Profile (Maize)							IsiXhosa
Khawumazi... uXolile Dasheka 
Imiyalelo:
Folio strap: Okubalulekileyo ngaye
Byline: NguJohan Kriel, umququzeleli wephondo wenkqubo yaseGrain SA yeNkqubo yoPhuhliso lwamaFama
Photo: Use pic of Xolile
UXolile Dasheka wazalelwa efama kummandla wasePetrusburg. Uyise wayengumsebenzi wasefama kanti unina wayesebenza emakhitshini. UXolile unemfundo enomsila kwezoLawulo nobuNkokeli kunye neDiploma kuLawulo loBudlelwane babaSebenzi. Wathenga ifama yakhe, iLemoenkloof kummandla waseJagersfontein ngowama-2006 ngemali-mboleko yaseLand Bank. Ifama yakhe ili-1 134 yeehektare ubukhulu, kuyo i-145 yeehektare ingumhlaba olimekayo aze ama-989 eehektare asetyenziselwe ukutyisa impahla. Ubukhulu becala uXolile ulima umbona aze afuye iinkomo zenyama, iihagu, iinkuku alime imifuno.
Uyifumana njani imali yezityalo zakho?
Kumaxesha onyaka amabini adlulileyo andikhange ndizithengise izityalo eziziinkozo endizilimileyo. Ndizisebenzisele ukondla imfuyo yam. Enye inzuzo endiyifumeneyo ibe yimali endiyifaka kwimveliso yonyaka olandelayo. Ngenxa yeendleko ezinyukayo ndiza kuzama ukufumana imali-mboleko yokundinceda eLand Bank.
Zithini izimvo zakho ngemibandela yemali kwezolimo?
Umlimi kufuneka abe zizinto ezininzi, umzekelo makabe yingcaphephe kwezemali, ingcali kwezoqoqosho, umthengisi nezinye izinto. Imida yenzuzo kwimveliso yombona mincinci kakhulu. Sidinga ukuba uwonke-wonke abe ngakwicala lomlimi waseMzantsi Afrika athenge iimveliso zeli lizwe. Sidinga iirhafu zokutya okuziinkozo okuthengwa kwamanye amazwe lilizwe lethu. Iindleko zamagalelo ezifana ne-diesel kunye nezichumiso ziyasibulala. Ezolimo asizozifundo ezithandwayo ngabantu abatsha abamnyama; ababoni kamva kuzo. Ukuba iindleko nempahla ethengwa ngaphandle azilawulwa, ukhutshiswano olucalanye oluya kubakho noluya kumelana nempahla efumana inkxaso luya kumbulala umlimi waseMzantsi Afrika. 
Uwafumana phi amagalelo akho?
Ndithenga kubathunywa babathengisi abavela kumaqumrhu anika inkxaso, emva kokufumana nokuthelekisa amaxabiso nasemva kwenkonzo abayinikayo yokuthengisa. 
Yintoni indima kaRhulumente kwezolimo kwaye uhlangabezana njani nayo?
URhulumente ufanele ukubanceda abalimi. Abalimi baveza amathuba emisebenzi nozinzo kwimimandla esemaphandleni. Makajonge umhlaba onikwa abalimi abasahlumayo abanike uncedo ukuze baphumelele ngokubaxhasa ngemali nangezixhobo zokusebenza. Makukhuthazwe ukubekwa iliso kwabo ngabalimi abarhwebayo. Bahlawule amaxabiso amahle baze bafumane uncedo xa belufuna. URhulumente akakaphumeleli ukukwenza oku naxa ezama.
Zinto zini ezibe negalelo kwimpumelelo yakho?
Ilinge lam lokuxananaza lindincedile. Imfuyo ikunika uzinzo ize ikuncede kumqukuqelo wemali esesandleni. Ukugcina iihagu neenkuku kundincedile ekuhlangabezeni iindleko zam zenyanga nganye. Ndinomhlaba omncinci wokulima omalunga neehektare ezi-3 endinokuwunkcenkceshela. Ndilima imifuno ukuze ndikhawuleze ndifumane ingeniso. Kanti nemeko yokuba ngumlimi wethuba elingaphelelanga kodwa ndiphangele ngaxeshanye iyanceda. Ukuba ukufama kunokungenisa inzuzo ethe chatha ndinokuba ngumlimi wexesha elipheleleyo.
Ziintoni ozibona njengemiqobo kwinkqubela nakwimpumelelo yakho?
Ndinexhala lokuba ukungabikho kozinzo kwezopolitiko, ulwaphulo-mthetho neentetho ezingahluzwanga kusasazo nakushicileleo zinokuhlutha amathuba am empumelelo. Ukufumana inzuzo ngumbandela osentloko.
Yeyiphi imiba yeshishini lakho lokufama onqwenela ukuliphucula?
Ndinqwenela ulwazi oluthe chatha lobungcaphephe malunga nokulungiswa komhlaba, ulondolozo lwamanzi nokugcinwa kwemfuyo. Kwakhona ndinqwenela ukuba abasebenzi bam bafumane uqeqesho.
Unasiphi isicwangciso-buqili oza kuphila ngaso kulo nyaka?
Ndifuna ukuqiniseka ukuba isakhiwo sam senkxaso simi kakuhle. I-Grain SA neqela lam lofundo-nzulu zibalulekile ekundinikeni uncedo. Kwakhona ndinqwenela ukwandisa umsebenzi wam wokufuya, mandithi iinkomo zenyama. Ukuba ulwaphulo-mthetho alulubanga, ndinqwenela ukuqalisa ukufuya iigusha.
