﻿ISINGEZELELO               

(UmThetjhwana 2)

AMAJAMO AQAKATHEKILEKO WOMTHETHO WOKUSEBENZA KA 1997.

ISIRHUNYEZO EKUFUZE SIBE KUMQATJHI NGOKWESIGATJANA 30.

Lokhu okulandelako kusirhunyezo salokho okutjhiwo ziingatjana eziqakathekileko zamaJamo atlhogekako womThetho wokuSebenza ka 1997, njengokutjhugululwa kwawo.

1.	Ukusebenza komthetho:	Isigaba 3 

UmThetho usebenza kibo boke abasebenzi nabaqatjhi ngaphandle kwamalunga womButho wezokuVikela, bezokuHlakanipha, bezeFihlo nabazinikela ekurhelebheni simahla iinhlangano ezirhelebha abatlhagako.

Amajamo aqakathekileko wokusebenza amumethwe kilomThetho akha ingxenye yesivumelwano sabasebenzi sokuqatjhwa esibalwe emThethweni. Amanye amajamo aqakathekileko wokusebenza, kungasiwo woke, angahluka kancani ngokuya kweemvumelwano zomuntu ngamunye nanyana ngokuhlanganyela, ngokukhambisana neenjamiso zomThetho (qala indima 7, ngenzasi).


2.	UKULAWULWA KWESIKHATHI SOKUSEBENZA :  ISAHLUKO SESIBILI
2.1. Ukusebenza
Lesisahluko asisebenzi eensebenzini eziphetheko, iinsebenzi ezikhamba zithengisa begodu nezisebenza ama-iri angaphasi kwama-24 ngenyanga.   

2.2.	Ama-iri avunyelwe ukusetjenzwa:	Isigaba 9

Akunamqatjhi ozakubawa nanyana avumele isisebenzi sisebenze ukweqa:

(a)  ama-iri ma-45 evekeni nanyana ngiyiphi;
(b)  ama-iri abunane elangeni elinye nelinye nangabe isisebenzi sisebenza amalanga amahlanu ukuya ngaphasi evekeni; nanyana
(c)  ama-iri alithoba ngelanga elinye nelinye nangabe isisebenzi sisebenza amalanga angaphezulu kwamahlanu evekeni.

2.3.	Isikhathi eseqileko:	Isigaba 10

2.3.1.	Umqatjhi akukafuzi abawe nanyana avumele isisebenzi bonyana:

(a)  sisebenze isikhathi eseqileko ngaphandle kwesivumelwano;
(b)  sisebenze ukweqa:
(i)  ama-iri amathathu wesikhathi eseqileko ngelanga; nanyana
(ii)  ama-iri alitjhumi wesikhathi eseqileko ngeveke.

2.3.2. Isivumelwano kungenzeka bona singafuni nanyana sivumele umsebenzi ukusebenza ama-iri angaphezu kwe- 12 ngelanga.
2.3.3. Isivumelwano esenziwe ngokuhlanganyela singandisa ama-iri wokusebenza eqileko ukufikelela etjhumini nahlanu ngeveke eenyangeni ubunengi bazo kungezimbili, kwesinye nesinye isikhathi seenyanga ezili- 12.
2.3.4.Isikhathi eseqileko kufuze sirholelwe i-1.5 ebuyelelweko emrholweni ojayelekileko wesisebenzi nanyana isisebenzi singavunyelwa ukurholelwa ngesikhathi sokuphumula.

2.4.Ukubuthelelwa kweveke yokusebenza: Isigaba 11

2.4.1 Isisebenzi singavuma ngokutlola phasi ukusebenza ema-irini ali-12 ngelanga ngaphandle kokurholelwa imali yesikhathi eseqileko.
2.4.2. Isivumelwano lesi ngekhe sidinge nanyana sivumele isisebenzi sisebenze:

	(a) ama-iri angaphezulu kwama-45 ajayekileko evekeni enye nenye;
(b)  ngaphezulu kwama-iri alitjhumi evekeni enye nenye; nanyana
(c)  ukwedlula amalanga amahlanu evekeni enye nenye.

