Ku Vumbiwa ka Xiletelo xa Rihanyo na Vuhlayiseki
Mafambiselo
Loko u fambisa bindzu ra wena, xana u:
Tivisa Ndzawulo ya Vatirhi tanihi leswi lavekaka eka Nawu wa Rihanyo na Vuhlayiseki bya le Mintirhweni?
Tinyika nkarhi wo ringanela ku pulana, lulamisa no lawula ntirho wa wena?
Langutisa leswi humeleleke kutani u teka goza eka mintolovelo ya nghozi?
Na munhu loyi u pfunekaka eka yena loko u lava switsundzuxo swa rihanyo na vuhlayiseki?
Pfumelela vatirhi ntshuxeko wo mangala migingiriko leyi nga hlayisekangiki kumbe swiyimo kutani u lulamisa swilo leswi?
Mangala tinghozi
Loko un’wana loyi u n’wi tholeke, kumbe loyi a tirhaka eka wena, a kuma nghozi, vona leswaku u:
Tivisa Senthara ya Vatirhi ya le kusuhi hi xihatla loko nghozi yi chavisa kumbe kuri ku vaviseka lokukulu, ku fana no tshoveka, ku tsemiwa swirho kumbe ku va u nga ha voni
Vutshunguri bya tsolo leri vavisekeke.
Mangala tinghozi tale ntirhweni leti endlaka leswaku munhu a nga tirhi ku ringana 14 wa masiku
Mangala loko xirho xa vaaki xi lovile kumbe ku rhumeriwa exibedlhele hi xivangelo xa nghozi laha u tirhaka kona kumbe migingiriko leyi fambelanaka na le ntirhweni.
Thola
Loko u thola kumbe u lawula vanhu lava ku endlelaka ntirho, xana u vona leswaku:
Va leteriwile no va na vutivi ku endla ntirho hi ndlela yo hlayiseka no va vanga nghenisi rihanyo ra vona enghozini?
Va langutiwa swinene no nyikiwa swileriso leswi nga le rivaleni no tiva leswi va faneleke ku swi endla?
Va na ku fikelela switirhisiwa swo hlamba na swa swihambukelo?
Va na switirho leswi faneleke, tindhawu to rirhela kona na mpahla yo sirhelela?
U kanerile timhaka ta rihanyo na vuhlayiseki na vona na kumbe vayimeri va vona?
Ku nyika kontiraka
Loko u nyika van’wana kontiraka, xana u:
Kambela nkarhi na nkarhi matirhelo ya rihanyo na vuhlayiseki eka vanhu lava u lavaka ku va tirhisa?
Va nyika mahungu ya rihanyo na vuhlayiseki lawa va ya lavaka ku endla ntirho no vona leswaku va wu endla ka hle ku nga si sunguriwa ku tirha?
Kanela ntirho na vona ku nga si sunguriwa ku tirha?
Vona leswaku u va nyika hinkwaswo leswi ku twananiweke hi swona (xik. swikhafula leswi hlayisekeke, ndhawu leyi faneleke, ku fikelela nhlayiso, na swin’wana)?
Kambela matirhelo ya vona no lunghisa laha vatsandzekaka?
Ku fikelela laha ku tirhiwaka kona
Xana mani na mani a nga fika laha ku tirhiwaka kona a hlayisekile – no tirha kona a hlayisekile?
Xana tindleal ta kona tile ka xiyimo xa kahle na swikoweto leswi vekiweke laha swi vonakaka?
Xana makhumbi laha vanhu vanga waka ya hlayisekile kumbe ku ringanela kuva lawa ya hlayisekeke?
Xana timbhovo ti siviwile, rindziwile, fenseriwile no funghiwa ti vonaka ku sivela ku wa?
Xana ndhawu yi basile naswona switirho swi vekiwe kahle?
Xana timbhoni ti ringanerile?
Nhlayiso
Xana swihambukelo swi lulamile naswona swi tshama swi basile no voningiwa kahle?
Xana kuna tibavhu to hlambela, mati yo tenga, xisibi na mathawula?
