Temphilo Nekuphepha Kwasemsebentini Kutekulima Nemahlatsi
Singeniso
Tingoti, kulimala kanye nekugula kungalimata timphilo nemabhizinisi. Tisombululo tivame kuba malula futsi tishiphile kantsi nebantfu labaphambili kutsi bente emapulazi aphephe balimi nebasebenti babo. Temphilo nekuphepha sidzingo lesisisekelo sebhizinisi yekulima lesimeme. Imitamo yahulumende kuphela angeke yente umkhakha wetekulima kutsi uphephe futsi ube nemphilo, kodvwa ngumsebenti wabo bonkhe kutekulima kanye neluchungechunge lwekudla ngebubanti balo kutsi badlale indzima yabo.
Kuyo yonkhe iminyaka bantfu bayashona ngenca yemisebenti yetekulima nemsebenti wetemahlatsi. Labanye balimala kakhulu baphindze bagule emsebentini wabo. Letingoti kanye nekulimala akuhluphekisi kuphela ebantfu; kunetindleko tetetimali letikhona futsi letifaka ekhatsi: 
Timbhadalo telivu yekugula kanye netindleko tekucasha/kucecesha tekuvala sitafu
Kulahleka kwemkhicito
Tindleko tekuphatsa – kuphenya ingoti, kulungisa, njll.
Kulimala kwemishini, takhiwo kanye nemikhicito
Tindleko temshuwalensi, tindleko tetemtsetfo kanye nekwatiwa lokubi.
Tonkhe letindleko tingavinjelwa, ngako-ke kukhuliswe inzuzo ngenca yaloko. Lencwajana ngako-ke ihlose kuniketa umniningwane lotawusita bacashi nebasebenti kutekulima netemahlatsi kutfutfukisa temphilo nekuphepha netingoti tetemphilo letihlobene nemsebenti kulomkhakha. Lencwajana ayifaki ekhatsi tidzingo temtsetfo kulemboni. Lowo mniningwane ungatfolakala kuwebhusayithi yeLitiko Letemisebenti: www.labour.gov.za. 
Kuphatsa temphilo, kuphepha kanye nekuhlolwa kwebungoti
Kuphatsa temphilo nekuphepha kwebaSebenti, kuyafaba nekuphatsa tinhlelo kucinisekisa kutsi titjalo netilwane kugcinwa kuphilile, kukhicite ngelizinga lelisetulu futsi ukhone kuhlala ukubhizinisi. Basebenti badzinga kutsi baphile kahle futsi bacinisekiswe kute basebenta ngekutimisela futsi bahlale basemsebentini.
Tonkhe tinhlangano tidzinga inchubomgomo kute tihlele luhlelo lwekusebenta ngetemphilo nangekuphepha, ngenhloso yekuholela kumazinga lancono endzaweni yekusebenta. Kumele tibe ngekubhalwa, tilungiselelwe kahle futsi tisuselwe ekutibopheleleni esigabeni sebaphatsi labakhulu.
Inchubomgomo kumele:
Icondzane ngco nelipulazi lakho 
Isho tinhloso jikelele takho temphilo kanye nekuphepha kwebasebenti bakho. Umcashi kumele asayine futsi afake nelusuku kunchubomgomo kutsi abonise sobala kutibophelela kuyo
Ikhombise kutsi umtfwalo wonkhe wemphilo nekuphepha usemahlombeni akho enjengemcashi
Ichaze tinhlelo kanye netinchubo letikhona kucinisekisa imphilo kanye nekuphepha kwebasebenti bakho
Ibuyeketwe ngetikhatsi letitsite futsi ihlolwe kabusha uma inhlangano yakho igucuka nobe kuvela tingoti letinsha.
Luhlolo lwebungoti
Kubona tintfo letiyingoti kanye nekuhlola bungoti lobungentwa nguletintfo kubalulekile. Ngaphandle uma ngabe wati kutsi ngutiphi tintfo letiyingoti etakhiweni takho, kanye nebukhulu bebungoti lobunato, kungenteka ungakwati kutsi ngabe tidzinga kulawulwa nobe kwentiwa njani loko. 
Luhlolo lwebungoti kubuka ngekunakekela kwekutsi, kubhizinisi yakho yini lengalimata bantfu, kute kutsi ukhone kulinganisa kutsi ngabe utsatse tinyatselo tekuvimbela letanele nobe kusamele wengete. Uma ngabe sewuncume ngelizinga lebungoti, utawudzinga kuba netindlela letidzingekile tekuvimbela kanye nekuvikela.