2.5. Ukulinganiswa kwama-iri womsebenzi:	Isigaba 12

2.5.1. Isivumelwano ngokuhlanganela singavumela ama-iri wokusebenza bona alinganiswe isikhathi esingangeenyanga ezine.
2.5.2. Isisebenzi esibotjhwe kuzwana okunjalo komuntu woke asikwazi ukusebenza ukudlula:

(a)  isilinganiso sama-iri ama-45 ajayelekileko ngeveke ngesikhathi ekuvunyelenwe ngaso;
(b)  isilinganiso sama-iri amahlanu eqileko wesikhathi okuvunyelenwe ngaso ngeveke.

2.6. Isikhathi sokudla:  Isigaba 14

2.6.1. Isisebenzi kufuze sibe nesikhathi sokudla esingaba mizuzu ema-60 ngemva kokusebenza ama-iri amahlanu.

2.6.2. Isivumelwano esitlolweko singa:

      (a)	phungula isikhathi sokudla sibe mizuzu ema-30;
	(b)	phelisa isikhathi sokudla ebasebenzini abasebenza ama-iri amancani kunasithandathu ngelanga. 


2.7.	Isikhathi sokuphumula ngamalanga nangeveke: Isigaba 15

Isisebenzi sifanele ukuba nesikhathi sokuphumula esima-iri ali-12 alandelanako ngelanga nesikhathi esima-iri ama-36 alandelanako wokuphumula ngeveke, ngaphandle kokobana kuvunyelenwe ngenye indlela, kufanele kufakwe uSondo.

2.8.	Ukubhadelwa kokusebenza ilanga langoSondo: Isigaba 16
 
2.8.1. Isisebenzi esisebenza ngabanye aboSondo kufuze sirholelwe ngokubuyelelwe kabili emrholweni ojayelekileko.

2.8.2. Isisebenzi esisebenza ngokujayelekileko ngaboSondo kufanele sirholelwe ngokubuyelelweko nge 1.5 emrholweni ojayelekileko.

2.8.3. Ngokwesivumelwano, ukusebenza ngoSondo kungarholelwa ngokunikelwa isikhathi sokuphumula.

2.9.	Ukusebenza ebusuku:  Isigaba 17

2.9.1. Iinsebenzi ezisebenza hlangana nama-iri we 18:00 ne 6:00 kufuze zibhadalwe umrholo ongaphezulu nanyana ngokuphungulwa kwama-iri wokusebenza begodu nezinto zokukhwela kufanele zibe khona.

2.9.2. Iinsebenzi ezisebenza njalo ngemva kwe 23:00 nanyana ngaphambi kwe 6:00 ngelanga elilandelako kufanele zitjelwe:

(a)  ngengozi yepilo kanye neeyeleliso sokuphepha;
(b)  nelungelo lokupopolwa ziinyanga zesikhuwa.

2.10.	Amaholideyi:	Isigaba 18

2.10.1. Iinsebenzi kufuze zirholelwe umrholwazo ojayelekileko ngokusebenza ngeholideyi enye nenye ewela ngaphasi kwelanga lomsebenzi;

2.10.2. Ukusebenza ngeholideyi kuya ngesivumelwano begodu kufanele kurholelwe ngokubuyelelwe kabili emrholweni ojayelekileko;
 
2.10.3. Iholideyi ingathengwa (ingaroyilwa) ngelinye ilanga elijayelekileko lomsebenzi, ngokwesivumelwano.


3. ISIKHATHI SOKUPHUMULA:  ISAHLUKO SESITHATHU 
3.1. Ukusebenza kwayo
Isikhathi sokuphumula asisebenzi kubasebenzi abasebenza ama-iri angaphasi kwama-24 ngenyanga kumqatjhi begodu nemalangeni wokuphumula anikelwe ngaphezulu kwamalanga wokuphumula anikelwe umuntu ngokuya kwalesahluko.

3.2. 	Isikhathi sokuphumula sonyaka:  Isigaba 20 nesa 21
3.2.1. Iinsebenzi zivunyelwe amalanga  wokuphumula ama-21 alandelanako ngonyaka, nanyana ngesivumelwano selanga linye emalangeni ali-17 asetjenziweko nanyana i-iri elilodwa ema-irini ali-17 asetjenziweko.

3.2.2. Isikhathi sokuphumula kufanele sinikelwe kungakapheli iinyanga ezisithandathu emva kokuphela komzombelezo wesikhathi sonyaka sokuphumula.

