

LITIKO LETEBUCIKO NEMASIKO


 



LUHLAKA LWENCHUBOMGOMO YELUPHIKO LWETILWIMI LWAVELONKHE




Kungani kufanele kube neluHlaka lwenChubomgomo yeluLwimi yaVelonkhe?

Luhlaka lwenchubomgomo yelulwimi yavelonkhe luhlaka loluvumela inchubomgomo lenamatselene yekwabiwa kwetilwiminyenti ngekhatsi kwetakhiwo teMtsetfosisekelo (uMtsetfo nombolo. 108 wanga-1996), ikakhulukati sigaba 6. Kuphindze kuhloswe ngalo kulekelela lendlela levisisekako yahulumende yekwakha sive kanye nekusebentisa imitfombolusito yelive letfu. 

Tinjongo

1. Kutfutfukisa kusetjentiswa ngalokulinganako kwaletilwimi letingu-11 letisemtsetfweni.

2. Kwenta lula kufinyelela ngalokulinganako kutinsita tahulumende, lwati kanye nemininingwano;

3. Kucinisekiswa kwekubuyiswa kwetilwimi tendzabuko letisemtsetfweni lebetibandlululwa ngaphambilini;

4. Kucala kanye nekusimamisa inshumayelo lenemdlandla yebulwiminyenti kumiphakatsi yelulwimi;

5. Kukhutsata kufundvwa kwaletinye tilwimi letisemtsetfweni tendzabuko kanye ne-

6. Kukhutsata kuphatfwa kahle kwelulwimi kwntelwa kuphatfwa kahle kwemisebenti yemphakatsi.

Imigomosisekelo


1. Kutfutfukisa kulingana kwetilwimi nemalungelo etilwimi njengobe kudzingeka ngekwentsandvo yelinyenti;

2. Tilwimi njengemtfombolusito wekwandzisa lwati, bucwephesha kanye nekubamba lichaza ngalokugcwele kutembusave kanye nemikhakha yetemphilo netemnotfo
3. Bungani bekubambisana kutfutfukisa bulwiminyenti lobuhambelana nemtsetfosisekelo.
4. Kuvimbela kusetjentiswa kwanobe ngabe nguluphipo lulwimi ngetinjongo tekucaphata, tekubusa kanye nekubandlulula, kanye 
5. Nekukhulisa kucatjangwa kwebantfu uma kwentiwa tintfo letitsandvwa bantfu, tidzingo kanye netifiso temiphakatsi yelulwimi leminyenti ngekukhulumisana kanye netinkhulumo-mphikiswano letichubekako.

Indlela yekwenta

1. Bakhulumi betilwimi tendzabuko letatibandlululwa ngaphambilini baniketwa emandla mayelana nelwati kanye nemakhono latfolakala kulemiphakatsi;

2. Lenchubo yekubeka phambili tindzawo letitsite tekutfutfukiswa kwelulwimi kutawuwenteka ngekubambisana lokukhulu nemiphakatsi yelulwimi;

3. Kubambisana nemave lase-Afrika leseNingizimu lekwabelwana nawo tilwimi letingasemnceleni kutawentiwa ngenjongo yekukhulisa kutfutfukiswa kwelulwimi nekuphatfwa, kanye 

4. Nendlela lesuselwa emphakatsini kutfutfukisa bulwiminyenti itawulandzelwa, kubophelela lwati lwebucwepheshe ngenjongo yekudluliselwa kwelwati kanye nemakhono.```````````````````````````````````````

Bubanti

Yonkhe imitimba yahulumende kanye netikhungo temphakatsi letenta umsebenti wemphakatsi ngekwemtsetfo tiboshwe ngulomgomo. Tifundza titawenta tinchubomogomo tato ngekulandzela loluhlaka, ngekunaka timeko tetigodzi netidzingo temiphakatsi kanye nalabakutsandzako. Bohulumende basemakhaya batawuncuma inchubomgomo ngekhatsi kweluhlaka kwaleso sifundza lesitsintsekako. Kusetjentiswa kwelulwimi emitimbeni yahulumende kutawuba ngaleluhlobo:

1. Tilwimi letisebentako / tilwimi temibhalo: Lowo nalowo mtimba wahulumende kumele uvumelane ngelulwimi lolusebentako (ngetinjongo tekuchumana tangekhatsi kwelitiko kanye nalamanye ematiko): uma kungukutsi lapho kukhonakala khona, kute umuntfu longavinjelwa ekusebentiseni lolulwimi lwakhe lalikhetsile, sibonelo, ngetinjongo tekubamba imihlangano nobe kwenta imisebenti letsite. 

