniselana ngokulinganako, ngaphandle kokufakwa kwamalunga amanye womndeni.  Nakube umufi utjhiye abafazi abangaphezu kwababili abathethe isintu angananzukulwana, boke abafazabo bazakuzuza ilifelo ngokulihlukaniselana ngokulinganako. 

3.2	Mthetho  2: Akunamlingani, kodwana kuneenzukulwana

Nakube umufi akatjhiyi umlingani kodwana utjhiye abantwana-abantwana bazuza ngokomndeni oseleko begodu ukujamela kuvumelekile. 



Isibonelo:		                  

                                                           A	   	                B                  
A & B = ababelethi	
X = umufi
C = umlingani ohlongakele ngaphambi            X                                    	C                      
kwakamufi
E= umntwana ohlongakele ngaphambi kwakamufi 
D & F = abantwana
J & K = iinzukulwana                                                     D      E  	F                             

                                                                                         J                      K	


Abantwana bakamufi, D, E no F bazakuzuza ilifa ngokuhlakiniselana ngokulinganako. Ngebanga lokobana u-E uhlongakele ngaphambi kwakamufi, abantwabakhe, u-J no-K bazamjamela bese bazuza ilifa lakhe ngokulihlukaniselana ngokulinganako.

Tjheja okulandelako:

Boke abantwana bakamufi banelungelo lelifa. Akunamahluko nanyana babelethelwe emtjhadweni wesikhuwa, wesintu, badojiwe nofana babelethwe ngaphandle komtjhado. 

Ukuya ngokwesigaba 1(2) somThetho wokwAbiwa kwamaFa aTjhiyiweko akuthinti umthamo wobuhlobo bangekhaya ukuzuza ilifa elitjhiyiweko eenhlobeni ezinye zangekhaya.   

3.3	Mthetho 3: Umlingani nofana abalingani nabantwana

Nakube umufi utjhiya umlingani nofana abalingani nabantwana- umlinangani nofana abalingani bazuza ubukhulu be R125 000 umlingani ngamunye nofana isabelo somntwana, abantwana bona bazakuzuza okuseleko, nakube kukhona, umndeni oseleko ngamunye begodu umjameli uvumelekile.  

Isibonelo:
				   A	                              B
A, B = ababelethi                                   
C = umnakwabo 
E = umufi                                                	C	   E                             S
S = umlingani oseleko
D = umntwana ohlongakele ngaphambi kwakamufi                                                                       
F, G = umufi    	                                                        F	     G	  D
H, I = iinzukulwana 
                                                                                                                      
	H	I	    
                                                                              
Tjheja  okulandelako:

1.	Nakube ubungako belifa bungaphasi kwe R125 000, umlingani oseleko, esibonelweni esingaphezulu, (u-S) uzokuzuza ilifa loke, kungabalwa abantwana namanye amalunga womndeni.  

2.	Nakube umufi bekuyindoda enesithembu begodu utjhiye umfazi ongaphezu koyedwa, bese ubugako belifa bungaphasi kwe R125 000 abafazi abaseleko bazokuhlukaniselana okuseleko okwabiwako ngokulinganako, kungabalwa abantwana namalunga amanye womndeni. 

3.	Nakube okuseleko okwabiwako elifeni kungaphezu kwe R125 000, abalingani abaseleko bazakuzuza i R125 000 namkha isabelo somntwana, noma ngikuphi okukhulu kunokhunye, bese okuseleko kuhlukaniselwa abantwana bakamufi ukuya ngomndeni oseleko godu umjameli uvumelekile.  Nakusetjenziswa esibonelweni esingaphezulu, kuzakutjho bonyana u F, G no D bazakuzuza okuseleko.  Ngebanga lokobana u-D uhlongakele ngaphanbi kwakamufi, isabelo sakhe sizakuhlukaniselwa abantwabakhe ngokulinganako, u-H no- I.   Nakube u-D azange atjhiye abantwana, khona-ke isabelo sakhe sizakwahlukaniselwa abanye abantwana bakamufi, okungu-F no-G.

4.	Nakube okuseleko kokwabiwako elifeni kungaphezu kwe R125 000 khobe umufi utjhiye umlingani ongaphezu koyedwa  (kusebenza kwaphela nakube umufi gade anesithembu), umlinani ngamunye uzakufumana isabelo somntwana nofana i R125 000 kuye ngokuthi ngikuphi okukhulu kunokunye, ngaphambi kobana okuseleko kuhlukaniselwe abantwana balamufi.

