Temphilo Nekuphepha Kwasemsebentini
Kutekulima Nemahlatsi
Temphilo Nekuphepha Kwasemsebentini Kutekulima Nemahlatsi
Temphilo Nekuphepha Kwasemsebentini
Kutekulima Nemahlatsi
Singeniso
Tingoti, kulimala kanye nekugula kungalimata timphilo nemabhizinisi.
Tisombululo tivame kuba malula futsi tishiphile kantsi nebantfu labaphambili
kutsi bente emapulazi aphephe balimi nebasebenti babo. Temphilo nekuphepha
sidzingo lesisisekelo sebhizinisi yekulima lesimeme. Imitamo yahulumende
kuphela angeke yente umkhakha wetekulima kutsi uphephe futsi ube nemphilo,
kodvwa ngumsebenti wabo bonkhe kutekulima kanye neluchungechunge
lwekudla ngebubanti balo kutsi badlale indzima yabo.
Kuyo yonkhe iminyaka bantfu bayashona ngenca yemisebenti yetekulima
nemsebenti wetemahlatsi. Labanye balimala kakhulu baphindze bagule
emsebentini wabo. Letingoti kanye nekulimala akuhluphekisi kuphela ebantfu;
kunetindleko tetetimali letikhona futsi letifaka ekhatsi:
Timbhadalo telivu yekugula kanye netindleko tekucasha/kucecesha tekuvala
sitafu
Kulahleka kwemkhicito
Tindleko tekuphatsa – kuphenya ingoti, kulungisa, njll
Kulimala kwemishini, takhiwo kanye nemikhicito
Tindleko temshuwalensi, tindleko tetemtsetfo kanye nekwatiwa lokubi.
Tonkhe letindleko tingavinjelwa, ngako-ke kukhuliswe inzuzo ngenca yaloko.
Lencwajana ngako-ke ihlose kuniketa umniningwane lotawusita bacashi
nebasebenti kutekulima netemahlatsi kutfutfukisa temphilo nekuphepha netingoti
tetemphilo letihlobene nemsebenti kulomkhakha. Lencwajana ayifaki ekhatsi
tidzingo temtsetfo kulemboni. Lowo mniningwane ungatfolakala kuwebhusayithi
yeLitiko Letemisebenti: www.labour.gov.za.
Kuphatsa temphilo, kuphepha kanye nekuhlolwa kwebungoti
Kuphatsa temphilo nekuphepha kwebaSebenti, kuyafaba nekuphatsa tinhlelo
kucinisekisa kutsi titjalo netilwane kugcinwa kuphilile, kukhicite ngelizinga
lelisetulu futsi ukhone kuhlala ukubhizinisi. Basebenti badzinga kutsi baphile
kahle futsi bacinisekiswe kute basebenta ngekutimisela futsi bahlale
basemsebentini.
Tonkhe tinhlangano tidzinga inchubomgomo kute tihlele luhlelo lwekusebenta
ngetemphilo nangekuphepha, ngenhloso yekuholela kumazinga lancono
endzaweni yekusebenta. Kumele tibe ngekubhalwa, tilungiselelwe kahle futsi
tisuselwe ekutibopheleleni esigabeni sebaphatsi labakhulu.
Temphilo Nekuphepha Kwasemsebentini Kutekulima Nemahlatsi
Inchubomgomo kumele:
Icondzane ngco nelipulazi lakho
Isho tinhloso jikelele takho temphilo kanye nekuphepha kwebasebenti bakho.
Umcashi kumele asayine futsi afake nelusuku kunchubomgomo kutsi abonise
sobala kutibophelela kuyo
Ikhombise kutsi umtfwalo wonkhe wemphilo nekuphepha usemahlombeni
akho enjengemcashi
Ichaze tinhlelo kanye netinchubo letikhona kucinisekisa imphilo kanye
nekuphepha kwebasebenti bakho
Ibuyeketwe ngetikhatsi letitsite futsi ihlolwe kabusha uma inhlangano yakho
igucuka nobe kuvela tingoti letinsha.
Luhlolo lwebungoti
Kubona tintfo letiyingoti kanye nekuhlola bungoti lobungentwa nguletintfo
kubalulekile. Ngaphandle uma ngabe wati kutsi ngutiphi tintfo letiyingoti
etakhiweni takho, kanye nebukhulu bebungoti lobunato, kungenteka ungakwati
kutsi ngabe tidzinga kulawulwa nobe kwentiwa njani loko.
Luhlolo lwebungoti kubuka ngekunakekela kwekutsi, kubhizinisi yakho yini
lengalimata bantfu, kute kutsi ukhone kulinganisa kutsi ngabe utsatse tinyatselo
tekuvimbela letanele nobe kusamele wengete. Uma ngabe sewuncume
ngelizinga lebungoti, utawudzinga kuba netindlela letidzingekile tekuvimbela
kanye nekuvikela.
