Imphilo yami, umsebenti wami, nemsebenti wami lophepile
Inhlangano yetebasebenti emhlabeni wonkhe ichaza umsebenti lonetitselo letinhle ngekutsi kulapho kusetjentwa khona kunenkhululeko , kulingana, kuvikeleka,nenhlonipho leniketa sitfunti lapho emalungelo etisebenti avikelwa kanye nekubhadalwa lokusemgangatfweni nehlalakanhle letfolwa bantfu bonkhe.
Umsebenti lofanele ufaka kulangatelela emadvodzeni nakubantfu besimame kutsi batfole umsebenti lokahle. Lapho kunenkhululeko khona, kulingana, kuvikeleka kanye nekuhlonishwa kwebantfu lokunesitfunti, uchubekisea embili kuhlonishwa kwemalungelo lavamile, kukwati kutfola umsebenti, indzawo yekusebenta lephephile nalenemphilo kanye nenhlalakahle lephephile.
Kuko konkhe loku bantfu emhlabeni wonkhe bahlangabetana nalokuhlukile kuloku,emagebe kanye nekuvaleleka ngaphandle ngekungatfoli umsebenti kanye nematfua lamancane ekusebenta, kusbenta lokungasikahle kanye nemisebenti lengenatitselo,imisebenti lengaphephile, kubhaldalwa lokungacinisekisiwe lokungaphela noma nini, emalungelo lavinjelwako, kungalingani kwebulili, tisebenti letivela kulamanye emave letihlukunyetwako, kungabi khona kwebantfu laba khulumela phinde bamelele tisebenti, kuvikeleka lokungekho semgangatfweni nekusala wedvwa ubukene netifo letihlukahlukene kuchwala kanye nekuguga.
Umsebenti lohloniphekile ubonakala ngaletimfanelo letilandzelako :
umsebenti lonetitselo
kuvikelwa kwemalungelo
kubhadalwa lokusemgangatfweni lofanele
inhlalakahe lefanele
kubambisana kwebasebenti, umcashi kanye nalabamele tisebenti bakhulume ngelivi lelilodvwa ngenhlalakahle
Umsebenti lohlonophekile uchutjekiselwa embili ngekucashwa kwetisebenti, kuvikela inhlalakahele yetisebenti,nekwentiwa ncono kwemigomo leyisisekelo kanye nemalungelo emsebentini nekukhuluma ngelivi lelilodvwa lenhlalakahle.
Umsebenti lohloniphekile awubambi lichaza nje kuphela ekutfutfukeni  lokuhlala sikhatsi lesidze kodvwa uphindze usekele kwandzisa imphilo lencono.
Kuvikela emalungelo
Loku kungafinyeleleka ngekutsi kunakwe loku lokulandzelako :
-Inkhululeko yekuhlangana kanye nekwamukelwa kwelilungelo lekubonisana ndzawonye nemcashi.
-Kususa tonkhe tinhlobo tekwentiswa umsebenti ngenkhani noma ngekuphocwa
-kulahlwa ngalokuphelele kwekusetjentiswa kwebentfwana.
-kucedvwa kwekubandlulula ngekucashwa kanye nemsebenti
Ngekutivumelanisa nemhlangano lowabanjwa yinhlangano yebasebenti emhlabeni wonkhe jikelele, umhlangano nombolo 182. Lelive latibophetela ngekutsatsa tinyatselo ngekushesha tekucedza noma ngutiphi tinhlobo tekukusetjentiswa kwebentfwana letingamukeleki.
Iningizimu Afrika ibukene nekushintja lokukhulu kwekusebenta kwetisebenti letivela kulamanye emave. Letisebenti letivela kulamanye emave tihlangabetana netindlela letihlukene tekucashatwa  bantfu labatitfolela umsebenti kanye nasemsebentini imbala, kanye nekusebenta ngemphoco. Tindlu tekuhlala letingekho sesimweni lesikahle, atifakwa ekuvikeleni kwetenhlalakahle tiphindze talelwe nemalungelo ebantfu lavamile nje.
