
NINGIZIMU AFRIKA

LITIKO LETEBUCIKO NEMASIKO

LUPHIKO LOLUKHULU LWESILULU SAVELONKHE  NETINSITA TEMALIKHODI SASENINGIZIMU AFRIKA

Luphiko Loluncane lweLwati

Loluphiko loluncane lweLwati nguyona ntfo lebukwe ngco nguhulumende waVelonkhe lelingulona lilawula tindzaba letitsite temigomo lemayelana nemitapo yetincwadzi kanye nelwati (LIS) esigabeni savelonkhe. Lwati kushiwo lwati ngelwati.

Loluphiko lutinte  eLuphikweni loluKhulu lweSilulu saVelonkhe nemaLikhodi lwaseNingizimu Afrika lweliTiko lwavelonkhe leTebuciko nemaSiko kantsi libika kuSisebenti seSilulu saVelonkhe Dr Graham Dominy.

Umbono waloLuphiko kwakha nekunakekela luhlelo lwekwatisa ngelwati  lolunemphumelelo  lotawukhutsata kutfolakala kwelwati, lwente siciniseko sekutsi yonkhe imiphakatsi iyangenela  kuMphakatsi weLwati lokutawusho kutsi ufaka sandla ekutfutfukiseni live lakuleli. Injongo  kubonisa iNdvuna yeliTiko leTebuciko nemaSiko  mayelana nentfutfuko, kubambisana, nekunakekela inchubomgomo yelwati  kanye nesakhiwoncanti.

Luhlelo lwavelonkhe lwekwatisa ngelwati eNingizimu Afrika lunemitapo yetincwadzi nelwati lenhlobonhlobo kanye naletinye tinhlangano telwati,  kantsi lukhona kusebenta ngekulawulwa luhlaka lwesishayamtsetfo. Loluphiko lubukene ikakhulukati naloku-

(Umkhandlu waVelonkhe weMitapo wetiNcwadzi neLwati (National Council for Library and Information Services ?NCLIS)
( Umtapo weTincwadzi waVelonkhe weNingizimu Afrika (the National Library of South Afrika ?NLSA)
( Umtapo waVelonkhe wetiNcwadzi waLabangaboni weNingizimu Afrika (The South African Library for the Blind ?BLINDLIB)
( Likomiti leKugcina imiBhalo  ngekweMtsetfo (the Legal Deposit Committee) kanye naleyo Mitapo kanye netindzawo letigcina lwati letisebenta njengetindzawo tekugcina ngalokusemtsetfweni , kanye
( Nenhlangano yeBasebenti laBangaboni yeNingizimu Afrika (the South African Blind Workers Organisation ?SABWO).

Letinhlangano tifaka sandla  ekwakheni luhlaka lwaVelonkhe lwe-LIS, lokungulona lwenta  letinye tinhlobo temitapo kutsi tikhone kuniketa ngelusito lwelwati kumiphakatsi yayo. I-NLSA, BLINDLIB kanye ne-SABWO titfola lusito lwetimali kuliTiko leTebuciko nemaSiko kanye nekutsi titinhlangano letichuba intsandvo yaleliTiko.

I-NLSA yona isebenta njengenhlangano leniketa ngelwati lolumumetfwe tincwadzi kanjalo lusebenta njengesilulu savelonkhe lesilondvolota  tincwadzi. Sikhungo setiNcwadzi (Centre for Book) ligatja lelinemsebenti lokhetsekile ngephasi kwe-NLSA wekukhutsata kukwati kutifundzela, kutfutfukisa tincwadzi kanye nelisiko lekufundza. I-BLINDLIB ikhicita iphindze isakalalise kuvelonkhe imibhalo lebhalwe lekwati kufundvwa ngulabangaboni iBhreyli (Braille), kanye nemathephu  ekulalelwa kutsi iye kulabo labakhubateke ngekutsi ababoni nalabo labangakhoni kufundza lwati loluphilintiwe. Luphiko lwe-SABWO lwekuniketa ngeLwati loluBhalwe ngeBhreyli lona lukhicita imibhalo ngeBhreyli uma ngabe kukhona lowufunako. I-NLSA kanye neBLINDLIB tisebentisa tinhlelo letikukhompiyutha kutsi bente labakukhicitile kufinyelele kulabakudzingako kanye nekutsi bakhutsate kushiyelana ngemitfombo lekhona.

Ligatja leKwatisa ngeLwati  lilawula lemitsetfo lelandzelako yavelonkhe yeLIS, leyincenye yeluhlaka lwesishayamtsetfo seLuhlelo lwekwatisa ngelwati:

(Umtsetfo wemKhandlu waVelonkhe weMitapo yetiNcwadzi neLwati wanga-2001 (uMtsetfo No. 6 wanga-2001)
( Umtsetfo weMitapo yetiNcwadzi yaVelonkhe eNingizimu Afrika wanga-1998 (uMtsetfo No. 92 wanga-1998)
( Umtsetfo weMitapo yaVelonkhe yetiNcwadzi neLwati yalaBangaboni eNingizimu Afrika wanga-1998(uMtsetfo 91 wanga-1998)
( UMtsetfo wekuGcina umBhalo ngekweMtsetfo wanga-1997 (uMtsetfo No. 54 wanga-1997).