Temphilo Nekuphepha Kwasemsebentini Kutekulima Nemahlatsi
Kunemitfombo leminyenti yeteluleko ngemikhuba lemihle lemisiwe lengakusita
uma ngabe wenta luhlolo lwebungoti lwakho, kodvwa ungasebentisa lenchubo
yetinyatselo letisihlanu leticondzile kukusita.
Sinyatselo 1: Buka tintfo letiyingoti
Languta yonkhe indzawo emsebentini bese ubuka bantfu kutsi basebenta njani.
Phindza uhlole emarekhodi etehlakalo takudzala, tingoti kanye netinkinga
temphilo. Inhloso kutsi kutfolwe tintfo letiyingoti letingaholela ekulimaleni
lokumatima nobe lokungatsintsa bantfu labanyenti.
Sinyatselo 2: Ncuma kutsi ngubani longalimala futsi njani
Tfola labantfu labangalimala, futsi bangaki. Uma ngabe ubukisisa lokwekutsi
batawulimala “njani”, ungakhohlwa tintfo letifana nemsebenti wekulungisa,
ngalesikhatsi kuvela tintfo letiyingoti.
Sinyatselo 3: Linganisa bungoti lobusukela etintfweni letiyingoti bese
utsatsa sinyatselo kunciphisa nobe kutilawula
Hlola kutsi ngabe lobungoti kuyinye intfo leyingoti kakhulu bungalawulwa njani.
Letintfo tekulawula tingabe tiphelele ngalokwanele nobe kungaba khona
indzawo yekwentiwa ncono. Basebenti bavame kuba nemibono lebalulekile,
ngekuya ngemsebenti wabo wemihla ngemihla, futsi kumele ubafake
ekutsatseni tincumo ngetintfo tekulawula.
Sinyatselo 4: Rekhoda imiphumela yakho
Uma sewuncume kwekutsi yini lekumele yentiwe, udzinga kuhlela kutsi njani
futsi utakwenta nini. Kurekhoda imiphumela yakho kutakusita kwenta loku.
Temphilo Nekuphepha Kwasemsebentini Kutekulima Nemahlatsi
Sinyatselo 5: Buyeketa luhlolo futsi ulihlole kabusha uma kunesidzingo
Utawudzinga kubuyeta luhlolo lwakho uma ngabe kuba khona tingucuko
letikhulu ngendlela ngendlela lenisebenta ngayo nobe unetizatfu letinye
kucabanga kwekutsi alusasebenti.
Tinkinga tetemphilo kutekulima netemahlatsi
Umsebenti kutekulima netemahlatsi ungaba netinkinga emphilweni yebasebenti
ngetizatfu letinyenti, kufaka ekhatsi:
Kutsintsana netilwane
Kuhlangana nemitsi leyingoti nobe leminye imitsi
Luhlobo lwekuma kwemsebenti
Kuba sesimeni selitulu, umsindvo nobe kuchucha.
Luhlobo lwekuma kwemsebenti
Kuphatsa tintfo letisindzako nobe kusebenta ngemimo lengakacondzi
kungabangela kulimala kwemtimba. Loku buhlungu etadleni, emacakaleni nobe
emgogodleni lokungabangela kwenyela nobe kudvonseka.
Yini lodzinga kuyenta?
Vimbela kubamba tintfo letisindzako lapho kukhonakala khona, nobe
sebentisa imishini
Sebentisa emasu ekubamba lakahle – misa tinyawo takho ngendlela lefanele,
misa umgogodla wakho ucondze bese ugcina intfo loyiphetse edvute
nemtimba wakho.
Cinisekisa kutsi indzawo yekusebentela yakho ilungisiwe kute kutsi tintfo
nemikhicito kungafinyeleleka kalula ngaphandle kwekunwebeka futsi
nekwetama kugucula imisebenti nobe kuhamba kute kutsi usebentisa
tinyama letinyenti emtimbeni
Kuhanjiswa ngetandla kwetitjalo nobe tihlanyelo emabanga lamadze kumele
kuvinjelwe, kute kuphephiswe timphilo tebasebenti.
Kusebentisa imishini ngalokuphelile
Tingoti letimatima letinyenti emapulazini tifaka imishini. Letinye tenteka ngobe
umshini usetjentiswe kumsebenti longakentelwa wona; letinye ngobe tintfo
tekuvikela tingoti atikasetjentiswa nobe tiyekeliwe. Kumele kube khona indlela
lekhona yekuhlola kutsi intfo yekusebenta, kufaka imishini, iphephile
kuyisebentisa. Uma intfo yekusebenta isetjentiswa etimeni letingakafaneli,
idzinga kuhlolwa ngaso sonkhe sikhatsi ngekonakala lekungaholela engotini,
futsi nanobe ngutiphi tigameko letehlukile, lekungenta kwekutsi lentfo
yekusebenta ingaphephi, tetentekile.
