Izikolo (Umbona)										IsiXhosa
Inkqubo yezikolo zethu itsala phambili 
Folio strap: Inkqubo yezikolo
Byline: NguWillie Kotzé, ingcali yezoqeqesho nophuhliso yaseGrain SA yeNkqubo yoPhuhliso lwamaFama
Graph 1: Izikolo ezityelelwe ngekota yokuqala ngo-2010 nango-2011.
Graph 2: Abafundi abazibandakanye kutyelelo lwekota yokuqala yango-2011. 
Graph 3: Abafundi abaye kwimiboniso-ngcaciso yekota yokuqala.
Graph 4: Izikolo ezityelelwe kumaphondo ngamaphondo ngekota yokuqala ka-2011.
Ngowama-2010, iGrain SA iqalise inkqubo yezikolo ngokuncediswa yiMaize Trust. Inkqubo leyo ibe yimpumelelo. Xa besifaka isicelo sethu kwiMaize Trust ngowama-2010/2011, siphinde sacela  inkxaso-mali yenkqubo yezikolo. I-Maize trust iyamkele ngobubele obukhulu inkxaso-mali yokutyelela izikolo. 
Kubalulekile ukuba sikhuthaze abantwana ukuba balazi ixabiso lezolimo njengomthombo wokutya neentsinga zako, lingumdlali wendima enkulu kwezoqoqosho, liveza amathuba emisebenzi linika nabantu uqeqesho lomsebenzi abanokuwufundela. Bangaphezu kwesiqingatha abemi base-Afrika abangaphantsi kweminyaka engama-20 ubudala. Abantwana bangabasebenzisi beli xesha, abasebenzisi bexesha elizayo nesizukulwana esilandelayo sabasebenzi  ngoko ke xa sinokukhawuleza sibenze balazi ixabiso lolimo ngokubanzi ngakumbi kwishishini lombona, singakhawuleza sibe nethemba lokubenza baqonde ukubaluleka kwalo. 
Kulo nyaka injongo ephambili yeprojekthi yethu ibikukuphuhlisa iiDVD ezintathu ezahluka-hlukileyo ezibonisa icandelo lezolimo, ishishini lombona kunye nolimo njengomsebenzi anokuqeqeshelwa wona umntu. Inani labantwana likhulu kakhulu – kwisikolo ngasinye siye sinyanzeleke ukuthatha isigqibo sokuba sinako na ukubabona abantwana kunye (njengoko amaqela amakhulu kungelulanga ukuwenza azikise ingqondo kwaye athathe inxaxheba.), okanye mhlawumbi siwabone ngokuwahlukanisa amaqela (oko kuthethe ukuba umqeqeshi kufuneka aphinde isifundo esinye amaxa amaninzi). Siye kwiAgriSETA ngo-Oktobha 2010 ukuya kucela inkxaso yabo yale nkqubo. Basixelele ukuba baza kusilungiselela ama-R360 000 ukwenzela uphuhlisio lweeDVD ezintathu. Siwamkele ngombulelo omkhulu umnikelo wabo saza saqalisa inkqubo yokumema  ukuze sikwazi ukuchonga umboneleli wenkonzo ofanelekileyo onokuzenza iiDVD ezo. Ekugqibeleni sivumelene noMartie Willemse ovela kwiziko leemveliso le-Noline  ngeDVD yokuqala kwaza kweyesibini iDVD safumana uPW van Wyk waseAgriTV. 
Abaniki-ngcaciso bachongwa kwimimandla elishumi eyahluka-hlukileyo, eyile, iFree State, uMntla-Ntshona, uMntla-Ntshona/iGauteng, iKwaZulu-Natal, iMpuma-Koloni, uMntla-Koloni neMpumalanga. Kwikota yokuqala, izikolo ezityelelweyo zili-180 apho abafundi badlalelwa iDVD. IDVD iphuhliswe ngendlela evumela ukuba kubekho iindawo ezintathu ekunokunqunyanywa kuzo ukuze umniki-ngcaciso akwazi ukuxoxa ngeziqulatho nabafundi. Emva kweseshoni, isikolo siphinda sinikwe ipowusta ekhumbuza isikolo ngeziqulatho zeDVD yokuqala – Ukutya, iiNtsinga zoKutya noBomi. 