2. Kuchumana nemalunga emphakatsi: Ngetinjongo tekubhalelana ngalokusemtsetfweni, lulwimi lolukhetfwe takhamuti kumele tisetjentiswe. Konkhe kuchumana ngekwemlomo kumele kwenteka ngelulwi lolusemtsetfweni lolukhetfwe ngulabantfu lolucondziswe kubo.

3. Kukhishwa kwetincwadzi tahulumende: Lapho umsebenti wahulumende lonemphumelelo kanye nalophatsekako kunobe ngabe nguliphi lizinga udzinga udzinga kutfulwa kwemininingwano lokuvisisekako, kumele ukhishwe kuto tonkhe letilwimi letisemtsetfweni letingu-11. Lapho imiculu yahulumende ingeke yentiwa yaba khona ngato tonkhe tilwimi letisemtsetfweni letingu-11 tavelonkhe ematiko ahulumende atawukhipha ngesikhatsi sinye lokungenani imiculu ngetilwimi letisitfupha akhetsa kulelicembu letilwimi tebeNguni (siNdebele, siChosa, siZulu nesiSwati); licembu lebeSuthu (Sipedi, Sisuthu, Sitswana); siVenda; siTsonga; siNgisi; kanye nesiBhunu. Uma kukhetfwa kulamacembu ebaNguni newebaSuthu, inchubomgomo yekutungeletisa utawusetjentiswa.


4. Kuchumana nemhlaba jikelele kutawuba nesiNgisi nobe ngalolulwimi lolukhetsiwe lalamave nobe tinhlangano letitsintsekako.

Kwakha umtsamo weluntfu

1. Njengobe kusetjentiswa kwenChubomgomo yeluLwimi kutawungeta kufuneka ngemandla kwemisebenti yekuhumusha, kuhlela kanye nekutolika, tinhlelo letengetiwe temakhono titawentiwa kutsi tibe khona.

2. Luphiko lwetiLwimi lwaVelonkhe lutawuhlelembisa tinhlelo tekuceceshwa kwebasebenti belulwimi futsi lumise tinkhombandlela tekusebenta ngekhwalithi.

3. Emagumbi etilwimi atawumiswa ematikweni ahulumende kuphatsa kusetjentiswa kwalenchubomgomo.

4. Kutfutfukiswa kwetheminoloji etilwimini lesemtsetfweni kanye neliBhange lemaThemu laVelonkhe kutawuphutfunyiswa.

5. Kwakha umtsamo weluntfu netakhiwoncanti lapho kusetjentiswa khona iTheknoloji yeluLwimi leLuntfu kutawutsintseka.

6. Kubambisana lokukhulu kutawenteka netindzawo tekufundza letisezingeni lelisetulu letiniketa tinhlelo letamukelekile te-SAQA ekufundzeni lulwimi. 

Emasu ekusetjentiswa

1. Lenchubomgomo itawungeniswa ngendlela lechubekako, wesikhashane, losemkhatsini kanye newesikhatsi lesidze.

2. Lomgomo utawubuyeketwa ngalokwetayelekile njengobe kudzingekile.


Uma ufuna lwati lolengetiwe:

Dkt N Mgijima
Umcondzisi lomKhulu: Luphiko lwetiLwimi lwaVelonkhe
Incwadzigezi: nomso@dacst5.pwv.gov.za
Lucingo: +27 12 337-8081

Dkt A-M Beukes
Inhloko: Kuhlelwa kweluLwimi
Incwadzigezi: am.beukes@dacst5.pwv.gov.za
Lucingo: +27 12 337-8366

Mnu W Mohapi
Inhloko: Kuhumusha nekuHlela (Tilwimi tase-Afrika)
Incwadzigezi: twdmohapi@dacst5.pwv.gov.za
Lucingo: +27 12 337-8301

Nks K van Rooyen
Inhloko: Kuhumusha nekuHlela (SiNgisi, siBhunu netiLwimi tangaPhandle)
Incwadzigezi: karenvr@dacst5.pwv.gov.za
Lucingo: +27 12 337-8580

Mnu X Mfaxa
Inhloko: Kuhlelenjiswa kweTheminoloji
Incwadzigezi: vt03@dacst5.pwv.gov.za 
Lucingo: +27 12 337-8345


Lucingo:
Luphiko lwetiLwimi lwaVelonkhe
Sakaposi x195
PITOLI
0001
IFeksi: +27 12 324-2119       
                   
Lomculu uyatfolakala ngato tonkhe tilwimi letisemtsetfweni.