Ku na ndhawu yo cincela eka yona, yo aneka no veka mpahla?
Xana kuna mati yo nwa na tikhapu to nwa hi tona?
Xana ku na xitirhisiwa laha vatirhi vanga tshamaka ku tilulamisela swakunwa swo hisa na swin’wana?
Xana mani na mani loyi a lavaka ku tirhisa switirhisiwa swa nhlayiso u swi fikelela hi ku olova na hi ku hlayiseka?
Swikhafula
Xana swikhafula swi endliwile, cinciwile no susiwa hi vanhu lava nga na vuswikoti?
Xana tinsimbhi leti yimeke ti khomisiwe kahle (laha swi faneleke)?
Xana tinsimbhi leti yimeke, na leti hingakanyaka ti vekiwe eka ndhawu leyi faneleke?
Xana swikhafula swi khegetiwe ekhumbini ra muako ku sivela ku wa?
Xana ku na switirho swi sirhelela leswi eneleke emakumu yan’wana na yan’wana ku sivela ku wa?
Xana kuna swisirhelelo swin’wana swa switina leswi nyikiweke ku sivela switirho ku wa?
Xiphiqo: Xikhafula lexi a xi nga bohiwangi na khomba, kwalaho xi nghenisa vutomi bya vanhu enghozini.
Xana ku na tindhawu ta kahle to tirhela kona, naswona tibodo ti vekiwile ku papalata ku khudlunyeka?
Xana ku na switiviso swo lemukisa leswi vonakaka ku sivela vanhu ku tirhisa xikhafula lexi nga helangiki, xik. laha tibodo to tirhela kona ti nga helangiki?
Xana xikhafula xi tiyile swinene ku ringanela ku rhwala ntiko wa switirho naswona swi ringanerile?
Xana swikhafula swi hlayisiwa kahle?
Xana munhu loyi a nga na vutivi u kambela swikhafula nkarhi na nkarhi, xik. kan’we evhikini, na nkarhi hinkwawo loko xi cinciwa, xi onhakile na le ndzhaku ka maxelo yo biha?
Xana mbuyelo wo kambela wa rhekhodiwa?
Xana swikhafulo swo leha swi vekiwile naswona swi tirhisiwa hi ndlela leyi faneleke kuya hi swileriso?
Xana mavhiwa ya swikhafula ya bohiwile loko xi tirhisiwa naswona xi hava nchumu loko xi susiwa?
Switepisi
Xana switepisi swi tirhisiwa kahle ku endla ntirho?
Xana swi le ka xiyimo xa kahle?
Xana switepisi swi yimisiwa ehenhla ka ndhawu yo tiya naswona ku nga ri eka ndhawu yo tsekatseka?
Xana switepisi swi tiyile ku endlela leswaku swi nga rheteli ematlhelo?
Xana switepisi swi le henhla ku fikela emakumu bya swona? Loko swi nga ri tano, xana kuna switirhi swin’wana swo khoma leswi na kona?
Xana switepisi swi vekiwe kahle ku ringanela kuva mutirhisi a nga tshambuluti mavoko swinene?
Xikhafula a xi fanelangi ku tirhisiwa tanihi xitepisi
Ntirho wa lwangu
Xana nsirhelelo wa le makumu wu sivela vanhu kumbe switirhisiwa ku wa?
Loko ku endliwa lwangu ra feme, xana ku na tinete leti tirhisiwaka ku sivela vanhu ku wa emakumu ya lwangu na ku vavisiwa hi swilo?
Laha ku tirhisiwaka tinete, xana tibohiwe hi vuhlayiseki?
Xana u lemukile switirhisiwa swo fana na swilo swa semende na timboni ta lwangu?
Xana u tekile magoza ya vusirheleri ku sivela vatirhi ku wa eka switirhisiwa leswi loko ku tirhiwa elwangwini?
Xana kuna tindhawu leti funghiweke naswona vatirhi va le kule na ndhawu ehansi ka lwangu?
