[SAPL4][a31y1963]UMTSETFO WEKUBIYA WANGA-1963[/SAPL4]

[UVUNYWE KUMHLAKA 27 APRELI 1963]    	[LUSUKU LWEKUCALA KUSEBENTA: 3 MEYI 1963]

(Umbalo wesiBhunu usayinwe nguMengameli wemBuso)

njengobe uchitjiyelwe nge-

Umtsetfo loChitjiyelwe weliBhange leMhlaba 5 wanga-1968
Umtsetfo loChitjiyelwe wekuBiya 3 wanga-1971
Umtsetfo loChitjiyelwe wekuBiya 4 wanga-1978
Kudluliswa kwemaNdla kanye nemiSebenti yemTsetfo yeMengameli wemBuso 97 wanga-1986
Simemetelo sesiChibiyelo semiTsetfo yeTekulima R116 wanga-1994

UMTSETFO

Kwengeta imitsetfo lehlobene netibiyo kanye nekubiya emapulasi kanye naletinye tindzawo netintfo letingahle tenteke ngengoti.

[a31y1963s1]1	Tinchazelo

	(1) KulomTsetfo, ngaphandle uma ingcikitsi isho ngalenye indlela-

	'sibiyo semncele' kushiwo nobe ngusiphi sibiyo (kufaka phakatsi, endzaweni lapho khona kwentiwe simemetelo ngaphasi kwesigaba sesitsatfu, ? i-jackal-proof fence?), kanye nanobe nguliphi lisango lelidzingekile nobe lokunye kwekuvala lokwenta incenye nobe umsebenti walelo lisango, lelifakwe phakatsi nobe madvutane kakhulu nemncele wanobe nguyiphi indzawo futsi lelihlukanisa indzawo lenjalo kanye nanobe nguyiphi lenye indzawo.

	'kufaka sandla' kusho kufaka sandla banikati kuletindleko tabofenisi bemincele ngekuhambelana nalomtsetfo, kanye 'nekufaka sandla' lokucondzene nalokushiwoko;

	'tindleko', ngekuhlobana kulokumisa, kuntjintja nobe kulungisa kwanobe ngabe nguyiphi ifenisi, kusho nobe ngabe ngutiphi tindleko nobe letivetwe nguloluhlobo lekumisa, kuntjintja nobe kulungisa, kufaka ekhatsi letindleko tekutfutsa timphahla;

	'lipulasi' kusho-

		(a)	umhlaba lophetfwe ngunobe ngabe ngumuphi umuntfu ngaphandle kwaHulumende ngaphasi kwesabelo lesihlukile, emaphepha ekudlulisela nobe sitifiketa sebunini mhlaba;

[Sicephu sembhalo. (a) lesikhishwe ngesigaba 1 (a) semTsetfo 4 wanga-1978.]

		(b)	umhlaba lophetfwe ngaphasi kwemvumo mboleko, ilayisensi nobe sabelo semhlaba lesivela kuHulumende kanye nekutikhetsela kuwutsenga wona, uma nje lemvumo mboleko, ilayisensi nobe sabelo semhlaba sibhaliswe elihhovisi lekudluliselwa kwemhlaba nobe lelinye lihhovisi lekubhalisa;

		(bA)	lomunye umhlaba losetandleni taHulumende;

[Sicephu sembhalo. (bA) lesifakwe ngesigaba 1 (b) semTsetfo 4 wanga-1978.]

		(c) na (d)	......

[Ticephu tembhalo. (c) na (d) leticinywe ngesimemetelo R116 samhlaka-24 Juni 1994.]

awufaki ekhatsi nobe ngabe nguyiphi indzawo lesedolobheni, sitandi nobe sabelo lesitfolakala ngekhatsi kwamasipala nobe umuti lotsite nobe lidolobha lelimenyetelwe, emakhaya nobe lilokishi ngaphandle nangabe luhlobo lwendzawo lesedolobheni, sitandi nobe sabelo lokungenani lesinemamogeni ngebukhulu futsi siyinye yelinani lelincike ndzawonye lapho imisebenti yekulima yentiwa khona;

	'jackal-proof fence' kusho sibiyo lesibitwa ngekutsi yi-jackal-proof;

	'Indvuna' kushiwo iNdvuna yeTekulima;

[Inchazelo 'yeNdvuna' ivalwe sigaba 1 (c) semTsetfo 4 wanga-1978.]

	'umnikati', ngekuhlobana nelipulasi kusho-

		(a)	gcina njengobe kuvunyelwe sicephu sembhalo (b), lomuntfu lobhaliswe kunobe ngabe nguliphi lihhovisi lekudluliselwa kwemhlaba nobe lelinye lihhovisi lekubhalisa njengemnikati walomhlaba lowakha lelipulasi;

		(b)	lapho lomhlaba lowakha lelipulasi-

			(i)	ngumhlaba loshiwo kusicephu sembhalo (b) senchazelo ?yelipulasi', lomuntfu lobhaliswe njengemphatsi walemvumo mboleko, ilayisensi nobe sabelo semhlaba lesitsintsekako;

			(iA)	ngumhlaba loshiwo kusicephu sembhalo (bA) saleyo nchazelo, Hulumende, nobe nguloluhlobo lwemhlaba lotsengiwe ngunobe ngabe ngumuphi umuntfu kodvwa losengakabhaliswa ngeligama lakhe, loyo muntfu;

[Siceshana sembhalo. (iA) lesifakwe ngesigaba 1 (d) semTsetfo 4 wanga-1978.]

			(ii)	......

[Siceshana sembhalo. (ii) lesicinywe ngesimemetelo R116 samhlaka-24 Juni 1994.]

			(iii)	......

[Siceshana sembhalo. (iii) lesikhishwe ngesigaba 1 (e) semTsetfo 4 wanga-1978 nalesicinywe ngesimemetelo R116 samhlaka-24 Juni 1994.]

			(iv)	......

[Siceshana sembhalo. (iv) lesicinywe ngesimemetelo R116 samhlaka-24 Juni 1994.]

			(v)	ngekuya ngelilungelo lekusebentisa intalo letfolakala efeni, kulelifa lemhlaba;

			futsi, nalapho nobe ngabe ngumuphi umuntfu loshiwo ngaphambilini ufile nobe ngabe ngumuphi umuntfu nobe lonelifa lemhlaba loshiwo ngaphambilini ungaphasi kweminyaka lesemtsetfweni nobe akakhoni kutikhipha esikweletini nobe umcondvo longavakali nobe ngekuya ngalokunye kukhubateka lokusemtsetfweni, kufaka ekhatsi nobe ngabe ngumuphi umenti, umlawuli, umgcini, umphatseli lobekiwe, lokhokhisa tikweleti, umphatsi nobe lomunye umuntfu lolawula letimphahla, nobe lomele loyo muntfu nobe lifa lemhlaba;

	'kulungisa', ngekuhlobana kunobe ngabe nguwuphi umncele wefenisi, kufaka ekhatsi nekugcina ifenisi yaloluhlobo esimeni lesikahle ngekunciphisa, kujuba nobe ngukuphi lokunye kusho.