Temphilo Nekuphepha Kwasemsebentini Kutekulima Nemahlatsi
Yini lodzinga kuyenta?
Cinisekisa kutsi imishini loyisebentisako ifanele umsebenti
Iyalungiswa kute kutsi isetjentiswe ngekuphepha
Ifakwe tintfo tekuphepha letidzingwa ngumsebenti
Emathuluzi lasetjentiselwa kuhlanyela tihlahla kumele tihlelelwe lenhloso.
Emathuluzi etekulima avame kungafaneli kuhlanyela tihlahla
Tibambo temathulusi ekulima kumele tentiwe ngendlela lutawunciphisa
kushokheka kwetandla uma isimbi ishaya litje nobe imphandze
Inhloko yelithuluzi lekujubua kanye nekwehlukanisa kumele iciniswe
esibambweni ngentfo lecinisa kahle, sibonelo, sihesho, sinkhonkwane nobe
libhawothi.
Kutsenga nobe kuboleka imishini
Uma utsenga nobe ucasha Imishini umtsetfo udzinga kwekutsi umphakeli
anikete tintfo tekuvikela letidzingekile. Cinisekisa kwekutsi wena nebasebenti
bakho:
Nisebentisa imishini ngekulandzela imiyalelo leniketwa nayo
Nigcina tintfo tekuvikela tilungile futsi tisebenta kahle
Nihlola tonkhe tintfo tekusebenta futsi nilungise konkhe lokonakele
ngaphambi kwekusebentisa
Buka kutsi tintfo tekulawula timakhwe ngalokubonakalako kukhombisa
kwekutsi yini umsebenti wato nekutsi tilawula muphi umshini, futsi yentiwe
yaphindze yabekwa ngendlela yekutsi angeke uyisebentise ngengoti
Basebenti bayaceceshwa kutsi basebente ngekuphepha futsi baniketwe
baphindze basebentise timphahla tekutivikela.
Kulungisa nekuchukulula
Tingoti letinyenti ngemishini tenteka ngesikhatsi sekulungisa nobe kuchukulula.
Cinisekisa kutsi:
Sitafu siceceshwe ngendlela lekahle kwenta umsebenti
Emathulusi lafanele kanye nemiyalelo kuyaniketwa ngaphambi kwekulungisa,
kucondzisa, kuhlobisa kanye nekuchukulula imishini
Umfutfo logciniwe, sibonelo, kumishini yemoya, tipuringi nobe emahadroliki,
uyakhishwa ngaphambi kwekucala umsebenti
Imishini lephakanyiswa ngemahayidrooliki nobe emaphatsi ayavinjelwa
kwekutsi angawi ngekusebentisa tintfo tekukhinika njengetitobhu nobe bojeke
uma kusetjentwa ngaphasi kwayo.
Temphilo Nekuphepha Kwasemsebentini Kutekulima Nemahlatsi
Bonkhe balawuli kumele bacinisekise kutsi:
Bayakwati kumisa imishini ngaphambi kwekutsi bayidvumisa
Bahlala bayigvumisa kuphozishini lelungile
Onkhe emagadzi afakiwe futsi asebenta kahle
Indzawo edvute nemshini uhlobile, ithayidi futsi ayivinjelwa
Indvuna itjelwa masinyane uma ngabe umshini ungasebenti kahle
Bagcoka timphahla tekutivukela letifanele netintfo tekusebenta.
Ungacali:
Usebentise umshini ngaphandle uma ngabe ugunyatiwe futsi uceceshelwe
kwenta loko
Uzame kukhipha tintfo letivalile nobe uhlobise umshini ngaphandle uma
ngabe idrayivi ikhishiwe futsi nemshini ungasebenti
Ugcoke emaketane lalengako, timphahla letilengako, emaglavu, nobe
emaringi nobe ube netinwele letindze letingabanjwa kumishini lehambako
Ukhumule kuganda lehambako nobe kumshini lotiphophelako
Utsikamete bantfu labasebentisa imishini.
Kuhambisa nekubamba tintfo
Lenye imbangela yekulimala kutekulima maganda lagicikako. Kulimala
lokumatima nalokuyingoti kuvamile, futsi tingoti tifaka bashayeli, labanye
basebenti nebantfu labahamba ngetinyawo. Letinye tingoti tenteka uma ngabe
bantfu behla emotweni ngaphambi kwekucinisekisa kutsi angeke isahamba nobe
ibangele ingoti.
