UMPHANDLE
UBOMI BAKHO
IMIBA
USHICILELO
IZALATHISO
URHULUMENTE
IITHENDA
IMISEBENZI
Malunga
Qhagamshelana
Uncedo
Funa nzulu
Umphandle
Izalathiso
Iinkonzo
UMzantsi Afrika & neNtshona Koloni
Ukunikezela Ingxelo Ngobuqhetseba Norhwaphilizo
Ukunikezela Ingxelo Ngobuqhetseba Norhwaphilizo
INKCAZELO:
Kukho intlaninge yamaziko kwilizwe lonke nakumaphondo, maziko lawo ajongana nobuqhetseba norhwaphilizo kurhulumente. Iziko ngalinye kula lijongana neentlobo ezithile zamatyala:
Urhwaphilizo nolawulo olugwenxa olwenziwa ngamagosa aseburhulumenteni
I-Ofisi yoMkhuseli Woluntu
Izikhalazo ngamapolisa
IKomishoni Yamalungelo Oluntu yoMzantsi Afrika
Amatyala abandakanya urhwaphilizo kuRhulumente wePhondo leNtshona Koloni
Izikhalazo ezinento yokwenza nokungasetyenziswa kakuhle kwezithuthi zikarhulumente kweli Phondo
Icandelo Lezithuthi Eziziinqwelo-mafutha likaRhulumente weSebe leZothutho Nemisebenzi Yoluntu (leNtshona Koloni)
Izikhalazo ngorhwaphilizo nokuphathwa kakubi kwizikolo zaseNtshona Koloni
Iziko Elitsalelwa Iminxeba leZikolo Ezikhuselekileyo
IKomishoni Yezikhalazo Zoluntu Yesixeko saseKapa
IMIYALELO:
UMKHUSELI WOLUNTU
UMgaqo-siseko wadala iOfisi yoMkhuseli Woluntu njenge-ofisi ezimeleyo ukuze ijongane ze iphande izikhalazo eziza noluntu ngamaziko okanye amagosa karhulumente. UMkhuseli Woluntu unamandla okuza neziphakamiso zentshukumo enokulungisa kwanokunikezela ngeengxelo. UMkhuseli Woluntu uhlala kwesi sikhundla ixesha eliyiminyaka esixhenxe phambi kokuba uMongameli aphinde aqashe uMkhuseli Woluntu omtsha.
Iinkonzo zoMkhuseli Woluntu zifumaneka simahla kwaye zivuleleke kumntu wonke. Xa ufaka isikhalazo kwi-Ofisi yoMkhuseli Woluntu, abasebenzi bayo baza kuphanda loo mba yaye ukuba eso sikhalazo siqinisekisiwe, baya kuzama ukuyilungisa loo meko. UMkhuseli Woluntu ujongana nezikhalazo ngendlela eyimfihlelo.
UMkhuseli Woluntu angawaphanda amagosa karhulumente kulo naliphi na inqanaba, kuquka awesizwe, awamaphondo, kwanabaphathi basekuhlaleni kwanabani na owenza umsebenzi woluntu ofana:
igosa lezolonyulo amaziko angekho phantsi kukarhulumente ngokugqibeleleyo, afana noEskom okanye uTelkom amabhunga angumvuka wemithetho karhulumente ethile, Yoluntu amabhunga abekwe yimithetho ethile, efana neBhunga Eliphanda Ngenzululwazi Yoluntu (iHSRC ngamafuphi) okanye iBhunga Elenza Uphando Ngenzululwazi Noshishino (iCSIR ngamafuphi).
UMkhuseli Woluntu unoxanduva lokujongana nezikhalazo:
ngokusetyenziswa kakubi kwamagunya ukuziphatha okucalulayo, okungafaniyo, okungenankathalo, nezinye nje iindlela zokziphatha ezingamkelekanga ukulibaziseka ngaphandle kwezizathu ezibambekayo ukungahlonitshwa kwamalungelo oluntu (usenakho nokukrweca iKomishoni Yamalungelo Oluntu yoMzantsi Afrika)
ulawulo olunamakhwiniba ukungathembakali okanye ukusebenza ngendlela engamkelekanga ngeemali zoluntu ukuzityebisa ngendlela engeyiyo ukuzifumana ukwindawo ekuncedayo ngokungalunganga.
UMkhuseli Woluntu akaziphandi ezi ntlobo zilandelayo zezikhalazo:
izigwebo nezigqibo zenkundla iintshukumo zabucala ezenziwe ngabantu abazimeleyo iinkampani zabucala oogqirha namagqwetha abucala.
INDLELA YOKUFAKA ISIKHALAZO KUMKHUSELI WOLUNTU
Ukuba isigqibo esikhetha icala esithatyathwe ligosa likarhulumente siyakuchaphazela, kufuneka uqale:
Uthethe neloo/loo magosa achaphazelekayo, ze
Ubhalele umntu igosa/amagosa lawo aphantsi kwakhe, ze
Ukrwece iLungu lakho lePalamente yesizwe okanye ke yephondo, ze
Ubhalele Umkhuseli Woluntu.