Kunemitfombo leminyenti yeteluleko ngemikhuba lemihle lemisiwe lengakusita uma ngabe wenta luhlolo lwebungoti lwakho, kodvwa ungasebentisa lenchubo yetinyatselo letisihlanu leticondzile kukusita.
Sinyatselo 1: Buka tintfo letiyingoti
Languta yonkhe indzawo emsebentini bese ubuka bantfu kutsi basebenta njani. Phindza uhlole emarekhodi etehlakalo takudzala, tingoti kanye netinkinga temphilo. Inhloso kutsi kutfolwe tintfo letiyingoti letingaholela ekulimaleni lokumatima nobe lokungatsintsa bantfu labanyenti.
Sinyatselo 2: Ncuma kutsi ngubani longalimala futsi njani
Tfola labantfu labangalimala, futsi bangaki. Uma ngabe ubukisisa lokwekutsi batawulimala “njani”, ungakhohlwa tintfo letifana nemsebenti wekulungisa, ngalesikhatsi kuvela tintfo letiyingoti.
Sinyatselo 3: Linganisa bungoti lobusukela etintfweni letiyingoti bese utsatsa sinyatselo kunciphisa nobe kutilawula
Hlola kutsi ngabe lobungoti kuyinye intfo leyingoti kakhulu bungalawulwa njani. Letintfo tekulawula tingabe tiphelele ngalokwanele nobe kungaba khona indzawo yekwentiwa ncono. Basebenti bavame kuba nemibono lebalulekile, ngekuya ngemsebenti wabo wemihla ngemihla, futsi kumele ubafake ekutsatseni tincumo ngetintfo tekulawula.
Sinyatselo 4: Rekhoda imiphumela yakho
Uma sewuncume kwekutsi yini lekumele yentiwe, udzinga kuhlela kutsi njani futsi utakwenta nini. Kurekhoda imiphumela yakho kutakusita kwenta loku. 
Sinyatselo 5: Buyeketa luhlolo futsi ulihlole kabusha uma kunesidzingo
Utawudzinga kubuyeta luhlolo lwakho uma ngabe kuba khona tingucuko letikhulu ngendlela  ngendlela lenisebenta ngayo nobe unetizatfu letinye kucabanga kwekutsi alusasebenti.
Tinkinga tetemphilo kutekulima netemahlatsi
Umsebenti kutekulima netemahlatsi ungaba netinkinga emphilweni yebasebenti ngetizatfu letinyenti, kufaka ekhatsi:
Kutsintsana netilwane
Kuhlangana nemitsi leyingoti nobe leminye imitsi
Luhlobo lwekuma kwemsebenti
Kuba sesimeni selitulu, umsindvo nobe kuchucha.
Luhlobo lwekuma kwemsebenti
Kuphatsa imitfwalo lesindzako kungaholela ekulimaleni kwemtimba.
Kuphatsa tintfo letisindzako nobe kusebenta ngemimo lengakacondzi kungabangela kulimala kwemtimba. Loku buhlungu etadleni, emacakaleni nobe emgogodleni lokungabangela kwenyela nobe kudvonseka. 
Yini lodzinga kuyenta?
Vimbela kubamba tintfo letisindzako lapho kukhonakala khona, nobe sebentisa imishini
Sebentisa emasu ekubamba lakahle – misa tinyawo takho ngendlela lefanele, misa umgogodla wakho ucondze bese ugcina intfo loyiphetse edvute nemtimba wakho.
Cinisekisa kutsi indzawo yekusebentela yakho ilungisiwe kute kutsi tintfo nemikhicito kungafinyeleleka kalula ngaphandle kwekunwebeka futsi nekwetama kugucula imisebenti nobe kuhamba kute kutsi usebentisa tinyama letinyenti emtimbeni
Kuhanjiswa ngetandla kwetitjalo nobe tihlanyelo emabanga lamadze kumele kuvinjelwe, kute kuphephiswe timphilo tebasebenti.
