
(English text signed by the President.)
(Assented to 5 December 2000.)

                      UMTSETFO
Kulawula lucecesho kanye nemfundvo yalabadzala lesisekelo, kuphatsa kanye nekwesekela ngetimali tikhungo tekufundzela talabadzala temphakatsi; kuphakela ngekubhaliswa kwetikhungo tekufundzela talabadzala tangasese; kuphakela ngekucinisekiswa kwelizinga kanye nekutfutfukiswa kwelizinga ekucecesheni nasemfundvweni yalabadzala lesisekelo; kuphakela ngemalungiselelo esikhashane; kanye nekuphakela ngetintfo letihlobene kanye naloko.

SANDVULELO
INGANI KUDZINGEKILE KUTSI-

KUSUNGULWE luhlelo loluhlelenjiswa velonkhe lwelucecesho kanye nemfundvo yalabadzala lesisekelo lolutfutfukisa kuphatsa ngekubambisana futsi luphakele ngelucecesho kanye nemfundvo yalabadzala lesisekelo lehleliwe;

KWAKHIWE KABUSHA KANYE NEKUGUCULA tinhlelo netikhungo letitawuphendvula kancono ngemitfombolusito yeluntfu, ngetidzingo temnotfo kanye nentfutfuko yeRiphabliki;

KULUNGISWE lolubandlululo lwakudzala futsi kucinisekiswe kumelelwa kanye nekufinyelela lokulinganako;

KUCINISEKISWE kufinyeleleka etikwekuceceshwa kanye nemfundvo yalabadzala lesisekelo kanye nasetindzaweni tekusebenta kwebantfu lebebabandlululwa kudzala, njengebantfu labasikati, labakhubatekile nalabangenamatfuba;

KUNIKETWE ematfuba lamahle ekufundza kanye nekubhala kulabadzala, kwakhiwa kwemakhono elwati kanye nentfutfuko ekuhambisaneni nemacophelo emhlaba wonkhe elizinga lekufundza kanye nekufundzela umsebenti;

KWENYUSWE emagugu lakhombisa sive lesinehlitiyo lenhle futsi sentsandvo yelinyenti lesinenhlonipho, kulingana kanye nenkhululeko;

KUCHUTJEKISWE emagunya lancunywe migomo yenchubomgomo yavelonkhe kuto tonkhe tigaba tekwengamela kanye nekuphatsa ngekhatsi kwemkhakha welucecesho kanye nemfundvo yalabadzala lesisekelo;

KUHLONISHWE futsi kugcugcutelwe intsandvo yelinyenti futsi kukhutsatwe lisiko lelenyusa emalungelo eluntfu lasisekelo futsi lakhe simo lesifanele sekufundzisa nekufundza kwalabadzala;

KULANDZELWE buhle, kwenyusa kunakwa lokuphelele kwemakhono ebafundzi kanye nemalunga esitafu, kubeketelwa kwemibono kanye nekwemukelwa kwetinhlaka letehlukahlukene;

KUPHENDVULWE tidzingo teRiphabliki, imakethe yemisebenti kanye netidzingo temphakatsi lobhekelwe nguletikhungo;

KUGCWALISELWE Lisu lwekuTfutfukiswa kwemaKhono ngekusebentisana neliTiko leTemisebenti;



Lomiswe yiPhalamende yeRiphabliki yeNingizimu Afrika, ngalokulandzelako:-
LOKUCUKETFWE

Sigaba
SAHLUKO 1
TINCHAZELO KANYE NEKUSETJENTISWA KWEMTSETFO
1. Tinchazelo
2. Kusetjentiswa kweMtsetfo

SAHLUKO 2
TIKHUNGO TEMPHAKATSI
3. Kumiswa kwesikhungo semphakatsi
4. Kuniketwa kwetinsita
5. Kuhlanganiswa kwetikhungo temphakatsi
6. Kuvalwa kwetikhungo temphakatsi

SAHLUKO 3
KWENGANYELWA KWETIKHUNGO TEMPHAKATSI
7. Kwenganyelwa kanye nekuphatfwa kwesikhungo semphakatsi
8. Umtimba longamele wesikhungo semphakatsi
9. Kukhetfwa kwemalunga kumtimba longamele
10. Umtimba longamele tikhungo temphakatsi letimbili nobe ngetulu
11. Imisebenti yayo yonkhe imitimba lengamele
12. Sitafu lesicashwe nguMbuso esikhungweni semphakatsi
13. Kukhuliswa kwemtsamo wemitimba lengamele
14. Kwehluleka kwemitimba lengamele kwenta imisebenti
15. Kuhoca kwemalunga emtimba longamele
16. Kuhlawulwa kwemalunga emtimba longamele
17. Emakomiti emtimba longamele
18. Kubhaliswa kusikhungo semphakatsi
19. Umkhandlu lomele bafundzi
20. Tindlela tekwelula tigwegwe

SAHLUKO 4
KWESEKELWA NGETIMALI KWETIKHUNGO TEMPHAKATSI
21. Umtfwalo weMbuso
22. Tinkhambo nemiBandzela yekwesekelwa ngetimali kwesikhungo semphakatsi
23. Timali tesikhungo semphakatsi
24. Imiculu yetimali kanye netitatimende tesikhungo semphakatsi
25. Kwehluleka kwemtimba longamele kuvumelana neMtsetfo 

SAHLUKO 5
TIKHUNGO TANGESESE
26. Kumiswa kwesikhungo sangesese
27. Kubhaliswa kwesikhungo sangesese
28. Kuhociswa kwekubhaliswa kwesikhungo sangesese






29. Timali tekwelekelela kutikhungo tangasese letibhalisiwe
30. Kumenyetelwa kwesikhungo sangasese njengesikhungo semphakatsi
31. Imisebenti yeliLunga lesiGungu semKhandlu lecondzene nesikhungo sangasese

SAHLUKO 6
KUCINISEKISWA KWEKHWALITHI KANYE NEKWENYUSWA
32. Kucinisekiswa kwekhwalithi kanye nekwenyuswa ekuceceshweni kanye nasemfundvweni yalabadzala lesisekelo
33. Seluleko seNABABET
34. Umbiko ngekucinisekiswa kwekhwalithi

SAHLUKO 7
JIKELELE
35. Umsebenti wetikhungo letiniketa ngemniningwano
36. Luphenyo etikwesikhungo semphakatsi
37. Kuntjintjwa kweligama lesikhungo semphakatsi
38. Emacala 
39. Kuncishiswa kwemacala
40. Kuniketwa kwemandla
41. Imitsetfosimiso