Abanye abafundi bezikolo ebezityelelwe babuziwe ukuba ingaba usuku olo lubalulekile na kubo. Kufunyenwe iimpendulo ezilandelayo:
UMoliko, uTebello noDoreen abangabafundi besiKolo samaBanga aPhezulu saseQuibing 
 “Andazi nokuba ndingaqala ngaphi kodwa endinokukutsho kukuba ndifunde lukhulu kwaye ndingakuvuyela ukufunda okuthe chatha. Ndikholelwa ekubeni kubaluleke ngenene ukutyala imithi, njl. ukuze sihlale siphila ubomi obungummangaliso nobumnandi bemihla ngemihla.  Ndifunde nokuthi ubomi bokulima asibobomi babalimi kuphela, thina njengabantu abatsha, kufuneka sazi banzi ngezifundo zolimo ukuze sivelise ukutya okuza kusetyenziswa ngabanye abantu kwaye ukususela namhla ndiza kwenza isitiya sam semifuno kuba ndifunde ukuba kuninzi endinokukuzuza ngokulima. Ngoko ke ndinovuyo olukhulu kwaye ndifuna ukubulela iGrain SA ngokusifundisa ngendlela ezibaluleke ngayo ezolimo. Ngenxa yoko ndiyinqwenelela okuhle kodwa iGrain SA. Wanga uThixo angayikhokela side siphinde sibonane kwixesha elizayo”.
UMosamo, uMokhele P, uDiphapang, uRadimo noMokhetni M ngabesiKolo seMfundo ePhakamileyo saseLe Reng 
 “Sifunde izinto ezininzi ebesingazazi, njengokuthi ukutya kwehlabathi okungama-90% kuveliswa ngabalimi. Kufuneka abalimi abahlanu ukwenza ibhega enye. Abanye bethu bebengazi ukuba impahla enxitywayo yenziwa ngesikhumba esinoboya bezilwanyana kanti nezilwanyana ezo zikwayinxalenye yolimo. Besicinga ukuba ezolimo ziphathelene nokufama kuphela kodwa namhla sifumanise ukuba besiphazama. Ukulima kuphathelene nabalimi kuba ngaphandle kwabo akunakubakho kutya”.
UBongani noSechaba besiKolo semFundo ePhakamileyo saseThabo Thokoza
 “Ewe! Ingcaciso siyiqonde ngokucacileyo kwaye sifunde okuninzi ngezolimo. Asinakuphila ngaphandle kwezolimo. Enyanisweni kukho intsebenziswano enkulu phakathi kwemo engqonge abalimi apho bavelisa ukutya kwizilwanyana nezityalo. Sifunde ukuba neempahla esizinxibayo zivela kwezolimo safunda nokuba ujongilanga ukhupha ioyile kwanomqhaphu onokusetyenziselwa iijini esizinxibayo asisathethi ngesimbo. Kwakhona sifunde ukuba inkqubo ye-photosynthesis yezityalo eziluhlaza yokuzenzela ukutya ngesiniki-bala  se-chlorophyll yenzeka kuzo. Siyabulela kuwe Grain SA kube mnandi ukuba nawe”.
UMonique Pretorius ovela kwisiKolo samaBanga aPhezulu saseWinburg
“Ewe, ndifunde ukuba singawenza umahluko sakuba sigqibile esikolweni ngokuya kwenza umsebenzi wasefama ukuze sonke sifumane ukutya. Kwakhona namhlanje ndibonile ukuba xa sinokuvelisa ukutya okuyimveliso yethu siya kukwazi ukutya, kwaye umsebenzi wokufama awululanga ngendlela ebesicinga ngayo. Andizange ndakha ndayicinga nzulu inkqubo yokuvelisa izityalo, kodwa ezi zifundo bezinomdla kakhulu kum. Ndibulela Kangangoko!”
