

Vukungundzwane bya timali na lottery bya 419

Nhlamuselo
Magoza lama faneleke ku landzeleriwa
Milawu leyi tirhisiwaku
Matirhelo na nkarhi wa ku endliwa ka ntirho
Mali leyi hakeriwaku
Tifomu leti tifaneleke ku tatiwa
Vuxokoxoko bya ku tihlanganisa

Nhlamuselo

Vukungundzwane lebyi byi tiviwaku hi Nigerial Letter Scam i bya ku vukanganyisi bya ku fambisa timali ta tihakelo emahlweni . Vukanganyisi lebyi byi tlhela byi tiviwa hi vito ra "419 scam", na swona byi endliwa hi mukanganyisi loyi a nga xirho xa swigevenga swa vagalachane. 

Vukungundzwane lebyi byi sunguriwa hi galachane loyi a khumbanaku na khampane leyi kongomiweke, hi ku rhumela fekisi, papila kumbe email. Ku endliwa kungu ra bindzu, leri endliwaku hi vagalachane lava hi ku hemba mavunwa va vula leswaku va tirhela mfumo. Vagalachane lava va vula leswaku va na ntsengo wukulukumba wa mali, leyi va talaku ku yi vula hi tidolara ta Amerika. Eka kungu leri u byeriwa leswaku va lava akhawunti ya bangi ku hundzisela mali leyi kona, eka akhawunti leyi ya bangi ya le handle ka tiko ra laha mali leyi yi sukaku kona. Munhu loyi amukelaku matsalwa ya vagalachane lava, u tshembisiwa leswaku u ta kuma ku vuyeriwa hi mali ya 20% ku ya eka 35% ya mali ya kona tani hi khomixini ya ku pfumela leswaku ku tirhisiwa akhawunti ya yena ku hundzisa mali leyi.

Mali yi kumeka eka mukanganyisiwa hi tindlela to hambana:

Mukanganyisiwa u komberiwa leswaku a nghenisa mali ya ntsengo wo karhi eka bangi ku pfuneta hi tichaji ta ku hundzisiwa ka mali leyi.
Loko kutani mali leyi ya tichaji yi hakeriwile, swi nga endleka a hlamuseriwa leswaku ku ve na ku tikanyana kun'wana ko karhi , leswi vangelaku leswaku a tlhela a fanela ku hakela malinyana yin'wana.
Swi nga endleka vagalachani lava va lulamisela leswaku u fanele ku endzela tiko rin'wana ro karhi, kasi loko mukanganyisiwa wa kona a ri eka tiko relero, u tekeriwa pasipoto ya yena, a khomiwa kwalaho leswaku ku za ku humesiwa timali leti vakanganyisi lava va tilavaku.
Ku nga tirhisiwa vuxokoxoko bya bangi eka mapapila ya ximfumo  ku humesa mali eka akhawunti ya mukanganyisiwa yi hundziseriwa eka akhawunti ya swigevenga leswi.

Ku sunguriwa xikimu xa lottery ya vukanganyisi hi vagalachane hi ku khumbana na vanhu, leswi swi tala ku endliwa hi email. Vagalachane lava va hemba vunwa va vula leswaku i vayimeri va Khampani ya Lottery na swona va ku tivisa leswaku u winile lotto, kambe wena u nga zangi u xava thikithi ra lotto. Eka matsalwa ya vona, u nyiketiwa na tinomboro ta lotto leti nga wina eka Khampani ya Lottery, laha vakanganyisi lava va ku byelaku leswaku i khampani ya vona, na swona swi nga endleka khampani leyi yi ri kona hikunene, na tinomboro leti nga wina ti ri tona , kambe leswi i vukanganyisi. Ku tirhisiwa tindlela to fana na ta 419 scam ku kuma mali eka wena mukanganyisiwa.

Vutivi byin'wana lebyi kongomaneke na vukanganyisi lebyi byi kumeka eka website ya Maphorisa ya Afrika Dzonga leyi ku nga Additional information laha ku nga na vuxokoko makongomana na matirhelo ya swikimu leswi swa vukanganyisi, tindlela leti u nga vonaku hi tona swikimu leswi swa vukanganyisi, tindlela leti va galachaku vakanganyisiwa hi tona ku kuma timali eka vona, na leswi u nga swiendlaku, hinkwaswo leswi swi hlamuseriwile.

Ku kuma vutivi byo enta, nghena eka website ya South African Police Service

Top

Magoza lama faneleke ku landzeleriwa

Eka vaaki va Afrika Dzonga na vatshami:

o Loko u kuma papila ri hundzisele xikan'we na tidokumende hinkwato, vutivi na mapapila eka va Interpol.

o Hlamusela "Ku ka u nga lahlekeriwangi hi timali , "Ku lahlekeriwa hi timali , eka tidokumende.

o Nyiketa vuxokoxoko bya wena na nomboro ya riqingo, kumbe ya munhu wun'wana loyi u n'wi tivaku.

o Eka timhaka hinkwato makongomana na vukanganyisi, va Interpol va ta khumbana na va Commercial Crime Unit  eka Maphorisa ya Afrika Dzonga .

Eka vaaki va matiko ya le handle na vatshami:

o Rhumela khopi ya matsalwa lama u nga rhumeriwa wona ya "419" hi fekisi eka Superintendent of the Commercial Unit, va South African Police Service kumbe eka va South African High Commission/ Embassy/Consulate- General leswaku va ta wa hundzisela eka South African Police Service.

o Ku nyiketa vuxokoxoko bya bangi .

o Hlamusela "Ku ka u nga lahlekeriwangi hi timali , "Ku lahlekeriwa hi timali .

o Loko ku ve na ku khumbeka ka vanhu va Afrika Dzonga eka tirhelo ra "419", hlamusela kahle vuxokoxoko hinkwabyo.

o Nyiketa vuxokoxoko bya ku khumbana na wena na nomboro ya riqingo, bya munhu  lava va khumbekaku.

Top

Milawu leyi tirhisiwaku

Gazete ya Mfumo ya nomboro 22459 ya ti 13 ta Julayi 2001 na General Notice No. 1643 ya rona siku leri.

Top

Matirhelo na nkarhi wa ku endliwa ka ntirho

Va South African Police Service  va veka minkarhi ya ku humesa swiviko swa ku ya emahlweni ka ntirho. Swiviko swi tala ku humesiwa eka mavhiki mambirhi kambe swi ya hi xiyimo xa nandzu wa kona.
Swiviko swa ku ya emahlweni ka ntirho swi nga ka swi nga nyiketiwi vanhu laha ku nga va ngi ku na ku lahlekeriwa ka timali. Kambe, i swa nkoka leswaku va Vutirheli bya Maphorisa ya Afrika Dzonga  va kuma vutivi hi mapapila ya vukungundzwane lebyi bya "419" leswaku va ta hoxela vutivi lebyi eka database ya vona.
Va South African Consular Officers eka matiko ya le handle, va rhumela tidokumende eka leswi endlekaku laha vanhu va nga lahlekeriwa hi timali, leswi va swi rhumela eka va SAPS eka tiawara ta 48 endzhaku ka ku amukela tidokumende.

Top

Mali leyi hakeriwaku

Vutirheli lebyi a byi hakeleriwi.

Top

Tifomu leti tifaneleke ku tatiwa

A ku na tifomo ta swikombelo leti tatiwaku, kambe i swa nkoka ku kombisa eka tidokumende loko ku ve na ku lahlekeriwa.

Top

Vuxokoxoko bya ku tihlanganisa