SAHLUKO 8
EMALUNGISELELO ELUNTJINTJO KANYE NALAMANYE

42. Tikhungo letikhona, takhiwo kanye nemitimba
43. Kukhishelwa eceleni kwetikhungo letikhona
44. Sihloko lesincane

SAHLUKO 1
TINCHAZELO KANYE NEKUSETJENTISWA KWEMTSETFO
Tinchazelo
1. KuloMtsetfo, ngaphandle uma ingcikitsi ibonisa ngalenye indlela -
(i)	?lomdzala? kushiwo umuntfu loneminyaka lelishumi nesitfupha nobe ngetulu;
  (ii)	?lucecesho kanye nemfundvo yalabadzala lesisekelo? kushiwo tonkhe tinhlelo telucecesho nekufundzisa talabadzala kusukela kusigaba 1 kuya ku-4 lapho khona sigaba 4 silingana ne-
(a) libanga 9 etikolweni temphakatsi; nobe 
(b) etikwesigaba 1 seluhlakamsebenti lweticu lwavelonkhe njengobe kuchaziwe kuMtsetfo weSAQA, 1995 (uMtsetfo No. 58 wanga-1995);
(iii)	?umcwaningi? kushiwo nobe ngubani lobhaliswe ngekweMtsetfo wema-Akhawunti nebaCwaningi beSive, 1991(uMtsetfo No. 80 wanga-1991);
(iv)	?sikhungo? kushiwo sikhungo semphakatsi nobe sangasese;
(v)	?umphatsi wesikhungo? kushiwo inhloko yesikhungo semphakatsi lekhetfwe yiNhloko yeliTiko ngekweMtsetfo wekuCashwa kwebaFundzisi, 1998 (uMtsetfo No. 76 wanga-1998);
(vi)	?uMtsetfosisekelo? kushiwo uMtsetfosisekelo weRiphabliki yeNingizimu Afrika, 1996 (uMtsetfo No. 108 wanga-1996);
(vii)	?umKhandlu wetiNdvuna teTemfundvo? kushiwo umKhandlu lomiswe ngaphasi kwesigaba seMtsetfo wemNchubomgomo yeTemfundvo yaVelonkhe, 1996 (uMtsetfo No. 27 wanga-1996);
(viii) ?liTiko? kushiwo litiko lahulumende lelibukene nemfundvo esigabeni savelonkhe;
(ix) 	?uMcondzisi Jikelele? kushiwo uMcondzisi Jikelele weliTiko;
(x) ?umfundzisi? kushiwo nobe ngumuphi umuntfu lofundzisako, lofundzisa nobe locecesha umfundzi, nobe loniketa tinsita tetemfundvo tebucwepheshe, kufaka ekhatsi lusito lwebucwepheshe kanye netinsita temfundvo lephatselene nengcondvo (isayikholoji) esikhungweni; 




(xi) ?uMtsetfo wekuCashwa kwebaFundzisi? kushiwo uMtsetfo wekuCashwa kwebaFundzisi, 1998 (uMtsetfo No. 76 wanga-1998);
(xii) 	?umtimba longamele? kushiwo umtimba longamele lophawulwe kusigaba 8;
(xiii) ?libanga? kushiwo libanga njengobe lichaziwe kusigaba 1 seMtsetfo wetiKolo taseNingizimu Afrika, 1996 (uMtsetfo No. 84 wanga-1996);
(xiv) ?iNhloko yeliTiko? kushiwo inhloko yelitiko letemfundvo lesifundza;
(xv) 	?umfundzi? kushiwo nobe ngubani lotfola imfundvo ngekwaloMtsetfo;
(xvi) ?liLunga lesiGungu seMkhandlu? kushiwo liLunga lesiGungu seMkhandlu wesifundza lesibukene netemfundvo kuleso sifundza;
(xvii) 	?iNdvuna? kushiwo iNdvuna yeTemfundvo;
(xviii) ?NABABET? kushiwo liBhodi laVelonkhe lekweLuleka ngelucecesho kanye neMfundvo yalaBadzala lesiSekelo, lelimiswe ngemitsetfosimiso ngekwesigaba 11 seMtsetfo weNchubomgomo yeMfundvo yaVelonkhe, 1996 (uMtsetfo No. 27 wanga-1996);
(xix) ?sitfo seMbuso? kushiwo sitfo seMbuso njengobe sichazwe kusigaba 239 seMtsetfosisekelo;
(xx) ?inchubomgomo? kushiwo inchubomgomo lencunywe yi-
(a) Ndvuna ngekweMtsetfo weNchubomgomo yeMfundvo yaVelonkhe, 1996 (uMtsetfo No. 27 wanga-1996); nobe
(b) liLunga lesiGungu seMkhandlu ngekwemtsetfo wesifundza;
(xxi) ?sikhungo sangasese? kushiwo sikhungo sangasese lesibhaliswe ngekwesigaba 27 futsi lesiniketa lucecesho kanye nemfundvo yalabadzala lesisekelo;
(xxii) ?sishayamtsetfo sesifundza? kushiwo sishayamtsetfo sesifundza lesiphawulwe kusigaba 104 seMtsetfosisekelo;
(xxiii) ?sikhungo semphakatsi? kushiwo sikhungo sekufundzela salabadzala lesimiswe ngekwesigaba 3 futsi lesiniketa lucecesho kanye nemfundvo yalabadzala lesisekelo kubafundzi labadzala;
(xxiv) ?loMtsetfo? ufaka ekhatsi imitsetfosimiso leyentiwe ngaphasi kwaloMtsetfo.

Kusetjentiswa kweMtsetfo

2. (1) LoMtsetfo usebenta kunobe nguluphi lucecesho kanye nemfundvo yalabadzala lesisekelo leniketwa kunobe ngusiphi sikhungo kuRiphabliki yeNingizimu Afrika.
(2) LiLunga lesiGungu seMkhandlu neNhloko yeliTiko kumele basebentise nobe nguwaphi emandla labanikwe nguMtsetfo nobe langaphasi kwaloMtsetfo, emva kwekubukisisa kahle ngenchubomgomo lesetjentiswako lencunywe ngekweMtsetfo weNchubomgomo yeMfundvo yaVelonkhe, 1996 (uMtsetfo No. 27 wanga-1996).

SAHLUKO 2

TIKHUNGO TEMPHAKATSI

Kumiswa kwetikhungo temphakatsi

3. (1) LiLunga lesiGungu seMkhandlu, lingamisa sikhungo semphakatsi, ngesatiso kuGazethi yesiFundza futsi ngemali lebekelwe loko sishayamtsetfo saleso sifundza.
(2) Leso naleso sikhungo semphakatsi lokucondziswe kuso kusigatjana (1) kumele sibe ngumuntfumtsetfweni.
(3) Sikhungo semphakatsi lesinemphahla lengahambi yeMbuso, sinelilungelo, kuso sonkhe sikhatsi sekuba khona kwesikhungo, kuhlala nekusebentisa lemphahla lengahambi ngenhloso yekutfutfukisa sikhungo ngekwemfundvo.
(4) Kulesigaba, imphahla lengahambi yeMbuso kufakwa ekhatsi imphahla lengahambi lebekelwe sive lesitsite kuthrasti leyentiwe ngemtsetfo.
(5) Lilungelo lelishiwo kusigatjana (3) iNhloko yeliTiko ingalephuca uma imphahla lengahambi ingasetjentiswa ngenhloso yemfundvo.
(6) INhloko yeliTiko angeke yente lokutsite ngaphasi kwesigatjana (5) ngaphandle uma-
(a) ibikele umtimba longamele wesikhungo ngenhloso yekwenta lokutsite netizatfu takhona;
(b) inikete umtimba longamele litfuba lelanele lekutsi bametfulele ngalesento; futsi
(c) ibukisise kahle letetfulo.








Kuniketwa kwetinsita

4. (1) INhloko yeliTiko kumele inikete tinsita tekusetjentiswa sikhungo semphakatsi kwenta imisebenti yaso ngekwaloMtsetfo.
(2) Uma kute tinsita letikhona tekusetjentiswa sikhungo semphakatsi, iNhloko yeliTiko kumele ngekwesigaba 20(1)(k) seMtsetfo wetiKolo taseNingizimu Afrika, 1996 (uMtsetfo No.84 wanga-1996), icele umtimba longamele wesikolo semphakatsi kutsi uvumele sikhungo semphakatsi kusebentisa tinsita tato.
(3) Uma lesicelo lekucondziswe kuso kusigatjana (2) sesentiwe, iNhloko yeliTiko kanye nemtimba longamele wesikolo kumele bavumelane ngaloku -
(a) linani lesikhatsi, kanye nesikhatsi selilanga nobe busuku lekungasetjentiswa ngaso tinsita tesikolo sikhungo semphakatsi;
(b) indlela lekutawujutjelwana ngayo imitfombolusito netindleko phakatsi kwesikolo nesikhungo semphakatsi;
(c) umtimba lotawukhokhela tindleko letishiwo kusigamu (b);
(d) kulungiswa nekutfutfukiswa kwetinsita tesikolo;
(e) kufinyelela kwabo bonkhe bantfu labafunako etinsitweni tesikolo;
(f) kugadvwa kwesakhiwo; kanye
(g) nebudlelwano phakatsi kwemtimba longamele wesikolo nemtimba longamele wesikhungo semphakatsi.
(4) INhloko yeliTiko kumele ibonisane nemtimba longamele waleso sikhungo semphakatsi ngaphambi kwekwenta sivumelwano lekucondziswe kuso kusigatjana (3).
(5) Indvuna, emva kwekubonisana nemKhandlu wetiNdvuna teTemfundvo, ingenta imitsetfosimiso mayelana netidzingo letincane tesivumelwano lekucondziswe kuso kusigatjana (3).