Loluphiko loluncane luphindze lungenele kuluhlangotsi lwekulawulwa lwetikhungo te-NLSA, BLINDLIB kanye ne-SABWO kantsi lulawula inchubo yekutsi kuphindze kubuyiselwe emaBhodi e-NLSA kanye ne-BLINDLIB.

Loluphiko loluncane lusebenta njengelihhovisi lebubhalane lemkhandlu lobekwe ngekweMtsetfosisekelo liKomiti lekuGcina imiBhalo ngekweMtsetfo kanye nemkhandlu lobekwe ngekweMtsetfosisekelo umKhandlu waVelonkhe weMitapo yetiNcwadzi neLwati. Luphiko lweKwatisa ngelwati luphindze lulawule inchubo yekubunjwa kwaleliKomiti kanye neMkhandlu.

Kafishane nje, uMtsetfo wekuGcina imiBhalo ngekweMtsetfo wanga-1997 wenta siciniseko sekutsi ikhophi leyodvwa yembhalo loshicilelwe eNingizimu Afrika itfunyelwa  mahhala iye ku-NLSA, uMtapo wePhalamende, kuMtapo wetincwadzi weNatal Society Library newase-Mangaung (Bloemfontein), naku-Public Library services. Emakhophi emathephu alokulalelwa-kubukwa  atfunyelwa kuSilulu saVelonkhe sekuGcina eMafilimu, eMavidiyo naLokungumsindvo ePitoli. NgaloMtsetfo lamagugu ebuve langimibhalo eNingizimu Afrika ayalondvolotwa aphindze entiwe kutsi sive sikwati kuwatfola.

Loluphiko loluncane lutsintsana ngekusebentisana ngalokusondzelene nalamanye emahhovisi lahamba embili ngekufaka sandla etindzabeni te-LIS letibaluleke kuvelonkhe, lafaka ekhatsi ?

(liTiko leTebuciko nemaSiko
( liTiko leTesayensi neThekhnoloji
( liTiko leTemfundvo 
( liTiko leTemhlaba (National Spatial Information Framework ?NSIF)
( liTiko leTekuchumana
(tiNsita teMitapo tetiFundza letiyimfica
( Inhlangano  yeTemitapo neLwati eNingizimu Afrika (Library  and Information Association of South Africa- LIASA)
( Ikhomishani yaVelonkhe yaMengameli yeMphakatsi weLwati neNtfutfuko (The Presidential National Commission on Information Society and Development)
( Umsamo weKulondvolota iDatha weNingizimu Afrika (South African Data Archives ?SADA) we-National Reasearch Foundation ?NRF)
( SABINET Online
( naletinye 

Kuchumana  nemave emhlaba kona ikwenta nalaba-

( Inhlangano yeMave eMhlaba yeMbumba yetiNhlangano neTikhungo teMitapo yetiNcwadzi (International Federation of Library Associations and Institutions ?FLA)
( Imikhandlu letsite yaMhlab? Uhlangene (lefaka ekhatsi I-UNESCO, neKhomishani yeTemnotfo ye-Afrika)
( Inhlangano yeMave eMhlaba ngeKutfolaka kweMibhalo yeLucwaningo (the International Network for Availability of Scientific Publications ?INASP)
( Inhlangano yeMphakatsi weMave e-Afrika leseNingizimu (SADC)
( naletinye
 
Kwatisa mayelana nelwati ngekusebenta ngephasi kweliTiko leTebuciko nemaSiko loluphiko loluncane lusungula  luphindze lwesekele ngetindleko kucwaninga lokumayelana nema-LIS esigabeni savelonkhe.

Loluphiko loluncane luphindze lusite  tinhlangano tema-LIS letitsite  ngekutesekela ngekwetindleko uma kwentiwa imiklamo letsite yavelonkhe sib. kusita i-LIASA kutsi ibambe ingcungcutsela ye-IFLA  letawuba seThekwini nga-2007.

Yonkhe lemisebenti lebaliwe lapha ngenhla iphokophele ekutsini yente ncono simo setelwati kulo lonkhe live lakuleli.


IMINININGWANE YEKUBATSINTSA

Subdirectorate of Meta-information
National Archives and Records Service of
South Africa Chief Directorate
DEPT. OF ARTS AND CULTURE
Private Bag X236
PRETORIA
South Africa
0001

Lucingo:	+27.12.323-5300
Ifeksi:		+27.12.323-5287
Incwadzigezi:	meta.info@dac.gov.za



  



1