	(2) Lapho ngaphasi kwalomTsetfo kuyadzingeka kuncuma ngekuya mayelana nekubiya kwanobe ngabe nguyiphi indzawo yekuphumula yemphakatsi, buniyo balendzawo ngaloko, umnikati utawutsatfwa kutsi -

		(a)	ulapho indzawo yekuphumula litfolakala khona-

			(i)	endzaweni yemandla esigungu sesigodzi, leso sigungu sesigodzi;

			(ii)	endzaweni yemandla elikhansela ledivishini, lelo khansela ledivishini;

			(iii)	endzaweni lapho sigungu sesigodzi nobe likhansela ledivishini alinawo emandla, likhansela lesifundza lalesifundza lapho itfolakala khona;

[Sicephu sembhalo. (a) lesichitjiyelwe ngesimemetelo R116 samhlaka-24 Juni 1994.]

		(b)	......

[Sicephu sembhalo. (b) lesicinywe ngesimemetelo R116 samhlaka-24 Juni 1994.]

[a31y1963s2]2	Tindzawo lapho kufaka sandla kuphocelelwe

	(1) INdvuna ingahle, uma ikubona kufanelekile, ngesatiso kuGazethi imemetele kufaka sandla kutsi kuphocelelwe kusuka ngelusuku lelitawubalulwa kuloluhlobo lwesatiso-

		(a)	kuto tonkhe tindzawo temandla tanobe ngabe nguliphi likhansela ledivishini nobe kunobe ngabe nguyiphi incenye yaloluhlobo lwendzawo uma ngekuvunyelwa sigatjana (2) kuhambisene naso ngekuya mayelana nalendzawo letsintsekako nobe lencenye yaloluhlobo lwendzawo letsintsekako, njengobe kungaba njalo;

		(b)	ngekuya ngekuvunyelwa sigatjana (3), kuto tonkhe tigodzi lapho likhansela ledivishini lingenawo emandla, nobe kunobe ngabe nguliphi liwodi lwanobe ngabe ngusiphi sigodzi saloluhlobo nobe kunobe ngabe nguyiphi lenye indzawo lefakwe kunobe ngabe ngusiphi sigodzi saloluhlobo futsi sichazwe ngaloluhlobo lwesatiso.

[Sicephu sembhalo. (b) lesichitjiyelwe ngesigaba 47 semTsetfo 97 wanga-1986.]

[Sigatjana. (1) lesichitjiyelwe ngesigatjana 46 na- 47 semTsetfo 97 wanga-1986.]

	(2) Lapho likhansela ledivishini libuke sincomo semali lekumele ifakwe imenyetelwe kutsi iphocelelwe kunobe ngabe nguyiphi indzawo ngaphasi kwemandla alo, itawudlulisela eNdvunneni-

		(a)	imibandzela yalesincomo nesifakazelo yekutsi yandluliselwa yafakwa evotini emhlanganweni lojwayelekile welikhansela ngekuhambelana nalemitsetfo yelikhansela;

		(b)	sitatimende sesincumo selikhansela;

		(c)	sifakazelo kutsi satiso senhloso sekuhambisa lesincomo kanye nemibandzela yaso, lokungenani inyanga yinye ngaphambi kwelusuku lapho savetwa khona kwekucala, sakhishwa kuliphephandzaba nobe emaphephandzaba lapho tatiso telikhansela tikhishwa ngalokujwayelekile; futsi

		(d)	sitatimende lesibonisa linani lebanikati bemapulasi labatfolakala kulendzawo yaloluhlobo labo, ngekhatsi kwesikhatsi lesibekwe likhansela, bavete luvo lwabo ngekuvuna kumenyetelwa kwekutsi kufaka sandla kuphocelelwe kulendzawo yaloluhlobo kanye nebukhulu lobuphelele bemapulasi abo, kanye nelinani lebanikati baloluhlobo lwemapulasi labo, ngekhatsi kwaleso sikhatsi, bavete luvo lwabo baphikisana nekumenyetelwa kwekuphocelelwe kwekufaka sandla kulendzawo yaloluhlobo kanye nebakhulu lobuphelele bemapulasi abo.

	(3) Ngekuya mayelana kwanobe ngabe ngusiphi sigodzi saloluhlobo, liwodi nobe lenye indzawo leshiwo kusicephu sembhalo (b) wesigatjana (1), loluhlobo lwesatiso singakhishwa uma -

		(a)	INdvuna yanelisekile-

			(i)	kutsi umhlangano webanikati bemapulasi labatfolakala kulesigodzi saloluhlobo, liwodi nobe lenye indzawo wabitwa ngesicelo lesibhaliwe lesisayinwe banikati labangekho ngaphasi kwa-12 baloluhlobo lwemapulasi;

			(ii)	kutsi satiso singabi ngaphasi kwenyanga yinye ngaphambi kwelusuku lwemhlangano,  indzawo nenjongo yalomhlangano kwaniketwa ngekukhangisa lokungenani kulinye liphephandzaba lelitsengiswa ku-district yaloluhlobo, liwodi nobe lenye indzawo; futsi

			(iii)	kutsi imanjistreti yaloluhlobo lwesigodzi beyikhona kulomhlangano nekutsi sincomo sekutsi lomhlangano utsatse sincumo sekuncoma kutsi kumenyetelwe kutsi kufaka sandla kuphocelelwe kulesigodzi saloluhlobo, liwodi nobe lenye indzawo, sabekwa kulomhlangano; futsi

		(b)	leyo manjistreti indlulisele kuNdvuna sitatimende lesibonisa -

			(i)	linani lebanikati baloluhlobo lwemapulasi lebebakhona nobe bamelwe kulomhlangano losekele lesincomo, kanye nebukhulu lobuphelele bemapulasi abo; futsi

			(ii)	linani laloluhlobo lwebanikati labangakasekeli lesincomo, kanye nebukhulu lobuphelele bemapulasi abo.

[Sigatjana. (3) lesichitjiyelwe ngesigaba 47 semTsetfo 97 wanga-1986.]

	(4) INdvuna ingahle, uma ikubona kufanelekile ngekunaka letimeko leyigcama kulendzawo letsintsekako, ngetikhatsi njalo njalo futsi nakuloluhlobo lwesikhatsi njengobe ikubona kufanelekile, ngesatiso kuGazethi imise kancane kusebenta kwanobe ngabe ngusiphi satiso lesikhishwe ngaphasi kwesigatjana (1), nobe kusebenta wesigatjana (3) kwesigaba 33 ngekuya mayelana kunobe ngabe nguyiphi indzawo lapho lesigatjana sangemuva sihlobene nayo.

[Sigatjana. (4) lesichitjiyelwe ngesigatjana 46 na- 47 semTsetfo 97 wanga-1986.]

[a31y1963s3]3	Tindzawo lapho kufaka sandla kuphocelelwe ngekuya mayelana ne- jackal-proof fences

	(1) Ngekuya ngekuvunyelwa sigatjana (2), INdvuna ingahle, uma ikubona kufanelekile, ngesatiso kuGazethi imemetele kufaka sandla kuletindleko te- jackal-proof fences kutsi kuphocelelwe kunobe ngabe nguyiphi indzawo lapho kufaka sandla kuletindleko tabofenisi bemincele kuphocelelwe.

[Sigatjana. (1) lesichitjiyelwe ngesigatjana 46 na 47 semTsetfo 97 wanga-1986.]

	(2) Lokuvunyelwe ngusigaba sesibili kutawusebentisa ngetingucuko letifanelekile mayelana nalendzaba nekusebenta kwanobe ngabe ngusiphi satiso saloluhlobo.

[Sigatjana. (2) lesichitjiyelwe ngesigaba 47 semTsetfo 97 wanga-1986.]