Kuhlanganiswa kwetikhungo temphakatsi

5. (1) Ngekuya ngesigatjana (2), liLunga lesiGungu seMkhandlu, ngesatiso kuGazethi yesiFundza, lingahlanganisa tikhungo temphakatsi letimbili nobe ngetulu esikhungweni sinye.
(2) Ngaphambi kwekuhlanganisa tikhungo temphakatsi letimbili nobe ngetulu liLunga lesiGungu seMkhandlu kumele-
(a) litfumele tatiso letibhaliwe kuleto tikhungo ngalenhloso yekutihlanganisa;
(b) lishicelele satiso kuniketa tizatfu tekuhlanganiswa lokuphakanyisiwe ephephandzabeni linye nobe ngetulu endzawo lapho khona kwakhiwe letikhungo;
(c) linikete imitimba lengamele yaleto tikhungo kanye nalabanye bantfu labanenshisekelo litfuba lekuletsa tetfulo kungakendluli tinsuku letingu-90 kusukela ngelilanga lekukhishwa kwesatiso lesishiwo kumgamu (b);
(d) libukisise kahle letetfulo; futsi
(e) linetiseke kutsi bacashi besitafu kuleto tikhungo temphakatsi bavumelene netibopho tabo ngekwemtsetfo wetemisebenti losebentako.
(3) Timphahla, tikweleti, emalungelo kanye netibopho tetikhungo letihlanganako tibekwa esandleni sesikhungo sinye lokucondziswe kusigatjana (1).
(4) Imitimba lengamele yetikhungo letishiwo kusigatjana (1) kumele ihlangene ngaphambi kwekuhlanganiswa kwetikhungo kutsi kwentiwe umtimba longamele munye wesikhashana.
(5)	Umtimba longamele kumele uncume ngebhajethi nangekwehlukana kwendlela yekutiphatsa netimali, kanye nanobe nguyiphi indzaba lebalulekile kulokuhlangana nobe lehleliwe, kute kufike sikhatsi lapho khona umtimba lomusha longamele sewuhlanganisiwe ngekwesigaba 8.
(6)	Umtimba longamele wanobe ngusiphi sikhungo semphakatsi lekumele uhlanganiswe ngaphasi kwesigatjana (1), ungafaka sikhalo kuNdvuna ngekutsi ungahlanganiswa.














Kuvalwa kwesikhungo semphakatsi

6. (1) LiLunga lesiGungu seMkhandlu, ngesatiso kuGazethi yesiFundza, lingavala sikhungo semphakatsi.
(2) Ngaphambi kwekuvala sikhungo semphakatsi, liLunga lesiGungu seMkhandlu kumele-
(a) libikele umtimba longamele wesikhungo ngenhloso yekwenta lokutsite netizatfu takhona;
(b) linikete umtimba longamele litfuba lelanele lekutsi bametfulele ngalesento; futsi
(c) lilungisele kulalelwa kwemphakatsi emva kwetinsuku letingu-90 kusukela ngelusuku lwesatiso lesishiwo kusigatjana (1) kuniketa umphakatsi litfuba lekuletsa tetfulo kuye mayelana netento letinjalo, futsi
	(d) libukisise kahle letetfulo.
(3) Uma sikhungo semphakatsi sivalwa ngekwesigatjana (1) tonkhe timphahla netikweleti tesikhungo lesinjalo kumele tibukwe liLunga lesiGungu seMkhandlu ngekulandzela umtsetfo ngekubonisana nemtimba longamele, futsi nobe ngutiphi timphahla emva kwekukhokhelwa kwato tonkhe tikweleti tiba ngaphasi kwesandla sembuso.

SAHLUKO 3

KWENGANYELWA KWETIKHUNGO TEMPHAKATSI

Kwenganyelwa kanye nekuphatfwa kwesikhungo semphakatsi

7. (1) Sikhungo semphakatsi senganyelwe ngumtimba longamele.
(2) Umtimba longamele kumele ube sesimeni sekwetsenjwa esikhungweni.
(3) Kuphatfwa kwesikhungo semphakatsi kumele kwentiwe ngumphatsi wesikhungo ngaphasi kwemvumo yeNhloko yeliTiko.


Umtimba longamele wesikhungo semphakatsi

8. (1)	Leso naleso sikhungo semphakatsi kumele simise umtimba longamele ngaphandle kwesikhungo semphakatsi lokucondziswe kuso kusigaba 21(1)(d) seMtsetfo wetiKolo taseNingizimu Afrika 1996 (uMtsetfo No. 84 wanga-1996) nobe sigaba 9 seMtsetfo wemFundvo lePhakeme neluCecesho, 1998 (uMtsetfo No. 98 wanga-1998).
(2)	Umtimba longamele wesikhungo semphakatsi kumele ube-
(a) nemalunga lakhetsiwe;
(b) umphatsi wesikhungo, ngesikhundla sakhe lesisemtsetfweni;
(c) emalunga lanyuliwe;
(d) ummeleli wanobe nguyiphi imitimba leyesekelako.
(e) ummeleli wenhlangano yalabakhubatekile, lapho kukhonakala khona, kanye
(f) nengcweti emkhakheni welucecesho kanye nemfundvo yalabadzala lesisekelo, lapho kukhonakala khona.
(3)	Emalunga emtimba longamele lekucondziswe kuwo kusigatjana (2)(a) kumele akhetfwe kuba-
i. bafundzisi esikhungweni;
ii. emalunga esitafu langesiwo bafundzisi; kanye
iii. nebafundzi besikhungo;
(4)	Lilunga lekucondziswe kulo ku-
(a) sigatjana (3)(a) kumele likhetfwe bafundzisi esikhungweni;
(b) sigatjana (3)(b) kumele likhetfwe ngemalunga esitafu langesiwo bafundzisi esikhungweni;  futsi
(c) kusigatjana (3)(c) kumele likhetfwe bafundzi esikhungweni.
(5) Emalunga lekucondziswe kuwo kutigatjana (2)(a), (b), (d), (e) na (f) kumele enyule emalunga lekucondziswe kuwo kusigatjana (2)(c) kumphakatsi losetjentelwa ngulesikhungo kantsi emalunga angavota kunobe nguwuphi umhlangano wemtimba longamele.
(6) (a) Umtimba longamele lekucondziswe kuwo kusigatjana (2) kumele wenyule njengelilunga lemtimba longamele-
(i) sihlalo wemtimba longamele nobe nguliphi lilunga lelikhetfwe nguye, nobe
(ii) inhloko yesikolo nobe ngumuphi umfundzisi lokhetfwe nguye, yesikolo lapho khona kusebentela lesikhungo.
	




(b) Lilunga lekucondziswe kulo kumgamu (a) angeke livote emhlanganenweni wemtimba longamele.
(7) Umtimba longamele wesikhungo semphakatsi usebenta ngekweMtsetfosisekelo lekumele uvumelane netidzingo letincane letincunywe liLunga lesiGungu seMkhandlu ngesatiso seGazethi yesiFundza.
(8) UMtsetfosisekelo lekucondziswe kuwo kusigatjana (7) kumele wente-
(a) umhlangano wemtimba longamele lokungenani kane ngemnyaka kanye netinchubo letitawulandzelelwa kulemihlangano;
(b) kubhalwa kanye nekugcinwa kwemaminithi emihlangano yemtimba longamele;  kanye
(c) nekwenta kutsi lamaminithi atfolakale kute ahlolwe yiNhloko yeliTiko.
(9) Umtimba longamele kumele utfumele ikhophi yeMtsetfosisekelo wayo kuNhloko yeliTiko kungakendluli tinsuku letingu-90 sewukhetsiwe.
(10) Uma sikhungo semphakatsi simiswa ngekwesigaba 3, kwenganyelwa kwaleso sikhungo kuba setandleni teNhloko yeliTiko kute kuhlanganiswe umtimba longamele ngekwaloMtsetfo.