3.2.3. Umqatjhi akakafuzi ukurholela isisebenzi esikhundleni sokusinikela isikhathi sokuphumula ngaphandle kobanyana asukele umsebenzi.

3.3. Isikhathi sokuphumula ngokugula:  Isigaba 22 - 24

3.3.1. Isisebenzi sivunyelwe iimveke ezisithandathu ezirholelwako ngesikhathi sokuphumula agula, eenyangeni ezima-36 azisebenzileko.

3.3.2. Eenyangeni ezisithandathu zokuthoma isisebenzi sivunyelwe ilanga linye elirholelwako lokuphumula agula emalangeni amatjhumi amabili nesithandathu awasebenzileko.

3.3.3. Umqatjhi angafuna incwadi ebuya enyangeni yesikhuwa, ngaphambi kobanyana arholele isisebenzi esingakasebenzi amalanga amabili alandelanako, nanyana njalo nje, emsebenzini.

3.4. Isikhathi sokuphumula sokuyokubeletha:  Isigaba 25 & 26

3.4.1. Isisebenzi esisebantwini sivunyelwe iinyanga ezine ezilandelanako zesikhathi sokuphumula.

3.4.2. Isisebenzi esisebantwini nanyana isisebenzi esitlhogomela umntwanaso asikavunyelwa ukusebenza umsebenzi oyingozi nanyana emntwaneni wakhe.

3.5. Isikhathi sokuphumula sokuyokutlhogomela umndeni:  Isigaba 27

3.5.1. Iinsebenzi eziqatjhelwe kwasafuthi zivunyelwe amalanga amathathu arholelwako wesikhathi sokutlhogomela umndeni ngonyaka, ngesibawo nangabe umntwana wesisebenzi uyokubelethwa nanyana uyagula, nanyana isisebenzi sibhujelwe mlingani waso nanyana umzali, nanyana umzali wokuphiwa, ubabamkhulu nogogo, umntwana wokunikelwa, isizukulwani namkha umntwana wakwabo.

3.5.2. Umqatjhi angafuna isiqiniseko esizwakalako.


4. OKUMAYELANA NOMSEBENZI KANYE NOMRHOLO:  ISIGABA 4
4.1. ukusebenza 
Isahlukwesi asisebenzi esisebenzini esisebenza ngaphasi kwama-iri ama-24 ngenyanga emqatjhini.

4.2. Imininingwana etlolweko yomsebenzi:  Isigaba 29

4.2.1. Umqatjhi kufuze anikele isisebenzi lokhu okulandelako lokha sithoma ukusebenza:

(a)  igama elipheleleko nendawo yokuhlala yomqatjhi;
(b)  igama nomsebenzi wesisebenzi, nanyana ihlathululo efitjhani yomsebenzi;
(c)  iindawo ezehlukeneko zomsebenzi;
(d)  ilanga lokuqatjhwa;
(e)  ama-iri ajayelekileko namalanga wokusebenza;
(f)  umrholo nendlela okubalwa ngayo umrholo;
(g)  indlela okubalwa ngayo isikhathi eseqileko somsebenzi;
(h)  ezinye iimali ezibhadalwa esandleni;
(i)  enye nenye imali ebhadalwako nobungakho bayo;
(j)  isikhathi sokurholelwa;
(k)  ukuphungulwa kwemali okhunye nokhunye;
(l)  ilungelo lokuphumula;
(m)  isikhathi sokwaziswa nanyana isikhathi sekontraga;
(n)  ihlathululo yebandla nanyana isiqunto ngengcenye ethileko yebubulo lomqatjhi;
(o)  isikhathi somsebenzi nomqatjhi waphambili esibalelwa esikhathini sokuqatjha;
(p)  ihlelo lezinye iincwadi eziyingcenye yekontraga ezitjengisa lapho zingafunyanwa khona.

4.2.2. 	Nangabe kukhona ukuthuguluka okuthileko okutlolwe ngokuqatjhwa kufuze kubuyekezwe.

4.3. 	Ukwazisa iinsebenzi ngamalungelo wazo:  Isigaba 30

Istatimende samalungelo weensebenzi kufuze sibekwe lapho abasebenzi bangasibona khona begodu sitlolwe ngamalimi asetjenziswa emsebenzini.

