﻿IPhalamende yaseNingizimu Afrika

IPhalamende inetindlu letimbili
Sigungu Savelonkhe (NA), lesinemalunga langema-400
Umkhandlu Wavelonkhe Wetifundza (NCOP), lonemalunga  lokungenani  lange-90

Umkhandlu Wetifundza Wavelonkhe

Umtsetfosisekelo utsi  Umkhandlu Wavelonkhe Wetifundza umele tifundza ekucinisekiseni kutsi tidzingo tetifundza titsatselwa etulu kulendlu yaHulumende Wavelonkhe.
Wenta loku ngekubamba lichaza kulenchubo yavelonkhe yekushaya umtsetfo, nangekuniketa sive litfuba lekubamba tinkhulumomphikiswano ngetintfo letibalulekile letitsintsa tifundza.
Lomkhandlu Wavelonkhe Wetifundza ubuye icinisekise kutsi tidzingo tabohulumende basemakhaya timelelwe ezingeni lelisetulu.

Kwakheka kweMkhandlu Wavelonkhe Wetifundza (NCOP)

Lomkhandlu Wavelonkhe Wetifundza wakhiwa malunga etifundza layi-9 lakhetfwe tishayamtsetfo tetifundza netitfunywa tenhlangano yabohulumende basekhaya baseNingizimu Afrika (SALGA).
Ngulelo nalelotsimba letitfunywa linemalunga lalishumi lakhiwe ngalendlela:
titfunywa letisitfupha letisebenta ngalokuphelele
titfunywa letine letikhetsekile letingasebenti ngalokuphelele

Letitfunywa tiholwa ngundvunankhulu waleso sifundza, longulomunye waletitfunywa letikhetsekile.
Uma kubalulekile, Ndvunankhulu angakhetsa lomunye longammela
 Letitfunywa talenhlangano yabohulumende basekhaya baseNingizimu Afrika (SALGA) tikhetfwa likomiti lato lelisetulu lavelonkhe lelifaka ekhatsi tonkhe tifundza.

Tiphatsindla taLoMkhandlu Wavelonkhe Wetifundza

LoMkhandlu Wavelonkhe Wetifundza ukhetsa Bosihlalo kulamalunga awo; 

Sihlalo, 
neMasekela aboSihlalo lamabili.
Lamalunga alawula kusebenta kweMkhandlu Wavelonkhe Wetifundza nekuhola tinkhulumomphikiswano, acinisekise kutsi titfunywa tikhuluma ngekukhululeka tibe tihambisana nemitsetfo yaleNdlu.
Losekela Sihlalo losebenta ngalokuphelele ubamba lesikhundla iminyaka lesihlanu bese boNdvunankhulu banikane umnyaka babosekelaSihlalo ngekulandzelana kwabo.

Umsebenti  WeMkhandlu Wavelonkhe Wetifundza
LoMkhandlu Wavelonkhe Wetifundza utsatfwa njengemtimba lekufanele uphumelelise kuphatsa  kanye nekubamba lichaza kuntsandvo yelinyenti, ubuye ube yindzawo legcamile yekusho tidzingo tahulumende wesifundza kanye nabohulumende basekhaya  kuHulumende Wavelonkhe.
LoMkhandlu Wavelonkhe Wetifundza ulivi lemibono yaletifundza letiyimfica taseNingizimu Afrika uphindze unikete bohulumende basemakhaya inkhundla yekubamba lichaza ekufakeni imibono nakushaywa imitsetfo yavelonkhe.

Umsebenti Wekushaya umtsetfo


LoMkhandlu Wavelonkhe Wetifundza ubuka, ushaye, untjintje, uphakamise kuntjintjwa kwemtsetfo, noma kwala.

Kufanele ubuke yonkhe iMitsetfosivivinyo yavelonkhe

Ungabuye ucambe noma ulungise imitsetfo lengena ngaphansi kwaShejuli 4 yeMtsetfosisekelo (tindzaba lapho hulumende wavelonkhe netifundza bahlangana khona babe nemandla ekushaya umtsetfo) naleminye imitsetfo letsintsa tifundza.

Imitsetfo leminingi yentiwa kumakomiti, kodvwa yonkhe imitsetfo kufanele itfunyelwe nakuhlangene uMkhandlu Wavelonkhe Wetifundza kuze kuphikiswane ngawo uphindze uvotelwe kutsi uyatsatfwa noma uyacitfwa.

Unemsebenti losemtsetfweni lokumtsetfosisekelo lesebenta ngaletinhlobo letintsatfu teMtsetfosvivinyo

Imitsetfosivivinyo lengatsintsi tifundza
Imitsetfosivivinyo lengatsintsi tifundza nguleyo lemayelana nemisebenti yavelonkhe, njenge tekuvikela, tindzaba tangaphandle netebulungiswa.
Uma lemitsetfosivivinyo seyishayiwe Sigungu Savelonkhe, siya kuMkhandlu Wavelonkhe Wetifundza kuyovotelwa
Uma loMkhandlu Wavelonkhe Wetifundza ufuna kwenta tingucuko kulomtsetfosivivinyo, ubuyela emuva kuSigungu Savelonkhe, lesingavuma noma siphikise letingucuko.

