1. TINHLANGANO TEBASEBENTISI BEMANTI  (I-WUA).
2. IYINI INHLANGANO YEBASEBENTISI BEMANTI?
3. I-WUA  iyinhlangano  yebasebentisi bemanti nalabanye labafisa kungenela imisebenti lemayelana netemanti letawubaletsela lusito nabo. I-WUA ngumkhandlu lobekwe ngekwembuso lomiswe yiNdvuna yeliTiko ngephansi kweMtsetfo Wavelonkhe Wemanti kantsi isebenta esigabeni semmango.
4. I-WUA lenemkhakha lowodvwa.
5. I-WUA lenemikhakha leminyenti.
6. I-WUA lenemkhakha lotsite wemanti isebenta ngekwetifiso kanye nangekwelivi lebasebentisi bemanti beluhlobo lolufanako. Sibonelo kungaba khona licembu lebalimi labasatfutfuka labakha i-WUA lenemkhakha lotsite, nobe licembu lelinenjongo yekulawula kusetjentiswa kwemanti ekucitseni situnge njll.
7. I-WUA lenemikhakha leminyenti isebenta ngekwetifiso kanye nangephansi kweligunya lebasebentisi bemanti labehlukahlukene lokungaba betekonga imvelo, betemahlatsi, betetimbiwa kanye nebetekulima ndzawonye.
8. TISUNGULWA KANJANI TINHLANGANO TEBASEBENTISI BEMANTI?
9. KUSUNGULA I-WUA.
10. Indvuna yeliTiko ingahlahla indlela yekutsi kusungulwe.
11. Etimeni lapho khona i-WUA itawuba nelusito kubantfu bemmango
12. NOBE
13. Basebentisi bemanti/labatsintseka kutemanti bangacala indzaba yekuyisungula.
14. Kwenta ngekwetifiso kanye nangekwentsandvo yelicembu lebasebentisi.
15. TINCHUBO TEKUBONISANA NESIVE.
16. KUHLANGANISA UMBHALO-SINCOMO.
17. LiTiko leTemanti nemaHlatsi litawuniketa lusito mayelana nelwati lwekubhala umbhalo-sincomo kubantfu, kanye nakumiphakatsi lwekuhlelisa nekuhlanganisa  emalungiselelo kanye nekumisa i-WUA lehlongotwa kucanjwa.
18. Umbhalo-sincomo we-WUA ufanele ube naloku:
* Tizatfu tekubhala lombhalo-sincomo.
* Ligama lelihlongotwako lalenhlangano.
* Indzawo lokuhlongotwa kutsi itawusebenta kuyo lenhlangano
* Tintfo letihlongotwa kutsi titawentiwa ngulenhlangano.
* Uma kudzingeka, inchazelo yemisebenti yetemanti lehlongotwako kulendzawo lokuhlongotwa kutsi itawusebenta khona lenhlangano.
* Inchazelo yelayisensi nobe tincwadzi letigunyata kusetjentiswa kwemanti  labanato labasebentisi bemanti labahlongotwako nobe labafuna kufaka ticelo tabo.
* Umtsetfosisekelo lohlongotwako walenhlangano.
* Inchazelo yekutsi utawehluka kanjani kusibonelo (lesiniketiwe) sikhona kuloMtsetfo.
* Luhlu lwemalunga lahlongotwako nobe ticheme temalunga alenhlangano.
* Inchazelo yekutsi kube nakuphi kutsatsisa kulabanye lokwentiwe uma kuhlanganiswa lombhalo-sincomo kanye nemphumela waloko kutsatsisa.
* Incwadzi lehambisana nalombhalo-sincomo yekufaka sicelo semisebenti letawunikwa i-WUA.
19. INDVUNA YELITIKO ICINISEKISA UMBHALO-SINCOMO 
20. Indvuna itawucinisekisa kusungulwa kwe-WUA uma ngabe leyo WUA itfutfukisa tinjongo netinhloso teMtsetfo WaVelonkhe Wemanti njengaleti:
* Kuvikela, kusebentisa, kutfutfukisa, konga, kulawula kanye nekwelusa imitfombo yemanti esive.
* Kuhlangabetana netidzingo temuntfu letisisekelo  tanamuhla, kanye netetitukulwane letitako.
* Kutfutfukisa kutfolakala kubo bonkhe ngekulingana; kusetjentiswa kwemanti ngalokunemphumelelo kanye nalokunekusimama
* Kutfutfukisa tenhlalo netemnotfo; kanye
* Nekonga tinhlelo tekuphilisana tasemantini.