Sidzinga kwenta imigomo, kwenta nekucinisa imitsetfo lebekwe nguhulumende, imigomo yekuphatsa, kwakhiwa kwemitimba netindlela nekuphatsa ngendlela lephumelelako kwetisebenti letivela kuletinye tindzawo.
Kukhulumisana ngehlalakale
Loku kuhlanganisa tonkhe tinhlobo tekukubonisana, kuchumana noma kuniketana lwati noma phakatsi kwalabamele hulumende, bacashi kanye netisebenti etindzabeni letitsintsa wonkhe umuntfu letimayelana nemnotfo kanye nemigomo lebekiwe yenhlalakahle, loku kungaba khona lapho letincenye letintsatfu tibonisana khona bese hulumende abe khona njengalotobona kuchubeka kwaleto tingcoco noma futsi kusengaba tincenye letintsatfu lapho tibonisana ngebuhlobo bato phakatsi kwelitiko letebasebenti, baphatsi noma tinhlangano letimele basebenti kanye naleto letimele bacashi. Nekungenelela noma angekho hulumende. Kuchumana kungentiwa kube nemigomo letsile lokumelwe ilandzelwe lapho kwentiwa noma kwentiwe ngetinhlangano kodvwa ngalokuvamile kuye kube ngiko loku lokubili kuhlanganisiwe. Loku kungentiwa eveni lonkhe noma etifundzeni. Loku kungentiwa ngebungcweti noma ngesiyingi noma ngekuhlanganisa loku kokubili.
Umgomo losemcoka waloku kukhulumisana kwakha kuvana kanye nekutibandzakanya kwato tonkhe tinhlangotsi letitsatsa incenye emsebentini lowentiwako etindzaweni tonkhe. Kwakheka kwaletinkhulumo lokuphumelelako kunemandla ekulungisa tinkinga letibalulekile temnotfo naleto tenhlalakahle, nekugcugcutela kuphatsa lokuhle nekuchubekisa kutfula emisebentini, kucina kanye nekuniketa emandla kuchubeka kwemnotfo.
Ungafinyeleleka kanjani umsebenti lohloniphekile / lokahle
Imfundvo nekuceceshwa lilungelo lawo wonkhe umuntfu. Kuceceshelwa umsebenti litfulusi lemnotfo futsi kungumgomo wekucashwa nekukhicita lokunetitselo kanye nemigomo yekuncintisana yetinkampane. Ngaleyondlela kuceceshwa kubalulekile kuhulumende kanye nebacashi. Lilungelo lekuceceshelwa umsebenti alidlali incenye nje ekwentiweni kwemsebenti lokahle kodvwa kuniketa lwati phindze kwakhe nendlela yekuphila etimphilweni tebantfu, litfulusi lekutinotsisa nekutinetisa kanye nekutitfutfukisa kumuntfu ngamunye kanjalo nesive siyatfutfuka.
Akukho lula kufinyelela kukhicita linani lelisetulu lemikhicito, kuncintisana kanye nekuceceshwa lokuncane kakhulu kunemtselela. Kukwati kuncintisana kuchomeke kumtsamo welive ekukwatini kugcina labo bantfu lase bafundzele umsebenti ngekubaiketa umsebenti  ngekutsi baniketwe umsebenti lofanele ekukhiciteni, uma kungentiwa loko yonkhe lemitamo iyofana nelite phindze kukhungatsekise.
Kubalulekile kutsi banfu bafundzele umsebenti kodvwa ke loko kufundzisa kumele kube nguloko lokutsela titselo emnotfweni noma enkampaneni, kumelwe kuniketelwe ngemisebenti lefanele. Kufudzela umsebenti  kusita kufinyelela umgomo wekwenta imisebenti lefanele. Ngekuchubekisela embili kulingana kwebulili emsebentini, loku kungahambisana nekucecesha bese kunakwa kakulu bantfu lababomake khona nabo batokhona kutfola umsebenti lofanele 
Umangabe nje sesihlanganisa konkhe loku, umgomo wemsebenti lofanele ubonakala emehlweni ebantfu, umayelana nemsebenti kanye nelikusasa lelihle, netimo tekusebenta, ngekusekela umsebenti kanye nemphilo yemindeni, kufaka bantfwana betfu esikoleni noma kubasusa ekusetjentisweni kwebantfwana. Kumayelana nekulingana ngebulili , kunakwa lokulinganako, nekwenta bantfu lababo make bakwati kukhetsa bese balawula timphilo tabo. Kungukukwati kwemuntfu ngamunye kuncintisana emsebentini, kuba nemakhono ebuchwepheshe banamuhla bese uhlala ungumcemane unemphilo.