Temphilo Nekuphepha Kwasemsebentini Kutekulima Nemahlatsi
Ngaso sonkhe sikhatsi hlola kutsi:
Bashayeli baceceshiwe futsi bantfu labangakagunyatwa abakavunyelwa
kushayela
Timoti nebantfu labahamba bayahlukaniswa lapho kufanele khona
Imitfwalo imiswe kahle futsi icinisiwe
Bashayeli bayavikelwa etintfweni letiwako
Bashayeli baphile kahle kutsi bangashayela
Timoti takho nobe leminye imishini legitjelwe basebenti nobe labasebenta
kuyo ifakwe tintfo tekuvikela
Tikhiya tibekwa kahle uma ngabe timoti tingasetjentiswa.
Imisebenti yekuphangisa
Pulana futsi uhlele ngalokufanele intfo yekuphakamisa, ngekusebentisa umshini
lofanele nebantfu lebati umsebenti, kunciphisa bungoti. Cinisekisa kutsi:
Tonkhe tintfo tekuphakamisa tihlolwa ngalokuphelele ngaso sonkhe sikhatsi
ngumuntfu lowati umsebenti
Imitfwalo yekusebenta lephephile iyamakwa kumshini wekutfwala. Ungacali
wendlule lemitfwalo yekusebenta
Tinkhomba temitfwalo leyecile kumishini yekuphatsa tisebenta kahle
Uma ushayela, tiphamakisi tangaphambili tiphakanyisiwe uma tingenalutfo
futsi tehlisiwe uma ngabe tigcwele, ngaphandle lapho khona loku uma
kungaba nebungoti, sibonelo kumigwaco yesive.
Umsindvo nekuvevetela
Kuba semsindvweni lomkhulu kungabangela kulimala kwetindlebe kwalomphelo,
kuvame kutsi lomuntfu logulako angakuboni loko kuze kwandze futsi
kungaholela ekuvalekeni tindlebe.
Kuba semsindvweni:
Khetsa imishini lengabangi umsindvo nobe tinchubo uma ukhetsa tinhlobo
temikhicito nobe imishini lemisha
Valela imishini lebanga umsindvo nobe tinchubo ngemaphaneli ekuvimbela
umsindvo nobe wafake kumakamelo lahlukanisiwe
Nciphisa sikhatsi sekuba semsindvweni ngekuntjintja basebenti
Lapho kuba semsindvweni kufika ku-90 dB nobe ngetulu, maka letindzawo
ngetimphawu letitsi “tindzawo tekuvikela tindlebe” kukhombisa kutsi tintfo
tekuvikela tindlebe kumele tigcokwe futsi cinisekisa kwekutsi wonkhe
umuntfu longena kuletindzawo ugcoka tintfo tekuvikela tindlebe.
Temphilo Nekuphepha Kwasemsebentini Kutekulima Nemahlatsi
Kuvevetela
Kusetjentiswa lokuphindvwaphindvwako nobe kwesikhatsi lesidze
njengemasaha emaketane, ema-brush cutters nobe emagrayinda kungaholela
ekuveveteleni kwesandla nemkhkono – licembu letifo letifaka ekhatsi i-vibration
white finger, kulimala kwemitsambo, tinyama kanye nemalunga. Timphawu
tekwecwayisa tifaka ekhatsi kuhlohlotela nobe kudvumba etingalweni, tingalo
tigucuka tibe mhlophe etimeni letibandzako nobe letiswakeme, kucacamba
nekuba bovu.
Kushayela emaganda nobe leminye imishini letiphophelako kungenta kutsi
umtimba uvevetele nobe ukhuhluteke lokuhlobene nebuhlungu belikhalo
lobungapheli nobe buhlungu etsangeni nasedvolweni. Timphawu tekwecwayisa
tifaka buhlungu kanye nekucina ngemuva emhlane, etsangeni nobe edvolweni
ngemva kwemsebenti weganda.
Yini longayenta?
Sebentisa umshini lolungele umsebenti
Gcina umshini ukahle, sib, tintfo letinamatseliswako kumasaha
Sebentisa ngalokuphelele umumo wesihlalo seganda kanye netimiso tesihlalo
Hamba ngelitubane lelifanele ngetimo temhlaba, kuvimbela tigodzi, njll.
Kuvimbela kuphatamiseka kwekuhamba kwengati, imitsambo, nematsambo
etandleni nasemikhonweni ekuveveteleni kwesandla nemikhono:
Hlela imisebenti kuvimbela kusebentisa emathuluzi lavevetelako
Khetsa emathuluzi lanemazinga lamancane ekuvevetela
Sebentisa kuntjintjana ngemsebenti lapho kukhonakala khona futsi nitsatse
emabhuleki njalo
Fudvumeta tandla ngaphambi kwemsebenti futsi utigcine tifudvumele.
Simo selitulu
Kuba sesimeni selitulu, ikakhulukati kushisa kwelilanga nobe kubandza kakhulu
kungaba yingoti.