Kusebentisa imishini ngalokuphelile
Tingoti letimatima letinyenti emapulazini tifaka imishini. Letinye tenteka ngobe umshini usetjentiswe kumsebenti longakentelwa wona; letinye ngobe tintfo tekuvikela tingoti atikasetjentiswa nobe tiyekeliwe. Kumele kube khona indlela lekhona yekuhlola kutsi intfo yekusebenta, kufaka imishini, iphephile kuyisebentisa. Uma intfo yekusebenta isetjentiswa etimeni letingakafaneli, idzinga kuhlolwa ngaso sonkhe sikhatsi ngekonakala lekungaholela engotini, futsi nanobe ngutiphi tigameko letehlukile, lekungenta kwekutsi lentfo yekusebenta ingaphephi, tetentekile.
Yini lodzinga kuyenta?
Cinisekisa kutsi imishini loyisebentisako ifanele umsebenti
Iyalungiswa kute kutsi isetjentiswe ngekuphepha 
Ifakwe tintfo tekuphepha letidzingwa ngumsebenti
Emathuluzi lasetjentiselwa kuhlanyela tihlahla kumele tihlelelwe lenhloso. Emathuluzi etekulima avame kungafaneli kuhlanyela tihlahla
Tibambo temathulusi ekulima kumele tentiwe ngendlela lutawunciphisa kushokheka kwetandla uma isimbi ishaya litje nobe imphandze
Inhloko yelithuluzi lekujubua kanye nekwehlukanisa kumele iciniswe esibambweni ngentfo lecinisa kahle, sibonelo, sihesho, sinkhonkwane nobe libhawothi.
Kutsenga nobe kuboleka imishini
Uma utsenga nobe ucasha Imishini umtsetfo udzinga kwekutsi umphakeli anikete tintfo tekuvikela letidzingekile. Cinisekisa kwekutsi wena nebasebenti bakho:
Nisebentisa imishini ngekulandzela imiyalelo leniketwa nayo
Nigcina tintfo tekuvikela tilungile futsi tisebenta kahle
Nihlola tonkhe tintfo tekusebenta futsi nilungise konkhe lokonakele ngaphambi kwekusebentisa
Buka kutsi tintfo tekulawula timakhwe ngalokubonakalako kukhombisa kwekutsi yini umsebenti wato nekutsi tilawula muphi umshini, futsi yentiwe yaphindze yabekwa ngendlela yekutsi angeke uyisebentise ngengoti
Basebenti bayaceceshwa kutsi basebente ngekuphepha futsi baniketwe baphindze basebentise timphahla tekutivikela.
Kulungisa nekuchukulula 
Tingoti letinyenti ngemishini tenteka ngesikhatsi sekulungisa nobe kuchukulula. Cinisekisa kutsi:
Sitafu siceceshwe ngendlela lekahle kwenta umsebenti
Emathulusi lafanele kanye nemiyalelo kuyaniketwa ngaphambi kwekulungisa, kucondzisa, kuhlobisa kanye nekuchukulula imishini
Umfutfo logciniwe, sibonelo, kumishini yemoya, tipuringi nobe emahadroliki, uyakhishwa ngaphambi kwekucala umsebenti
Imishini lephakanyiswa ngemahayidrooliki nobe emaphatsi ayavinjelwa kwekutsi angawi ngekusebentisa tintfo tekukhinika njengetitobhu nobe bojeke uma kusetjentwa ngaphasi kwayo.
Bonkhe balawuli kumele bacinisekise kutsi:
Bayakwati kumisa imishini ngaphambi kwekutsi bayidvumisa
Bahlala bayigvumisa kuphozishini lelungile
Onkhe emagadzi afakiwe futsi asebenta kahle
Indzawo edvute nemshini uhlobile, ithayidi futsi ayivinjelwa
Indvuna itjelwa masinyane uma ngabe umshini ungasebenti kahle
Bagcoka timphahla tekutivukela letifanele netintfo tekusebenta.
Ungacali:
Usebentise umshini ngaphandle uma ngabe ugunyatiwe futsi uceceshelwe kwenta loko
Uzame kukhipha tintfo letivalile nobe uhlobise umshini ngaphandle uma ngabe idrayivi ikhishiwe futsi nemshini ungasebenti
Ugcoke emaketane lalengako, timphahla letilengako, emaglavu,  nobe emaringi nobe ube netinwele letindze letingabanjwa kumishini lehambako
Ukhumule kuganda lehambako nobe kumshini lotiphophelako
Utsikamete bantfu labasebentisa imishini.