Kumayelana nekutfutfukisa emakhono etfu ekuphatsa, kutfola incenye lefanele yengcebo loye wasita kuyakha, kungabandlululwa, kumayelana nekuba nelivi emsebentini kanye nasemiphakatsini yetfu. Ngalenye indlela kumayelana nekusuka ekungabeni khona kuya lapho sekukhona lokutsile, kubantfu labanyenti kuyindlela yekucala yekuphuma ekuhluphekeni, kodvwa kubantfu labanyenti kungufinyelela tifiso tabo tamalanga onkhe nekuvelana nalabanye bantfu. Kuyo yonkhe indzawo nakubo bonkhe bantfu umsebenti lofanele kungukutfola kuhlonipheka nesitfunti.
Umsebenti lophephile
Umtsetfo wetempilo kanye nekuhepha emsebentini nombolo 85 wa 1993, ucinisekisa kutsi kusebenta lokuphephile kungafinyeleleka ngekulandzela imibandzela letsile lehlukahlukene.
Emphilweni yekusebenta sisebenti kumele singatitfoli sihlangabetana nengoti, kuloko lomtsetfo uchubeka utsi umcashi kumele ente konkhe kucinisekisa indzawo yekusebenta lephephile lengeke ifake engotini imphilo yetisebenti takhe. Kucacile umcashi uphocelekile ngalokusemtsetfweni kucinisekisa kutsi tisebenti takhe tisebenta endzaweni lephephile 
Lomtsetfo awukashiyi kutsi umcashi aticabangele kodvwa umnikete imigomo lengamcondzisa ngephansi kwesigaba 8 (2) lefundzeka kanje :
Ngaphandle kwekususa loko lokumelwe kwentiwe ngumcashi ngephansi kwesigaba (1) Lokumele akwente kufaka letibopho letilandzelako :
-kuniketa nekugcina kokusebenta imishini , uma kwenteka lephehile lekungeke kwenteke ifake timphilo engcupheni.
-kutsatsa tinyatselo letifana nekukhipha noma kususa ngalokucondzile noma nguyiphi ingoti noma loko lokungaba yingoti ekuphepheni nasemphilweni yetisebenti. Ngaphambi kwekucabanga kusebentisa imphahla yekutivikela yetisebenti  
-Kuhlela nekucinisekisa kangangekunekwenteka kuphepha, nekungabi khona lokungasongela imphilo yetisebenti lokuchumene nekwentiwa kwemsebenti , lapho kuphakanyiswa lokutsile kupakishwa noma kuhanjiswa ngetekutfutsa noma yini lengumkhicito.
-kubukisisa noma yini lengaba yingoti noma lengasongela kuphepha lapho kwentiwa khona umsebenti. Noma nabe ngumuphi ukhicito lokhicitwako , lopakishwako , lobekwako noma lotfutswako nanoma ngumuphi umshini losetjentiswako, kumele aphindze acinisekise ente nemigo lokumelwe icashelwe lapho kwentiwa khona umsebenti, umkhicito nekusebentisa imishini kute kuvikeleke imphilo nekuphepha kwebantfu, futsi kumele acinisekise kulandzelwa kwayo yonkhe lemigomo lebekiwe yekuphepha.
-kuniketa ticondziso, kucecesha kanye nekugadza ngoba loku kungacinisekisa ngalokucondzile imphilo kanye nekuphepha kwetisebenti emsebentini.