UMakotsoang Sello ovela kwisiKolo esiHlanganiselweyo saseLouw Wepener
“Ewe, kube mnandi ukufunda okuthe chatha ngezolimo kwaye ndifunde ukuba umhlaba ungumthombo wethu wobutyebi osentloko ehlabathini. Yonke into esiyifumana namhlanje ivela kwizilwanyana nasemhlabeni, konke oko kum kube ngamava amakhulu. Utatomkhulu wam wayengumlimi kodwa ebengenalwazi olukhulu njengotata wam olima izinto ezahluka-hlukileyo ezifana nekhaphetshu neetapile. Ndinqwenela ukuqhuba ngemfundiso yabazali bam nookhokho bam. Kananjalo utata wam uya kuba neqhayiya ngam. Ngoko ke into eyenzekileyo andinakuyilibala. Ndiyabulela kakhulu”.
UMalefane Retshedisitswe wesiKolo semFundo ePhakamileyo saseBoitumelo 
 “Ndifumanise ukuba ngaphandle kwezolimo siza kulamba kwaye siya kudinga nempahla enxitywayo. Kum ezolimo zibaluleke kakhulu kuthi bantu, nakwizilwanyana, njalo,njalo. Ndinqwenela ukukhuthaza abantu ababulala izilwanyana nezityalo ukuba bayiyeke loo nto kuba xa betshabalalisa izityalo siya kutsala nzima ngakumbi kuba singazi kuba nakutya kwaneleyo, amaplanga okwenza ifanitshala, izinto zokwakha izindlu kwaye asisayi kuba nezinto zokubhala kanti ka sitshabalalisa izilwanyana siya kuswela impahla yokunxiba nokutya kanti ndizithanda kakhulu ezo zinto…”
URebecca Ntsapi wesiKolo semFundo ePhakamileyo saseBoitumelo 
Ndibonile ukuba ngaphandle kwezolimo siya kutsala nzima, akusayi kubakho bantu nabakhoyo baya kufa. Ngaphandle kwezolimo akusayi kubakho zimpahla, nakutya kungasayi kubakho ndawo elikhusi. Ezolimo zibalulekile ebomini bethu kuba ngaphandle kwazo zininzi izinto ezingasayi kubakho ehlabathini. Ndiyabulela!” 
UMtabane Egnar wesiKolo saseLere-La-Thuto 
“Kundinike umdla kakhulu kuba ezinye izinto bendingazazi. Kundincede kakhulu. Ndinqwenela ukuba iGrain SA ingaphinda ibuye. Bendingazi ukuba irayisi ivela emhlabeni onamanzi. Okunye endikufundileyo kukuba ootatomkhulu bethu bebehamba baye kuzingela ukuze bakwazi ukunxiba, lo gama thina sithenga ezivenkileni. Ndifunde okuninzi ngaphezu kokuba bendilindele. Nincede nibuye ukuze nabo bebenganibonanga bafumane ithuba lokunibona. Baya kumangaliswa kukubona endikubone namhlanje. Bekunomdla omkhulu kakhulu!”
UJaco Hulme wesiKolo semFundo ePhakamileyo saseLinpark 
“Oku kuthethe okukhulu kum kuba kundenze ndaqonda ukuba konke esikutyayo nesikunxibayo kuvela kwindalo. Ndifunde ukuba abalimi banendima enkulu abayidlala ebomini bethu kuba bayasilimela ukuze sibe nemifuno esiyityayo ephuma emhlabeni olungileyo. Abalimi baqinisekisa ukuba izilwanyana esizityayo zisempilweni entle nokuba umhlaba ubaluleke kakhulu ebomini bethu. Abantu mabayilondoloze indalo kuba kusenokungabikho ukutya kuba sisebenzisa iitoni ezisisigidi esinye sombona ngonyaka ngamnye  kwaye ukuba siqhuba ngokungafumani kutya ihlabathi linokuba sengozini, loo nto indenze ndacinga ngento esinayo nokuthi kufuneka sibe nombulelo”.