Kukhetfwa kwemalunga kumtimba longamele

 9. LiLunga lesiGungu seMkhandlu kumele, ngesatiso kuGazethi yesiFundza, lincume-
(a) sikhatsi sekusebenta semalunga kanye netikhulu temtimba longamele;
(b) ngusiphi sikhulu lekumele siphatse inchubo yekwenyulwa nekukhetfwa kwemalunga emtimba longamele;
(c) inchubo yekuhociswa kwelilunga lemtimba longamele nobe kudzilitwa kwemtimba longamele, ngesizatfu lesivakalako;
(d) inchubo yekugcwalisa sikhala kumtimba longamele;
(e) tinkhombandlela temphumelelo yekumelelwa kwemalunga emtimba longamele;
(f) ifomula yekubalwa kwemalunga emtimba longamele kusigaba ngasinye letishiwo kusigaba 8(3), futsi ifomula lenjalo kumele inikete kumelelwa lokuvakalako ngesigaba ngasinye futsi ilungele kufakwa ebukhulini lobehlukene nakutimeko tetikhungo temphakatsi; kanye
(g) naletinye tindzaba letidzingekile telukhetfo, kwenyula nobe kucala kusebenta kwemalunga emtimba longamele.

Munye umtimba longamele tikhungo temphakatsi letimbili nobe ngetulu

10. (1)	LiLunga lesiGungu seMkhandlu lingancuma kutsi kwenganyelwa kwetikhungo temphakatsi letimbili nobe ngetulu kube setandleni tamunye umtimba longamele uma-
(a) utawuvuna imfundvo netikhungo;
(b) umphakatsi utsandza; nobe
(c) bekacelwe ngulemitimba lengamele yaleto tikhungo, uma lemitimba lengamele ikhona.
(2) Ngaphambi kwekwenta sincumo ngaphasi kwesigatjana (1), liLunga lesiGungu seMkhandlu kumele-
(a) likhiphe satiso kuGazethi yesiFundza ngenhloso yalo yekwenta lokutsite;
(b) linikete emacembu lanenshisekelo litfuba lekwetfula imibono lebhaliwe ngekhatsi kwesikhatsi lesingekho ngaphasi kwetinsuku letingu-30; futsi
(c) libukisise yonkhe lemibono.
(3) LiLunga lesiGungu seMkhandlu kumele, ngesatiso kuGazethi yesiFundza, lincume kuhlanganiswa kwemtimba munye longamele ngendlela lecinisekisa kutsi sikhungo ngasinye simelelwa ngalokulinganako.
(4) Nobe nguwuphi umtimba longamele longaphasi kwesatiso ngekwesigatjana (2) uyachubeka kute kube khona umhlangano wekucala wemtimba longamele lohlanganiswe ngekwalesigaba.

Imisebenti yemitimba lengamele

11. (1) Umtimba longamele wesikhungo semphakatsi kumele ?
(a) wenyuse lizinga lesikhungo semphakatsi futsi ulwele kucinisekisa intfutfuko yawo ngekuniketa imfundvo lesezingeni lelisetulu kubo bonkhe bafundzi esikhungweni semphakatsi;
(b) wente luhlelo lwebhizinisi yesikhungo semphakatsi;
(c) unikete nobe nguwuphi umniningwano mayelana nesikhungo semphakatsi kanye nemisebenti yaso uma ucelwa yiNhloko yeliTiko;
(d) ube nemtfwalo wekubhajetha netindlela tekuphatfwa kwetimali tesikhungo semphakatsi;
(e) wenyuse imisebenti kanye netinhlelo tesikhungo semphakatsi;
(f) wengete kutfolakala kwetimphahla tekufundza tesikhungo semphakatsi;
(g) ucinisekisa kutsi bafundzi bafundzela esimeni lesihle;
(h) wente kutsi sikhungo semphakatsi sesekelwe ngumphakatsi;
(i) ugcine imibhalo yayo yonkhe imihlangano yemtimba longamele;
(j) wente sitatimende sembono kanye nemgomo wesikhungo semphakatsi;
(k) ngekuya ngenchubomgomo, uncuma inchubomgomo yelulwimi lwesikhungo semphakatsi;
(l) uphakamisa kukhetfwa kwebafundzisi besikhungo semphakatsi ngekweMtsetfo wekuCashwa kwebaFundzisi;
(m) umisa futsi uphatse sikhwama sesikhungo semphakatsi seminikelo yalabatifunelako;
(n) wemukele uMtsetfosisekelo;
(o) wemukele indlela yekutiphatsa yebafundzi esikhungweni semphakatsi;
(p) utfobele yonkhe imisebenti lekhona letfwese umtimba longamele nguMtsetfo nobe lengaphasi kwaloMtsetfo; futsi
(q) utfobele yonkhe imisebenti lelandzelana neMtsetfo njengekuncunywa kwayo nguNdvuna ngesatiso kuGazethi yaHulumende, nobe kube liLunga lesiGungu seMkhandlu ngesatiso kuGazethi yaHulumende.
(2) Sikhungo semphakatsi singamisa tikhundla teba- 
(a) fundzisi futsi sicashe labanye bafundzisi labangetulu kulabancunywe liLunga lesiGungu seMkhandlu ngekwesigaba 5 seMtsetfo wekuCashwa kwebaFundzisi; kanye
(b) nalabangafundzisi futsi bacashe nalesinye sitafu lesingafundzisi lesingetulu kulesi lesincunywe ngekweMtsetfo weMsebenti waHulumende, 1994 (Simemetelo No. 103 sanga-1994).
(3) Sikhungo semphakatsi singacasha kuphela umfundzisi esikhundleni lesishiwo kusigatjana (2)(a) uma lomfundzisi abhalisile njengemfundzisi kumKhandlu webaFundzisi waseNingizimu Afrika.
(4) Lesitafu lekucondziswe kuso kusigatjana (2) kumele sicashwe ngekuvumelana ngemisimeto lesisekelo nangemigomosisekelo leshiwo kusigaba 195 seMtsetfosisekelo, kanye nemaphuzu lekumele anakwe uma ngabe kukhetfwa lilunga kumele lokungenani afake loku-
(a)  likhono lekhandidethi;
(b) umgomosisekelo wekulingana;
(c)  sidzingo sekulungisa tento letingakalungi takudzala; kanye 
(d) nesidzingo sekumelelwa.
(5) Uma kwetfulwa ibhajethi yemnyaka lekucondziswe kuyo kusigaba 24 umtimba longamele wesikhungo semphakatsi unikete umniningwano lowanele wanobe ngutiphi tikhundla letihlongotiwe ngekwesigatjana (2), kufaka ekhatsi netindleko letihlobene nekucashwa kwesitafu kuleto tikhundla kanye nendlela lephakanyisiwe kutsi kuhlanganyetwa ngayo letikhundla.
(6) Umbuso awunacala kunobe ngusiphi sento nobe liphutsa lelentiwe sikhungo semphakatsi macondzana nemtfwalo waso wesivumelwano njengemcashi ngesitafu lesicashwe ngekwesigatjana (2).
(7) Emva kwekubonisana lekucondziswe kuko kusigaba 5 seMtsetfo yeNchubomgomo yeTemfundvo yaVelonkhe, 1996 (uMtsetfo No. 27 wanga-1996), iNdvuna ingancuma tinkhambiso kanye nemitsetfo ngesatiso kuGazethi yaHulumende mayelana netimali letisetjentiswe kucashwa kwesitafu letishiwo kutigatjana (2), kodvwa letinkambiso nalemitsetfo ingatsatfwa njengekutsi itawenta uMbuso kwangatsi ubambisene nalokucashwa kwesitafu.