21. I-WUA IYASUNGULWA.
22. UMSEBENTI WE-WUA.
23. Inhloso ye-WUA kutsi yente bantfu bendzawo letsite kutsi babuyise ndzawonye imitfombo yabo, lefana nemali, emakhono ebantfu nelwati lwabo, kuchuba tenteko letihambelana netemanti ngemphumelelo. Ngale-WUA, emalunga angasitakala ngekutsi abukane netidzingo kanye nalokuhamba embili kuwo.

Ema-WUA asebenta endzaweni letsite lendzawonye. Aletsa indlela lokungatsi ngayo lisu lekulawula emanti lavalelwe lingasetjentiswa esigabeni sendzawo ngayinye. Ema-WUA aphindze abe nendzima lemcoka layidlako ekulweni nebuphuya ngekutsi ente kube nesiciniseko sekutsi kudla kukhona.

24. IYINI IMISEBENTI YE-WUA?
25.	Imisebenti ye-WUA yendlalwe kuMtsetfosisekelo wayo kantsi ingafaka       ekhatsi:
* Kuvimba kutsi emanti angete asetjentiswa budlabha.
* Kuvikela imitfombo yemanti.
* Kuvimba kutsi kungabi nekusetjentiswa kwemanti lokungekho emtsetfweni.
* Kususa nobe kuhlelela kutsi kususwe nobe ngabe yini levimba kuhamba kwemanti lokubekwe ngalokungekho emtsetfweni.
* Kuvimba nobe ngusiphi sento lesingekho emtsetfweni lokungenteka kutsi sehlise buhle bemanti kunobe nguwuphi umtfombo wemanti.
* Kungamela nekwelusa imitfombo yemanti.
* Kulawula indlela yekuhamba kwemanti.
* Kucubungula nekulikhoda linani lemanti nemazinga ekuhamba kwemanti, netikhatsi netindzawo lapho emanti angasetjentiswa khona.
* Kuhlanganisa nekwakha nobe kutsenga nekusebenta kwemisebenti yemanti.
* Kwengamela nekulawula kusabalaliswa nekusebenta kwemanti lasuka kumtfombo wemanti kuye ngekwemalungelo ekusebentisa emanti.

Ema-WUA angaphindze aniketwe emandla langetiwe nemisebenti Yinhlangano Yekugcina Emanti (CMA) nobe yiNdvuna.
26. NGULUPHI LUSITO LOLULETFWA YI-WUA?
27. Lusito loluletfwa yi-WUA lutawuya ngekwetizatfu lebunjelwe tona le-WUA kanye nemisebenti letawuyenta, kepha ingafaka lokulandzelako:
* Basebentisi bakhona kulawula ndzawonye imisebenti yetemanti kutsi batfole kusitakala.
* Basebentisi bakhona kubutsela ndzawonye imitfombo yabo kutsi batfole iminotfo lesezingeni. Kutfutfukiswa kwemisebenti lemincane yebalimi labasatfutfuka uma singabekisa ngalokwetayelekile akuvami kutsi kube ngimisebenti lebonakala itawakha imali.
* Tinjongo tebasebentisi tingahlanganiswa ngekusebentisa umkhandlu munye nekutsi loku:
- kuletsa sisindvo  ekutibandzakanyeni nakumandla ekubonisana kuleyo CMA letsintsekako kuphindze
- kusimamisa tinjongo tebasebentisi labehlukene kute kugwemeke kungcundzana.
* I-WUA iniketa sigaba sekusebenta ngekwekugunyatwa ngumbuso kanye nangekwebulungiswa kumacembu ebasebentisi, lokuyintfo lekhuphula lizinga lekutsi bakhone kweboleka imali, kutfola imali lekhishelwa kunikwa labatsite kanye nelusito-mali lwekubesekela ngekwemali. 
Uma ngabe licembu lifuna kusungula i-WUA kwentela kusebentisa emanti ngendlela letsite, bafanele kutsi bacale ngekutfola kutsi le-WUA itawuletsa kusitakala lokwenele yini kumalunga. Kuba lilunga le-WUA yintfo umuntfu layenta ngekutitsandzela, ngako-ke, uma ngabe i-WUA ingasaletsi kusitakala labakufunako bantfu itawugcina ingenawo emalunga.  