UMetyatat Nontetho ovela kwisiKolo esiHlanganiselweyo saseSenzile 
“Utyelelo lweGrain SA lube neempembelelo ezinika ithemba kakhulu – kuba lusinike ulwazi ngendlela iimveliso ezenziwa ngayo kwicandelo lokuqala, elilandela elokuqala ukuya kwelokugqibela. Oku kundinike amava angummangaliso. Enyanisweni ndimangaliswe yintsusa yezinto ezisetyenziselwa ukufaka igalelo. Ukubona amathuba emisebenzi umntu anokuwafumana ngenxa yemibandela yezolimo kundenze ndazikisa ukucinga. Kwakhona ndifunde  nendlela ezenziwe ngayo iimpahla endizinxiba yonke imihla. Ngoku ndiza kuphanda ngemfundo endinokuyiqeqeshelwa xa ndinokuzibandakanya kwezolimo kuba ndibone nokuba abantu abangenabuchule banabo bokusebenza banokufaka igalelo – nto leyo ethetha ukuba kuza kudaleka amathuba emisebenzi ukuze kuguquke ubomi babantu abaninzi. Oku kuphinde kwaba ngamava amangalisayo kum”.
UThabiso Sonopo wesiKolo semFundo ePhakamileyo saseMarquard
“Ewe, kube noncedo olukhulu kuba ndifunde ngaphezu kokuba bendilindele. Ekuqaleni bendingazi ukuba ezolimo zibaluleke kangako nokuba kudlala indima enkulu kangako ebomini bethu. Kumangalisa kakhulu ukuba kusasa nje ndivuke ndatya ukutya okuvele ngenxa yezolimo. Kumangalisa nangakumbi ukwazi ukuba ndinxibe iimpahla ezivela kwezolimo. Okunye okumangalisayo kukuba ndiza kulala ngezinto ezikwavela kwezolimo. Bendingazi ukuba irayisi yenziwe kwisityalo. Enyanisweni ezolimo zidlala indima ebaluleke kakhulu ebomini bethu Kufuneka sizilondoloze izityalo zethu nezo sicinga ukuba azinamsebenzi kuba bendicinga ukuba akukho nto inokwenziwa ngezityalo ezikhula emanzini kodwa ndifumanise ukuba yona irayisi leyo yenziwe ngesityalo ebendicinga ukuba asinamsebenzi. Ndiluvuyela kakhulu utyelelo lweGrain SA kwisikolo sethu kuba basifundise izinto ezininzi ngezolimo. Ndijonge phambili kutyelelo lwabo olulandelayo. Ndiyabulela kwiGrain SA, ngokusinika olu lwazi”.
ULetshabo Ipeleng ovela kwisiKolo esiHlanganiselweyo saseSenzile 
“Ndifunde lukhulu malunga nokuba iimveliso zivela phi nokuba kwenziwe ntoni kuzo xa bezisekukutya okungekaqhutyelwa phambili. Kwakhona sifunde ukuba ukutya kuqala kwicandelo lokuqala kuqhutyelwe phambili kude kufike kwicandelo lokugqibela ukuze kube yimveliso egqibeleleyo. Kukwasinika iityuwa neentsinga zako”.
UMoshane Paballo Vinoliah wesiKolo semFundo ePhakamileyo saseRainbow 
“Ewe ndifunde izinto ezindenza imincili kakhulu kuba ndifunde lukhulu kakhulu ngezolimo. Ndingumntu onentlonelo nengqiqo kwaye ngenxa yolu tyelelo ngoku zininzi izinto endiziqondayo ngezolimo kwaye ndifuna ukufunda okuthe chatha ngazo. Oko kulunge kakhulu. Ndinqwenela ukwenza ezolimo kwaye ndiyakholelwa ekubeni kunamathuba amaninzi emisebenzi. Ndiya konwaba kakhulu xa umqeqeshi waseGrain SA, uMe A Thomas, enokundiphendula. Enikwenzileyo makungapheleli esikolweni sethu kodwa makube ziindaba ezilungileyo nakwezinye izikolo.”
UCallum Estchmaier ovela kwiKholeji yezoLimo yaseWeston 
“Ewe kube libhongo elikhulu kuthi njengoko kusilungiselela umsebenzi wokufama wexesha elizayo. Le ntetho isincedile ukuze sibone indlela umsebenzi wasefama obaluleke ngayo malunga nokutya, iimpahla, izihlangu nombane. Kwakhona bazamile ukusikhuthaza ukuhlala emgaqweni wokwenza umsebenzi wokufama.”