Kuhambisa nekubamba tintfo
Lenye imbangela yekulimala kutekulima maganda lagicikako. Kulimala lokumatima nalokuyingoti kuvamile, futsi tingoti tifaka bashayeli, labanye basebenti nebantfu labahamba ngetinyawo. Letinye tingoti tenteka uma ngabe bantfu behla emotweni ngaphambi kwekucinisekisa kutsi angeke isahamba nobe ibangele ingoti. 
Ngaso sonkhe sikhatsi hlola kutsi:
Bashayeli baceceshiwe futsi bantfu labangakagunyatwa abakavunyelwa kushayela
Timoti nebantfu labahamba bayahlukaniswa lapho kufanele khona
Imitfwalo imiswe kahle futsi icinisiwe
Bashayeli bayavikelwa etintfweni letiwako
Bashayeli baphile kahle kutsi bangashayela
Timoti takho nobe leminye imishini legitjelwe basebenti nobe labasebenta kuyo ifakwe tintfo tekuvikela
Tikhiya tibekwa kahle uma ngabe timoti tingasetjentiswa.
Imisebenti yekuphangisa
Pulana futsi uhlele ngalokufanele intfo yekuphakamisa, ngekusebentisa umshini lofanele nebantfu lebati umsebenti, kunciphisa bungoti. Cinisekisa kutsi:
Tonkhe tintfo tekuphakamisa tihlolwa ngalokuphelele ngaso sonkhe sikhatsi ngumuntfu lowati umsebenti
Imitfwalo yekusebenta lephephile iyamakwa kumshini wekutfwala. Ungacali wendlule lemitfwalo yekusebenta
Tinkhomba temitfwalo leyecile kumishini yekuphatsa tisebenta kahle
Uma ushayela, tiphamakisi tangaphambili tiphakanyisiwe uma tingenalutfo futsi tehlisiwe uma ngabe tigcwele, ngaphandle lapho khona loku uma kungaba nebungoti, sibonelo kumigwaco yesive.
Umsindvo nekuvevetela
Kuba semsindvweni lomkhulu kungabangela kulimala kwetindlebe kwalomphelo, kuvame kutsi lomuntfu logulako angakuboni loko kuze kwandze futsi kungaholela ekuvalekeni tindlebe. 
Kuba semsindvweni:
Khetsa imishini lengabangi umsindvo nobe tinchubo uma ukhetsa tinhlobo temikhicito nobe imishini lemisha
Valela imishini lebanga umsindvo nobe tinchubo ngemaphaneli ekuvimbela umsindvo nobe wafake kumakamelo lahlukanisiwe
Nciphisa sikhatsi sekuba semsindvweni ngekuntjintja basebenti
Lapho kuba semsindvweni kufika ku-90 dB nobe ngetulu, maka letindzawo ngetimphawu letitsi “tindzawo tekuvikela tindlebe” kukhombisa kutsi tintfo tekuvikela tindlebe kumele tigcokwe futsi cinisekisa kwekutsi wonkhe umuntfu longena kuletindzawo ugcoka tintfo tekuvikela tindlebe.
Kuvevetela
Kusetjentiswa lokuphindvwaphindvwako nobe kwesikhatsi lesidze njengemasaha emaketane, ema-brush cutters nobe emagrayinda kungaholela ekuveveteleni kwesandla nemkhkono – licembu letifo letifaka ekhatsi i-vibration white finger, kulimala kwemitsambo, tinyama kanye nemalunga. Timphawu tekwecwayisa tifaka ekhatsi kuhlohlotela nobe kudvumba etingalweni, tingalo tigucuka tibe mhlophe etimeni letibandzako nobe letiswakeme, kucacamba nekuba bovu. 
Kushayela emaganda nobe leminye imishini letiphophelako kungenta kutsi umtimba uvevetele nobe ukhuhluteke lokuhlobene nebuhlungu belikhalo lobungapheli nobe buhlungu etsangeni nasedvolweni. Timphawu tekwecwayisa tifaka buhlungu kanye nekucina ngemuva emhlane, etsangeni nobe edvolweni ngemva kwemsebenti weganda.
 Kushayela iganda kungenta kutsi umtimba uvevetele.
Yini longayenta?
Sebentisa umshini lolungele umsebenti
Gcina umshini ukahle, sib, tintfo letinamatseliswako kumasaha
Sebentisa ngalokuphelele umumo wesihlalo seganda kanye netimiso tesihlalo
Hamba ngelitubane lelifanele ngetimo temhlaba, kuvimbela tigodzi, njll.