Sitafu lesicashwe nguMbuso etikhungweni temphakatsi

12. (1)	Kumiswa kwebafundzisi besikhungo semphakatsi kuncunywa kuhociswa kwetikhundla yiNhloko yeliTiko letisuka lapho khona kumiswa tikhundla tebafundzisi besifundza letakhiwe liLunga lesiGungu seMkhandlu ngekwesigaba 5 seMtsetfo wekuCashwa kwebaFundzisi, kantsi bafundzisi labacashwe kuletikhundla bacashwa ngekweMtsetfo.
(2) Kumiswa kwebasebenti labangafundzisi besikhungo kuncunywa ngekweMtsetfo weMsebenti waHulumende, 1994 (Simemetelo No. 103 sanga-1994)

Kukhuliswa kwemtsamo yemitimba lengamele

13. (1)	Ngetimali letibekelwe leyo njongo letibekwe sishayamtsetfo sesifundza , iNhloko yeliTiko kumele imise luhlelo lolutawuniketa-
(a) lucecesho lolwatisako lwemitimba lengamele lemisha lekhetsiwe kute kutsi yente kahle imisebenti yayo; futsi
(b) lucecesho kumitimba lengamele kutsi isebente ngendlela lekahle imisebenti yayo nobe ikhone kwenta leminye imisebenti.
(2) INhloko yeliTiko kumele icinisekise kutsi umphatsi wesikhungo kanye naletinye tikhulu telitiko letemfundvo tiniketa lusito loludzingekile kumitimba lengamele ekwenteni imisebenti yayo ngekwaloMtsetfo.

Kwehluleka kwemitimba lengamele kwenta imisebenti

14. (1)	Uma umtimba longamele uyekele nobe wehluleke kwenta imisebenti yawo, iNhloko yeliTiko kumele icitse umtimba longamele bese ikhetsa munye umuntfu nobe bantfu labanyenti labatawenta lemisebenti sikhatsi lesingandluli tinyanga letintsatfu.
(2) INhloko yeliTiko ingangeta sikhatsi lesishiwo kusigatjana (1), kuletinye tikhatsi kungandluli etinyangeni letintsatfu ngesikhatsi sinye, kodvwa lesikhatsi sesiphelele kumele singandluli umnyaka munye.
(3) INhloko yeliTiko kumele icinisekise kutsi umtimba longamele ukhetfwa ngekwaloMtsetfo kungakendluli umnyaka emva kwekukhetfwa kwemuntfu nobe bantfu lekucondziswe kubo kusigatjana (1).

Kuhoca kwemalunga emtimba longamele

15. Lilunga lemtimba longamele kumele liphume emhlanganweni wemtimba longamele ngesikhatsi setinkhulumiswano nangalesikhatsi kutsatfwa sincumo nganobe nguyiphi indzaba lapho khona lelilunga linetimfuno talo.

Kuhlawulwa kwemalunga emtimba longamele

16. (1)	Imali lecitfwe lilunga lemtimba longamele ekwenteni imisebenti yalo umtimba longamele ungambuyisela yona.
(2) Kute lilunga lemtimba longamele lelingaholelwa ngekwenta imisebenti yalo.

Emakomiti emtimba longamele

17. (1)	Umtimba longamele unga-
(a) misa emakomiti, kufaka ekhatsi likomiti lelengamele; futsi
(b) ukhetse bantfu labangesiwo emalunga emtimba longamele kulawo makomiti ngebungcweti babo, kodvwa lilunga lemtimba longamele kumele libe ngusihlalo ngemhlangano ngamunye.
(2) Umtimba longamele wesikhungo semphakatsi lesiniketa imfundvo kubafundzi labanetidzingo letisipesheli temfundvo kumele umise likomiti letidzingo temfundvo letisipesheli.

Kubhaliswa kwesikhungo semphakatsi

18. (1)	Sikhungo semphakatsi kumele sibhalise bafundzi futsi sibanikete tidzingo tabo temfundvo ngaphandle kwekubandlulula nganobe nguyiphi indlela.
(2) Sicelo sekubhaliswa kusikhungo semphakatsi kumele sitfunyelwe kuNhloko yeliTiko ngendlela lencunywe nguyo.
(3) Uma sicelo lesishiwo kusigatjana 2 singavunywa, iNhloko yeliTiko kumele yatise umfundzi ngencwadzi ngaloko kwaliwa netizatfu takhona futsi.
(4) Nobe nguwuphi umfundzi lowalelwe kubhalisa esikhungweni semphakatsi angafaka sikhalo ngesincumo seNhloko yeliTiko kuliLunga lesiGungu seMkhandlu.

Umkhandlu lomele bafundzi

19. (1) Umkhandlu lomele bafundzi esikhungweni kumele umiswe kuleso naleso sikhungo semphakatsi.
(2) LiLunga lesiGungu seMkhandlu, ngesatiso kuGazethi yesuFundza, lingabeka tinkhombandlela tekumiswa, telukhetfo kanye nemisebenti yemikhandlu lemele bafundzi.

Tindlela tekwelula tigwegwe

20. (1) Lowo nalowo mfundzi losesikhungweni semphakatsi ungaphasi kwaleyo ndlela yekutiphatsa, tindlela tekwelula tigwegwe kanye netinchubo njengobe tingancunywa ngumtimba longamele ngaphasi kwenchubomgomo yesifundza.
(2) Lenchubomgomo lekucondziswe kuyo kusigatjana (1) kumele ibe nekubambisana lokutsite naletindlela kuvimbela kubandlulula ngebuhlanga, budlova bemacasi nekuhlukumeta ngemacasi.
(3) Indlela yekutiphatsa kumele ifake imibandzela yenchubo lefanele yekulondvolota timfuno temfundzi etinchutjweni tekwelula tigwegwe.



SAHLUKO 4

KWESEKELWA NGETIMALI KWETIKHUNGO TEMPHAKATSI

Umtfwalo weMbuso

21. (1) LiLunga lesiGungu seMkhandlu kumele kutsi ngemali lekhishwe sishayamtsetfo sesifundza ikhishelwa loku lisekele ngetimali lucecesho kanye nemfundvo yalabadzala lesisekelo kahle, ngalokulinganako futsi ngalokuselubala.
(2) LiLunga lesiGungu seMkhandlu, ngekuya ngetinkhambo nangemibandzela lencunywe ngekwesigaba 22, lingabeka-
(a) nobe ngusiphi sikhungo lesifanelekile ngekuhociswa kwetimali lekucondziswe kuto kusigatjana (1); futsi
(b) netimo letehlukile ngetikhungo letehlukene, tinhlelo letehlukene telucecesho kanye nemfundvo yalabadzala lesisekelo, uma kunesisekelo lesifanelekile salokwehlukaniswa.
(3) LiLunga lesiGungu seMkhandlu, njalo ngemnyaka, kumele sinikete umniningwano lowanele kutikhungo temphakatsi mayelana nekwesekela ngetimali lokushiwo kusigatjana (1) kuvumela sikhungo semphakatsi kutsi sitilungiselele ibhajethi yaso yemnyaka wetimali letako.

Tinkhambo nemiBandzela yekwesekela ngetimali kwesikhungo semphakatsi

22. (1) INdvuna kumele, ngekweMtsetfo yeNchubomgomo yemFundvo yaVelonkhe, 1996 (uMtsetfo No. 27 wanga-1996), incume tinkhambo nemibandzela yekwesekela ngetimali kwetikhungo temphakatsi, emva kwekubonisana nemkhandlu wetiNdvuna Temfundvo, iNdvuna yeTetimali kanye neNABABET.