Lodzinga kukwenta
Esimeni selitulu lesishisako gcoka timphahla letimalula nesigcoko lesikhulu
lesivulekile
Ungakhumuli, faka umutsi wesikhumba lapho ungakativali khona
Buka imikhangu, tinsumbe nobe kuphuma kwemmabala esikhunjeni. Bona
dokotela wakho uma imikhangu, njll, ikhula, iphuma ingati nobe inwayisa
Temphilo Nekuphepha Kwasemsebentini Kutekulima Nemahlatsi
Timphahla tekusebenta kumele tentiwe ngetintfo letenta umtimba
webasebenti womile futsi usesimeni lesifanele sekushisa nobe kubandza.
Kumsebenti etimeni letishisako naletomile, timphahla letifanele kumele
tisetjentiswe kuvimele kushisa lokwecile bese kuvumela kuphefumula
Timphahla letanele tekutivikela kumele tiniketwe lapho kunebungoti bekushisa
be-UV nobe bungoti bemtimba, njengetihlahla letinaphoyizeni, tilwane kanye
netifo letitsatselanako.
Tilwane
Kutsintsana netilwane kungaholela esifweni lesibitwa nge-zoonoses (tifo letisuka
etilwaneni tiye ebantfwini. Tilwanyane letifana nemabhaktheriya, emavayirasi
kanye netikhuntsa kungabangela kugula ngekutsela sifo emtimbeni uma ngabe
kuphefumulwa, kugwinywa, nobe uma kungena esikhumbeni. Timphawu tisukela
etinkingeni tesikhumba tifo leticala “njengemkhuhlane” lokungaholela ekuguleni
lokudze ngaphandle uma kulashwa.
Yini longayenta kunciphisa bungoti?
Nciphisa bungoti bekutsatselana kwetifo ngekugcina imfuyo iphilile. Gomisa
imfuyo uma kufanele
Cinisekisa kuhloba lokuhle. Geza tandla njalo ngaphambi kwekudla, kunatsa
nobe kubhema
Gcoka timphahla letifanele njengema-ovaloli uma ubamba tilwane,
ikakhulukati uma tigula, kanye nemaglavu nesidziyana lesivimbela emanti
Temphilo Nekuphepha Kwasemsebentini Kutekulima Nemahlatsi
uma ubamba tintfo letinetifo njengemikhicito yekutala
Vala tonkhe tilondza nekusikeka ngetintfo letingangeni emanti.
Imitsi leyingoti
Kuba semitsini leyingoti nobe letinye tintfo, sib, imitsi yekubulala tinambutane,
imitsi yetilwane (kufaka emadiphu etimvu), litfuli, umusi nobe letinye tintfo
njengemadzaka, ludzaka nobe umcuba weswireji; kuphefumula umusi lophuma
kumaplastiki lashako, nobe lutfuli lolwentiwa tinhlamvu letihambako, imicuba,
tintsi takolweni, lifolishi; kutsintsa emadzaka, manyolo njll; nobe kutselwa
ngemitsi yetinambutane nobe idiphu yetimvu, konkhe loku kungabangela kugula.
Timphawu tekwecwayisa tifaka ekhatsi:
Kunwayisa/kutsamba kwemehlo netimphumulo
Timphumulo letivalekile
Umphimbo lobuhlungu
Kukhwehlela tikhwehlelo nobe kungakhiphi tikhwehlela
Tinyama letibuhlungu nobe imfiva emva kwekusebenta ngefolishi lekhuntsile
Kuphelelwa ngumphefumulo
Kucina kwesifuba ngesikhatsi semsebenti, emva kwekusebenta nobe
ngesikhatsi u-eksesayiza longakhoni kumelana nako
Kucinana.
Letimphawu tingaba tesikhashana ngesikhatsi semsebenti, nobe tingangeteka
kakhulu futsi titsatse sikhatsi lesidze kuze kufike lapho ticishe tihlala tikhona.
Futsi tingavuselelwa kuhlangana nanobe nguyiphi kulemitsi lengeke ikuphatse
kahle, ube buntengentenge. Uma ubhema, utfolakala ukhona kuletintfo futsi
ungaba nematfuba lamanyenti ekuba netinkinga letikhulu tesifuba.
Kubalulekile kutivikela ngekwakho kanye nekuvikela basebenti
bakho. Vimbela kuphefumula tintfo letiyingoti ngekutsi:
Usebentise letinye tintfo lapho kukhonakala
Kuntjintja etintfweni letinelutfuli loluncane, sib, lokusatinhlamvu
Kuvala imitfombo yelutfuli nobe tipreyi
Kuvakhuyuma tintfo letivitsekile kunekushayela – sebentisa emafiltha
lasebenta ngelizinga lelisetulu.
Nciphisa linani loliphefumulako ngekutsi:
Usebentise singenisamoya se-ekzozi, sib, ngesikhatsi ushisela
Usebentise emafiltha lasebentako/emakhebhu emoti
Kugcina emafiltha ngekulandzela tidzingo temkhiciti
Temphilo Nekuphepha Kwasemsebentini Kutekulima Nemahlatsi
Kwenta ncono tingenisamoya etakhiweni
Kugcoka tintfo tekuvikela umoya letisebentako. Cinisekisa kutsi usebentisa
imaksi lefanele nobe irespiretha yelutfuli, imihwamuko nobe ema-ayerozoli.
