Wati kangakanani ngesilikhosisi?
Isilikhosisi iyingoti,iyachwalisa futsi ayibuyiseleki emuva futsi ngalesinye sikhatsi sifo semaphaphu lesibulalako. Ibangelwa kuhogela tintfuli letinetingcetu letincane letiphefumelekako letine silikha. Isilikha le iyincenye lenkhulu yemhlabatsi, ematje kanye naletinye timbiwa.
Kungani kuyingoti kuhogela tintfuli letine silikha?
Kuba setintfulini letinetingcetu letincane letingabonakali ngamehlo te silikha tingabangela tibati emaphashini, loku kubangela kuhluleka kwemaphaphu kudvonsa umoya lesiwuphefumulako, kuhlaseleka kwemaphaphu kungaholela ekufeni lokubangelwa kuhluleka kuphefumula, kuma kwehlitiyo kubantfu labanesilikhosisi lese inabe kakhulu emtimbeni. Bantfu labasebeta lapho kunaletintfuli khona noma labo labanesilikhosisi banematfuba lamanyenti ekuhlaselwa sifo sesifuba i (tb), Isilikhosisi noma sifo sesifuba lesibangelwa yi silikha, ngiso lesibangela kakhulu kufa kwebanftu labasebente sikhatsi lesidze etintfulini letinesilikha.
Kukuphi kutfolakala khona letintfuli letinesilikha ?
Tintfuli letinesilikha tiba khona lapho kusetjentwa khona ngematje , noma kuphulwa umhlabatsi noma khonkolo wentiwa tincetu letincane.Lapho kusakatwa khona umhlabatsi ngulomunye umsebenti loyingoti, kulapho tintfuli letine silikha tiba khona semoyeni. Kushanyela endzaweni leyomile noma kususa umhlabatsi noma khonkholo nekusaha khonkholo noma kususa tibi endzaweni yekufoloma titini ngemoya lofutfwako kungenta lifu lelikhulu letintfuli.
Sisebenti singati kanjani uma sisematfubeni lamanyenti ekutfola i silikhosisi?
Tonkhe tisebenti letisebenta endzaweni lenetintfuli lapho kunetintfuli letinesilikha tisematfubeni lamanyenti ekutfola isilikhosisi. Isilikhosisi ingatfutfuka ngekushesha lapho usebenta endzaweni lene silikosisi lekhaliphile, lehamba ngekushesha noma lehamba kancane lebangela kugula ngaso sokhe sikhatsi kancane. Ingabese iba ngulendlulele kakhulu lapho sekunesifo sesifuba.
Kukutiphi tindzawo lokusetjentwa kuto lokungenteka noma kanjani kube netintfulini letine silikha?
Letindzawo letilandzelako akusito todvwa emsebentini lokungatfolakala kuto isilikha kodvwa ngito letiyingoti kakhulu:
●  Indzawo lapho kusakatwa khona umhlabatsi noma lapho kusetjentiswa khona umhlabatsi ngekuwufutsa ngemandla kute kususwe ipende , nekubola etakhiweni nase mathangeni lakhiwe ngemasenke nekususa sitfwatfwa lesomelele
●  Etimayini lapho noma etikwalini lapho kubholwa khona ematje labitwa nge (granite) nasemhlabatsini lonematje
●   Etitinkontilakeni lapho kusakatwa khona umhlabatsi nekugubha tindlela letihamba ngephansi kwetintsaba
●  Kubhola ematje nekusebentisa ematfulusi lanemandla etindzaweni letinesilikha
●  Lapho kubunjwa phindze kugotjwe khona tinsimbi kutsintsitsa nekufutsa umhlabatsi ngemandla, nekuhlanganisa umhlabatsi wekwenta tinsimbi nalapho kugedlwa khona tinsimbi
●  Lapho kwentiwa khona imikhicito yema thayilisi, titina, libumba kanye nemikhicito yelibumba
●  Lapho kusikwa khona ematje kanye ne (granite), kusahwa , kubata tikhuni, kugedla nekupholisha bucwebe begolide
●  Kwakhiwa kwemikhicito lema bhodlela, kwetelimo lapho tibi temasimi netitjalo kushiselwa khona
●  Lapho kwakhiwa khona imikhumbi
●  Imigwaco letinsimbi lehamba titimela
●  Lapho kwentiwa khona tinsipho nemitsi lemakhekhemikhali lesetjentiselwa kuhlambulula.