4.4 Ukutlhogonyelwa kwamarekhodi:  Isigaba 31

Boke abaqatjhi kumele babe namarekhodi aphethe okulandelako:
(a)  igama nomsebenzi wesisebenzi;
(b)  isikhathi esisetjenziweko;
(c)  umrholo;
(d)  ilanga lokubelethwa nangabe isisebenzi sineminyaka engaphasi kwe-18; nanyana
(e)  ngisiphi isaziso esibekelweko.

4.5. Isaziso ngomrholo:  Isigaba 33

Okulandelako kufuze kunikelwe ngokutlolweko nangaba isisebenzi siyarholelwa:

(a)  igama nendawo yomqatjhi;
(b)  igama nomsebenzi wesisebenzi;
(c)  isikhathi arholelwa ngaso;
(d)  umrholo awurholelwako;
(e)  okhunye nokhunye okuphunguliweko emrholweni;
(f)  umrholo njengobana ungako ungakaphungulwa; begodu
(g)  umrholo awukhambelane nokubaliweko, kufanele kucalwe okulandelako:

(i)  indlela isisebenzi sirholelwa ngakho nokurholelwa kwesikhathi eseqileko;
(ii)  inani lama-iri ajayelekileko nama-iri eqileko asetjenzwe ngesikhathi sokurholelwa;
(iii)  inani lama-iri asetjenzweko ngoSondo nanyana ngeholideyi yesikhathi leso;
(iv)  nangabe kunesivumelwano sokulinganisa isikhathi, ama-iri woke wesikhathi esijayelekileko neseqileko esisebenzweko ngesikhathi leso.
  
4.6. 	Ukuphungulwa nokhunye okumayelana nomrholo:	Isigaba 34 no- 34A

4.6.1. Umqatjhi akakavunyelwa ukuphungula (ukudosa) imali emrholweni womsebenzi ngaphandle-
(a) umsebenzi utlola bona uyavumelana nokudoswa kwesikolodo esithileko emrholwenakhe;
(b) ukudoswa lokho kwenziwa ngesivumelwano esithethwe ngokuhlanganyela , umthetho, isiyalelo sekhotho nanyana ngokulandela isiyalelo somlamuli.
4.6.2. Ukudoswa emrholweni ngamabanga wokulimala nanyana ukulahlekelwa okubangwe msebenzi, kungenziwa kwaphela ngokwesivumelwano nangemva kobana umqhatjhi alandele ikambiso elungileko.
4.6.3. Abaqhatjhi bafanele babhadele iindleko kunye neemali ezikhutjhwa basebenzi eenkhwanyeni zokubarhelebha, eeenkhwanyenezo emalangeni alikhomba.

4.7.	Ukubalwa komrholo:	Isigaba 35

4.7.1. Umrholo ubalwa ngama-iri asetjenzweko ajayelekileko.

4.7.2. Umrholo wenyanga ubuyelelwe kane nengcenye yesithathu (4 1 / 3 ) kiloyo weveke.

4.7.3. Umrholo mawusetjenzwe mayelana nesikhathi nanyana nangabe umrholo wesisebenzii uphenduphenduka okubonakalako ukuya ngesikhathi, umrholo omunye nomunye kumele ubalwe ukuya ngomrholo ngesikhathi:

(a)  esingaphambili kweemveke ezilitjhumi nesithathu; noma
(b)  akaqatjhwe isikhathi esifitjhani, ngesikhathi leso.
4.7.4. Abaqatjhi nabasebenzi bafanele bona bahlole itjheduli egadangiswe ePhephandabeni lakaRhulumende ukuthola bona ihlobo elithileko lembadelo liwela ngaphasi komrholo womsebenzi ngomnqopho wokwenza iimbalo ngokuya kwalomThetho.


5. UKUSUKELA (UKULISA)UMSEBENZI:	ISAHLUKO SESIHLANU
5.1. Ukusebenza 
Lesisahluko asikhambelani nesisebenzi esisebenze ngaphasi kwama-iri ama-24 enyangeni emqatjhini.