5.	Khumbula bonyana nakube abalingani gade batjhade ngokuhlanganyela ipahla, umlingani oseleko uzakufumana ingcenye ngokomtjhado wokuhlanganyela ipahla bese nengcenye enye ngokwesigaba 1(1)(a) somThetho 81 ka 1987. 

6.	Abantu abatjhade ngaphasi kwekambiso yekolo yesiMuslim nofana yesiHindu kumele bathathwe njengabatjhadileko bagodu banelungelo lokuzuza ilifa labalingani babo ngokomThetho wokwAbiwa kwamaFa Atjhiyiweko. Umthetho lo usebenza kwaphela nakube umtjhado awusisithembu.  Godu banelungelo lokubiza isondlo kubalingani babo abahlongakeleko.  Qala ku- Daniels v Campbell NO & Others 2004 (5) SA 331 (CC).

7.	Nakube umufi uhlongakele abe ingcenye yelifa lakhe bese ingcenye enye ingakabiwa, inani elamukelwa mlingani oseleko ukuya ngencwadi yamafa aliqalwa lokha nakubalwa inani okumele lifunyanwe mlingani oseleko ngaphasi komThetho 81 ka 1987  Ku re MacGillivrays Will 1943 WLD 29 ku- 40.

3.4	Mthetho 4: Akunamlingani nofana umntwana, kodwana ababelethi bobabili basaphila

Nakube umufi akatjhiyi mlingani nofana abantwana kodwana utjhiya ababelethi bobabili-ababelethi bazakuzuza ilifa ngokulihlukaniselana ngokulinganako. 






Isibonelo:




A, B = ouers / parents
C = broer / brother
E = oorledene / deceased
ede gade / deceased spouse
U-A & B = babelethi bakamufi; u-C = mnakwabo kamufi; u-E = ngumufi; u-S = mlingani kamufi ohlongakele ngaphambi kwakamufi.

Esibonelweni esingaphezulu,  u-A no-B, okubabelethi bakamufi, bazakuzuza ilifa ngokulihlukaniselana ngokulinganako, kungafakwa ezinye iinhlobo zakamufi. 

Tjheja bonyana akwenzi mahluko ukuthi ababelethi bakamufi basatjhadile nofana batlhalene namkha azange khebathathane.   

Ngokweenhloso zokwabiwa kwamafa atjhiyiweko, ababelethi bakamufi bababelethi bakhe beengazi (ngaphandle kwanange umufi watholwa ngomunye umuntu ngaphamndle kwababelethi bakhe beengazi)  kanye nababelethi bakhe abamtholileko. Tjheja bonyana nakube umufi bekatholiwe yeke ababelethi bakhe beengazi abathathwa njengababelethi bakhe. 

Ababelethi bokutholwa nababelethi abakhulisako abasibabelethi bakamufi malungana neenhloso nokwabiwa kwamafa atjhiyiweko.  

3.5	Mthetho 5:  Akunamlingani nofana abantwana, munye kwaphela umbelethi ophilako, umbelethi ohlongakeleko utjhiye abantwana                         

Nakube umufi akatjhiyi umlingani godu akanabantwana kodwana utjhiya umbelethi munye, khibe umbelethi ohlongakeleko utjhiye abantwana- umbelethi ophilako uzuza ingcenye yinye, bese abantwana bombelethi ohlongakeleko bazuza ingcenye enye. 

Isibonelo:
	
                                   A                                          B

		 D
                                        C                   E                                  S

U-A = mbelethi kamufi; u-B = mbelethi ohlongakele ngaphambi kwakamufi; u-C = mnakwabo kamufi;  u-D = umfowabo/udadwabo; u-E = umufi; u-S =umlingani ohlongakele ngaphambi kwakamufi. 

Esibonelwenesi, umbelethi osaphilako kamufi, umufi nahlongakalako uzakuzuza ingcenye yinye yokuseleko ekwabiweni, bese umfowabo kamufi, u-C nomfowabo/dadwabo u-D, bazakuzuza enye ingcenye ngokulinganako. U-C no-D bazuza ingcenye yesabelo ebekumele lizuzwe mbelethi kamufi ukube bekasaphila. 


3.6	Mthetho 6:  Akunamlingani nofana abantwana, munye umbelethi ophilako, umbelethi ohlongakeleko akakatjhiyi abantwana

Nakube umufi akatjhiyi umlingani nofana abantwana kodwana utjhiya umbelethakhe, khibe umbelethi kamufi akanabantwana abanye-umbelethi oseleko nguye yedwa oba mdlalifa. 