[a31y1963s4]4	kubiya endzaweni nge-Jackal-proof  lapho kufaka sandla kuphocelelwe ngekuya mayelana nabofenisi bemincele ngaphandle kwe-jackal-proof fences

	Umnikati welipulasi lotfolakala endzaweni lapho kufaka sandla kuphocelelwe ngekuya mayelana nabofenisi bemincele ngaphandle kwe-jackal-proof fences, angasusa i-jackal-proof fence ngekuya mayelana nalelo lipulasi nobe kugucula nobe ngabe nguwuphi umncele wefenisi ngekuya mayelana nalelo lipulasi ube yi-jackal-proof fence, ngekuphikisana nemnikati welipulasi lelakhene longafisi ifenisi yaloluhlobo ibe yi-jackal-proof, utawukhikhela tonkhe tindleko letingetekile ledzingekile kuyenta ibe yi-jackal-proof.

[a31y1963s5]5	Indzawo yekubiya ngemncele lapho kufaka sandla kungakaphocelelwa

	Uma umnikati welipulasi lotfolakala endzaweni lapho kufaka sandla kungakaphocelelwa, umise ngalokusemtsetfweni  umncele wefenisi ngekuya mayelana nalelo lipulasi, futsi nemnikati welipulasi lelakhene uyakumukela kutsi lefenisi lefakiwe utayisebentisa ngendzuzo kuye, nobe umnikati, ekuphambukeni esivumelwaneni, angasho kutsi lokubita kwalefenisi kuloyo naloyo mnikati (loku kusho lelizinga lapho loluhlobo lwekusetjentiswa nobe none sekwentiwe) incunywe ngekuhambelana kuvunyelwa yiShejuli yesiBili, futsi, uma lokubitwa sekuncunyiwe, kutawuphocelelwa kulomnikati lowente lokusebentisa ngendzuzo kwalefenisi kutsi afake sandla kuletindleko talefenisi ngekuhambelana nalokuncunywa.

[a31y1963s6]6	Kubiya ngekwemncele lapho lipulasi lihlanganisa indzawo lena kufaka sandla kuphocelelwe

	Umnikati welipulasi lotfolakala ngaphandle kunobe ngabe nguyiphi indzawo lapho kufaka sandla kuphocelelwe, angeke abopheleleke kutsi afake sandla kuletindleko temncele wefenisi emkhatsini kwalelo lipulasi futsi nakunobe ngabe nguliphi lipulasi lelitfolakala kunobe ngabe nguyiphi indzawo yaloluhlobo, ngaphandle nangabe kutsi lefenisi ifakwe kutsi ayisebentise ngendzuzo ngekwakhe.

[a31y1963s7]7	Satiso ngekuya mayelana nekumisa umncele wefenisi

	(1) Umnikati welipulasi lelitfolakala endzaweni lapho kufaka sandla kuphocelelwe, lohlose kumisa umncele wefenisi emkhatsini walelo liphulazi kanye nanobe ngabe nguliphi lipulasi, uma afuna umnikati waloluhlobo walelinye lipulasi afake sandla kuletindleko talefenisi, utawuniketa umnikati satiso lesibhaliwe (madvutane ngendlela lekungakhonakala ngakhona ngendlela levetwe kuShejuli yekuCala) ngenhloso yakhe yekumisa lefenisi, lesitawufakwa lusuku futsi lesitawuveta tinchaciselo letinemininingwano kanye netindleko letilinganisiwe talefenisi kanye nencenye yaloluhlobo lwetindleko lafuna kutsi umnikati afake sandla.

	(2) Uma, ngekhatsi kwesikhatsi senyanga yinye nobe, lapho satiso siniketiwe ngekusakata ngekuya ngesicephu sembhalo (b) wesigatjana (1) sesigaba 8, tinyanga letintsatfu ngemuva kwelusuku lapho loluhlobo lwesatiso lwaniketwa, lomnikati lofuneka kutsi afake sandla-

		(a)	ufaka kumnikati lonikete satiso kuncaba kuloku, abeka kutsi yena ufisa kumisa umncele wefenisi weluhlobo loluhlukile bese ubeka tinchaciselo letinemininingwano kanye netindleko letilinganisiwe talofenisi waloluhlobo, nobe umnikati, ekuphambukeni esivumelwaneni, utawutsatsa lendzaba njengaletawuncunywa njengenchabano ngekuhambelana ngekuvunyelwa yiShejuli yesiBili;

		(b)	akafaki loluhlobo lwekuncatjelwa, lomnikati lofake lesatiso ngaloko angachubeka kumisa ifenisi.

[Sigatjana. (2) lesichitjiyelwe ngesimemetelo R116 samhlaka-24 Juni 1994.]

	(3) Ngekuvunyelwa ngulesigaba ingucuko lefanelekile itawusebenta ngekuya mayelana nanobe ngabe nguwuphi umncele wefenisi lotfolakala ngalolusuku lelo lapho kufaka sandla kwentiwa kutsi kuphocelelwe kulendzawo letsintsekako, uma loluhlobo lwefenisi lisesimeni lesikahle.

	(4) Uma umnikati amise umncele wefenisi ngaphandle kwekuhambisana nekuvunyelwa sigatjana (1) bese lomnikati welipulasi lelakhene avuma kutsi lefenisi yaloluhlobo lefakiwe utayisebentisa ngendzuzo kuye, ngekuvunyelwe ngusigaba 5 ingucuko lefanelekile itawusebenta.

[a31y1963s8]8	Satiso kumnikati longekho

	(1) Nobe ngabe ngusiphi satiso lesitawuniketwa ngekuya ngesigaba 7 kumnikati longeke atfolakale nobe akekho kuleLive, utawutsatfwa njengaloniketiwe-

		(a)	uma siniketwe kunobe ngabe ngumuphi umuntfu nje nobe lona lobekwe nguloluhlobo lwemnikati njengalona lommele; nobe

		(b)	uma kute umuntfu waloluhlobo lowatiwako kumnikati loniketa lesatiso, lapho sesikhishwe kanye kuGazethi kanye nakatsatfu kuliphephandzaba lelitfolakala kulesigodzi lapho lipulasi litfolakala khona.

	(2) Letindleko tanobe ngabe ngukuphi kukhishwa kwaloluhlobo njengobe kushiwo kusicephu sembhalo (b) wesigatjana (1), titawungetwa kulokufaka sandla lokufuneka kulomnikati lona lesatiso lesitawutsatfwa njengalesiniketiwe.

[a31y1963s9]9	......

[Sigaba. 9 siguculwe ngesimemetelo R116 samhlaka-24 Juni 1994.]

[a31y1963s10]10	Kulungiswa kwabofenisi bemincele

	(1) Umnikati utawubopheleleka kuletindleko tekulungisa nobe ngabe nguwuphi umncele wefenisi ngekuya mayelana nelizinga lelipulasi ngaphasi kwalomTsetfo utawubopheleleke kutsi afake sandla kuletindleko tafenisi yaloluhlobo.

	(2) Umnikati anganiketa umnikati welipulasi lelakhene Sicephu sembhalo ngefenisi yaloluhlobo satiso ngalokubhaliwe kutsi ancedze, ngekhatsi kwesikhatsi seliviki linye, sekulungisa ifenisi yaloluhlobo futsi, uma umnikati welipulasi lelakhene ahluleka kuhambisana nalesatiso, angalungisa ifenisi yaloluhlobo bese atfola kuloyo mnikati incenye yaletindleko latikweletako.