Timali tesikhungo semphakatsi

23. Timali tesikhungo semphakatsi tifaka ekhatsi-
(a) timali letikhishwe nguMbuso;
(b) nobe nguyiphi iminikelo letfolwe sikhungo;
(c) imali lecongelelwe sikhungo;
(d) imali lekhokhelwa bafundzi yelucecesho kanye nemfundvo yalabadzala lesisekelo leniketwa sikhungo; kanye na-
(e) letinye timali letiphuma kuleminye imitfombo

Imiculu yetimali kanye netitatimende tesikhungo semphakatsi

24. (1) Umtimba longamele wesikhungo semphakatsi, ngendlela lencunywe liLunga lesiGungu seMkhandlu-
(a) kumele ugcine imiculu yekulandzisa yato tonkhe timphahla, tikweleti, imali lengenako netindleko kanye nalokunye lokuphatselene netimali tesikhungo semphakatsi sesisonkhe, tetikhungo tato letincane kanye naleminye imitimba lesebenta ngaphasi kwemtsetfo wesikhungo;
(b) kumele emnyakeni ngamunye wetimali, ngaleso sikhatsi futsi ngendlela lelingancuma ngayo liLunga lesiGungu seMkhandlu, utfumele imali lengenako lelinganisiwe netindleko temnyaka lolandzelako kuliLunga lesiGungu seMkhandlu kutsi litemukele ngekuvumelana neliLunga lesiGungu seMkhandlu weTimali kuleso sifundza;
(c) kumele kunobe nguwuphi umnyaka wetimali, utfumele titatimende letilungisiwe temali lengenako lelinganiswe netindleko kuliLunga lesiGungu seMkhandlu kutsi litemukele, ngekuvumelana nelilunga lesiGungu seMkhandlu weTimali kuleso sifundza;  futsi
(d) angeke utifake etikweletini letindlula linani leliphelele lelivunywe ngekwetigamu  (b) na (c).
(2) Uma ngabe liLunga lesiGungu seMkhandlu lingasemukelo sitatimende semtimba longamele semali lengenako lelinganisiwe netindleko, liLunga lesiGungu seMkhandlu litawudzinga kutsi umtimba longamele utfumele sitatimende lesibuketiwe kulo ngesikhatsi lesibekiwe.
(3) Umtimba longamele wesikhungo semphakatsi, ngemnyaka lolandzelako wetimali futsi ngelusuku nobe ngetinsuku letincunywe liLunga lesiGungu seMkhandlu, kumele unikete liLunga lesiGungu seMkhandlu -
(a) umbiko ngako konkhe kwenganyelwa kwesikhungo;
(b) sitatimende lesicwaningiwe nobe lesihloliwe semali lengenako netindleko, kanye
(c) nebhalansishidi nesitatimende semali lengenile nalephumile.


(4) Umtimba longamele wesikhungo semphakatsi kumele unikete liLunga lesiGungu seMkhandlu ngemniningwano longetiwe longacelwa liLunga lesiGungu seMkhandlu ngesihle.
(5)  Umtimba longamele wesikhungo semphakatsi kumele ukhetse umuntfu lobhaliswe njenge-akhawuthenti njengemcwaningimabhuku ngekweMtsetfo wema-Akhawuthenti nebaCwaningimabhuku besiVe, 1991 (uMtsetfo 80 wanga-1991), kutsi acwaninge imiculu kanye netitatimende tetimali letishiwo kusigatjana (1).
(6) Uma lolucwaningo lolushiwo kusigatjana (5) alukentiwa kahle, umtimba longamele wesikhungo semphakatsi kumele ukhetse umuntfu lotawuhlola futsi abike ngemiculu nangetitatimende letishiwo (1) umuntfu-
(a) uneticu tekwenta imisebenti yesikhulu sekubhala ema-akhawunti ngekwesigaba 60 seMtsetfo weClose Corporations, 1984 (uMtsetfo 69 wanga-1984);  nobe
(b) wemukelwe liLunga lesiGungu seMkhandlu kwenta lomsebenti.
(7) Kute umuntfu lonenshisekelo yemali etindzabeni tesikhungo semphakatsi longakhetfwa ngaphasi kwalesigaba.
(8) Uma liLunga lesiGungu seMkhandlu libona kunesidzingo, lingacela umCwaningimabhuku-Jikelele kutsi ente umsebenti wekucwaninga imiculu netitatimende tetimali tesikhungo semphakatsi.

Kwehluleka kwemtimba longamele kuvumelana neMtsetfo

25. (1) Uma umtimba longamele wesikhungo wehluleka kuvumelana nanobe nguwuphi umbandzela waloMtsetfo wemali lekhishwe sishayamtsetfo sesifundza ikhokhelwa sikhungo semphakatsi, nobe nganobe ngusiphi ngekuya ngekutsi nguyiphi imali lekhokhelwe sikhungo semphakatsi, liLunga lesiGungu seMkhandlu lingacela umtimba longamele kutsi ulandzele umbandzela nobe simo ngesikhatsi lesibekiwe.
(2) Uma umtimba longamele wehluleka kulandzela umbandzela nobe simo ngaso sonkhe sikhatsi, liLunga lesiGungu seMkhandlu lingagondla imbadalo yanobe nguyiphi incenye yemali lekhishwe sishayamtsetfo sesifundza yaleso sikhungo semphakatsi.
(3) Ngaphambi kwekutsatsa sinyatselo ngaphasi kwesigatjana (2), liLunga lesiGungu seMkhandlu kumele-
(a) linikete umtimba longamele satiso saleso sikhungo semphakatsi ngehloso yekutsatsa sinyatselo;
(b) linikete lowo mtimba longamele litfuba lelanele lekwetfulo tetfulo; futsi
(c) libukisise letetfulo.
(4) Uma liLunga lesiGungu seMkhandlu litsatsa sinyatselo ngaphasi kwesigatjana (2), umbiko mayelana nalesinyatselo kumele liLunga lesiGungu liwetfule kusishayamtsetfo sesifundza nobe wetfulwe masinyane ngaphambi kwekutsatfwa kwesincumo.

SAHLUKO 5

TIKHUNGO TANGESESE

Kumiswa kwesikhungo sangasese

26. (1) Ngekuya ngesigaba 27, nobe ngubani, ngemali yakhe, angamisa futsi agcine sikhungo sangasese.

Kubhaliswa kwesikhungo sangasese

27.	(1)	Kute umuntfu longamisa nobe agcine sikhungo sangasese ngaphandle uma sibhaliswe yiNhloko yeliTiko.
(2) LiLunga lesiGungu seMkhandlu kumele, ngesatiso kuGazethi yaHulumende, lincume tizatfu tekubhaliswa nobe kuhociswa kwesikhungo sangasese yiNhloko yeliTiko.
(3) INhloko yeliTiko kumele ibhalise sikhungo sangasese uma inetisekile kutsi -
(a) emazinga lagcinwa nguleso sikhungo sangasese angeke abe ngaphasi kwelizinga leligcinwako uma kucatsaniswa netikhungo temphakatsi;
(b) inchubomgomo yekwemukelwa kwesikhungo sangasese ayibandlulili ngekwelibala; futsi
(c) sikhungo sangasese silandzela tindlela tekubhalisa lekucondziswe kuto kusigatjana (2).

Kuhociswa kwekubhaliswa kwesikhungo sangasese

28. (1) Angeke kuhociswe kubhaliswa kwesikhungo sangesese ngaphandle uma ngabe-
(a) iNhloko yeliTiko inikete umnikati wesikhungo sangasese satiso senhloso yekuhocisa kubhaliswa, satiso lesichaza lokuhociswa lekucondziswe kuko;
(b) umnikati wesikhungo sangasese uniketwe litfuba lekwetfula tetfula letibhaliwe kuNhloko yeliTiko kutsi kungani kubhaliswa kwesikhungo sangasese kufanele kungahociswa; futsi
(c) leto tetfulo letinjalo tibukisiswe kahle.
(2) Umnikati wesikhungo sangasese angafaka sikhalo kuliLunga lesiGungu seMkhandlu ngekuhociswa kwekubhaliswa kwaleso sikhungo sangasese.