Ukuba uthi ubhalele uMkhuseli Woluntu kufuneka ufake nezi nkcukacha zilandelayo:
Ubume besikhalazo sakho.
Imbangi nemvelaphi yesikhalazo eso.
Izizathu ezibangela ukuba uzive ufuna ukuba isikhalazo sakho siphandwe nguMkhuseli Woluntu.
Amanyathelo osele uwathabathile ukuzama ukusombulula loo ngxaki ngokwakho (ukuba ebekho). Kufuneka ukhankanye amagama amagosa obusoloko usebenza nawo kule nyewe, iintsuku, nokuba kwaphela kusithiwani na. Iikopi zayo nayiphi na imbalelwano phakathi kwakho naloo magosa kufuneka zincanyathiselwe kule ncwadi yembalelwano.
Inombolo yomnxeba apho unokufumaneka khona, ukuba ikho onayo.
Kumaxesha athile uMkhuseli Woluntu unokufuna uthethe phantsi kwesifungo phambi kokuba aqalise ngophando lwakhe.
Ukuba awuqinisekanga ukuba ingxaki yakho ngumba uMkhuseli Woluntu anokuyiphanda na, okanye ukuba awukwazi ukubhala, ungatsalela umnxeba iofisi yoMkhuseli Woluntu. Apho kukho abasebenzi abaqeqeshiweyo abaza kuphulaphula isikhalazo sakho, sisincinci sisikhulu, ze benze uphando.
Usenakho nokundwendwela le Ofisi ukuze nibe nodliwano-ndlebe okanye indibano, ukuba ungathanda. Kungcono ubhale kuqala ze ucele udliwano-ndlebe kuloo ncwadi yembalelwano.
IINKCUKACHA ZOQHAGAMSHELWANO
I-Ofisi Eyintloko
Inombolo Yomnxeba: 012 322 2916
Inombolo Yomnxeba Ongahlawulelwayo: 0800 112 040
Inombolo Yomnxeba: 021 423 8644
UKUNIKEZELA INGXELO NGORHWAPHILIZO: KURHULUMENTE WEPHONDO LENTSHONA KOLONI
Naluphi na urhwaphilizo kuRhulumente wePhondo leNtshona Koloni lungaxelwa kwiCandelo iForensic Audit elikwiSebe leNkulumbuso. Olu rhwaphilizo luquka amaxesha obuqhophololo, ubuqhetseba, ubusela nokusetyenziswa ngendlela engeyiyo kwempahla karhulumente.
Inombolo Yomnxeba Ongahlawulelwayo: 0801 226 545
Ukuze uqinisekise ukuba imiba ingaphandwa kakuhle, ulwazi oluneenkcukacha ezipheleleyo ngolo rhwaphilizo uluxelayo luyafuneka. Ukuba ufuna ukwenza ingxelo, kufuneka uzame ukunikezela kangangoko ezi nkcukacha zilandelayo:
Urhwaphilizo
Lukumila kunjani (umzekelo: ubusela, ubuqhophololo, ubuqhetseba)?
Lwenzeka njani, phi?
Ingaba le yingxaki eqhubekekayo futhi kusisithuba esingakanani iqhubekeka?
Unabo nabuphi na ubungqina ngolu rhwaphilizo? Umzekelo, xa unikezela ingxelo ngobusela, ingaba uyayazi impahla ebiweyo ukuba ifihlwe phi?
Ingaba ukho omnye umntu owaziyo ngolu rhwaphilizo futhi angafuna na ukunikezela ubungqina kumagosa enza uphando?
Ungakwazi ukwenza ingqikelelo yelahleko ngokwezimali ngolo rhwaphilizo?
Ngoobani amagama amagosa karhulumente arhanelekayo, asebenza kweliphi iSebe yaye aphethe ziphi izikhundla apho?
Ngoobani amagama amanye amagosa achaphazelekayo?
Ingaba la magosa arhanelelekayo akhe abandakanyeka kwezinye izenzo zorhwaphilizo ngaphambili?
Ummangali
Wawukhe wayixela le nto ngaphambili? Ukuba kunjalo, kubani yaye kwathatyathwa manyathelo mani?
Wawukho ngexesha lokwenzeka kolu rhwaphilizo, okanye ukuba akunjalo, wafumanisa njani ngalo?
Ingaba ukulungele na ukuhlanganisa ingxelo efungelweyo ze unikezele nobungqina?
IBONELELWA LISEBE:
ICANDELO LIKARHULUMENTE:
Isebe leNkulumbuso (uRhulumente Wephondo leNtshona Kapa)
UMkhuseli Woluntu
YAYAMENE
Izikhalazo Ngokunyhashwa Kwamalungelo Oluntu (IiNkonzo)
Izikhalazo Ngokusetyenziswa Kakubi Kwezithuthi zikaRhulumente (IiNkonzo)
Ukulwa Ubuqhetseba Norhwaphilizo Kwinkqubo Yokhuseleko Loluntu (IiNkonzo)
Ingaba kukho nto ungayiqondiyo kwiintetho zaseburhulumenteni
Isigama Esinokusetyenziswa uMgaqo-nkqubo Wemfihlelo
Ilungelo Lobunini