Isibonelo:



	



Esibonelwenesi, u- A, umbelethi osaphilako kamufi, nguye uedwa umdlalifa.


3.7	Mthetho 7: umlingani, abantwana nofana ababelethi, bobabili ababelethi batjhiye abantwana

Nakube umufi akatjhiyi umlingani nofana abantwana, namkha ababelethi, khobe ababelethi bakhe bobabili batjhiye abantwana abanye-abantwana bababelethi abahlongakele ngaphambi kwakamufi bazakuzuza ingcenye yesabelo ebekumele lizuzwe babelethi. 

Isibonelo:
                   
A & B = ababelethi abahlongakele ngaphambi
               kwakamufi 
C = umfowabo abelethwa naye	
D = umfowabo ongabelethwa naye
E = umufi
S = umlingani ohlongakele ngaphambi 
kwakamufi.


Ngebanga lokobana umufi angakatjhiyi umlingani, abantwana nofana ababelethi, ilifa lihlukaniswa iingcenye ezimbili- umma ufumana ingcenye nobaba afumane ingcenye. Isabelo somblethi ngamunye sihlukaniselwa abantwabakhe. Esibonelweni esingaphezulu isabelo saka-A sizokwabelwa u-C onguye kwaphela umntwanakhe oseleko, bese isabelo saka-B sona sabelwa u-C no-D ngokulinganako. U-C ngalokho uzokuzuza ku-A naku-B, bese u-D uzuza ku-B kwaphela. 

3.8	Mthetho  8:  Akunamlingani, abantwana nofana ababelethi, munye kwaphela umbelethi otjhiye abantwana.

Nakube umufi akatjhiyi umlingani, abantwana nofana ababelethi, khibe umbelethakhe ohlongakele ngaphambi kwakhe nguye kwaphela otjhiye abantwana-abantwana bombelethi obatjhiyileko bamadlalifa





Isibonelo:

		-------------------





Esibonelweni esingaphezulu bobabili ababelethi bahlongakele begodu munye kwaphela umbelethi u-B otjhiye abantwana. U-D ongumfowabo kamufi ongabeletha naye uzakuzuza loke ilifa. 

3.9 Mthetho 9:  Akunamlingani, abantwana nofana ababelethi, akunambelethi otjhiye abantwana  

Nakube umufi akatjhiyi umlingani, abantwana nofana ababelethi namkha iinzukulwana zababelethi-osihlobo esiseduze nguye obamdlalifa. 

Isibonelo:
C, D = ababelethi abakhulu abahlongakele qangi          C                            D
A, B = ababelethi abahlongakele qangi	
E = umufi                                                                        F		A            B	
S = umlingani ohlongakele qangi                                                                         
F = umalume	G                    E	  S
G = umzala                                                                                 
H = umntamama 						  H
                                                                                                  
Esibonelweni esingaphezulu, u-F, ongumalume kamufi, usihlobo sakhe sangekhaya, uhlobene nomufi ezingeni lesithathu, ngalohko uzikuzuza koke okuseleko nakwabiwa ilifa. U-G uhlobene no-E ezingeni lesine begodu u-H uhlobene no E ezingeni lesihlanu. Bobabili u-G no-H angeze bazuza litho ku-E. 

3.10	Akunamadlalifa welifa elitjhiyiweko

Umuntu angahlongakala angakabi ilifa lakhe angatjhiyi muntu onekghono lokuzuza ilifa lakhe. Ukuya ngokomthetho wesintu, nakunjalo umBuso uthatha loke ilifelo njenge-bona vacantia.  Njenganje indaba enjalo sele ilawulwa sigaba 35(13) no 92 somThetho wokuPhathwa kwamaFa 66 ka 1965.  Ikambiso ithi nakube amadlalifa welifa akaziwa nofana nakube akekho amadlalifa lawo, umlawuli utjhugulula ilifa elitjhiyiweko libe yimali bese ngemva kokukhokhela iinkolodo zakamufi, ukhokhela okuseleko kusiKhwama sabOndli.  Nakube akunamuntu okghonako ukuqinisekisa bonyana unesibizo emalini leyo njengomdlalifa welifa elitjhwe ngumufi, bona kudlule iminyaka ema-30 ngemva kokufakwa kwemali kusiKhwama sabOndli, imali leyo izakungena embusweni. 