-acinisekise kangangokunekwenteka angavumeli sisebenti sente noma ngabe ngumuphi umsebenti, kusebentisa, kuphatsa noma kulayisha kulokutfutswa ngako nekusebentisa umshini ngaphambi kwekuba kulandzelwe imigomo lebekiwe yetekuphepha letfolakala kusigaba (b) kanye na (d) nanoma ngutiphi letinye tinyatselo lekumele titsatfwe.
-tsatsa tonkhe tinyatselo kucinisekisa kutsi imigimo iyalandzelwa nekutsi timfuneko talemitsetfo tentiwa ngibo bonkhe basebenti nabo bonkhe bantfu labangena ngekhatsi endzaweni lelawulwa nguwe yekusebentela lapho kunemishini khona.
-Cinisekisa kutsi konkhe loku kuyalandzelwa khona ngekusebentisa imphoco kute kutoba nemphilo kanye nekuphepha.
-cinisekisa kutsi umsebenti uyentiwa nekutsi imishini lesetjentiswako ihlala njalo igadziwe ngumuntfu lokufundzele loku futsi lonelwati mayelana netingoti letingenteka futsi loneligunya lekucinisekisa kutsi tonkhe tinyatselo nemigomo lebekwe ngumcashi iyalandzelwa futsi iyentiwa.
-loku kufuna tonkhe tisebenti titjelwe ngemalungelo ekwenta lokutsile kanye neligunya lekwenta loko njengoa nje kuchazwe kusigaba 37 (1) (b) wemtsetfo.
Lomtsetfo uphindze ubonise kutsi umsebenti yintfo lekumele kubanjiswane kuyo phakatsi kwemcashi kanye netisebenti, kusenjalo ucacisa loko lokumelwe kwentiwe sisebenti, kutsi nguloku lokulandzelako :   
Sisebenti ngasinye kumele sente loku :
-kunakekela imphilo yakho kanye nekuphepha ngekucophelela kanye neyalabo lokungenteka batsintfwe nguloko lotobe ukwenta.
-ngekulandzela timfuneko letibekwe ngumcashi noma ngulomunye umuntfu nemtsetfo tekwenta umsebenti, kumele usebentisane naloyo muntfu kucinisekis kutsi timfuneko temsebenti tiyentiwa futsi tiyalandzelwa.
-kulandzela tonkhe ticondziso letisemtsetfweni loniketwa tona nekuhlonipha umtsetfo wetemphilo nekuphepha, imitsetfo lebekwe ngumcashi nendlela lekumelwe ilandzelwe lapho kusetjentwa nanoma ngubani lomunye loneligunya lekwenta loko kuchubekisela embili imphilo kanye nekuphepha.
-noma ngabe ngusiphi simo losibonako lesingakaphephi noma lesingasongela imphilo ngekushesha kumele watise umcashi kungakabiphi noma ubikele loyo lomelele temphilo nekuphepha emsebentini lokutofuneka bese atisa umcashi.
-uma kwenteka ubandzakanyeka esentakalweni lesingatsintsa imphilo yakho noma sibangele kulimala kumele watise umcashi wakho noma kubani lomunye loniketwe lelo gunya noma kulomelele temphilo nekuhepha ngekushesha ngaphambi kwekutsi ushayise emsebentini ngalelo langa lekwenteke ngalo leso sentakalo.ngaphandle ke umangabe simo besingavumi kutsi watise umuntfu lotsile kodvwa kutobese kufuneka leso sentakalo sibikwe ngekushesha nje lapho simo sesivuma kutsi wente loko.
Ligciwane lelibangela ingculaza kanye nengculaza
Letifo leti nguletinye letiyinselele kakhulu letibukene nalelive, sibeka engcupheni timphilo tetisebenti kanye nebecashi. Loku kubangela kushayeka kakhulu emsebentini lokukubese kuba nemtselela emnotfweni.