Ngutiphi timphawu letingakhomba kutsi kungenteka une silikhosisi?
Isilikhosisi ingahlala ingabonakali iminyaka, lengafika naku 15 noma ngetulu umangabe ivele isifo lesitsatsa kancane lesinganiketi tinkinga. Sisebenti lesinesifo sesifuba i (tb) lesisebenta lapho kune silikha khona singaba nesilikhosisi.
Lapho isilikhosisi iloko ichubeka ingaba yingoti (isib : i TB)
Letimhawu letilandzelako tingabonakala :
●  kukhwehlela matima
●  kuphelelwa ngumoya  wekuphefumula
●  kuhlala udziniwe
●  kungatsandzi kudla
●  umkhuhlane
●  kuba buhlungu esifubeni.
Ungati kanjani kutsi unesilikhosisi?
Umangabe uyati kutsi usebenta endzaweni lenetintfuli letinesilikha kumele uvakashele umtfolamphilo noma sibhedlela noma dokotela lonelwati kabanti ngetifo letitfolakala emisebentini.
Kuhlolelwa imphilo kumele kuhlanganise nemlandvo wetemphilo, i ieksireyi yesifuba kanye nekuhlola kusebenta kwemaphapu kute kubonwe kutsi ngabe unayo yini isilikhosisi.
Yini longangayenta kuvikelaisilikhosisi ?
Lokungenelela lokulandzelako kumelwe kwentiwe kuvikela isilikhosisi emsebentini:
Lokungenelela lokulandzelako kungavikela isilikhosisi emsebentini:v
●  Kucinisekisa tinndlela tebunjiniyela tekukhipha umoya longcolile kutsi busebenta kahle
●  Kwenta tindlela tekunciphisa tintfuli letinesilikha
●  Kunciphisa kusebenta endzaweni lenetintfuli ngekufafata ngemanti uma kunesidzingo, bese ugcina indzawo inganato tintfuli ngaso sonkhe sikhatsi uma kukhonakala
●  Kuhlala ufake kokuvala emakhala lokusita uphefumule umoya lohlobile kumelwe kugcokwe ngaso sonkhe sikhatsi etindzaweni letinetintfuli
●  Hlanganyela njalo etinhlelweni tekuvikela nekufundzisa ngekuvikela isilikhosisi.
Lokulandzelako kutjela umcashi wakho ahlele kutsi nitohlolelwa imphilo
Kumele uyekuphi lapho unesilikhosisi, sifo sesifuba lesihlobene nesilikhosisi , umdlavuta wemaphaphu lohlobene nesilikha lebangelwe umsebenti?
Chumana nelihhovisi lelisedvute lelitiko letebasebenti lesifundza noma ke utfole kwatiswa ngekuvakashela umnyango wetebasebenti ku.  www.labour.gov.za  
Captions for photos
Isilikha ilayishwa ngetintfo tekuyiphatsa iyofakwa emathangeni lasetjentiselwa kukhicita.
Tintfuli kuletindzawo ungatibona, tenta ngisho nesitfombe singakhanyi kahle
To prevent silicosis, measures should be applied to reduce silica dust levels. (still outstanding – document didn’t went to printer as yet)
Kuvikela isilikhosisi , kumele kutsatfwe tinyatselo kunciphisa tintfuli letine silikha. Lenye yetindzawo letisematfubeni lamanyenti ekuba nesilikha kuse titinkontilakeni lapo kusakatwa khona umhlabatsi kugujwa tindlela letihamba ngephansi kwemhlabatsi kubola ematje ngemishini nekugedla ngematfulusi lanemandla etindzaweni letine silikha.
Hlala njalo ugcoke kokuvala emakhala lokusita kuphefumula uomoya lohlobile