28. I-WUA IKUTFOLA NJANI KWESEKELWA NGETIMALI?
29. I-WUA itawutfola imali ngekutsi emalunga akhiphe imali yelevi. Lokubhadaliswa kwemalunga kubitwa ngekutsi ?inkhokhelo yekusebentisa emanti? kantsi ifanele kutsi ibekwe ngekwelisu lekubhadalaisa kusebentisa emanti.
30. Letinye tindlela letingaba ngumtfombo wekutfola imali tifaka ekhatsi: 
* Imali letfolakala ngekusebenta kwaletinchubo tekusebentisa emanti.
* Imali yekusita lengatfolakala ibuya ngco ku-DWAF nobe ku-CMA ngenhloso yekuhlangabetana netinjongo teMtsetfo Wavelonkhe Wetemanti.
* Lusito-mali nobe imali lengaba ngiminikelo 

31. I-DWAF ihlanganise inchubomgomo yekuniketa ngelusito lwemali kumacembu ebalimi lakhona nobe lafikako alabasebentisa emanti labatiwa ngekutsi bebangatfoli ematfuba phambilini labangemalunga e-WUA.
32.  YINI UMEHLUKO LOKHONA EMKHATSINI WE-CMA KANYE NE-WUA?
33. Ema-CMA abukene nekulawula imitfombo yemanti kwendzawo yonkhe lesebentisa emanti.

34.
* I-CMA  iba neLibandla Lelilawulako lelisuke limele labatsintsekako kuyo yonkhe lendzawo lelawulwako yekusebentisa emanti.
* I-CMA itawulungisa Lisu Lekulondvolota Emanti lelitawubukana nemitfombo yekutfolakala kwemanti kuyo yonkhe lendzawo lelawulwako yekusebentisa emanti.
* Lisu leKulawula Kuvalelwa Kwemanti le-CMA litawuniketa iNdvuna Yelitiko kutsi afanele yini kutsi asungulwe ema-WUA nekutsi atawuba nayiphi imisebenti lekatabe agunyatwe kutsi ayente kuleyo ndzawo lelawulwako yemanti.

35. Ema-WUA ngalokwetayelekile atawuba netifiso tendzawo letsite.

36.
* I-WUA imele tinjongo letingesibanti kangako, empeleni luhlangotsi lwebasebentisi bemanti endzaweni letsite lesemangweni lotsite.
* Ema-WUA angemelwa kuMkhandlu Lophetse ema-CMA kanye neMakomidi Laphetse Tekuvalelwa Kwemanti.
* Ema-WUA enta kube khona umkhandlu wendzawo lokungatsi ngawo Lisu Lekuvalelwa Kwemanti Lingakhona kusetjentiswa esigabeni sendzawo.  


37.  KUGUCULWA KWEMABHODI EKUNISELA TILIMO KUTSI ABE TINHLANGANO TEBASEBENTISI BEMANTI.

38. Emabhodi Ekunisela Tilimo, Emabhodi eKulawula Emanti (Subterranean Water Control Boards) kanye nemaBhodi lasungulelwe sidzingo semanti ekunatsisa imfuyo adzinga kuguculwa abe ngema-WUA kute:
* Kwenta kutsi kube netinhlangano tekulawula emanti letiningi.
* Kuveta emanani nekusabalala kwesive kuleyo ndzawo.
* Kuvumela kutsi kube netindlela letinyenti tekungenisa lonkhe luntfu etindzabeni tekulawula emanti.
* Kusungula intfutfuko kutenhlaliswano nakutemnotfo ngekuhlomisa imiphakatsi lebeyingatfoli ematfuba phambilini.