UmPhathi weKhotho eKulu ugadangisa imininingwana ephathelene nemali yamafa atjhiyiweko efakwe kusiKhwama sabOndli ngeenkhathi ezithize ephepheni elingakavami leGazethe kaRhulumende ukuze abantu abanekareko bangayibiza njengamadlalifa welifa elitjhiywe ngumufi onqopheneko

4.	UKUJAMISELELA NGOKOMTHETHO 

Iingaba 1(6) no 1(7) zasungulwa kumThetho wokwAbiwa kwamaFa aTjhiyiweko 81 ka 1987 ngokomThetho wokuTjhugululwa kokwAbiwa kwamaFa  43 ka 1992, wathoma ukusebenza ngomhaka 1 ku-Oktoba 1992.   	
	   
Isigaba 1(6) sihlinzeka:   Nakube umntwana kamufi, ngaphandle kosesemncani nofana ogula ngengqondo, yena nomlingani oseleko kamufi, unelungelo lokuzuza elifeni bese wala amalungelwakhe wokwamukela inzuzo enjalo, inzuzo leyo izakuba semandleni womlingani oseleko

Tjheja okulandelako:

a)	Ozuza ilifa kumele abe mntwana kamufi;

b)	Umzuzi welifa ofuna ukulahla ilungelo lakhe lokwamukela inzuzo akukameli kube ngomncani ngeminyaka nofana ogula ngengqondo.

c)	Umzuzi welifa kanye nomlingani oseleko bobabili kumele babe nelungelo lokuzuza ngokwemithetho yokwabiwa kwamafa. 

d)	Umlingani oseleko uzakwamukela ilifa lomdlalifa olalileko. 

Ukutjengiswa kwesigaba 1(6)
                          
                      	   [R175 000]
              Umufi	Umlingani oseleko (umdlalifa) 
	(R125 000)
	R25 000 (ibuya emntwaneni )


              Umntwana (R25 000 )                   Umntwana  Wala inzuzo ye R25 000
                                                                       Inzuzo izakuya kumlingani oseleko
		

											
Isigaba 1(7): Nakube umuntu udoyisiwe ekubeni lilidlalifa lelifa elitjhiywe ngumufi nofana alahle ilungelo lakhe lelifelo, nanyana ngiyiphi inzuzo ebegade afanele ayifumane nakube azange adoyiswe  nofana angazange ale ilungelo lakhe, ukuya ngokwemibandela yesigatjana (6), izakwabiwa inga uhlongakele msinyana ngaphambi kokuhlongakala kukamufi, begodu nakukghonekako kube ngathi azange adoyiswe njalo. 

Tjheja okulandelako:

a)	Umdlalifa akasimntwana kamufi kwaphela. 

b)	Umdlalifa kumele adoyiswe nofana kumele alahle inzuzwakhe ebekumele ayizuze ngokwemithetho yokwabiwa kwamafa atjhiyiweko. 

c)	Nakube umdlalifa udoyisiwe nofana wale inzuzo, uthathwa njengohlongakele ngaphambi kwakamufi, umuntu olandelako ekuzuzeni uzokuzuza ilifa, nakungasinjalo kuzakusebenza imibandela yesigatjana (6).



Ukutjengiswa kwesigaba 1(7)

(a)	Akunamlingani oseleko owamukela inzuzo yelifa elitjhiyiweko. Umdlalifa, udoyisiwe nofana wala inzuzo, utjhiya abantwana.

                                          (R100,000)	
               	Umlingani ohlongakele qangi
                 Umufi	
	
		 Umntwana kamufi - umdlalifa (R50 000).  
	 Wala nofana udoyiswe ukufumana isabelo
                Umntwana kamufi (R50 000)                            sakhe sizakunikelwa 
                  (umdlalifa)                                                   	abantwabakhe
                                          
                                                      R25 000                     R25 000
	       
(b)	Umlingani oseleko umdlalifa kanye nomunye umdlalifa odoyisiweko nofana owale inzuzo ngokwemithetho yokwabiwa kwamafa atjhiyiweko.  

                      	(R175,000)
            	Umlingani oseleko (umdlalifa) 
                 Umufi     	(R125 000)
	 R25 000 (emntwaneni)
		         Umntwana kamufi- umdlalifa (R25 000).  
	         - umdlalifa uyala.
                 Umntwana kamufi (R25 000)                            	- isabelo sakhe sinikelwa umlingani 
                    (Umdlalifa)                                                 	 oseleko nanyana anabantwana
                                                                                                


M M Meyer
Justice College
28.05.2005