5.2. 	Isaziso sokuyekela umsebenzi:	Isigaba 37

5.2.1. Ikontraga yomsebenzi ingayekelwa kwaphela nangabe isaziso singaphasi:

(a)  kweveke yinye, nangabe umsebenzi sele aneenyanga ezisithandathu nangaphasi aqhatjhiwe;
(b)  kweemveke ezimbili nangabe umsebenzi sele aneenyanga ezingaphezu kwesithandathu aqhatjhiwe;
(c)  kweemveke ezine nangabe umsebenzi sele anonyaka nangaphezulu aqhatjhiwe, nanyana nangabe kumsebenzi wemapulasini nanyana osebenza ngendlini sele asebenze ngaphezu kweenyanga ezisithandathu.

5.2.2.  Isivumelwano esenziwe ngokuhlanganyela singaphungula isikhathi seemveke ezine zesaziso siye phasi, kodwana kungasi ngaphasi kweemveke ezimbili.
5.2.2. Isaziso kumele sinikelwe ngokutlolwa ngaphambi kobanyana sinikelwe isisebenzi esingakafundi.

5.2.3. Isaziso sokuyekeliswa umsebenzi mqatjhi ukuya ngomthetho sisekelo asivimbeli isisebenzi ukuqalisisa iqiniso nanyana umthetho osetjenzisiwe mayelana nokuqotjhwa kwesisebenzi ukuya ngomthetho sisekelo weensebenzi ka 1995 nanyana imithetho eminye neminye.

5.3. Umrholo wokulisiswa emsebenzini:	Isigaba 41

Isisebenzi esiqotjhwe ngokutlhoga iindingo zomsebenzi nanyana ikontraga yaso ipheliswa ngokuya kwesigaba 38 somThetho wokuTjhona (Insolvency Act) ka 1936, sivunyelwe ukurholelwa umrholo weveke wokulisiswa emsebenzini, unyaka omunye nomunye esiwusebenzileko.

5.4.	Isitifikedi sesikhathi esisetjenzweko:	Isigaba 42 

Isisebenzi nangabe siyekela umsebenzi sinelungelo lokuthola isitifikedi sesikhathi esisisebenzileko.



6.	Ukuvimbela ukusetjenziswa kwabantwana nokusetjenziswa ngokukatelelwa: 	Isigaba 43 - 48

6.1. Kuliqala ukuqatjha umntwana oneminyaka engaphasi kweminyaka eli-15;
6.2. Abantwana abangaphasi kwe-18 abakavunyelwa ukwenza umsebenzi ongakafaneli iminyaka yabo nanyana ongabafaka engozini.

6.3. 	Ukwenza umonakalo, ukufuna nanyana ukugandelela ukusebenza ngokukatelelwa, kumlandu wobulelesi.

7. Ukuhlukahlukana kwamaJamo aqakathekileko womThetho wokuSebenza:	Isigaba 49 - 50

7.1	Isivumelwano esibandakanya woke umuntu esenziwe mkhandlu wokubonisana singajamela nanyana singatjhiya isisekelo esinye nesinye sobujamo ngaphandle kokulandelako:

(a)  umsebenzi wokulungisa isikhathi sokusebenza mayelana nezepilo nokuphepha nokutjheja umndeni weensebenzi (Isahluko 5, 7, 9 no 13);
(b)  ukuphungulwa kokuphepha okunikelwe iinsebenzi ezisebenza ebusuku [Isahluko 17 (3) no(4)];
(c)  ukuncitjhiswa kwesikhathi sokuphumula sonyaka sibe ngaphasi kweemveke ezimbili (Isahluko 20);
(d)  ukuncitjhiswa kwamalungelo wesikhathi sokubeletha (Isahluko 25);
(e)  ukuncitjhiswa kwelungelo lesikhathi sokugula kufikela ezingeni elibekiweko (Isahluko 22 - 24);
(f)  nokuvimbela ukusebenzisa abantwana nokusebenzisa ngokukatelelwa (Isahluko 49).

7.2. Iimvumelwano ezibandakanya woke umuntu neemvumelwano ezenziwe muntu munye zingajamela nanyana zingatjhiya isisekelo sobujamo sokusebenza ngokuya ngomthetho nanyana isiqunto sengcenye.
  
7.3. UNgqongqotjhe wezemisebenzi angenza isiqunto ukuphendula nanyana ukusukela isisekelo somthetho wobujamo bomsebenzi.  Lokhu kungenziwa ngokubawa umqatjhi nanyana inhlangano yomqatjhi. (Isahluko 50).