Imitsetfo sivivinyo letsintsangco tifundza

Tibonelo teMitsetfosivivinyo letsintsa tifundza ifaka temfundvo, temdlalo, tenhlalakahle netemphilo

Imitsetfosivivinyo leminyenti ingatfulwa kuMkhandlu Wavelonkhe Wetifundza (NCOP) nguyinye yaletindlu, kodvwa kunaleminye imitsetfosivivinyo lekufanele icale kuSigungu Savelonkhe
Uma kuvotelwa lemitsetfosivivinyo kuMkhandlu Wavelonkhe Wetifundza (NCOP), sifundza ngasinye sinelivoti linye.

Uma kungenakuvumelana emkhatsini kweSigungu Savelonkhe neMkhandlu Wavelonkhe Wetifundza ngeMtsetfosivivinyo lotsintsa tifundza kufanele utfunyelwe kuKomiti Lekucatulula tinkinga 

Imitsetfosivivinyo lochibela Umtsetfosisekelo:
Uma Umtsetfosivivinyo uchubela noma untjintja umtsetfosisekelo utsintsana ngco tifundza, lokungenani tifundza letisitfupha kuleti letiyimfica kuMkhandlu Wavelonkhe Wetifundza kumele tivumelane ngawo. 
umtsetfosisekelo udzinga uMkhandlu Wavelonkhe Wetifundza kutsi ubambe inkhulumomphikiswano ngalomtsetfosivivinyo (ngaphandle kwekuvota) ngembikwekutsi uyovotelwa kuSigungu Savelonkhe

2.  Indzima yekwengamela
Kwengamela ngumsebenti logunyatwa ngumtsetfosisekelo wePhalamende (kufaka ekhatsi Tishayamtsetfo Tetifundza) kutsi ibuke iphindze yeluse imisebenti yahulumende
Lomkhandlu Wetifundza Wavelonkhe wengamela tinhlangotsi tavelonkhe Tabohulumende betifundza nebasemakhaya.

LoMkhandlu Wavelonkhe Wetifundza ungadzinga lilunga leKhabhinethi, sisebenti sahulumende wavelonkhe noma sahulumende wetifundza kutsi ahambele umhlangano weMkhandlu noma likomithi leMkhandlu

Lilunga LeMkhandlu Wavelonkhe Wetifundza lingabuta bondvunakhulu beKhabhinethi imibuto lekufanele  iphendvulwe kuloMkhandlu Wavelonkhe Wetifundza

Umkhandlu Wavelonkhe Wetifundza noma emakomiti awo angatfola tincwadzisikhalo, kumelelwa noma tetfulo kunoma ngubaphi bantfu noma tikhungo letineshisekelo.

LoMkhandlu Wavelonkhe Wetifundza uphindze wente umsebenti wekwengamela  ngekuvakashela imimango kuze ucinisekise kutsi batfola lwatiso ngco ngetidzingo netinselele tebantfu.

Emakomiti eMkhandlu Wavelonkhe Wetifundza
Lamakomiti aloMkhandlu Wavelonkhe Wetifundza abitwa ngekutsi Ngemakomiti Emkhandlu Wetifundza Wavelonkhe, sibonelo, Likomiti Lemkhandlu Wetifundza Wavelonkhe Letindlu, Imisebenti Yesive neTukutfutsa. 

Ikomiti ngayinye yenta umsebenti welitiko lahulumende lelitsite.  Lelikomiti liphindze libambe tinkhulumomphikiswano libuye lichibele neMitsetfosivivinyo, libuye lihlele kubanjwa kwetinkhulumo tekutfola luvo lwemmango uma ngabe lundzaba lutsintsa imimango kakhulu.
Emakomiti angaphocelela noma ngubani kutsi anikete bufakazi noma akhiphe imiculu, ingaphindze idzinge kutsi umuntfu noma sikhungo aletse umbiko kulo

Uma ikomiti seyibambe inkhulumomphikiswano ngeMtsetfosivivinyo, iwutfumela kuMkhandlu Wavelonkhe Wetifundza kuyovotelwa

Inhloko yetitfunywa ngasinye sesifundza sinelivoti linye lelisentela egameni lesifundza 

Tindzima Temalunga Kummango macondzana nendzima yekwengamela
Emalunga emmango angafaka sandla lesibalulekile ekwengameleni kucinisekisa kutsi hulumende uyatiphendvula ngetidzingo tebantfu.  Leti nguletinye tetindlela letingasentjentiswa:

1. Kwenta Setfulo
Kwenta setfulo ekomitini lePhalamende ngulenye indlela yekuvakalisa livi lakho ePhalamende
Ngekwenta setfulo uba nelitfuba lekugcugcutela imibono yemalunga ekomiti lacoca abuye abambe tinkhulumomphikiswano ngesiceshana semtsetfo lotsite ngembikwekutsi ushaywe.

2. Incwadzisikhalo:
Incwadzisikhalo yindlela yekuletsa sikhalo noma intfo letsintsa ummango ePhalamende kute itsatse tinyatselo ngemandla ayo
Lilungelo lekubhalela iPhalamende incwadzisikhalo lilungelo lasosonkhe sakhamuti salelive futsi liniketwe nguMtsetfosisekelo
Noma ngubani, licembu lebantfu noma inhlangano inelilungelo lekubhalela iPhalamende incwadzisikhalo

3. Tsintsa Lilunga lePhalamende
Emalunga emmango angatsintsa Emalunga ePhalamende (ema-MP) emahhovisini angakubo latfolakala eveni lonkhe noma ePhalamende uma ufuna kutfola kwesekelwa entfweni letsite lekutsintsa kakhulu noma udzinga lusito ngenkinga letsite.