[a31y1963s11]11	Kuntjintja bofenisi bemincele

	Umnikati angahle kunobe ngabe ngusiphi sikhatsi antjintje nobe ngabe nguwuphi umncele wefenisi ngekuya mayelana nelipulasi lakhe kute ente lefenisi kutsi ibe ngulenemandla; Uma loyo mnikati welipulasi lelakhene ngeSicephu sembhalo ngalefenisi yaloluhlobo angeke abopheleleke kutsi afake sandla kulokuntjintja ngaphandle futsi nangalesikhatsi akhona kusebentisa ngendzuzo loluhlobo lwefenisi njengobe luntjintjiwe.

[a31y1963s12]12	Lilungelo lebanikati kutsi batfole imali ngaphambili kuliBhange loMhlaba

	(1) Nobe ngabe ngumuphi umnikati welipulasi (ngaphandle kwalophetse lifa lemhlaba kuloko) lofisa kumisa umncele wefenisi ngekuya mayelana nalelo lipulasi, futsi nobe ngabe ngumuphi umnikati welipulasi lona, ngekuhambelana ngekuvunyelwa kwalomTsetfo, lodzingwa ngumnikati welipulasi lelakhelene kutsi afake sandla kuletindleko kumncele wefenisi ngekuya mayelana nemapulasi esibili nobe letindleko tanobe ngabe ngukuphi kuntjintja kwaloluhlobo lwemncele wefenisi ngekuya mayelana nalawo mapulasi njengobe kushiwo kusigaba 11, uma letindleko tekumisa nobe lokufaka sandla, njengobe kungaba njalo, tidlula ku- R40, utawuvunyelwa kutsi atfole, ngekuya ngekuvunyelwa ngumTsetfo weliBhange leMhlaba, 1944 (UmTsetfo 13 wanga-1944), kulomhlaba kanye neliBhange leteKulima laseNingizimu Afrika imali ngaphambilini kute akhokhele loluhlobo lwetindleko nobe loluhlobo lwekufaka sandla, njengobe kungaba njalo.

	(2) ......

[Sigatjana. (2) siguculwe ngesigaba 14 (1) semTsetfo 5 wanga-1968.]

[a31y1963s13]13	Sikhalo semphatsi weLifa lemhlaba ngekuya mayelana nekufaka sandla lokukhokhelwe nguye njengemnikati umnikati

	Umphatsi welifa lemhlaba lona ngekuya ngenchazelo 'yemnikati' kusigaba 1 ngumnikati welipulasi futsi ngaphasi kwanobe ngabe ngukuphi kuvunyelwa ngumtsetfo kwalomTsetfo ucelwe ngumnikati welipulasi lelakhene kutsi afake sandla kuletindleko tekumisa, kugucula nobe kuntjintja kwanobe ngabe nguwuphi umncele wefenisi ngekuya mayelana nemapulasi esibili, nobe imphahla yanobe ngabe nguluphi luhlobo lwelifa lemhlaba lofile, ngekucedvwa kwekuphatsa kwakhe lelifa lemhlaba, angafuna kulomnikati lomvalako linani lemali lelilingana nalelinani lemali lalifake laba ngaphasi-

		(a)	uma umnikati lomvalako ngekuya ngesigaba 33 semTsetfo weBhange leMhlaba, 1944 (UmTsetfo 13 wanga-1944), utawubopheleleka ngekuya mayelana kwanobe ngabe nguyiphi imali lekhokhwe ngaphambilini leyentiwe kulelifa lemhlaba ngekuya mayelana naloluhlobo lwetindleko, kulelinani lemali yaloluhlobo lekhishwe ngaphambilini ngulomnikati lonemtfwalo; futsi

		(b)	loluhlobo lwelinani lemali, uma likhona, ngekuya mayelana nekuguga kwalefenisi yaloluhlobo nobe, njengobe kungaba njalo, kwaleyo ncenye yaloluguculiwe nobe luntjintjiwe, ekuphambukeni esivumelwaneni emkhatsini wemphatsi welifa lemhlaba kulemphahla yakhe kanye nemnikati lomvalako, kutawuncunywa  ngekuhambelana ne-mutatis mutandis, ngekuvunyelwa yiShejuli yesiBili.

[a31y1963s14]14	Emalungelo lapho lipulasi lelibanjwe ngaphasi kwemvumo mboleko lifakwa ifenisi

	(1) Lapho kunobe ngabe nguliphi lipulasi lelifakwa ifenisi ngaphasi kwalomTsetfo libanjwe ngaphasi kwemvumo mboleko, umnikati ngalesikhatsi semvumo mboleko angafuna lemali yakhe kulona locashile, kusukela ngelusuku lapho loluhlobo lwelipulasi lafakwa ifenisi ngaleyo ndlela, lelinganiselwa ku-6% ngemnyaka kunobe ngabe ngusiphi samba lesibhadelwe ngekuya mayelana nalefenisi futsi, ngekuya mayelana nekutfolwa kwanobe ngabe nguyiphi inhlobo yenkhokhelalo, unemalungelo lafanako ngekwemtsetfo ekutfola irenti layikweletwako kulona locashile.

	(2) Ngekutfola satiso lesisuka kumnikati lofuna loluhlobo lwenkhokhelo kutsi lwentiwe, lona locashile angancuma lemvumo mboleko, ngaphandle nangabe kubopheleleka kwemnikati kutsi afake sandla kuletindleko talefenisi kuvuke kunobe ngabe nguwuphi umTsetfo walokucasha.

	(3) Uma nobe ngabe nguyiphi inchubeko yelicala letsetfwe ngaphasi kwalomTsetfo itsatselwa lona locashile lapho umnikati atawugcina atfole lokubopheleleka, lomnikati angangenelela bese uvimbela loluhlobo lwenchubeko yelicala, futsi nanobe ngabe ngusiphi sivikelo lesitfolakala kulona locashile sitawutfolakala nakulomnikati ngetulu kwanobe ngabe ngusiphi sivikelo lesikhona.

[a31y1963s15]15	Emalungelo laphetselene nekubiya ngekwemncele lapho lipulasi ngekuya ngeligunya lelitsite lekusebentisa umhlaba ngetivumelwano

	(1) Umnikati angafaka ifenisi kulipulasi nobe afake sandla kuletindleko tekumisa umncele wefenisi ngekuya mayelana nelipulasi lakhe ngekungamelani nekutsi loluhlobo lelipulasi lisetjentiswa ngekuya ngeligunya lekusebentisa umhlaba ngesivumelwano semadlelo nobe ligunya lekusebentisa umhlaba ngesivumelwano sekunatsisa imfuyo ngaloko ngekuvuna kwanobe ngabe ngumuphi lomunye umuntfu, uma avumela tindlela letenele tekungena nekuphuma kulemfuyo ligunya lekusebentisa umhlaba ngesivumelwano sembambi ngemagede lafanele futsi lanele.

	(2) Umphatsi weligunya lekusebentisa umhlaba ngesivumelwano semadlelo njengobe sigatjana (1) sichazile, utawubopheleleka kubhadala umnikati welipulasi linani lelikahle letindleko tekumisa, kugcina nekulungisa lefenisi lelingene kulokusitakala kwakhe ngalamalungelo ekudla kwetilwane kulelipulasi.