Kuvimbela kuphatamiseka kwekuhamba kwengati, imitsambo, nematsambo etandleni nasemikhonweni ekuveveteleni kwesandla nemikhono:
Hlela imisebenti kuvimbela kusebentisa emathuluzi lavevetelako
Khetsa emathuluzi lanemazinga lamancane ekuvevetela 
Sebentisa kuntjintjana ngemsebenti lapho kukhonakala khona futsi nitsatse emabhuleki njalo
Fudvumeta tandla ngaphambi kwemsebenti futsi utigcine tifudvumele.
Simo selitulu
Kuba sesimeni selitulu, ikakhulukati kushisa kwelilanga nobe kubandza kakhulu kungaba yingoti.
Lodzinga kukwenta
Esimeni selitulu lesishisako gcoka timphahla letimalula nesigcoko lesikhulu lesivulekile
Ungakhumuli, faka umutsi wesikhumba lapho ungakativali khona
Buka imikhangu, tinsumbe nobe kuphuma kwemmabala esikhunjeni. Bona dokotela wakho uma imikhangu, njll, ikhula, iphuma ingati nobe inwayisa
Timphahla tekusebenta kumele tentiwe ngetintfo letenta umtimba webasebenti womile futsi usesimeni lesifanele sekushisa nobe kubandza. Kumsebenti etimeni letishisako naletomile, timphahla letifanele kumele tisetjentiswe kuvimele kushisa lokwecile bese kuvumela kuphefumula
Timphahla letanele tekutivikela kumele tiniketwe lapho kunebungoti bekushisa be-UV nobe bungoti bemtimba, njengetihlahla letinaphoyizeni, tilwane kanye netifo letitsatselanako.
Tilwane
Kutsintsana netilwane kungaholela esifweni lesibitwa nge-zoonoses (tifo letisuka etilwaneni tiye ebantfwini. Tilwanyane letifana nemabhaktheriya, emavayirasi kanye netikhuntsa kungabangela kugula ngekutsela sifo emtimbeni uma ngabe kuphefumulwa, kugwinywa, nobe uma kungena esikhumbeni. Timphawu tisukela etinkingeni tesikhumba tifo leticala “njengemkhuhlane” lokungaholela ekuguleni lokudze ngaphandle uma kulashwa.
Yini longayenta kunciphisa bungoti?
Nciphisa bungoti bekutsatselana kwetifo ngekugcina imfuyo iphilile. Gomisa imfuyo uma kufanele
Cinisekisa kuhloba lokuhle. Geza tandla njalo ngaphambi kwekudla, kunatsa nobe kubhema
Gcoka timphahla letifanele njengema-ovaloli uma ubamba tilwane, ikakhulukati uma tigula, kanye nemaglavu nesidziyana lesivimbela emanti uma ubamba tintfo letinetifo njengemikhicito yekutala
Vala tonkhe tilondza nekusikeka ngetintfo letingangeni emanti.
Imitsi leyingoti
Kuba semitsini leyingoti nobe letinye tintfo, sib, imitsi yekubulala tinambutane, imitsi yetilwane (kufaka emadiphu etimvu), litfuli, umusi nobe letinye tintfo njengemadzaka, ludzaka nobe umcuba weswireji; kuphefumula umusi lophuma kumaplastiki lashako, nobe lutfuli lolwentiwa tinhlamvu letihambako, imicuba, tintsi takolweni, lifolishi; kutsintsa emadzaka, manyolo njll; nobe kutselwa ngemitsi yetinambutane nobe idiphu yetimvu, konkhe loku kungabangela kugula.
Kupreyiwa kwasemoyeni yimbangela                       
yekucala yekuphoyizena ngemitsi                                           
kubasebenti basemapulazini.
Kugcinwa kwemitsi lengenalebuli kubanga ingoti kubasebenti.
Timphawu tekwecwayisa tifaka ekhatsi:
Kunwayisa/kutsamba kwemehlo netimphumulo
Timphumulo letivalekile
Umphimbo lobuhlungu
Kukhwehlela tikhwehlelo nobe kungakhiphi tikhwehlela
Tinyama letibuhlungu nobe imfiva emva kwekusebenta ngefolishi lekhuntsile
Kuphelelwa ngumphefumulo
Kucina kwesifuba ngesikhatsi semsebenti, emva kwekusebenta nobe ngesikhatsi u-eksesayiza longakhoni kumelana nako
Kucinana.