Emamaksi nemarespiretha kumele ngaso sonkhe sikhatsi kugcinwe endzaweni
leyomile lehlobile – ungakuhhaki kumahhuka nobe etipikileni letingcolile nobe
etindzaweni letinetintfuli.
Uma usebentisa imitsi yetilwane, ngaso sonkhe sikhatsi:
Geza emasaphatelo esikhunjeni nasetimphahleni masinyane, futsi ugeze
ngaphambi kwekundla, kunatsa nobe kubhema. Ungasebenti ngetilwane
leticedza kwelashwa uma ungangenwa kugula
Landzela nobe ngutiphi tindlela tesimobucayi letinconotwe ngumakhi, sib,
ngemitsi yekugoma lenemafutsa
Landzela imiyalelo yelebuli, ikakhulukati lena lehlobene ne-PPE
Bika tonkhe tinsolo tephoyizeni kute kutsi tiphenywe ngalokuphelele.
Kubamba kanye nekuhlanyela titjalo letifakwe imitsi
Kubamba kanye nekuhlanyela tihlahla letifakwe imitsi leyingoti ngaphambi
kwekuphela kwebutsi, bacashi kumele banikete – futsi basebenti basebentise
– tintfo tabo tekutivikela
Tihlahla letifakwe imitsi kumele tibanjwe ngekunbakekela kunciphisa
kutifakela butsi. Kumele tipakwe futsi tihanjiswe endzaweni yekusebenta
ngendlela yekutsi kufinyeleleka kutihlahla kumalula, ngako-ke bese kwenta
kutsi kukhonakale kubamba tihlahla ngendlela ledzingekile
Emaphepha ekuhlanyela nobe tintfo tekusimisa nobe letinye tintfo tekuphatsa
tihlahla letifakwe umutsi endzaweni yekusebenta kumele tihlobe
ngekutitfukulula nekutigeza onkhe malanga.
Kuphepha nemphilo emsebentini
Kulimala lokunyenti kutekulima nemahlatsi kusukela ekusheleleni, ekukhutjweni
nasekuweni. Hlola kutsi tindzawo tebenta tite tintfo letivimbako,
njengemakhebuli, emasaka nobe emapheletsi nekutsi kunendzawo leyanele
yekubeka emathulisi kanye netintfo. Gcina takhiwo tisesimeni lesinhle, cinisekisa
kutsi phasi kute tintfo letinyenti, ikakhulukati etindzaweni tekubeka kudla nobe
kutakhiwo takudzala.
Nciphisa bungoti bekuwa, kukhutjwa, nekushelela. Kudzingeka
kutsi unikete lokulandzelako:
Tintfo tekubambelela etitezi nakuremphu lapho kudzingeke khona
Temphilo Nekuphepha Kwasemsebentini Kutekulima Nemahlatsi
Kudvonswa kwemanti etindzaweni letimanti njengetindzawo tekugeza tibhidvo
nobe ideli
Kukhanya lokwanele nalokufanele
Ithempheretja leyanele kanye nekungena kwemoya kufaka ekhatsi umoya
lofuleshi etindzaweni letivalekile tekusebentela
Timphawu tekuphepha kumele tifakwe lapho khona bungoti lobukhulu
kutemphilo nekuphepha kuhlala kukhona emva kwekutsi utsatse letinye
tindlela tekulawula letitfolwe luhlolo lwebungoti lwakho.
Lusito lwekucala nekutakula kusimobucayi
Njengobe kuvamile kwekutsi basebenti betemahlatsi netekulima basebente
ngemacembu lamancane etindzaweni letahlukene, bonkhe basebenti kumele
baceceshwe ngelusito lwekucala lolusisekelo. Lolucecesho kumele lufake
kwelapha tilondza letivulekile kanye nekubuyisa umphefumulo. Etindzaweni
lapho umsebenti ufaka bungoti bekudzakwa yimitsi nobe intfutfu, tinyoka,
tilokatane kanye nekulunywa tayobe nobe letinye tingoti letitsite, lusito
lwekucala kumele lwengetwe ngendlela yakhona ngekubonisana, nebantfu
labafanele labaneticu nobe inhlangano
Tintfo nobe emabhokisi elusito lwekucala lagcinwe kahle kumele atfolakale
masinyane endzaweni yekusebenta futsi kumele avikelwe kutsi angangenwa
kumhwamuko nobe emasaphatelo
Kumele kwentiwe taba tekuhambisa masinyane umuntfu esahlakalweni
sekulimala nobe kugula lokudzinga lusito lwetekwelashwa
Kwekuhamba nobe tindleka tekuchumana kumele kube khona endzaweni
yekusebenta kutsintsa tinsita tekutakula esimeni lesibucayi.