Ku cela
Xana ku na nseketelo wo ringanela wo cela, kumbe ku seleteriwile, ku gandliwile ku va ku hlayisekile?
Xana ku tirhise ndlela yo hlayiseka ku vekela swilo swo seketela, ku ri hava vanhulava tirhaka emugojini lowu nga riki na nseketelo?
Xana ku ngheneka hi ndlela yo hlayiseka eka migoji, xik. xitepisi xo enela xo leha no sirheleleka?
Xana kuna switepisi nkarhi na nkarhi?
Xana ku na swisirhelelo swo yimisa vanhu na timovha ku wela?
Xana kuna tibuloko to sirhelela kuwa leti nga sivelaka timovha ku wela emugojini?
Xana timovha ti pfumeleriwa ku tshinela emigojini eka mpfhuka lowu nga endlaka leswaku ti wela?
Xana ku cela ku nga tshikilela ntshamiseko wa miako ya le kusuhi kumbe vukorhokeri?
Xana switirhisiwa, masalela na swilo swi hlayisiwa ekule na laha ku ceriwaka ku hunguta ku wela?
Xana laha ku ceriwaka ku kamberiwa nkarhi na nkarhi hi munhu loyi a nga na vutivi?
Ku khoma hi mavoko
Xana swilo swo tika ku fana na swilo swo fuwelela, tithayili, maribye kumbe swilo leswi nga vangaka swiphiqo loko swi rhwariwa hi mavoko? Loko swi ri tano, u nga:
Hlawula switirho swo vevuka?
Tirhisa bara, tintambhu, swikhomo na swin’wana kumbe xitirho leswaku ku tlakula swilo swo tika kuhungutiwa?
Endla oda ya swilo swo fana na semende na swin’wana swa ntiko wa 25kg hi nkwama?
Papalata ku tlhandleka tibuloko to aka leti nga na ntiko wo tlula 20kg?
Xana vanhu va lerisiwile no leteriwa hilaha va nga tlakulaka swilo swo tika hi ndlela yo hlayiseka?
Ntleketlo, timovha na michini
Xana timovha na van’wamilenge va hambanyisiwile hi swisirhelelo?
Loko swinga ri tano, xana u:
Tirhisi swisirhelelo ku hambanyisa tindhawu ta ntirho?
Lemukisa hi tindhawu ta tinghozi, na leswi faneleke ku endliwa?
Kombisa mimfungho yo lemukisa?
Xana kuna ndhawu yo baleka eka timovha leti rhetaka?
Xana ku tlherisela movha hi xindzhaku swi nga papalatiwa xik. hi ku tirhisa ndlela yin’we kumbe, loko swi nga ri tano, xana ku tirhisiwa vanhu lava nga na vutivi?
Xana timovha na michini swi hlayisiwa kahle, xik. xana xidirayivha, timboni, tibiriki ta mavoko na ta milenge swi tirha kahle?
Xana vachayeri va kumile vuleteri bya kahle na switifikheti leswi lavekaka ku tirhisa timovha tin’wana to tlakula kumbe michini leyi va yi tirhisaka?
Xana mindzhwalo yi hlayisekile?
Xana u endle leswaku vakhandziyi va rhwariwa hi timovha leti faneleke ntsena?
Xana u endle leswaku michini na timovha a swi tirhisiwa laha ku voyameke?
Mpahla ya vusirheleri yi fanele ku ambariwa loko ku rhwariwa swilo hi mavoko. Langutisa mutirhi un’we loyi a nga ambalangiki swimandlamandla na vambirhi lava nga ambalangiki swidloko.
Switirhi na michini
Xana ku tirhisiwa switirhi na michini leswi faneleke eka ntirho?
Xana swilo hinkwaswo leswi nga na nghozi swi sirhelelekile, xik. tigere, tinketana, migoji ya tiinjhini?
Xana swisirhelelo swi hlayisekile no lunghisiwa?
Xana switirho na michini swa lunghisiwa na switirho hinkwaswo swa vuhlayiseki swi tirha kahle?
