LiTiko leTebuciko nemaSiko


KUGCINA IMIBHALO NGEKWEMTSETFO


UMCONDVO LOWEMUKELWA NGEMAVE ONKHE EMHLABA NEBUBANTI BAWO


KUYINI KUGCINA IMIBHALO NGEKWEMTSETFO?

Kugcina  imibhalo ngekwemtsetfo kusimiso lesisemtsetfweni lokufanele umshicileli weNingizimu Afrika (nobe bakhiciti) balo 
lonkhe luhlobo lwembhalo, lokufaka ekhatsi imibhalo leshicilelwe yaba ngulemukelwa ngekulalelwa nekubukwa, kwekutsi babeke linani lelitsite lemakhophi  emibhalo yabo labayishicilele etindzaweni letitsite letikhetselwe loko. Kuyinchubo yemave onkhe emhlaba kutsi bohulumende bafune kutsi bonkhe bashicileli bamikise tonkhe tinhlobo temibhalo lebayishilele. Kwanyalo emave emhlaba wonkhe jikelele abuketa  aphindze achibela imitsetfo yawo yekugcina imibhalo leshicilelwe kute ikwati kubonelela kudlondlobala kwekubaluleka kwemibhalo leyetfulelwa ngekulalelwa-ibukwe kanye nendlela yekuchumana ngekwebugezi (electronic media).


			INHLOSO

Inhloso yekugcina ngekwemtsetfo iba kugcogca, kulondvolota nekwenta kutsi  ikhone kutfolwa basebentisi banamuhla nebangemuso imibhalo lemumetse inhlakanipho kanye nemagugu ebuve belive.

KUGCINA IMIBHALO NGEKWEMTSETFO ENINGIZIMU AFRIKA 

Kugcina imibhalo ngekwemtsetfo eNingizimu Afrika kwacala nga-1842 ngemnyaka kwentiwa  uMtsetfo weBunikati beMbhalo weMangisi (British Copyright Act) ucala kusetjentiswa kuwo wonkhe uMbuso weleBrithani (British Empire).

Kushaywa kwalomtsetfo kwachubekela embili ngekutsi kube neMtsetfo Webunikati Bembhalo wanga-1965 kanye neMtsetfo wekuGcina iMibhalo  leShicilelwe ngekweMtsetfo  wanga-1982. UMtsetfo wekugcina imibhalo ngekwemtsetfo (uMtsetfo No. 54 wanga-1997)  wamenyetelwa mhlaka 1 Julayi 1998. Lomtsetfo ubukela kutsi kubekwe tincwadzi emaphuphabhuku kanye naleminye imibhalo lemumetse lwati lefana nemafilimu, ema-CD emculo, kanye nema-DVD lokushicilelwe  nobe lokukhicitwe eNingizimu Afrika, kanye futsi naloko lokukhicitwe ngephandle kwemincele yeleNingizimu Afrika lokukhicitwe ngenhloso yekutsi kusetjentiswe eNingizimu Afrika. Lomtsetfo uniketa luhlaka lolubanti lwesishayamtsetfo mayelana nelinani lemakhophi lokufanele lubekwe, indlela lehlelwe ngayo kanye nelizinga lebuhle bayo, lwati loludzingeka kubashicileli kanye nebakhiciti bemibhalo, kutsi emakhophi afanele angeniswe nini kanye netinyatselo letitawutsatselwa labo bashicileli nebakhiciti lebehluleka kutfobela lomtsetfo.


			UYINI UMBHALO? 

?Umbhalo? kungaba ngunobe yini lokuhloswe ngayo kutsi kulondvolotwe lwati, nobe kwendluliswe ngayo lwati lokungaba ngulokubhaliwe, lokudvwetjiwe, lokubukelwako, lokulalelwako nganobe nguyiphi lenye indlela yekwetfula.

		NGUYIPHI IMIBHALO LEGCINWAKO? 