7.4. Isiqunto angeze sinikelwe ngaphandle kobanyana inyonyana ephethe abasebenzi ivunyelwe ukuphendula nanyana ibe nethuba lokuzijamela ngaphambi koNgqongqotjhe.  Isifanekiso sesiqunto sifanele sibekwe etjhatjhalazini endaweni yokusebenza futhi kufanele sinikelwe abasebenzi (Isahluko 50).

8.	Isiqunto sengcenye ethileko yebubulo: 	Isigaba 51

Isiqunto sengcenye ethileko yebubulo singenziwa ukutlhama isisekelo sobujamo babasebenzi kileyongcenye nanyana kileyondawo.

9.	Ukutlhogomela, ukusebenzisa begodu nendlela yomthetho:	Isigaba 63 - 81

9.1	Abahloli bemisebenzi kufanele bazise iinsebenzi nabaqatjhi ngamalungelo wabo ukuya ngomthetho wokusebenza.  Bayahlola, bahlolisise iinlilo zabasebenzi, bangabuza abantu nanyana bahlole, bangenza umfanekiso nanyana basuse amarekhodi nezinye iincwadi eziqakathekileko (Isahluko 64 - 66).

9.2	Umhloli angasebenza ukuthumela umqatjhi ongavumelani nomthetho wesisekelo incwadi ekatelela ukuvuma komqatjhi ongazweleli umthetho.  Umqatjhi angaphikisana nalencwadi  kumQophisi wezemisebenzi, emva kobanyana alalele iinlilo, angavumelana nanyana aphendule nanyana abekele eqadi incwadi leyo.  Isililo lesi singasiwa ekhotho yeensebenzi (Isahluko 68 - 73).

9.3	Abasebenzi abakafaneli ukubandlululwa ekwenzeni amalungelo wabo amayelana nalomthetho  (Isahluko 78 - 81).



10. UKUTHATHELWA BONA NGUBANI OSISEBENZI: ISIGABA 83A
10.1 Umuntu osebenzela, nanyana owenzela omunye umuntu uthathwa njengesisebenzi nangabe:
(a) ama-iri wakhe wokusebenza ayalawuleka nanyana ayazwisiseka;
(b) ama-iri wakhe wokusebenza ayalawuleka nanyana ayazwisiseka;
(c) uyingxenye yehlangano yomqhatjhi;
(d) usebenzele loyo muntu ama-iri ama- 40 ubuncani bakhona ngenyanga, esikhathini seenyanga ezintathu;
(e) uthembele kiloyo muntu kwezomnotho;
(f) unikelwe amathulusi nanyana kokusebenza; nanyana
(g) usebenza nanyana usebenzela umuntu munye.

10.2. Nangabe kunye kwalokhu okubaliweko kukhona, loyo muntu uzakuthathwa njengesisebenzi kuze kube ngesikhathi umqatjhi aveza nanyana afakazela bona akusinjalo.



11.	OKUVAMILEKO:

Kumlandu uku:

(a)  linga ukuvimbela nanyana ukulinga ukwenzisa ngokungakafaneli umuntu owenza isenzo esimayelana nalomthetho;
(b)  ukuthola nanyana ukulinga ukuthola incwadi yomthetho ngendlela yokukhohlisa, ukuzenzisa okungasikho nanyana ukunikela incwadi yokukhohlisa nanyana okungasiyo yeqiniso;
(c)  ukuzenza umhloli weensebenzi noma omunye umuntu owenza umsebenzi mayelana nalomthetho;
(d)  ukwala nanyana ukungaphumeleli ukuphendula ngokupheleleko umbuzo obuzwa mhloli weensebenzi nanyana ngabe ngubani owenza umsebenzi mayelana nalomthetho;
(e)  ukwala nanyana ukungaphumeleli ukuvumelana nesibawo somthetho nanyana umthetho obekwe mhloli weensebenzi nanyana ngabe ngubani owenza umsebenzi mayelana nalomthetho;
(f)  ukuvimbela umhloli weensebenzi nanyana ngubani owenza umsebenzi mayelana nalomthetho (Isahluko 92).

i




i 36nde02002:eng-nd:basic cond. Lab
??

??

??

??