39.  Ilawulwa kanjani lenchubo yengucuko.

LiTiko LeTemanti neTemahlatsi ngekweligunya lalo njengemlawuli libukene naloku:
* Kwenta kube nesiciniseko sekutsi kwentiwe lokufanako kuto tonkhe tindlela tengucuko.
* Kwelusa letinchubo tengucuko.
* Kwenta kube nekungenela lokungalokulinganako, lokusimeme nalokunemphumelelo ekulawuleni imitfombo yemanti.
* Kulawula kusebenta kwetinhlangano letilawula eamntui kute kutewutfolakala tinkinga kuncunywe ngetindlela tekuvimbela loko letitawube tifanele.
40. Umtsetfo Wavelonkhe Wemanti.

41. Avikelekile, Asetjentiswe, Atfutfukiswe, Ongiwe, Alawulwe, Eluswe.

42. Kusimama, Kutfolakala ngekulingana, Imphumelelo.

43. LiTiko LeTemanti neTemahlatsi,  Lisu Lavelonkhe Lemtfombo Longemanti.

44. Inhlangano Lelawula Kuvalelwa Kwemanti,  Lisu Lekulawula Kuvalelwa Kwemanti.

45. Indzawo Yekulawula Emanti.

46. Inhlangano Lelawula Kuvalelwa Kwemanti.

47. Tinhlangano Temave Emhlaba Tekulawula Emanti.

48.   Indzawo Yekulawula Emanti.

49. Silondvoloti;  Silondvoloti Sekuphilisana Kwemvelo; Silondvoloti Setidzingo Temuntfu Letisisekelo; Imali Lengabekelwa umsebenti; Kusetjentiswa ngekwelisu; Kushiyelana Kwetindzawo Letivimbele Emanti; Tibopho Temave Emhlaba.

50. Emanti Ekucitsa Situnge.

51.  Emanti Ladvonswa Ngephansi Kwemhlaba.    

52. Tiphatsimandla Temisebenti Yemanti.

53. Kukhulula Emanti Lanekungcola.

54. Kusebentisa Emanti Lokwelusiwe.

55. Kushiyelana Kwetindzawo Letivalele Emanti.

56. Kwehlisa kugeleta kwemifudlana.

57. Kuntjintja indlela lehanjwa ngemanti.

58. Tinhlangano Tebasebentisi Bemanti.

59. Kudvonsa Emanti.

60. Kulondvolota emanti.

61. Umtsetfo Wavelonkhe Wemanti.

Umtsetfo Wavelonkhe Wemanti (Nombolo 36 wanga-1998) uniketa ngeluhlaka lwenchubo letawenta kucinisekise kutsi imitfombo yemanti iyavikelwa, iyasetjentiswa, iyatfutfukiswa, iyalawulwa iphindze yeluswe ngendlela lebumbene.

LoMtsetfo uyakwemukela kutsi emanti ngewesive sonkhe kutsi asite wonkhe umuntfu. Imigomo lehamba embili kuloMtsetfo: Kusimama, Kutfolakala  ngekulingana kanye neMphumelelo.

62. Lisu LaVelonkhe Lemitfombo Yemanti 
 Lisu LaVelonkhe Lemitfombo Yemanti lichaza kutsi kutawentiwa njani kutsi imitfombo yemanti etfu ivikeleke, isetjentiswe, itfutfukiswe, yongiwe, ilawulwe, iphindze yeluswe.

Libeka ebaleni emasu , tinjongo, emapulani, tinkhombandlela kanye netinchubo tekulawula jikelele imitfombo yemanti avelonkhe. Lifanele lente loku:
* Litfole kutsi anganani emanti lokufanele ?alondvolotwe? kute abukane netidzingo letisisekelo tebantfu kanye nemvelo yemmango latawubitwa ngekutsi Lalondvolotiwe.
* Ente kukhonakale kutsi kulandzela tibopho temave emhlaba (imitfombo yemanti kushiyelwane ngayo nemave labomakhelwane ngekwetivumelwano letentiwa nemave emhlaba.
* Kwenta kube nekuhlangabetana netidzingo temanti esikhatsini lesitako.


63.
* Kwenta kutsi emanti asetjentiswe ngekwelisu (sibonelo kungaba kusetjentiselwa kuphehla umbani kuvelonkhe).
* Kutfola kutsi anganani emanti lakhona kuleyo naleyo ndzawo yekulawulwa kwemanti (emanti langabekelwa indzawo).
* Kwenta kutsi kube nekugiyelana ngemanti kwetindzawo letivalele emanti kute tindzawo letishodelwa ngemanti titewuba nawo.