Mibhalo lekhicitelwe kutsi ifundvwe sive jikelele. Loko kufaka ekhatsi nobe ngumuphi umbhalo lonaloku:

? lokuhloswe kutsi ukhishwe usabalaliswe esiveni seNingizimu Afrika
? lolondvolota nobe wendlulisa lwati ngekubhalwa phansi, ngekubukwa, ngekwekulalelwa, ngekwe-elekithroniki nobe-ke ngekwalolunye luhlobo
? longumbhalo lobuketiwe nobe yi-edishini yembhalo  lonekwehluka lokubonakalako ngekwelwati lolumumetfwe nobe ngekwesakhiwo sekwetfulwa
? loshicilelwe eNingizimu Afrika nobe ulungiswe wentelwa kutsi uhambisane ngekwesive seNingizimu Afrika.  

LUSITO LWEKUGCINA IMIBHALO NGEKWEMTSETFO

Kulondvolota emagugu ebuve langimibhalo kusita ekutsini takhamuti tikwati kufinyelela kuyo yonkhe imibhalo yelwati leshicilelwe eveni lato. Ngaleyo ndlela  kugcina ngekwemtsetfo ngulenye yetinsika tenkhululeko yelwati.

Loko kwenta kutsi live letfu  likwati kugcwalisa tibopho letimbili letisisekelo kutekutiphatsa kumuntfu jikelele. Nati tona:

? kulikhoda yonkhe intfo lekhicitwe ngulelive (lokuhambisana netimiso te-UNESCO/  Inhlangano yeMave yeMitapo yeLwati kanye neTinhlelo tekuLawulwa kweMibhalo yeLwati Mhlabawonkhe (International Federation of Library Associations and Institutions Programme of Universal Bibliographic Control).
? Kwenta siciniseko sekutsi lokukanye kunekhophi leyodvwa yembhalo ngamunye loshicilelwe lolondvolotiwe kantsi ungatfolakala kutsi usetjentiswe tifundziswa lokungaba ngulababuya kuwo wonkhe umhlaba.


Kugcina ngekwemtsetfo kunalolunyenti lusito lolucondzene nebacambi kanye nebashicileli  nobe bakhiciti:

? kwenta siciniseko sekutsi umcambi angalahlekelwa ngumbhalo wakhe ngesizatfu  sekuhamba kwesikhatsi nekutsi uhlale utfolakala kubacwaningi bangemuso
? kunekwenteka kutsi kwente bonkhe labasebentisa tindzawo tekugcina ngekwemtsetfo babe nelwati lwekutsi yini leseyishicilelwe nobe lekhicitiwe
? kwakha sisekelo sekubutsela ndzawonye tinhlu temibhalo tavelonkhe naletinye
? emadathabhesi lachweba basebentisi kuvelonkhe nakumave emhlaba ngebukhona betincwadzi naleminye imibhalo ngaleyo ndlela kukhutsate kusabalaliswa nekutsengiswa kwayo
? yakha sisekelo sekubutsela ndzawonye tibalo tetincwadzi mhlaba wonkhe te-UNESCO lokusuke kungumtfombo lolusito welwati lwemabhizinisi letekuhweba ngetincwadzi. Kungatfutfukela kulelo zinga nakuletinye tinhlobo tekwetfula. 


TINDZAWO TEKUGCINA  IMIBHALO NGEKWEMTSETFO ENINGIZIMU AFRIKA 

Sigaba 6(1) saloMtsetfo siniketa loluhlu lolulandzelako:

? Silulu saVelonkhe seMafilimu, eMavidiyo, naLokungumsindvo ePitoli (National Film, Video, and Sound Archives Pretoria)
? Umtapo wetiNcwadzi waseBloemfontein  (Bloemfontein Public Library)
? Umtapo wetiNcwadzi wePhalamende (Library of Parliament) Cape Town
? Natal Society Library, Pietermaritzburg
? Umtapo wetiNcwadzi waVelonkhe eNingizimu Afrika eKhiphithaweni, nasePitoli (National Library of South Africa, Cape Town and Pretoria Campuses) 



IMINININGWANE YEKUBATSINTSA

The Head
Legal Deposit Section
National Film, Video, and Sound 
Archives
Private Bag X236
PRETORIA
0001


LUCINGO: +27 (0)12 343 9767

IFEKSI:       +27 (0)12 344 5143

INCWADZIGEZI: film01@hotmail.com
 



1