	(3) Ekuphambukeni esivumelwaneni emkhatsini wemnikati nembambi weligunya lekusebentisa umhlaba ngesivumelwano ngekufaneleka nobe kwanela kwemagede lashiwo kusigatjana (1), nobe ngalelinani lemali yalelinani letindleko letishiwo kusigatjana (2), munye wabo angatsatsa lendzaba njengaletawuncunywa njengenchabano ngekuhambelana, nengucuko lefanelekile, ngekuvunyelwa yiShejuli yesiBili.

[a31y1963s16]16	Umugca wekuniketa nekutsatsa

	(1) Lapho umugca lohlukanisako emkhatsini kwanobe ngabe nguwaphi emapulasi lamabili wakhiwa kugeleta kwemanti nobe ngumfula (kungabi nguloluhlobo lekutakwakha sivimbo lesiyimvelo etilwaneni letifuyiwe) nobe linani lemagcuma, timvitsi telitje lelicinile nobe tintsatjane, lapho kungeke kukhonakale nobe kungakafaneleki kumisa ifenisi, banikati labatsintsekako bangavumelana ngemugca lokahle wekuniketa nekutsatsa njengemugca lohlukanisako lotawufakwa ifenisi ngekuhambelana nalomtsetfo, futsi, ekuphambukeni esivumelwaneni, nobe ngabe ngumuphi umnikati waloluhlobo angatsatsa lendzaba njengaletawuncunywa njengenchabano ngekuhambelana ngekuvunyelwa yiShejuli yesiBili.

	(2) Nobe ngabe ngumuphi umugca wekuniketa nekutsatsa lokuvunyelwane ngawo nobe loncunyiwe, utawutsatfwa kutsi ube mugca wemncele ngetinjongo talomTsetfo kodvwa angeke ukhinyabete lamaphepha ebuniyo aloluhlobo lwemapulasi.
[a31y1963s17]17	Kususwa kwemahlatsi ngetinjongo tekubiya ngekwemncele

	(1) Nobe ngabe ngumuphi umuntfu lomisa umncele wefenisi angahlobisa nobe ngabe nguliphi lihlatsi lelihamba kulomugca walefenisi kuya ku-1.5 emamitha kulelo nalelo cele ngaloko futsi asuse nobe ngabe ngusiphi sihlahla madvutane nalefenisi.

[Sigatjana. (1) lesikhishwe ngesigaba 1 semTsetfo 3 wanga-1971.]

	(2) Letindleko taloluhlobo tekususwa titawutsatfwa njengencenye yaletindleko tekumisa lefenisi.

[a31y1963s18]18	Kufinyelela kumhlaba ngenjongo yekubiya ngekwemncele

	(1) Nobe ngabe ngumuphi umuntfu lomisa, logucula, lontjintja nobe lolungisa nobe ngabe nguwuphi umncele wefenisi, nobe ngaphasi kwalomTsetfo nobe ngalenye indlela, ngato tonkhe tikhatsi utawukhona kufinyelela kunobe ngabe nguwuphi umhlaba ngekwakhe kanye netisebenti takhe, tinsita, timphahla, tilwane kanye netitfutsi ngenjongo yekwenta lomsebenti lofuneka ngalokuvakalako ngaloko.

	(2) Akekho kusigatjana (1) locuketfwe lotawuvumela lokungena, ngaphandle kwekuvuma kwalona lohleti, kulomhlaba ngaphasi wekulima nobe nobe ngabe nguyiphi ingadze, indzawo lekuhlanyelwe kuyo, ingadze yetihlahla tetitselo nobe indzawo yekudlala, nobe kujuba, kuwisa nobe kona kwanobe ngabe ngusiphi sihlahla setitselo, i-orligamantal tree nobe sihlahlana.

[a31y1963s19]19	Kufinyelela kumhlaba bantfu labanemvumo ngetinjongo letitsite

	Nobe ngabe ngumuphi umuntfu loniketwe emandla etiNsita tekuSebenta teliTiko leTekulima losebenta njengesisebenti lesitfunyelwe lapho yiNdvuna, futsi nobe ngabe ngumuphi umuntfu lokhetfwe nobe aphakanyiswe kutsi ancume inchabano ngekuhambelana ngekuvunyelwa yiShejuli yesiBili, angangena kunobe ngabe nguwuphi umhlaba alinganise, akale, ahlole, atsatse ema- grade kanye nemazinga, tihlahla letiwile, emafenisi lajutjiwe futsi ente tonkhe leletinye tintfo letifunekako ngalenjongo yaloluhlolo, kulinganisa nobe luhlolo nobe kwenta nobe ngabe ngukuphi lokuvunyelwa ngumtsetfo walomTsetfo: Uma kukhona nobe ngabe ngumuphi umonakalo lobangwe ngunobe ngabe ngusiphi sento salamandla laniketwe ngulesigaba utawulungiswa futsi, lapho kulungisa kungeke kukhonakale, lelinani lemali lalomonakalo (lapho ekuphambukeni esivumelwaneni, litawuncunywa ngekuhambelana, nengucuko lefanelekile, ngekuvunyelwa yiShejuli yesiBili) litawukhokhelwa kulomnikati.

[a31y1963s20]20	Kubiya bojantji betitimela

	(1) Umnikati wanobe ngabe ngumuphi wabojantji besitimela lababhukula kunobe ngabe nguliphi lipulasi, ngetindleko takhe, utawumisa abuye agcine kunobe ngabe nguluphi licele laloluhlobo lwemugca ifenisi leyenele ngetinsita letanele tekuwela kuyo yonkhe indzawo lapho umgwaco wemphakatsi ubhukula loluhlobo lwemugca futsi nakunobe nguyiphi lenye indzawo lapho loluhlobo lwetinsita tidzingeka ngalokuvakalako kute kuvumele imfuyo kutsi ibhukule loluhlobo lwemugca kusuka kuncenye yinye yaloluhlobo lwelipulasi kuya kulelinye: Uma kungukutsi incenye yaletindleko tanobe ngabe nguluphi loluhlobo lwetinsita tiyadzingeka kunobe ngabe nguluphi luhlobo lwalenye indzawo titawukhokhelwa ngulomnikati welipulasi lelitsintsekile.

	(2) Uma kwenteka, ngalesinye sikhatsi umgwaco wemphakatsi ubhukula umugca, ngekuvunyelwa ngumphatsi wemgwaco lotsintsekako, emagede alelinani lelifunekako nesakhiwo njengobe kungavunyelwana emkhatsini wemnikati waloluhlobo lwemugca nemnikati waloluhlobo lwelipulasi nobe, ekuphambukeni esivumelwaneni, kungancunywa ngekuhambelana, nengucuko lefanelekile, ngekuvunyelwa yiShejuli yesiBili, ifenisi yaloluhlobo itawumiswa kunobe ngabe nguyiphi indzawo lapho loluhlobo lwetinsita tekubhukula tikhona uma.

	(3) INdvuna ingahle ngesatiso kuGazethi ikhiphele eceleni nobe ngabe nguyiphi indzawo kulokusebenta kwalesigaba.

[Sigatjana. (3) lesichitjiyelwe ngesigatjana 46 na-47 semTsetfo 97 wanga-1986.]

[a31y1963s21]21	Emagede

	(1) (a) Ngekuya ngekuvunyelwa ticephu tembhalo (b) na (c), umnikati wanobe ngabe nguyiphi ifenisi lebhukula umgwaco wemphakatsi utawuvumela imbobo lengekho ngaphasi kwa-4.5 emamitha kulomgwaco futsi utawumisa futsi agcine esimeni lesikahle ligede lelentiwe ngensimbi nobe sigodvo nobe lifuremu lelakhiwe ngesigodvo lafaswa ngeliwayela, labekwa edvute nemagumbi lakahle kulomgwaco futsi lalungiswa kahle ngemigibe nobe tintfo letitsite kulamapali timiswe ngenjongo, kute kuphunyeleliswe kuvulwa nekuvalwa kwaleligede nekucinisekisa kutsi litawujika lingatsintsi umhlaba.