Temphilo Nekuphepha Kwasemsebentini Kutekulima Nemahlatsi
Tinsita tekuhlanteka
Kunebungoti bekugula etintfweni letiyingoti futsi kumanyolo wasepulazini nobe
kuleminye imikhicito letfwele tinshwana letincane letiyingoti. Uma unebasebenti
labasebenta sikhashana ngalokuphelele, besikhashana nobe balomphelo, niketa
tintfo tekuphumuyla kufaka ekhatsi:
Imithoyi lehlobile lengena umoya
Tindishi tekugezela letinemanti lashisako nalabandzako, insipho nemathawula
(intfo yekomisa tadla)
Tintfo tekugeza letitfwalwako, nobe tintfo tekusula tandla tebasebenti
labasebenta kute netintfo tekugeza
Tintfo tekuntjintja lapho kugcokwa timphahla letikhetsekile
Intfo leniketa emanti lahlobile ekunatsa (lemakwe ngekuyihlukanisa entfweni
leniketa emanti langanatfwa).
Kubika tifo letihlobene nemsebenti
Letinye tifo letibangelwa ngumsebenti kumele tibikwe kuLitiko Letemisebenti.
Ungangenwa sifo lesibikwako uma usebenta nge-:
Tilwane – tifo letibangelwa tilwane (zoonotic) njenge-brucellosis,
leptospirosis, sifo se-Lyme nobe i-Streptococcus suis, nobe lokunye kugula
lokubuyiswa kusebenta ngetilwane
Umutsi wekubulala tilokatane (Pesticides)- iphoyizeni yenhlanganisela yeorganophosphorus
nobe i-methyl bromide
Tintfo temvelo – sifo se-asthma sasemsebentini lesibangelwa tintfuli
tetinhlamvu nobe tilokatane letisetjentiselwa kulawulwa tintfo letihluphako;
liphaphu lemlimi/umcuba wemakhowa; kubambeka kwemihlatsi
Letinye tintfo (substances) – kulimala kwesikhumba kwasemsebentini
ngekwenta umsebenti lofaka kusebenta ngemanti nobe tintfo tekuhlanta
ngemutsi
Imishini – kugula kwekuvevetela sandal ngekusebenta ngemasaha
emaketane, ema-brush cutter nobe emasaha lasetjentiswa ngetandla.
Kutfola umniningwane lowengetiwe tsints sikhungo setemisebenti
nobe lihhovisi lesifundza
Temphilo Nekuphepha Kwasemsebentini Kutekulima Nemahlatsi
Contact details
Provincial Offices of the Department of Labour
Eastern Cape
Aliwal North Tel: (051) 633 2633
Butterworth Tel: (047) 491 0656
Cradock Tel: (048) 881 3010
East London Tel: (043) 702 7500
Fort Beaufort Tel: (046) 645 4686
Graaf-Reinet Tel: (049) 892 2142
Grahamstown Tel: (046) 622 2104
King William’s Tel: (043) 643 4756
Town
Lusikisiki Tel: (039) 253 1996
Maclear Tel: (045) 932 1424
Mdantsane Tel: (043) 761 3151
Mount Ayliff Tel: (039) 254 0282
Mthatha Tel: (047) 501 5600
Port Elizabeth Tel: (041) 506 5000
Queenstown Tel: (045) 807 5400
Uitenhage Tel: (041) 992 4627
Free State
Bethlehem Tel: (058) 303 5293
Bloemfontein Tel: (051) 505 6215
Botshabelo Tel: (051) 534 3789
Ficksburg Tel: (051) 933 2299
Harrismith Tel: (058) 623 2977
Kroonstad Tel: (056) 215 1812
Petrusburg Tel: (053) 574 0932
Phuthaditjhaba Tel: (058) 713 0373
Sasolburg Tel: (016) 970 3200
Welkom Tel: (057) 391 0200
Zastron Tel: (051) 673 1471
Gauteng North
Atteridgeville Tel: (012) 386 5116
Bronkhorstspruit Tel: (013) 932 0197
Garankuwa Tel: (012) 702 4525
Krugersdorp Tel: (011) 955 4420
Mamelodi Tel: (012) 805 5090
Pretoria Tel: (012) 309 5050
Randfontein Tel: (011) 693 3618
Soshanguve Tel: (012) 799 7400
Temba Tel: (012) 717 9500
Gauteng South
Alberton Tel: (011) 861 6130
Benoni Tel: (011) 747 9601
Boksburg Tel: (011) 898 3340
Brakpan Tel: (011) 744 9000
Carletonville Tel: (018) 788 3281
Germiston Tel: (011) 345 6300
Johannesburg Tel: (011) 497 3000