Litawuphindze litfole tindzawo tekulawula emanti; libeke imigomo yekonga nekusebentisa emanti; libeka emacophelo elizinga lebuhle bemanti kumitrfombo lehlukene yemanti; liphindze lente kube nekusungulwa kwetikhungo letilawula emanti. 

64.
Lisu Lekulawula Kuvalelwa Kwemanti    
  
Injongo yeLisu Lekuvalela Emanti nguloku:
* Kubeka imigomo yekwaba emanti  kubasebentisi bemanti labakhona nalabasha.
* Kwenta kutsi imitfombo yemanti etindzaweni tekulawula emanti.
* Kwenta siciniseko sekutsi imitfombo yemanti kutindzawo letilawula emanti tivikelekile, tiyasetjentiswa, tiyatfutfukiswa, tiyongiwa, tiyalawulwa kanye nekutsi teluswe. 

Lisu Lekulawula Emanti  lifanele lihambisane neLisu Lavelonkhe Lemitfombo Yemanti. Lifanele linake tidzingo teSilondvoloti, tibopho temave emhlaba emanti ekuchuba lisu, emanti ekusetjentiswa ngemuso newekushiyelana kwetindzawo letivalela emanti letibhalwe kuLisu Lavelonkhe Lemtfombo Wemanti. Kufanele libe neluhleliso lwekwabiwa kwemanti lolukhombisa kutsi emanti atawusabalaliswa njani kulendzawo yekulawula emanti.
Lisu Lekulawula Emanti Lavalelwe lifanele liphindze likhone kwenta sive sitibandzakanye  ekulawuleni imitfombo yemanti kulendzawo yekulawula emanti. 

         
65. Sikhungo Sekulawula Kuvalelwa Kwemanti, 
Sikhungo Sekulawula Kuvalelwa Kwemanti silawula imitfombo yemanti endzaweni yekulawula emanti.
Injongo lenkhulu yekusungula i-CMA kungenisa imiphakatsi yandzawonye ekulawuleni umtfombo longemanti.
Leminye yemisebenti ye-CMA endzaweni yayo lelawulwako kuba ngulena:
* Kuhlanganisa Lisu Lekulawula Emanti Lavalelwe.
* Kuchumanisa lokwentiwa basebentisi bemanti kanye natinhlangano tekulawula emanti.
* kuchumanisa  kusetjentiswa kwelisu lekulawula emanti lavalelwe kanye naletinye tinhleliso letiphatselene nemanti.
* kukhutsata kutibandzakanya kwemphakatsi ekulawuleni imitfombo lengemanti.

66. Inhlangano Yebasebentisi Bemanti

Inhlangano Yebasebentisi Bemanti kutihlanganisa kwebasebentisi bemanti ?lababambisene?ekwenteni tinchubo letihambisana nemanti ezingeni lendzawo kute basitakale bonkhe.

Inhlangano lenemkhakha lowodvwa iba nebasebentisi bemanti labawasebentisa ngalokufanako singabekisa ngebalimi labasatfutfuka, kanye netento letisita labo balimi. Inhlangano lemikhakha-minyenti  yona iba nelicembu lebasebentisi labehlukene, singabekisa ngetikhiciti, kulima, tetimbiwa njalo njalo kantsi yona isebenta ngekwekufuna kwalabasebentisi labehlukene.

67. Kushoni kusebentisa emanti?
       
* Kutsatsa emanti emtfonjeni wemanti kuphambukisa.
* Kulondvolota emanti.
* Tento letehlisa kugeleta kwemfula letingafana netemahlatsi lalinyelwa kutsengisa.
* Kukhulula emanti langcolile nobe emanti lanekungcola aye kumtfombo wemanti.
* Kusebentisa emanti ngendlela lelawulekako lokungafana nekunisela umhlaba ngemanti lanekungcola, nobe tento tekuphehla umbani letigucula kugeleta kwemtfombo wemanti.
* Kugucula kugeleta kwemtfombo wemanti lokungafana nekuvimbela emanti nobe uphambukise indlela lohamba kuyo umtfombo wemanti
* Kupompa emanti ladvonswa phansi.
* Kusebentisa emanti kucitsa situnge.  