Xana vatirhisi hinkwavo va leteriwile no tiva ntirho?
Michini yo tlakula
Xana xitirhi xi nghenisiwe hi munhu loyi a nga na vutivi?
Xana vatirhisi hinkwavo va leteriwile no tiva ntirho?
Xana ntiko lowu rhwariwaka wu funghiwe kahle?
Xana muchini wo tlakula wu na xiviko xa sweswi kumbe ku kamaberiwa na rhekhodo yo kamberiwa?
Xana kuna ndhawu ya kahle leyi pfalekeke ku sivela ku biwa hi swilo swa muchini wo tlakula?
Xana minyangwa yi tshama yi pfariwile loko muchini wu ya ehansi?
Timhangu ta xihatla
Xana ku na tindlela ta timhangu ta xihatla, xik. ku susa vanhu loko ku ri na ku tshwa?
Xana vanhu lava tirhaka kona va tiva tindlela to susiwa?
Xana kuna ndlela yo ririsa alamu, na leswaku i ka ngani yi kamberiwa?
Xana kuna ndlela yo tihlanganisa na vukorhokeri bya timhangu ta xihatla kusuka endhawini?
Xana kuna tindhawu leti ringaneke to baleka naswona ti tshama ti basile?
Xana kuna swilo swa xilamulela mhangu leswi ringaneke?
Ndzilo 
Xana ntalo wa swilo leswi nga tshwaka, swihalaki na gasi swi le ka levhele ya le hansi?
Xana swi hlayisiwe kahle?
Xana tisilindara ta gasi ti tlheriseriwa eka ndhawu leyi ku nghenaka moya loko ti tirhile?
Xana tisilindara leti taleke na leti heleke tihlayisiwa etindhawini to hambana no funghiwa ti vonaka?
Xana ku dzaha na swin’wana leswi nga vangaka ndzilo swi yirisiwile laha ku nga na gasi na swihalaka swi vekiwaka kona?
Xana tisilindara ta gasi, tiphayiphi na switirhisiwa swi hlayisiwa kahle nova eka xiyimo xa kahle?
Loko tisilindara ta gasi ti nga tirhi, xana tivheluvhu ti pfariwile swinene?
Xana thyaka ra swilo leswi tshwaka swi susiwa nkarhi na nkarhi no vekiwa eka tibini leti faneleke?
Xana ku na switima mindzilo leswi nga kona?
Swilo swa nghozi
Xana u tivile swilo hinkwaswo swa nghozi na switirho, ku fana na marilarila, muthovhu, swin’oki, tipende, semende kumbe ritshuri?
Xana u kamberile loko layisense ya kontiraka yi fanele ku tirhana na marilarila? (Mintirho yo tala ya marilarila yi lava layisense, hambi leswi u nga endlaka ntirho lowu pimiweke eka swilo leswi nga na marilarila matsongo)
Xana u lemukile no lulamisa tindlela to sivela kumbe ku lawula swilo swa nghozi, hi ku:
endla ntirho hi ndlela yo hambana, ku susa nghozi ra makumu?
ku tirhisa switirhisiwa leswi pfumalaka nghozi?
ku tirhisa switirho leswi nga susaka ritshuri?
Xana vatirhi va kumile mahungu na vuleteri ku endlela leswaku va tiva tinghozi eka switirhisiwa swa nghozi leswi endliwaka entirhweni, na leswi va faneleke ku swi endla ku sivela tinghozi leti?
Xana u na tindlela to sivela ku khumbhana na semende yo tsakama (tanihi leswi swi nga onhaka mavoko)
Xana u kondletele mbalango wa rihanyo eka vanhu lava tirhisaka swilo swa nghozi (xik. muthovhu)?
Xana ku na switima mindzilo leswi nga kona?
Pongo 
Xana vatirhi va vile na mahungu na vuleteri leswaku va tiva tinghozi ta pongo laha va tirhaka kona, na leswi va faneleke ku swi endla ku papalata tinghozi leti?
Xana u tivile no hlela kuva vatirhi va hlangana na pongo?