[Sicephu sembhalo. (a) lesikhishwe ngesigaba 2 semTsetfo 3 wanga-1971.]

	(b) Lapho kunemphatsi wemgwaco, lomphatsi utawuncuma letinhlobo nebubanti bemagede langamiswa kulemigwaco kulendzawo indzawo yakhe.

	(c) Akukho kulesigatjana lokucuketfwe kutsi kutawusebenta kunobe ngabe nguyiphi indzawo lapho lokuvunyelwe sigaba 20 se-The Road Boards Act, 1901 (UmTsetfo 35 wanga-1901), wase-Natal, kutsi uyasebenta, nobe lapho umphatsi wemgwaco uvimbela ngalokusemtsetfweni lokumisa kwemagede kulemigwaco yemphakatsi.

	(2) Likhansela lesifundza lingenta timiso mayelana nemacebo ngetikhala kumafenisi ekubhukula nobe eceleni kwemigwaco yemphakatsi, letakhiwe kutsi tivumele indlela yetitfutsi kodvwa tivimbele indlela yemfuyo ngaloluhlobo lwemacebo.

[a31y1963s22]22	Kushiya emagede avulekile

	Nobe ngabe ngumuphi umuntfu lona -

		(a)	lovula bese ushiya kuvulekile, kungaboshwa; nobe

		(b)	atfole kuvulekile makadlula, ayekele angavali nobe abophe,

ligede kunobe ngabe nguyiphi ifenisi utawubekwa licala futsi uyabopheleleka kusigwebo senhlawulo lesingadluli ku-R50 nobe, uma ahluleka kukhokhela, utawuyiswa ejele sikhatsi lesingadluli tinyanga letintsatfu nobe, uma kwenteka agwetjwa kwesibili nobe kulandzelana, loluhlobo lwekuboshwa ngaphandle kwelitfuba lekukhipha inhlawulo lutawusebenta.

[a31y1963s23]23	Kugibela nobe kufohla ngaphasi nobe ngetulu kwemafenisi ngaphandle kwemvumo

	Nobe ngabe ngumuphi umuntfu logibela nobe afohle ngaphasi nobe ngetulu nobe ngabe nguyiphi ifenisi nobe ligede ngaphandle kwemvumo yemnikati nobe locashile kulomhlaba lapho ifenisi yaloluhlobo nobe ligede litfolakala khona, utawubekwa licala futsi uyabopheleleka kusigwebo senhlawulo lesingadluli ku-R50 nobe, uma ahluleka kukhokhela, utawuyiswa ejele sikhatsi lesingadluli tinyanga letintsatfu.

[a31y1963s24]24	Kona ngenhloso nobe kukhipha emafenisi

	Nobe ngabe ngumuphi umuntfu lowenta umonakalo ngenhloso nobe akhiphe nobe ngabe nguyiphi ifenisi nobe ligede nobe ngabe nguliphi licebo lelakha incenye nobe ilekelela injongo yeligede, utawubekwa licala futsi uyabopheleleka kusigwebo senhlawulo lesingadluli ku-R100 na-R50 nobe, uma ahluleka kukhokhela, utawuyiswa ejele sikhatsi lesingadluli tinyanga letisitfupha, nobe loluhlobo lwekuboshwa ngaphandle kwelitfuba lekukhipha inhlawulo lutawusebenta.

[a31y1963s25]25	Kugibela nobe kufohla ngaphasi nobe ngetulu, nekona nobe kukhipha bofenisi lokuvunyelwe ngekuhlangana nekubulawa kwetilwanyakatane

	Lokuvunyelwe ngusigaba 23 nobe 24 angeke kukwente kube ngaphandle kwemtsetfo kutsi nobe ngabe nguliphi lilunga lelicembu lelibhaliswe ngekuya kwanobe ngabe ngusiphi simiso lesihlobene nekubulawa kwetilwanyakatane nobe ngunobe ngabe ngumuphi umuntfu losebentela likhansela ledivishini nobe siphatsimandla sesifundza kugibela nobe kuphuma ngaphasi nobe kufohla kunobe ngabe nguyiphi ifenisi nobe ligede ngaphandle kwemvumo leshiwo kusigaba 23 nobe kona nobe kukhipha nobe ngabe nguyiphi ifenisi nobe ligede ngenjongo leshiwo kusigaba 24 uma lilunga lwaloluhlobo nobe loluhlobo lwemuntfu enta njalo ngekusebentisa emandla laniketwe ngaloluhlobo lwesimiso futsi ngalesikhatsi kanye netinjongo tekutingela lokuhlelwe futsi kwentiwa khona ngekuya ngaloluhlobo lwetimiso ngulelicembu lapho leluhlobo lelilunga lisuka khona nobe likhansela ledivishini nobe siphatsimandla sesifundza lesicashe loluhlobo lwemuntfu, uma nje lelo cembu, likhansela nobe umphatsi, njengobe kungaba njalo-

		(a)	Baniketa satiso sangaphambilini, ngekusakata kuliphephandzaba lelitfolakala kulendzawo lapho kutingela kutawentiwa khona nobe kumnikati nobe lona lohleti kulomhlaba lapho ifenisi yaloluhlobo nobe ligede litfolakala khona ngekwabo, ngalokutingela naleliviki lapho kutawentiwa khona;

		(b)	ngekhatsi kwemalanga langu?7 ngemuva kwekutsi ifenisi yaloluhlobo nobe ligede loniwea ngalendlela nobe lisuswe, balibuyisele kulesimo leso labalitfole likuso ngaphambi kwekutsi loniwe ngalendlela nobe lisuswe, futsi, kuze kufike sikhatsi lapho lilungiswa khona, babeke nogada kuleyo mbobo kulefenisi yaloluhlobo nobe ligede lelibangwe nguloluhlobo lwemonakalo nobe kukhishwa futsi, uma kuyi-jackal-proof fence, babeke ifenisi yaloluhlobo, ngalolusuku lekoniwa ngalendlela nobe isuswe, ngaloluhlobo lesimo kutsi indlela yabojakalasi kulendzawo lapho yoniwe khona nobe isuswe khona, iyavinjelwa.

[a31y1963s26]26	Kona ngalokungakahlosi kwekubiya

	(1) Nobe ngabe ngumuphi umuntfu lowona ngalokungakahlosi nobe ngabe nguyiphi ifenisi nobe ligede lelitfolakala epulasini nobe kumgwaco wemphakatsi ngekhatsi kwelipulasi, khona lapho utawulungisa lomonakalo nobe, uma angakhoni kuwulungisa, utawubika lomonakalo kanye nalokuhluleka kwakhe kuwulungisa kumnikati nobe nobe ngabe ngubani locashile kulelipulasi bese wenta sibambiso nobe anikete lokumele lesamba salomonakalo njengobe singanela ngalokuvakalako kukhokhela letindleko talokulungisa, bese lomnikati nobe lona locashile ngesicelo lapho utawunika lomuntfu kuvuma ngalokubhaliwe lesamba semali lesibambiso nobe loku lokubanjisiwe.

