Vhiki ra Swifundzhankulu, 07  11 Ndzhati 2009

Xivumbeko xa Palamende ya hina
Palamende ya Afrika Dzonga hi vumbiwa hi Tindlu timbirhi: 
Huvo ya Rixaka (NA), leyi nga ni swirho swa 400, na
Huvo ya Rixaka ya Swifundzhankulu (NCOP), leyi nga ni swirho 90.

Huvo ya Rixaka ya Swifundzhankulu na ntirho wa yona

Vumbiwa bya Afrika Dzonga byi vula leswaku Huvo ya Rixaka ya Swifundzhankulu (NCOP) yi tiyisisa leswaku ku navela ka swifundzhankulu ku tekeriwa enhlokweni eka rhavi ra rixaka ra mfumo. Leswi swi fikeleriwa hi ku nghenelela eka ndlela ya rixaka yo endla milawu na hi ku nyika foramu ya rixaka yo langutisisa timhaka timhaka leti khumbaka swifundzhankulu. 
Ntirhonkulu wa NCOP i ku njhekanjhekisana, pasisa milawu na ku angamela (veka tihlo) swiendlo swa mfumo. 
NCOP yi yimela swifundzhankulu ku tiyisisa leswaku ku navelo ka swifundzhankulu ku tekeriwa enhlokweni eka rhavi ra rixaka ra mfumo. 
Ntirho wa NCOP i ku endla vuangameri eka timhaka ta rixaka ta mfumo wa swifundzhankulu na miganga. 


Xana incini Vhiki ra Swifundzhankulu ra NCOP?

NCOP yi tumbuluxile Vhiki ra Swifundzhankulu ku tiyisisa leswaku swifundzhankulu swi khoma xiave xa nkoka eka migingiriko ya Palamende ya rixaka. 
Hi vhiki leri, vurhumiwa bya swifundzhankulu eka NCOP kunwe ni tintangha ta byona ta swifundzhankulu byi teka tendzo ta vuangameri to ya emigangeni hi xikongomelo xo tiyisisa leswaku va kuma vuxokoxoko bya ntiyiso hi swilaveko na mintlhontlho ya vanhu.  
Vhiki ra Swifundzhankulu ri nyika nkucetelo eka swipimelo swa Vumbiwa, leswi bohelelaka NCOP ku tiyisisa leswaku ku navelo ka swifundzhankulu ku tekeriwa enhlokweni eka rhavi ra rixaka ra mfumo. 
Vhiki ra Swifundzhankulu ri tiyisisa leswaku vurhumiwa bya swifundzhankulu byi tshama byi karhi byi tiva leswi humelelaka, ku katsa ni mintlhontlho leyi nga langutana ni swifundzhankulu. 

Ri nyika vurhumiwa xivandla ni nkarhi wo hlanganela ni swifundzhankulu na ku nyika xiviko hi migingiriko eka NCOP hi xikongomelo xo kuma mimpfumelelo yintshwa eka timhaka leti faneleke ku vekiwa eka ajenda ya rixaka. 
Vhiki ra Swifundzhankulu ri nyika foramu yo cincana na ku avelana miehleketo mayelana ni timhaka ta mphakelo wa vukorhokeri, na mintlhontlho leyi nga langutana ni swifundzhankulu eku fikeleleni ka mintirho ya vona. 
Ri ya emahlweni ri vumba xivandla ni nkarhi wa Palamende na swifundzhankulu ku tirha kunwe eka ku handza swintshunxo na ku huma ni tindlela tintshwa to ololoxa swilaveko swa vanhu va Afrika Dzonga.

Xana ku ta humelela yini hi Vhiki ra Swifundzhankulu?

Hi Vhiki ra Swifundzhankulu, vurhumiwa bya nkarhi hinkwawo bya xifundzhankulu xinwana na xinwana byi ta hlangana ni minhlangano yo hambanahambana eka swifundzhankulu swa yona, ku katsa ni: 
Mimfumo ya swifundzhankulu  Tiphirimiya, Swirho swa Huvonkulu (tiMEC), ku katsa ni Mimfumo ya vona
Tihuvo to Endla Milawu ta Swifundzhankulu na Swipikara swa tona, 
Swimokonkulu, Vatshamaxitulu va Tikomiti, na
Swirho swinwana leswi nga ni xiave; swo tanihi varhangeri va ndhavuko, tiNGO, tiCBO, na Nhlangano wa Mimfumo ya Miganga wa Afrika Dzonga (SALGA). 

Vurhumiwa bya swifundzhankulu, kunwe ni tintangha ta byona ta swifundzhankulu, byi ta teka tendzo ta vuangameri bya miganga. 

Vurhumiwa byi ta tlhela byi endzela tindhawu ta tiphurojeke leti nga sunguriwa hi mfumo wa rixaka na swifundzhankulu eka swifundzhankulu swa vona.  


Xana Vhiki ra Swifundzhankulu ri ta vuyerisa njhani xifundzhankulu xa wena?

Hi ku tirhisa tendzo ta vuangameri bya Vhiki ra Swifundzhankulu, vurhumiwa bya swifundzhankulu eka NCOP byi ta kuma vuxokoxoko bya ntiyiso mayelana ni swilaveko swa vanhu eka swifundzhankulu. 

Vhiki ra Swifundzhankulu ri endla leswaku NCOP yi kota ku hoxa xandla eka mfumo lowu tisaka ku antswa hi ku tiyisisa leswaku swirilo wa swifundzhankulu na miganga swa lemukiwa eku endliweni ka pholisi ya rixaka. 

Ri tlhela ri endla leswaku mimfumo ya swifundzhankulu, miganga na rixaka yi kota ku tirha kunwe hi ndlela leyi tisaka ku antswa na ku hatlisa hi xikongomelo xo tiyisisa mphakelo lowu tisaka ku antswa wa vukorhokeri.  

I HUVO YA RIXAKA YA SWIFUNDZHANKULU YA WENA!
I PALAMENDE YA WENA!
NGHENELELA EKA YONA!



