SIFUNGO
Ngiyafunga ngiyagomela kutsi umsebenti lonesihloko “Lucwaningo ngemitsi yesinftu netifo kanye nekutfutfukisa SiSwati” ngewami kantsi futsi tonkhe tincwadzi naleminye imitfombo lesetjentisiwe ikhonjiswe kahle kakhulu.
____________________________
P.V. SHONGWE
EMAVI EKUBONGA
Empeleni ngibonga kakhulu Inyuvesi yaKazulu leyente kwekutsi ngibhale ngemitsi yesintfu kanye netifo letehlukahlukene ngelulwimi lwami lweSiswati. Loku kubaluleke kakhulu ngobe kwenta kwekutsi wonkhe umuntfu loliSwati lofisa kwati kabanti ngemitsi yesintfu afundze kalula.
Ngiphakamisa emagama ekubonga kuboMnumzane Geletfu Shabangu, James Thwala, Mandlenkhosi Mamba kanye nalabanye labangikhutsatile ekubhaleni lomsebenti lomuhle nakangaka. Ngiphindze ngiphakamise emagama ekubonga kuMnumzane Guduva Mabuza  kanye nalabanye labangisitile kutsi lomsebenti ube yimphumelelo.
Empeleni ngibo lebente kwekutsi ngatimbamba lwati lebengiluhlwaya kulabatsite lungilo na. Ngibonga kakhulu naDokotela   Andries  Matsaba  lose wasishiya emhlabeni ngekudlala indzima lebalulekile yekungifundzisa imtsi yesintfu.
Empeleni ngitawube ngenta umona ngingashiya tonkhe tinhlanga letingisitile kutfola lolwati lwemitsi. Ngingasho kutsi uMnumzane James Thwala  nguye lebekangisita kakhulu ngetihlahla letisetjentiswa ngeMazulu aphindze acwaninge nelwati lengilutfole kulabo labangeMazulu.
Ngitawube ngiyaphosisa uma ngingashiya Dokotela PM Lubisi kanye nalabanye. Lubisi nguye lebekangikhutsata kakhulu kutfola lolwati lwemitsi. Empeleni udlale indzima lebalulekile lengingeke ngiyikhohlwe ngekungichumanisa netinyanga letitsite. 
LUCWANINGO GCOGCA
Lucwaningo loluhlelwe ngetehluko letisihlanu letilandzelako. Lapha kubukwe kakhulu imitsi yesintfu lelaphako, tinyamatane letisetjentiswako kanye netitjalo letelaphako noma letilusito esiveni. Lapha kubukwe likhono letinyanga ekwelapheni tifo letehlukahlukene. Lucwaningo lutsintsa tinyanga, tingedla, babholofithi kanye netimphunga letiyatiko imitsi.
SEHLUKO 1, Lapha sendlalelo selucwaningo sichaza kabanti ngesetfulo, inhloso yelucwaningo sibuye setfule tindlela tekucwaninga. Lokunye sichaza emagama lamayelana nelucwaningo siphindze sichaze tindlela imitsi yesintfu lesetjentiswa ngayo.
SEHLUKO 2, Sibuka noma siveta imitsi yenhlanhla neyekugeza sibuye sigcamise indlela lesentjetiswa ngayo.
SEHLUKO 3, Siveta kusetjentiswa kwemitsi lelaphako ngekwehlukahlukana kwayo. Siphindze sigcamise tifo ngekwehlukahlukana kwato.
SEHLUKO 4, Sibuka kusetjentiswa kwetitjalo, netilwane ekwelapheni kanye netitfombe tetitjalo letelaphako. 
SEHLUKO 5, Siveta lokutfolakele ngalesikhatsi kwentiwa lolucwaningo. Sibuye sigcamise tincomo mayelana nemitsi siphindze sivete nesiphetfo selucwaningo.    
LOKUCUKETFWE
      SEHLUKO 1
Setfulo selucwaningo								1                                                     
Singeniso										1           
Sendlalelo									4                
Inhloso yelucwaningo								9                                           
Tidlela tekucwaninga								9
Kubuta tinyanga									10
Kubuta tingedla									10
Kulalela imisakato								10
Kufundvwa kwetincwadzi nemaphephandzaba				14
Umkhawulo welucwaningo							14
Kubaluleka kwelucwaningo							15
Bantfu lekwentiwe kubo lucwaningo						16
Kuchwazwa kwemagama							22
Tinhlobo temitsi									22
Tindlela tekwelapha								24
Tinhlobo tetifo 									26
      1.9. Kusetjentiswa  kwemitsi yesintfu noma indlela umutsi wesintfu
             usebenta ngayo									30 
1.10. Siphetfo										34
     SEHLUKO 2
2.0. Imitsi yenhlanhla nekugeza							35
2.1. Singeniso										35
2.2. Imitsi yekuhlanta									35
2.2.1. Imitsi yekuhlanta inyongo							36
2.3. Imitsi yekugeza								   	39
2.3.1. Imitsi yetinhlanhla								39
2.4. Imitsi yekufutsa									43                                                   
2.5. Siphetfo										46
     SEHLUKO 3
3.0. Imitsi  yekulapha									47                                                             
3.1. Singeniso										47
3.2. Imitsi  yekulapha umdlopha, lufu kanye netilondza				47
3.3. Imitsi yekutfoba umtimba, tinyawo uma tivuvukile				61
3.4. Imitsi yekuhlobisa ingati								82
3.5. Imitsi yekuwasha imitsambo emtimbeni						84
3.6. Imitsi yalotitfwele, wekutfombisa, kungayi esikhatsini nekuya esikhatsini   85  
       ungacedzi   					                                           	           
      3.7. Imitsi yemkhuhlane, tilondza tangekhatsi, yekulapha gcunsula,            	92 
            ematsambo kanye nesisu								
      3.8. Imitsi yekugata								          126    
3.9. Imitsi yekuhlukuhla								          133
3.10. Imitsi yekucatseka							          135
3.11. Imitsi yekuhosha, kubhema,kanye nekubhunyiselwa		          139
3.12. Imitsi yekutsela etindlebeni etimphumulweni kanye nasemehlweni          143 3.13. Imitsi yekutsanyela							          145   3.14. Imitsi yekukhotsa								          146
3.15. Imitsi yekulapha sikhumba kanye nelukhwekhwe			          149
3.16. Siphetfo									          153
SEHLUKO 4
4.0. Titjalo, tilwane kanye netitfombe tetitjalo letilaphako				154
4.1. Singeniso										154
4.2. Titjalo										154
4.3. Tilwane										167
4.4. Titfombe tetitjalo letilaphako							173
4.5. Siphetfo										202
SEHLUKO 5  
5.0. Siphetfo										203
5.1. Lokutfolakele									203
5.2. Tincomo										204
5.3. Siphetfo										205
TIYALU TELWATI									207