	(2) Nobe ngabe ngumuphi umuntfu lohluleka kuhambisana ngekuvunyelwa sigatjana (1) utawubekwa licala futsi uyabopheleleka kusigwebo senhlawulo lesingadluli ku-R50 nobe, uma ahluleka kukhokhela, utawuyiswa ejele sikhatsi lesingadluli tinyanga letintsatfu.

[a31y1963s27]27	Kuhluleka kuniketa ligama ngemuva kwekona ifenisi

	Nobe ngabe ngumuphi umuntfu lona, logibele nobe uzube nobe afohle nobe ngabe nguyiphi ifenisi nobe ligede ngaphandle kwemvumo, nobe ente umonakalo kunobe ngabe nguyiphi ifenisi nobe ligede, ahluleka kuniketa ligama kanye nelikheli lakhe lelikahle, ngesicelo semnikati nobe locashile kulomhlaba lapho ifenisi yaloluhlobo nobe ligede litfolakala khona nobe kumuntfu lotsite loniketwe emandla ngumnikati nobe locashile, utawubekwa licala futsi uyabopheleleka kusigwebo senhlawulo lesingadluli ku-R50 nobe, uma ahluleka kukhokhela, utawuyiswa ejele sikhatsi lesingadluli tinyanga letintsatfu.

[a31y1963s28]28	Tinhlawulo lapho tingakavetwa ngalokubhaliwe

	Nobe ngabe ngumuphi umuntfu lophula nobe lohluleka ngenhloso kuhambisana nanobe ngabe ngukuphi kuvunyelwa ngumtsetfo lapho tinhlawulo tingakavetwa ngalokubhaliwe, utawubekwa licala futsi uyabopheleleka kusigwebo senhlawulo lesingadluli ku-R50 nobe, uma ahluleka kukhokhela, utawuyiswa ejele sikhatsi lesingadluli tinyanga letintsatfu.

[a31y1963s29]29	Kulungiswa kwetinchabano

	Lapho, ngaphasi kwalomTsetfo, banikati lababili bahluleka kuvumelana kuloku -

		(a)	tinchaciselo letinemininingwano tanobe ngabe nguwuphi umncele wefenisi lohlongotwe kutsi umiswe nobe untjintjiwe;

		(b)	kubita nobe umnikati wanobe ngabe nguwuphi umncele wefenisi;

		(c)	kusetjentiswa loko nobe umnikati lakwentako nobe ngabe nguwuphi umncele wefenisi nekutsi lokusebentisa kwaloluhlobo kukusebentisa ngendzuzo futsi, uma kunjalo, lobukhulu loko lokusetjentiswa kwentiwe ngakhona; nobe

		(d)	nobe ngabe nguyiphi indzaba  lena ngayo inchabano levuke ngayo emkhatsini wabo,

ngekuvunyelwa lokuvetwe kuShejuli yesiBili itawusebenta.

[a31y1963s30]30	Emandla etinkhantolo tabomanjistreti

	Inkhantolo yemanjistreti yesigodzi lapho ummangalelwa kunobe ngabe nguyiphi inchubeko yelicala ngaphasi kwalomTsetfo ahlala khona, utawuba nemandla kubukana naloluhlobo lwenchubeko yelicala futsi ikhiphe sincumo selinani lemali lefunwako, ngekungavimbeli kutsi lenchubeko yelicala nobe lelinani lemali lefunwako ngaphasi kwemtsetfo lohlobene netinkhantolo tabomanjistreti, ngaphandle kwemandla lajwayelekile enkhantolo.

[a31y1963s31]31	Kungabopheleleki  kwemnikati nobe lona lohleti kulipulasi ngekuphatselana nekulimala lokutsite nobe umonakalo

	Akukho umnikati nobe lona lohleti kulipulasi lotawutsatfwa njengalonalomtfalwo kumonakalo ngekuphatselana nekulimala nobe umonakalo lobangwe nobe ngabe ngumuphi umuntfu nobe imphahla yalomuntfu nobe imphahla letsintsa nobe ngabe nguyiphi ifenisi, ngaphandle nangabe lokulimala kubangwe kunganaki kwaloyo mnikati nobe lona lohleti kulokumisa, kuntjintja, kunakekela nobe kulungisa ifenisi yaloluhlobo.

[a31y1963s32]32	Emalungelo ahulumende nemisebenti

	Hulumende ngekuhlobana nanobe ngabe nguliphi lipulasi leli lapho angumnikati nobe acashile, noma ngekubhalisa nobe ngalenye indlela, unawo onkhe emalunge, imitfwalo kanye nemisebenti leniketwe nobe lebekelwe umnikati nobe locashile welipulasi ngulomTsetfo nobe ngaphasi kwalomTsetfo.

[a31y1963s33]33	Kuguculwa kwemitsetfo nekonga

	(1) Ngekuya ngekuvunyelwa Tigatjane (2), (3) na (4), UmTsetfo weKubiya , 1912 (UmTsetfo 17 wanga-1912), UmTsetfo wekuChibiyela UmTsetfo weKubiya , 1922 (UmTsetfo 11 wanga-1922), UmTsetfo wekuChibiyela UmTsetfo weKubiya, 1934 (UmTsetfo 24 wanga-1934), UmTsetfo wekuChibiyela UmTsetfo weKubiya, 1940 (UmTsetfo 11 wanga-1940), kanye ne UmTsetfo wekuChibiyela UmTsetfo weKubiya, 1962 (UmTsetfo 57 wanga-1962), nyalo lapha bayaguculwe.

	(2) Nobe ngabe ngusiphi Simemetelo, satiso, umyalelo nobe liphuzu lelikhishiwe, niketiwe nobe lentiwe, nobe ngabe ngusiphi lesinye sento lesitsetfwe nobe intfo lelungisiwe ngaphasi kwanobe ngabe ngukuphi kuvunyelwa ngumtsetfo wemtsetfo loguculwe ngesigatjana (1), kutawutsatfwa njengalokukhishiwe, niketiwe, yentiwe, tsetfwe nobe lungisiwe ngaphasi kwekuvunyelwa lokucondzene kwalomTsetfo.

	(3) Yonke indzawo lena ekucaleni kwalomTsetfo ngekuya kwesigatjana (5) wesigaba 5 salomTsetfo weKubiya loshiwoko, 1912, itawutsatfwa njengendzawo lemenyetelwe ngaphasi kwesigaba sesibili kutsi ikhishiwe.

	(4) Kuguculwa kwalomTsetfo weKubiya loshiwoko, 1912, angeke kukhinyabete nobe ngabe nguwuphi umTsetfo nobe lilungelo lelo ekucaleni kwalomTsetfo lelivunyelwe ngusigaba 41 saloyo mTsetfo liyasebenta.

[a31y1963s34]34	Sihloko lesifisha

	LomTsetfo utawubitwa ngekutsi ngumTsetfo weKubiya , 1963.

IShejuli yekuCala
SATISO NGENHLOSO YEKUFAKA IFENISI

[IShejuli yekuCala lechitjiyelwe ngesigaba 3 semTsetfo 3 wanga-1971.]

Iya ku...................................... Umnikati/i-Ejenti yemnikati welifamu nobe lipulasi ............................
Likheli ............................................................................................................................
	Uyatiswa ngekuya ngesigaba 7 salomTsetfo weKubiya , 1963, kutsi ngihlose kumisa ifenisi eceleni kwemncele emkhatsini welifamu/lipulasi lami................................................Nombolo....................................... kanye nelifamu/lipulasi lakho....................................................Nombolo.......................................