Kempton Park Tel: (011) 975 9301
Nigel Tel: (011) 814 7095
Randburg Tel: (011) 781 8144
Roodepoort Tel: (011) 766 2000
Sandton Tel: (011) 444 7631
Sebokeng Tel: (016) 988 2626
Soweto Tel: (011) 939 1200
Springs Tel: (011) 365 3700
Vanderbijlpark Tel: (016) 981 0280
Vereeniging Tel: (016) 430 0000
KwaZulu-Natal
Dundee Tel: (034) 212 3147
Durban Tel: (031) 336 1500
Estcourt Tel: (036) 352 2161
Kokstad Tel: (039) 727 2140
Ladysmith Tel: (036) 638 1900
Newcastle Tel: (034) 312 6038
Eastern Cape
East London Tel: (043) 701 3000
Free State
Bloemfontein Tel: (051) 505 6200
Gauteng North
Pretoria Tel: (012) 309 5000
Gauteng South
Johannesburg Tel: (011) 497 3222
KwaZulu-Natal
Durban Tel: (031) 366 2000
Limpopo
Polokwane Tel: (015) 290 1744
Mpumalanga
Witbank Tel: (013) 655 8700
North West
Mmabatho Tel: (018) 387 8100
Northern Cape
Kimberley Tel: (053) 838 1500
Western Cape
Cape Town Tel: (021) 441 8000
Labour Centres of the Department of Labour
Temphilo Nekuphepha Kwasemsebentini Kutekulima Nemahlatsi
Pietermaritzburg Tel: (033) 341 5300
Pinetown Tel: (031) 701 7740
Port Shepstone Tel: (039) 682 2406
Prospecton Tel: (031) 913 9700
Richards Bay Tel: (035) 780 8700
Richmond Tel: (033) 212 2768
Stanger Tel: (032) 551 4291
Ulundi Tel: (035) 879 1439
Verulam Tel: (032) 541 5600
Vryheid Tel: (034) 980 8820
Limpopo
Giyani Tel: (015) 812 9041
Jane Furse Tel: (013) 265 7210
Lebowakgomo Tel: (015) 633 9360
Lephalale Tel: (014) 763 2162
Makhado Tel: (015) 516 0207
Modimolle Tel: (014) 717 1046
Mokopani Tel: (015) 491 5973
Phalaborwa Tel: (015) 781 5114
Polokwane Tel: (015) 299 5000
Seshego Tel: (015) 223 7020
Thohoyandou Tel: (015) 960 1300
Tzaneen Tel: (015) 306 2600
Mpumalanga
Baberton Tel: (013) 712 3066
Bethal Tel: (017) 647 5212
Carolina Tel: (017) 843 1077
Eerstehoek Tel: (017) 883 2414
eMalahleni Tel: (013) 653 3800
/ Witbank
Ermelo Tel: (017) 819 7632
Groblersdal Tel: (013) 262 3150
Kwamhlanga Tel: (013) 947 3173
KaMhlushwa Tel: (013) 785 0010
Lydenburg Tel: (013) 235 2368
Middelburg Tel: (013) 283 3600
Nelspruit Tel: (013) 753 2844
Piet Retief Tel: (017) 826 1883
Sabie Tel: (013) 764 2105
Secunda Tel: (017) 631 2594
Standerton Tel: (017) 712 1351
Volksrust Tel: (017) 735 2994
Northern Cape
Calvinia Tel: (027) 341 1280
De Aar Tel: (053) 631 0952
Kimberley Tel: (053) 838 1500
Kuruman Tel: (053) 712 3952
Postmasburg Tel: (053) 313 0641
Springbok Tel: (027) 718 1058
Upington Tel: (054) 331 1752
North West
Brits Tel: (012) 252 3068
Christiana Tel: (053) 441 2120
Klerksdorp Tel: (018) 464 8700
Lichtenburg Tel: (018) 632 4323
Mafikeng Tel: (018) 381 1010
Mogwase Tel: (014) 555 5693
Potchefstroom Tel: (018) 297 5100
Rustenburg Tel: (014) 592 8214
Taung Tel: (053) 994 1710
Vryburg Tel: (053) 927 5221
Western Cape
Beaufort West Tel: (023) 414 3427
Bellville Tel: (021) 941 7000
Cape Town Tel: (021) 468 5500
George Tel: (044) 801 1201
Knysna Tel: (044) 382 3150
Mitchell’s Plain Tel: (021) 376 1771
Mossel Bay Tel: (044) 691 1140
Oudtshoorn Tel: (044) 272 4370
Paarl Tel: (021) 872 2020
Somerset West Tel: (021) 852 2535
Vredenburg Tel: (022) 715 1627
Worcester Tel: (023) 347 0152
SiSwati, Layout and design by the Design Studio, Chief Directorate of Communication,
Department of Labour. Website: www.labour.gov.za