UThabiso Msomi wesiKolo semFundo ePhakamileyo saseLinpark 
“Ewe, kusivule amehlo ukwazi indlela ukutya esikutyayo okufikelela ngayo kuthi nendlela okwenziwa ngayo. Kwakhona kusenze salibona elinye icala lezolimo nezinto zalo eziluncedo. Sifumene ukhanyo lwendlela ezenziwa ngayo iimpahla esizinxibayo nendlela esizifumana ngayo.” 
ULondeka Mhlongo wesiKolo saseWartburg Kirchdorf 
“Ewe, namhlanje ndifumanise ukuba enyanisweni ama-90% okanye ngaphezu koko kwizinto esizisebenzisa yonke imihla zivela kwezolimo. Sinomkhwa wokungazilondolozi izinto esizityayo, iimpahla esizinxibayo kanti kaninzi asinambulelo wezinto esizenzelwa ngamafama. Umsebenzi wamafama unzima kukho nezilwanyana ezixhelelwa inyama yethu, izingxobo eziphathwa esandleni ezenziwa ngesikhumba nangoboya. Ngoko ke kube lubonelelo olukhulu nembeko ukufundiswa nokukhunjuzwa ngezinto ezininzi zobomi yiGrain SA. Ngoko ke mandiphinde ndithi ndicinga ukuba kufuneka sizithathele ingqalelo kakhulu izinto sinciphise ungcoliseko kuba aluwulungelanga umhlaba wethu”. 
UPono Shembe ovela kwiKholeji yezoLimo yaseZakhe 
“Utyelelo beluxabisekile kum kwaye ndiqinisekile ukuba uninzi lwabntu esikolweni banoluvo olufana nolwam mhlawumbi bonke. Ndifunde lukhulu kolu tyelelo, ngakumbi ngokuba iimfuno ezininzi zabantu zivela kwishishini lezolimo. Ukusuka kwisiganeko sokuya kwabantu ezidolophini nokwanda kwamanani abantu, ezolimo zizo ezivala isikhewu ukusuka ezifama ukuya kwizixeko ezikhulu. Ezolimo zisebenza njengento eqhubela phambili ukuveliswa kokutya kwihlabathi liphelele. Phantse zonke iimpahla ezinxitywayo ziphenjelelwa yimveliso yezolimo. Sijonge phambili kutyelelo olulandelayo!”
ULondeka Mkhize wesiKolo samaBanga aPhezulu sase-Estcourt 
“Ewe, kungenxa yokuba ndifunde ukuba maninzi amacandelo kwezolimo. IDVD ikwazile  ukusichazela banzi ngendlela enika umdla. Indifundise ukuba mininzi imithombo yobutyebi exabisekileyo kwaye thina bantu kufuneka siyithathele ingqalelo. Sibulela kangangoko kukubona ukuba kukho abantu abanokuthatha ixesha labo, ukuze basifundise ngezinto ezinjalo kwaye siya kuhlala sijonge kutyelelo oluzayo”.
URamona Steenkamp wesiKolo samaBanga aPhezulu sasePionier
“Ewe, bekunomdla kakhulu kwaye kuxabisekile. Mna ngokwam ndiyakuhlonela kakhulu endikutyayo nalapho kuvela khona. Ndiyabulela ukuba nabelane ngolwazi eninalo nathi, bekuluvuyo olukhulu. Nincede nimane ukukwenza oku, kuba kunomdla kakhulu”.
USandile Mohunu wesiKolo samaBanga aPhezulu saseSarel Cilliers 
“Ewe, ndikholelwa ekubeni thina njengabantu asizikisi ukucinga ngezolimo. Andizange ndakha ndacinga ngazo zonke izinto endizive namhlanje. Ngoku ndiyazi ukuba iimveliso ezifana nee-cornflakes asisuki zibekho lula njengoko besicinga. Lifikile ixesha lokuba indalo siyijonge ngamehlo ahlukileyo, ngendlela enika ithemba. Phambili ngomsebenzi wenu omhle. Ningalulahli uthakazelelo lwenu…”
Izikolo ezityelelwe ngeKota yokuQala
Utyelelo lweKota yokuQala ngo-2011
         Abafundi abazibandakanyileyo
Abafundi abaye kwimiboniso-ngcaciso yeKota yokuQala
Izikolo ezityelelweyo kumaPhondo kwiKota yokuQala ngo-2011
Izikolo ezityelelwe kumaPhondo