	Lomsebenti utawucala ngelisuku lesi ??.lusuku lwa?? ........ 19.... ngekuhambelana netinchaciselo letinemininingwano letivetwe lapha, futsi ngiyakucela kutsi ungitjele kutsi kuyinhloso yakho kutsi ufake sandla ngetisebenti nobe kokwakha, nobe kokubili, kuya kulokubiya.

	Uma kungenamphendvulo nobe kuphikisa letinchaciselo letinemininingwano letinhlongotiwe lokufika kimi ngekhatsi kwesikhatsi lesibekwe ngulesigaba 7, lomsebenti utawuchubeka ngekhatsi kwendlela lejwayelekile.

Isayini .......................................................
Umnikati/ i-Ejenti yemnikati			

Lusuku ...........................................

TINCHACISELO LETINEMINININGWANO YEFENISI

  1. 	Budze befenisi: ........................................................................................emamitha
  2. 	Linani lemawayela: Lahlabako........................................... Langahlabi .............................
  3. 	Budze emkhatsini kwemawayela ngemasentimitha kusuka phasi kuya etulu .........................
  4. 	Luhlobo lwemapali ekudvonsa: ....................................................................................
  5. 	Budze emkhatsini kwemapali ekudvonsa: ...............................................................emamitha
  6. 	Luhlobo lwemazinga: ...........................................................................................
	(i.e. incaba yematje, emazinga ensimbi- sisindvo, emapali etigodvo ? buncane bedayamitha ngemasentimitha, njalo njalo.)
  7. 	Budze emkhatsini kwemazinga: ......................................................................emamitha
  8. 	Simo semadrophisi: ............................................................................................
  9. 	Budze emkhatsini wemadrophisi: .......................................................................emamitha
10. 	Linani lemagede: Linye .............................................. mabili ............................
11.	Budze balefenisi lehlongotiwe: ........................................................................emamitha
12.	Tincomo: ............................................................................................................
	...........................................................................................................................
13.	Tindleko letilinganisiwe kufaka ekhatsi kumisa: R......................................................................
......................................................................
Umnikati/i-Ejenti yemnikati				

IShejuli yesiBili
TINCHABANO

	1. Umnikati loyincenye yenchabano anganiketa lolomunye umnikati satiso lesibhaliwe asho kutsi ufisa lendzaba ibe yinchabano incunywe libhodi lelikhetfwe ngekuhambelana nemtsetfo lelinemandla lavetwe kuleShejuli.

	2. Libhodi litawakhiwa malunga lamatsatfu(lekutawubete kuwo lahlobene namunye walaba labacabanako) lakhetfwe njengobe leShejuli ivumelile, ngaphandle nangabe labanikati lababili bavumelana ngekutsandza kutsi umuntfu munye utawuncuma lendzaba, futsi babuye bavumelane kutsi loyo muntfu utawuba ngubani. Loluhlobo lwemuntfu utawuba nawo onkhe emandla laniketwe lelibhodi nguleShejuli.

	3.Uma baphambuka kuloluhlobo lwesivumelwano loyo naloyo mnikati ngekhatsi kwemalanga langu-14 ngemuva kwelusuku lwesatiso, loloshiwo ngaphambilini utawukhetsa umuntfu munye njengelilunga lelibhodi, futsa utawutjela lolomunye umnikati ngaleligama nelikheli lalolomuntfu lolokhetsiwe.

	4. Uma ngemuva kwekudlula kwalesikhatsi lesibekiwe nobe umnikati uphambukile kulokuhambisana nesicephu sembhalo 3 lolomunye umnikati angacela-

		(a)	Imanjistreti ye-district lapho lamapulasi lamabili leme khona; nobe

		(b)	uma emapulasi eme etigodzini letahlukene, esigodzini samantji lesedvute kulendzawo nobe itawube iliphuzu lelisemkhatsini wemncele wefenisi,

Kukhetsa khona lapho lilunga lelibhodi kutsi lidlale indzima yalomuntfu lokumele ngabe ukhetsiwe ngulomnikati lophambukile, futsi nemanjistreti itawuba khona lapho ngekuhambisana nalesicelo.

	5. Satiso sekukhetsa sitawuniketwa khona lapho kutsi siniketiwe ngeliphuzu kumnikati nobe lemantji lekhetsako, njengobe kungaba njalo, kulilunga lelikhetfwe njengaloloshiwo ngaphambilini, kanye nalamalunga lamabili lakhetfwe njalo ngekhatsi kwemalanga langu?14 ngemuva kwekunika loluhlobo lwesatiso bakhetse umuntfu wesitsatfu kutsi abe lilunga lelibhodi.

	6. Uma kudlula kwesikhatsi sekugcina lesishiwo semalanga langu?14 lamalunga lamabili lashiwo ahluleka kuvumelana ngelilunga lesitsatfu, imantji leshiwo ngaphambilini, ngesicelo semnikati, itawukhetsa lilunga lesitsatfu. Satiso sekukhetfwa khona lapho sitawuniketwa kulilunga lesitsatfu ngulomunye walabanikati nobe ngulemantji lekhetsako, njengobe kungaba njalo.

	7. Libhodi litawuchubeka kuncuma lendzaba yenchabano masinyane ngemuva kwekuba lilunga lesitsatfu selitfole satiso sakhe sekukhetfwa.

	8. Lelilunga lesitsatfu litawuba ngusihlalo welibhodi futsi litawubita yonkhe imihlangano yelibhodi.

	9. Ngetinjongo tekuncuma lendzaba lebange inchabano libhodi litawuba nemandla ekubita nekulalela bofakazi, kwentisa bofakazi tifungo, kubita kwentiwa kwemaphepha kanye nemiculu, nekungena kanye nekuhlola lamapulasi latsintsekako kanye nanobe nguliphi lipulasi lelakhelene.

	10. Sincumo selinyenti lemalunga elibhodi sitawuba sincumo selibhodi futsi sitawubophelela banikati bobabili.

	11. Libhodi litawuba nemandla ekuniketa kunobe ngumuphi umnikati tindleko talolomunye umnikati letivele ngekuncuma lendzaba yenchabano, kufaka ekhatsi imiholo, kanye nemali letfolwe ngaphambilini kukhokhela tindleko, temalunga elibhodi ngelizinga lelincunywe yiNdvuna ngekuchumana neNdvuna yeTetimali.

[Sicephu sembhalo. 11 lesikhishwe ngesigaba 4 semTsetfo 3 wanga-1971.]

	12. Nobe ngabe ngusiphi sincumo selibhodi, kufaka ekhatsi nobe ngabe ngusiphi sincumo ngetindleko, singasetjentiswa ngendlela yinye futsi ngulabantfu banye njengesincumo nobe umyalelo wenkhantolo yemantji yaleso sigodzi.

	13. Ngetinjongo tekwenta nobe ngabe nguwuphi umsebenti welibhodi nekukhokhelwa kwemali lesetjentiswe bofakazi, umtsetfo lohlobene netinkhantolo tabomantji, utawusebenta njengobe uma uvunyelwe kuShejuli, ingucuko lefanelekile iyasebenta.

	14. Nobe ngabe ngutiphi tindleko letiniketwe ngulelibhodi ngesicelo semnikati kulona lophumelele, itseliswe intsela ngumabhalane wenkhantolo yemantji yesigodzi ngekuhambelana nemtsetfo lohlobene netinkhantolo tabomantji.



Copyright Juta & Company Limited