Timali tekwelekelela kutikhungo tangasese letibhalisiwe

29. (1) INdvuna, ngesatiso kuGazethi yaHulumende, ingancuma tinkhambo nemibandzela ngekuniketwa kwetelekelelo kutikhungo tangesese emva kwekubonisana nemKhandlu wetiNdvuna temFundvo kanye neteTimali neKhomishani yeMali yeMbuso ngekuvumelana neNdvuna yeTetimali.
(2) LiLunga lesiGungu seMkhandlu, etimalini letikhishwe sishayamtsetfo sesifundza letikhishelwe leyo njongo, linganiketa imali yekwelekelela kusikhungo sangasese ngekuya ngesigatjana (1).
(3) Uma timo lekucondziswe kuto kusigatjana (1) lekukhishwe imali yekwelekelela ngaphasi kwato atikalandzelwa, iNhloko yeliTiko ingaphelisa nobe yehlise imali yekwelekelela kusukela elusukwini lelincunywe ngiyo.
(4) INhloko yeliTiko angeke iphelise nobe yehlise imali yekwelekelela ngaphasi kwesigatjana (3) ngaphandle uma ngabe-
(a) umnikati wesikhungo sangasese aniketwe satiso senhloso yekupheliswa nobe kwehliswa kwemali yekwelekelela kanye netizatfu takhona;
(b) lowo mnikati aniketwe litfuba lelanele lekwetfula tetfulo letibhaliwe kutsi imali yekwelekelela kufanele ipheliswe nobe yehliswe; futsi
(c) leto tetfulo letinjalo tibukisiwe kahle.
(5) Umnikati wesikhungo sangasese angafaka sikhalo kuliLunga lesiGungu seMkhandlu ngekupheliswa kwehliswa kwemali yekwelekelela kwaleso sikhungo.

Kumenyetelwa kwesikhungo sangesese njengesikhungo semphakatsi

30. (1) LiLunga lesiGungu seMkhandlu, ngekuvumelana neliLunga lesiGungu seMkhandlu lelibukene neTetimali kuleso sifundza, lingavumelana nemnikati wesikhungo sangasese ngekwekutsi leso sikhungo simenyetelwe kutsi sibe sikhungo semphakatsi.
(2) Satiso sekuguculwa kwesikhungo lekucondziswe kuso kusigatjana (1) kumele sishicilelwe kuGazethi yesiFundza.

Imisebenti yeliLunga lemKhandlu wesiGungu lecondzene nesikhungo sangasese

31. (1) LiLunga lesiGungu seMkhandlu, ngesatiso kuGazethi yaHulumende, lingancuma tidzingo te-
(a) kwemukelwa kwebafundzi besikhungo sangasese kutekuhlolwa letentiwa nobe letingaphasi kweliso lelitiko letemfundvo;
(b) kugcinwa kwemarejista naleminye imiculu yaleso sikhungo sangasese;
(c) indlela yekufaneleka, timo nendlela yekukhokhelwa kwanobe nguyiphi imali yekwelekelela, kuleso sikhungo; futsi
(d) nobe nguyiphi indzaba lecondzene naleso sikhungo lengashicilelwa ngekwaloMtsetfo.
(2) Tidzingo letehlukene tingentiwa ngaphasi kwesigatjana (1) ngekwehlukahlukana kwetikhungo.
(3) LiLunga lesiGungu seMkhandlu kumele sinikete laba labatsintsekile sikhatsi lesenele sekubeka imibono kunobe ngusiphi sidzingo lelihlose kusincuma ngaphasi kwesigatjana (1).

SAHLUKO 6

KUCINISEKISWA KWEKHWALITHI KANYE NEKWENYUSWA

Kucinisekiswa kwekhwalithi kanye nekwenyuswa eluluceceshweni kanye nasemfundvweni yalabadzala lesisekelo

32. Kucinisekiswa kwekhwalithi kanye nekwenyuswa eluceceshweni kanye nasemfundvweni yalabadzala lesisekelo kumele kwentiwe ngendlela leshiwo kuMtsetfo wemFundvo Jikelele nalePhakeme nekuCinisekiswa kweKhwalithi yeluCecesho, 2001 (uMtsetfo No. 58 wanga 2001).

Seluleko seNABABET

33. (1) I-NABABET kumele yeluleke iNdvuna ngekwenyuswa nangekucinisekiswa kwekhwalithi.
(2) INdvuna kumele-
(a) ibukisise nobe ngusiphi seluleko lesiniketwa yiNABABET; futsi
(b) inikete iNABABET tizatfu letibhaliwe uma iNdvuna ingasemukeli leseluleko.
(3) INdvuna ingatsatsa sinyantselo ngaphandle kweseluleko seNABABET uma-
(a) kuyindzaba lephutfumako;  nobe
(b) iNABABET yehluleke kuniketa seluleko kungakendluli tinsuku letingu-14 emva kwekutsi sekwentiwe leso sicelo.
(4) Uma iNdvuna itsatsa sinyantselo lekucondziswe kuso kusigatjana (3) kumele -
(a) yatise iNABABET ngaleso sento;  futsi
(b) inikete iNABABET tizatfu letibhaliwe taleso sento.

Umbiko ngekucinisekisa kwekhwalithi

34. (1) Umbiko wemnyaka ngekhwalithi yelucecesho kanye nemfundvo yalabadzala lesisekelo kumele wentiwe utfunyelwe kuNdvuna kungakendluli tinsuku letingu-90 emva kwekuphela kwemnyaka wekufundza ngamunye-
(a) iNABABET ngelive lonkhana; kanye
(b) neliLunga lesiGungu seMkhandlu ngesifundza ngasinye.

SAHLUKO 7

JIKELELE

Umsebenti wetikhungo wekuniketa ngemnininingwano

35. (1) Letikhungo kumele utsatse umniningwano lokhona kute uhlolwe ngunobe ngubani, kute kufike ekutseni lomniningwano udzingekile kusetjentiswa nekuvikelwa kwemalungelo aloyo muntfu.
(2) Leso naleso sikhungo kumele sinikete imininingwano yaloluhlobo ngalesikhungo njengobe ifunwe ngalokuvakalako yiNhloko yeliTiko, nobe umCondzisi jikelele nekuchumana neNhloko yeliTiko.
(3) INhloko yeliTiko, umCondzisi jikelela kanye nanobe ngusiphi sikhungo lesiniketa lucecesho kanye nemfundvo yalabadzala lesisekelo kumele sinikete leyo mininingwano ngalesikhungo nobe ikhwalithi yelucecesho kanye nemfundvo yalabadzala lesisekelo njengobe ifuneka ngalokuvakalako yiNABABET.

Luphenyo etikwesikhungo semphakatsi

36. (1) LiLunga lesiGungu seMkhandlu linganyula umuntfu kutsi abambe luphenyo kulesikhungo semphakatsi uma-
(a) umtimba longamele walesikhungo semphakatsi ucela kunyulwa kwaloyo muntfu;  
(b) tinkhinga tiyavuka kulesikhungo semphakatsi leti-
     (i)	letifaka ekhatsi kuphatfwa kabi kwetimali nobe lokunye kuphatsa kabi lokutfusako;  nobe
     (ii)	cekela phasi ngendlela letfusako kusebenta ngemphumelelo kwalesikhungo semphakatsi;  
(c) lomtimba longamele walesikhungo semphakatsi uhlulekile kulungisa tinkhinga taloluhlelo lekucondziswe kulo kumgamu (b); nobe
(d) lokukhetfwa kwenteke ngekucabangela lucecesho kanye nemfundvo yalabadzala lesisekelo emphakatsini wentsandvo yelinyenti levulekile;
(2) lomuntfu lokhetfwe ngekwesigatjana (1) kumele, ngekhatsi kwetinsuku letingu 30 tekukhetfwa futsi nangendlela yekubuka kuyo leshiwo LiLunga lesiGungu seMkhandlu-

(a) kumele ente luhlolo kulesikhungo semphakatsi lesitsintsekako;
(b) abike ngalokubhaliwe kuLiLunga lesiGungu seMkhandlu ngalakutfolile kuloluhlolo lwakhe, futsi;
(c) ancume tindlela letikahle tekulungisa letinkhinga.
(3) LeLiLunga lesiGungu seMkhandlu kumele ngalokuphutfumako lokungakhonakala lente umbiko lokucondziswe kuwo kulesigatjana (2) kulomtimba longamele lobutwako.