Imiphumela yaletifo ifaka ekhatsi kulahleka kwemkhicito, kukhula kwetindleko tetimfanelo tetisebenti, tindleko letisetulu tekukhicita kanye  nekuphelelwa ngumndlandla kwetisebenti ngenca yekugula lokungapheli. Kulova emsebentini lokukhulu kanye nekufa kwetisebenti. Loku kubanemtselela longekho muhle emnotfweni welive njengoba loku kwenta umnotfo ukhule kancane ngenca yekutsi bancane kakhulu bantfu labatsatsa incenye emnotfweni.
Isihlamba (loko lokushiwoko ngalokuvamile)
Sihlamba lesikhona lesishiwo kubantfu labaphila nalesifo sibangela imiphumela lecindzetelako ngalokumangalisako, bantfu bayatibulala,labanye bayahlanya , labanye bafe ngenca yekucindzeteleka ngeca yekusaba kubukana naleligciwane. Lesihlamba anye nekubandlulula lokucondziswe etisebentini letinaleligciwane nalokukholakala kutsi tinaleligciwane ngalokuvamile kugcina ngekutsi ticoshwe emsebentini ngalokungekho emtsetfweni.
Umtsetfo wetekulinga emsebentini uvimbela kucoshwa emsebentini ngenca yekutsi tinalesifo. Futsi lomtsetfo uphindze uvimbele kuhlolelwa kwetisebenti lesi sifo ngakatfoli ligunya lekwenta njalo enkantolo yetebasebenti.
Hulumende uphindze wacinisa tinhlelo tekulwisana nalesifo abambisene nato tonkhe tinhlanano letikhona emphakatsini ngekuveta tindlela kanye nemigomo kunciphisa umtselela walomashayabhuce ngekwenta imigomo naloko lokumele kwentiwe kulwisana nalesifo emsebentini.
I (tag = technical assistance guideline) yentelwa tincenye letibalulekile talesifo bese kutsi emsebentini isetjentiswa ngalokucondzile emtsetfweni wetekulingana emsebentini.
Tinyatselo letisemtsetfweni kanye netincenye talemigomo lekumelwe tilandzelwe nguleti:
-kucedza kubandlulula nekuchubekisela embili indzawo lengabandlululi emsebentini
-kuhlolelwa lokuyimfihlo kanye nekukhipha lwati lelitsile ngaloko kuhlolwa
-kuchubekisela embili kuphepha emsebentini
-kuncephetela tifo letitfolakale emsebentini kanye nengculaza
-timfanelo letitfolwa tisebenti
-kucoshwa emsebentini kanye nekunganeliseki lokungenteka kukhona
Imigomo lebekiwe yekuphatsa isandvulela ngculaza kanye nengculaza
I (tag) iniketa kabanti imigomo yekuphatsa isandvuela ngculaza kanye nengculaza emsebentini ihlanganisa loku lokulandzelako :
-imigomo lekuchaza kabanti kubukana nalesifo
-kuphatsa sandvulela ngculza kanye nengculaza emsebentini
-kwentiwa kwemigomo lokumele ilandzelwe
Tinceye tetinhlelo kabanti tekuvikela sandvuela ngulaza kanye nengculaza emsebentini tifaka loku lokulandzelako :
-kucaphelisa bantfu ngalesifo
-tinhlelo tekululekwa, kutfola lwati kanye nekuhlolela lesifo
-kufundzisana kwabontsanga ngalesifo
-kufundzisa tisebenti letibalulekile
-kuniketwa nekusetjentiswa kwema khondomu
-kunaka nekulawula tifo letitselelana ngekulalana
-lihlelo lekulawula kutseleleka ngalesifo
Inselele lebekwe ngulombulalave yinkhulu ngako ifuna kutibophetela kulabo labatselelekile nalabo lesibatsintsile lesifo. Wonkhe umuntfu utselelekile noma utsintsekile ngulesifo ngetindlela letihlukene emphakatsini walelive nasemhlabeni wonkhe. Silahlekelwa bantfu labanetiphiwo letincomekako nesipiliyoni ngenca yekufa lokubangelwa ngulesifo. Ngako ke lemphi singayiphumelela umangabe wonkhe umuntfu ayenta inselele.  