Letimphawu tingaba tesikhashana ngesikhatsi semsebenti, nobe tingangeteka kakhulu futsi titsatse sikhatsi lesidze kuze kufike lapho ticishe tihlala tikhona. Futsi tingavuselelwa kuhlangana nanobe nguyiphi kulemitsi lengeke ikuphatse kahle, ube buntengentenge. Uma ubhema, utfolakala ukhona kuletintfo futsi ungaba nematfuba lamanyenti ekuba netinkinga letikhulu tesifuba.
Kubalulekile kutivikela ngekwakho kanye nekuvikela basebenti bakho. Vimbela kuphefumula tintfo letiyingoti ngekutsi:
Usebentise letinye tintfo lapho kukhonakala 
Kuntjintja etintfweni letinelutfuli loluncane, sib, lokusatinhlamvu
Kuvala imitfombo yelutfuli nobe tipreyi
Kuvakhuyuma tintfo letivitsekile kunekushayela – sebentisa emafiltha lasebenta ngelizinga lelisetulu.
Nciphisa linani loliphefumulako ngekutsi:
Usebentise singenisamoya se-ekzozi, sib, ngesikhatsi ushisela
Usebentise emafiltha lasebentako/emakhebhu emoti
Kugcina emafiltha ngekulandzela tidzingo temkhiciti
Kwenta ncono tingenisamoya etakhiweni
Kugcoka tintfo tekuvikela umoya letisebentako. Cinisekisa kutsi usebentisa imaksi lefanele nobe irespiretha yelutfuli, imihwamuko nobe ema-ayerozoli.
Emamaksi nemarespiretha kumele ngaso sonkhe sikhatsi kugcinwe endzaweni leyomile lehlobile – ungakuhhaki kumahhuka nobe etipikileni letingcolile nobe etindzaweni letinetintfuli..
Uma usebentisa imitsi yetilwane, ngaso sonkhe sikhatsi:
Geza emasaphatelo esikhunjeni nasetimphahleni masinyane, futsi ugeze ngaphambi kwekundla, kunatsa nobe kubhema. Ungasebenti ngetilwane leticedza kwelashwa uma ungangenwa kugula
Landzela nobe ngutiphi tindlela tesimobucayi letinconotwe ngumakhi, sib, ngemitsi yekugoma lenemafutsa
Landzela imiyalelo yelebuli, ikakhulukati lena lehlobene ne-PPE
Bika tonkhe tinsolo tephoyizeni kute kutsi tiphenywe ngalokuphelele.
Kubamba kanye nekuhlanyela titjalo letifakwe imitsi
Kubamba kanye nekuhlanyela tihlahla letifakwe imitsi leyingoti ngaphambi kwekuphela kwebutsi, bacashi kumele banikete – futsi basebenti basebentise – tintfo tabo tekutivikela
Tihlahla letifakwe imitsi kumele tibanjwe ngekunbakekela kunciphisa kutifakela butsi. Kumele tipakwe futsi tihanjiswe endzaweni yekusebenta ngendlela yekutsi kufinyeleleka kutihlahla kumalula, ngako-ke bese kwenta kutsi kukhonakale kubamba tihlahla ngendlela ledzingekile
Emaphepha ekuhlanyela nobe tintfo tekusimisa nobe letinye tintfo tekuphatsa tihlahla letifakwe umutsi endzaweni yekusebenta kumele tihlobe ngekutitfukulula nekutigeza onkhe malanga.
Kuphepha nemphilo emsebentini
Kulimala lokunyenti kutekulima nemahlatsi kusukela ekusheleleni, ekukhutjweni nasekuweni. Hlola kutsi tindzawo tebenta tite tintfo letivimbako, njengemakhebuli, emasaka nobe emapheletsi nekutsi kunendzawo leyanele yekubeka emathulisi kanye netintfo. Gcina takhiwo tisesimeni lesinhle, cinisekisa kutsi phasi kute tintfo letinyenti, ikakhulukati etindzaweni tekubeka kudla nobe kutakhiwo takudzala.