Xana pongo ri nga hungutiwa hi ku tirhisa tindlela to hambana kumbe ku lawula ndhawu leyi miyeleke, xik. hi ku nghenisa swihunguti swa pongo na switirhi kumbe michini leswi nga hava pongo?
Xana vanhu lava nga khumbhekiki eka ntirho lowu va le kule na pongo?
Xana swisirheleri swa pongo swi kona no ambariwa etindhawini leti nga na pongo?
Xana tindhawu to sirhelela pongo ti funghiwile?
Xana u kondletele mbalango wa rihanyo eka vanhu lava tirhaka laha ku nga na pongo ra le henhla?
Xana swisirheleri swa pongo swi kona no ambariwa etindhawini leti nga na pongo?
Xirhurhumerisi xo tirhisiwa hi mavoko
Xana vatirhi va vile na mahungu na vuleteri leswaku va tiva tinghozi to tirhisa xirhurhumerisi xo tirhisiwa hi mavoko (HAV), na leswi va faneleke ku swi endla ku papalata tinghozi leti?
Xana u tivile no hlela tinghozi eka vatirhi ku tirhisiwa muchini lowu nkarhi wo leha ku fana no faya khonkirete, ku khwaya na ku borha?
Xana ku tirhana na HAV swi hungutekile hi ku hlawula tindlela to tirheka na michini?
Xana switirhisiwa swo hunguta ku rhurhumela swa tirhisiwa laha swi faneleke?
Xana u kondletele vuhleri bya vanhu lava tirhaka hi michini yo rhurhumela ya mavoko, ngopfu-ngopfu loko va yi tirhisa nkarhi wo leha?
Xana switirho swo rhurhumela swi hlayisiwa kahle?
Gezi na vukorhokeri byin’wana
Xana vukorhokeri hinkwabyo lebyi faneleke byi kona ku nga si sunguriwa ntirho naswona u tivile vukorhokeri lebyi nga kona sweswi (tintambhu ta gezi kumbe gasi) no teka magoza laya faneleke, loko swi boha, ku sivela nghozi eka swona?
Xana u tirhisa vholiteji ya le hansi eka switirho, xik. switirho swa betri kumbe vholiteji ya le hansi?
Xana tintambhu na muthovhu swi sirhelelekile eka nghozi?
Xana vuhlanganisi hinkwabyo byi endliwe kahle no tirhiseka eka tipulaga?
Xana switirho swa kamberiwa hi vatirhisi, kamberiwa entirhweni no kamberiwa nkarhi na nkarhi no kamberiwa hi munhu loyi a nga na vutivi?
Xana tintambhu leti tumbetiweke ta gezi na vukorhokeri byin’wana swi kumekile (xik. ku lavisisiwa) no funghiwa, naswona ku tekiwe magoza ya vusirheleri bya matirhelo?
Laha ku nga na tintambhu ta gezi ehenhla, xana mphakelo wa gezi wu timiwile, kumbe magoza man’wana ya tekiwile, ku fana no endla tipala ta le henhla kumbe mimfungho?
Mabokisi yo lawula gezi ya fanele ku pfariwa no khiyiwa nkarhi hinkwawo.
Ku sirhelela vaaki
Xana ntirho wu fenseriwile eka vaaki?
Xana mintirho ya mapatu yi sirheleriwile?
Xana vaaki va hlayisekile eka swilo leswi waka?
Loko ntirho wu yimile ku ringana siku:
Xana ndhawu ya le ntirhweni yi sirheleriwile?
Xana switepisi hinkwaswo swi susiwile kumbe swi tlhandlekiwa kun’wana leswaku swi nga tirhisiwi?
Xana timbhovo ti pfariwile no fenseriwa?
Xana ndhawu yi sirhelelekile ku va ku nga nghena lava nga pfumalaka mpfumelelo?
Xana switina na switirho swi pakiwe kahle?
Xana swilo leswi khomaka ndzilo swi khiyeleriwe eka tindhawu leti hlayisekeke?