Kuntjintjwa kweligama lesikhungo semphakatsi

37. (1) Lomtimba longamele wesikhungo semphakatsi, ngekuvunyelwa LiLunga lesiGungu seMkhandlu nangesatiso kuGazethi yaHulumende, ungantjintja ligama lesikhungo semphakatsi.



Emacala

38. (1) Nobe ngabe ngubani ngaphandle kwesitfo seMbuso, longenayo imvumo yendzawo yelucecesho kanye neyemfundvo yalabadzala lesisekelo-
(a) loniketa nobe lotentise ngatsi uniketa lucecesho kanye neluhlelo lwemfundvo yalabadzala lesisekelo nobe incenye yayo ngalokunjalo;-
(b) kukhipha sitifiketi lesitenta kwangatsi sikhishwe ngulendzawo yelucecesho, nobe ngekubambisana nalendzawo nobe
(c) lotenta kwangatsi wenta umsebenti esikhundleni salendzawo yelucecesho
utfolakala anelicala futsi utawubukana nekugwetjwa nganobe ngabe ngusiphi sigwebo lesinganiketelwa kukhwabanisa.
(2) Nobe ngabe ngubani lotentisa kwangatsi uniketwe sitifiketi ngulendzawo yelucecesho ekubeni empheleni akukho sitifiketi saloluhlobo lasiniketiwe, utfolakala anelicala futsi utawubukana nekugwetjwa nganobe ngabe ngusiphi sigwebo lesinganiketelwa  kukhwabanisa.
(3) Nobe ngabe ngubani lophambana nesigaba 27(1), utfolakala anelicala futsi utawubukana nesigwebo senhlawulo nobe kuyohlala ejele iminyaka lengadluli kulesihlanu nobe kokubili inhlawulo kanye nelijele.

Kuncishiswa kwemacala

39. (1) Kute emkhatsini waHulumende, I-NABABET nanobe ngabe ngubani lokhetfwe mayelana naloMtsetfo lobophelelekile ekulahlekelweni nobe umonakalo lovelele umuntfu ngetizatfu tetento letentiwe nobe tikhohlwe ngeliphutsa ngalesikhatsi kwentiwa nobe ngabe nguwuphi umsebenti lowo muntfu lebekakhetfwele wona mayelana naloMtsetfo.

Kuniketwa kwemandla

40. (1) INdvuna, kuletimo letingaloluhlobo latibonako, anganiketa kusetjentiswa kwanobe ngabe nguwaphi emandla akhe ngaphasi kwaloMtsetfo, ngaphandle kwemandla ekwenta imitsetfo, kanye nekwenta kwanobe ngabe nguyiphi imisebenti yakhe mayelana naloMtsetfo ku-
(a) NABABET;
(b) Kunobe ngabe ngusiphi sisebenti seliTiko nobe
(c) Kunobe ngabe ngusiphi sitfo seMbuso.
(2) LiLunga lesiGungu seMkhandlu, kuletimo letingaloluhlobo lelitibonako, linganiketa kusetjentiswa kwanobe ngabe nguwaphi emandla akhe ngaphasi kwaloMtsetfo nekwentiwa kwemisebenti yakhe mayelana nalomtsetfo kunobe ngabe ngusiphi-
(a) Sisebenti etikweni lesifundza lelinalomtfwalo wemfumndvo nekuceceshwa
(b) sitfo seMbuso.
(3) UmCondzisi jikelele, kuletimo letingaloluhlobo latibonako, anganiketa kusetjentiswa kwanobe ngabe nguwaphi emandla akhe ngaphasi kwaloMtsetfo nekwentiwa kwemisebenti yakhe mayelana nalomtsetfo kunobe ngabe ngusiphi sisebenti etikweliTiko.
(4) INhloko yeliTiko, kuletimo letingaloluhlobo letibonako, inganiketa kusetjentiswa kwanobe ngabe nguwaphi emandla akhe ngaphasi kwaloMtsetfo nekwentiwa kwemisebenti yakhe mayelana nalomtsetfo kunobe ngabe ngusiphi sisebenti etikweliTiko letemfundvo lesifundza.
(5) Kuniketelwa kwemandla mayelana naloMtsetfo akuvimbeli INdvuna, LiLunga lesiGungu seMkhandlu, umCondzisi jikelele nobe iNhloko yeliTiko, njengoba kungahle kwenteke, ekusebentiseni lamandla abo ekwenteni imisebenti yabo.

Imitsetfosimiso

41. (1) INdvuna nobe LiLunga lesiGungu seMkhandlu, njengoba kungenteka, bangenta imitsetfosimiso lehambelana naloMtsetfo kunobe ngabe nguyiphi-
(a) indzaba iNdvuna neliLunga lesiGungu seMkhandlu labaniketwe emandla futsi bacelwa kutsi banikete imitsetfo mayelana naloMtsetfo;  kanye
(b) nanobe nguyiphi indzaba lephatselene nekutsi ngabe nguyiphi imitsetfo ledzingekile nobe lencomekako kute kuzuzwe lenjongo yaloMtsetfo.




SAHLUKO 8

EMALUNGISELELO ELUNTJINTJO KANYE NALAMANYE

Tikhungo letikhona, takhiwo kanye nemitimba

42. (1) Nobe ngabe ngutiphi tikhungo telucecesho lwemphakatsi kanye netemfundvo yalabadzala lesisekelo lebetikhona ngaphambi kwekucala kwekusebenta kwaloMtsetfo kumele titsatfwe njengaletisungulwe mayelana naloMtsetfo.
(2) Nobe ngabe ngusiphi sakhiwo nobe umtimba lebewukhona  kulesikhungo semphakatsi ngaphambi kwekucala kwekusebenta kwaloMtsetfo utawuchubeka kuba khona kuze kufikwe lapho tivalwa khona ngetakhiwo lekucondziswe kulo in loMtsetfo.

Kukhishelwa eceleni kwetikhungo tangesese

43. Sigaba 38(3) asisebenti kumuntfu lobekaniketa tinhlelo telucecesho kanye nemfundvo yalabadzala lesisekelo kulesikhungo sangasese ngaphambi kwekucala kwekusebenta kwaloMtsetfo kuze kufike elusukwini loluncunywe LiLunga lesiGungu seMkhandlu ngesatiso kuGazethi yaHulumende.

Sihloko lesincane

44. LoMtsetfo uLucecesho kanye nemfundvo yalabadzala lesisekelo umTsetfo, 2000.


18



No. 21881		                  IGAZETHI YAHULUMENDE, 13 DISEMBA 2000 

UMtsetfo No. 52, 2000 UMTSETFO WE	LUCECESHO KANYE NEMFUNDVO YALABADZALA LESISEKELO, 2000

ABET ACT 2000 29052000	02/12/12	02:47 PM

No. 21881		                  GOVERNMENT GAZETTE, 13 DECEMBER 2000 

UMtsetfo No. 52, 2000	LUCECESHO KANYE NEMFUNDVO YALABADZALA LESISEKELO ACT, 2000                

ABET BILL 2000 29052000	02/12/12	02:47 PM