Nciphisa bungoti bekuwa, kukhutjwa, nekushelela. Kudzingeka kutsi unikete lokulandzelako:
Tintfo tekubambelela etitezi nakuremphu lapho kudzingeke khona
Kudvonswa kwemanti etindzaweni letimanti njengetindzawo tekugeza tibhidvo nobe ideli
Kukhanya lokwanele nalokufanele
Ithempheretja leyanele kanye nekungena kwemoya kufaka ekhatsi umoya lofuleshi etindzaweni letivalekile tekusebentela
Timphawu tekuphepha kumele tifakwe lapho khona bungoti lobukhulu kutemphilo nekuphepha kuhlala kukhona emva kwekutsi utsatse letinye tindlela tekulawula letitfolwe luhlolo lwebungoti lwakho.
Lusito lwekucala nekutakula kusimobucayi
Njengobe kuvamile kwekutsi basebenti betemahlatsi netekulima basebente ngemacembu lamancane etindzaweni letahlukene, bonkhe basebenti kumele baceceshwe ngelusito lwekucala lolusisekelo. Lolucecesho kumele lufake kwelapha tilondza letivulekile kanye nekubuyisa umphefumulo. Etindzaweni lapho umsebenti ufaka bungoti bekudzakwa yimitsi nobe intfutfu, tinyoka, tilokatane kanye nekulunywa tayobe nobe letinye tingoti letitsite, lusito lwekucala kumele lwengetwe ngendlela yakhona ngekubonisana, nebantfu labafanele labaneticu nobe inhlangano 
Tintfo nobe emabhokisi elusito lwekucala lagcinwe kahle kumele atfolakale masinyane endzaweni yekusebenta futsi kumele avikelwe kutsi angangenwa kumhwamuko nobe emasaphatelo 
Kumele kwentiwe taba tekuhambisa masinyane umuntfu esahlakalweni sekulimala nobe kugula lokudzinga lusito lwetekwelashwa
Kwekuhamba nobe tindleka tekuchumana kumele kube khona endzaweni yekusebenta kutsintsa tinsita tekutakula esimeni lesibucayi.
Tinsita tekuhlanteka
   Imithoyi lehlobile nalengena kahle umona isemcoka kubo bonkhe basebenti.
Kuhlanteka lokukahle kufaka ekhatsi kugezwa kwetandla.
Kunebungoti bekugula etintfweni letiyingoti futsi kumanyolo wasepulazini nobe kuleminye imikhicito letfwele tinshwana letincane letiyingoti. Uma unebasebenti labasebenta sikhashana ngalokuphelele, besikhashana nobe balomphelo, niketa tintfo tekuphumuyla kufaka ekhatsi:
Imithoyi lehlobile lengena umoya
Tindishi tekugezela letinemanti lashisako nalabandzako, insipho nemathawula (intfo yekomisa tadla)
Tintfo tekugeza letitfwalwako, nobe tintfo tekusula tandla tebasebenti labasebenta kute netintfo tekugeza
Tintfo tekuntjintja lapho kugcokwa timphahla letikhetsekile
Intfo leniketa emanti lahlobile ekunatsa (lemakwe ngekuyihlukanisa entfweni leniketa emanti langanatfwa).
Kubika tifo letihlobene nemsebenti
Letinye tifo letibangelwa ngumsebenti kumele tibikwe kuLitiko Letemisebenti.
Ungangenwa sifo lesibikwako uma usebenta nge-:
Tilwane – tifo letibangelwa tilwane (zoonotic) njenge-brucellosis, leptospirosis, sifo se-Lyme nobe i-Streptococcus suis, nobe lokunye kugula lokubuyiswa kusebenta ngetilwane
Umutsi wekubulala tilokatane (Pesticides)- iphoyizeni yenhlanganisela ye-organophosphorus nobe i-methyl bromide
Tintfo temvelo – sifo se-asthma sasemsebentini lesibangelwa tintfuli tetinhlamvu nobe tilokatane letisetjentiselwa kulawulwa tintfo letihluphako; liphaphu lemlimi/umcuba wemakhowa; kubambeka kwemihlatsi
Letinye tintfo (substances) – kulimala kwesikhumba kwasemsebentini ngekwenta umsebenti lofaka kusebenta ngemanti nobe tintfo tekuhlanta ngemutsi
Imishini – kugula kwekuvevetela sandal ngekusebenta ngemasaha emaketane, ema-brush cutter nobe emasaha lasetjentiswa ngetandla.
Kutfola umniningwane lowengetiwe tsints sikhungo setemisebenti nobe lihhovisi lesifundza
Word count: 3 257
