     KUPHATFWA 
     KWELWATI
       

LiTiko letekuChumana


IMIBUTO LEBUTWA NJALO: KUPHATFWA KWELWATI

Kuyini kuPhatfwa kweLwati?

KuPhatfwa kweLwati ngumkhuba losetjentiswa mikhakha leyehlukahlukene wekwenta kutsi tinhlangano tikwati kwenta ncono tindlela tato tekwakha, kwemukela, kucinisa, kuphakela, kucokelela nekusebentisa lwati kuze tikwati kufinyelela emigomeni yato ngendlela lenemphumelelo.

Ngabe yini lusito lolukhulu ngekuPhatfwa kweLwati? 

Tinhlangano tikwati kufinyelela emigomeni ngekusheshisa nangendlela  lenemphumelelo,  kubencoco:

* Kukhicita,
* Imphumelelo,
* Mikhuba lemisha,
* Kuncintisana,

Tinzuzo talabatsintsekako tifaka loku ekhatsi:

* Inzuzo yelibhizimisi iyakhula;
* Kuphakelwa kwemisebenti yaHulumende kuyakhula;
* Mikhuba lemisha yetesayensi iyakhula; 
* Kanye nelwati lwebasebenti lelikhulisa kutfutfuka nekukhutsala kwabo.

Ngaloko kubancono temnotfo, kuncipha buphuya futsi kwandze nemisebenti.

Ngabe kuPhatfwa kweLwati sisombululo lesisheshisako? 

Kuphatfwa kwelwati kusetawuchubeka njalo futsi akusiso sisombululo lesisheshisako. Mizamo yekuPhatfwa kweLwati iyemukelwa emhlabeni wonkhe futsi ayisekho lenye indlela, kuPhatfwa kweLwati ngiyo indlela yesikhatsi lesitako. 














1EKnowledge Centre, Arizona, U.S.A., c 2000, (for many of the definitions given here)
	Knowledge Management Frequently Asked Questions, September 2000

___________________  


Ngabe kuPhatfwa kweLwati kuhlangana njani neMinyaka yeMininingwane?

Ikhompyutha, Inthanethi nekwandza kwetheknoloji ngekusheshisa lekuchubekako emhlabeni wonkhe,  kakhulu e-America, kuholela kuloku lekujwayele kubitwa ngeMinyaka yeMininingwane (Information Age), kodwva lesekwandze ngendlela yekutsi kubonwa njengesinyatselo lesiholela eMinyakeni yeLwati (Knowledge Age). Njengobe umphakatsi usuka esikhatsini sekuCala kwetiMboni letiNkhulu (Industrial Age), uya kuloku lekwatiwa ngeleMinyaka yeLwati, elizingeni lelikhulu, kuPhatfwa kweLwati kona kukhule elizingeni lelincane kute kubhekane nalengucuko.  

Ngabe kuPhatfwa kweLwati Kusha? 

Baphatsi labasebenta ngekuPhatfwa kweLwati abasibasha, njengobe kuvela kulolwati lelwasungulwa bantfu bakudzala (kusebentisa umlilo, sibonelo: insimbi nebronzi), lwati labalindlulisela etitukulwini ngetitukulu lwadzimate lwandza. Kuphatfwa kwelwati ngendlela lehlelekile, njengemcebo, ngumkhakha lomusha losatfutfuka. Kodwva nome kunjalo, loku kungenca yetingucuko letikhona  kutheknoloji yemininingwane nekuchumana kanye nekukhula kwemdlandla ngelwati lolubaluleke ngalokukhetsekile.      

Luyini Lwati? 

LWATI ngumcebo lokungenani lobaluleke njengemicebo yemvelo: umhlaba, basebenti nome imali. Kuphatfwa kwetidzingo, kuphakela nekuhanjiswa kwelwati sekuba yintfo lebaluleke kakhulu lelusito etinhlanganweni, kandzi loku kungaphumelela ngekusebentisa kuPhatfwa kweLwati.

Ngabe kuPhatfwa kweLwati kwehlukile kuTheknoloji yeMininingwane?  

Noma ngabe iTheknoloji yeMininingwane (IT) kungiyo leyenta kutsi kuPhatfwa kweLwati kukwati kusebenta, leTheknoloji yeMininingwane  ngulomunye wemikhakha leyengcile ku-60 lengena ngaphasi kwekuPhatfwa kweLwati, sesifaka ekhatsi uMtfombolusito webaSebenti
(Human Resources),  neteNgcondvo (Psychology). KuPhatfwa kweLwati kufaka ekhatsi ebantfu nemasiko njegobe futsi kufaka ekhatsi iTheknoloji yeMininingwane.

Ngabe kuPhatfwa kweLwati itheknoloji nome luhlu lwemitsetfo yekusebentisa ikhompyutha (portal)?

KuPhatfwa kweLwati akusiyitheknoloji nje kuphela, futsi akusimitsetfo yekhompyutha nje kuphela, kodwva inchubo, kandzi futsi luhlu lwematheknoloji, onkhe lasekela emasu ekwabelana ngetindlela tekukhumbula, kwentela kusungula mikhuba lemisha.

KuPhatfwa kweLwati kuhlangana njani nebantfu?

Enkhabeni yekuPhatfwa kweLwati kuneBasebenti beLwati, labatsintsekako labasebentela inhlangano, labanemandla labawatfole ngelwati kantsi futsi basita emakhasimende alenhlangano.

* KuPhatfwa kweLwati yintfo lephatselene nebantfu labacabangako kutsi bangatiphatsa njani kunekutsi baphatfwe ngendlela yembuso longaphikiswa.
* Kuntjintja indlela tintfo betentiwa ngayo, lokuyintfo lefuna kuntjintjwa kwemcondvo nome indlela yekusebenta ngekutsembana.
* Kwabelana ngemininingwane enhlanganweni kutakwenta kutsi basebenti bakwati kusebentisa lwati lesevele likhona, batfutfukise lwati labo kunekutsi bacalele phasi bacambe lwati lesevele likhona, batfutfukise lolwati.
* Loku kutawukhulisa indlela yekusebentisa sikhatsi kancono: kukhicita, kusungula tindlela letinsha, lokungukukhicita lwati lolusha.
KuPhatfwa kweLwati kuhlangana njani nemasu enhlangano?

Lokunye lokubalulekile ngekuPhatfwa kweLwati kubaluleka kwekuchumanisa emasu ekuPhatfwa kweLwati nemasu ebhizimisi enhlangano lokwenta kutsi inhlangano yakhe indlela lenelusito yekuncintisana kuze ikwati kuphila.

Yini umehluko phakatsi kwedatha, mininingwane, nelwati?

Idatha iphatselene netintfo letibonwako nome emaphuzu langasinjengobe kucatjangwa, ngaloko langasholutfo ngco. Mininingwane imiphumela yekwenta idatha ikhulume lokuvakalako, kanengi ngendlela yembiko. Lwati nguloko lesikukholwako lokubalulekile lokususelwe emibikweni   lehlelekile levakalako lebutselelwe eminyakeni yekusebenta, kuchumana nome kukhombisa. 
Lwati lungatsatfwa njengentfo lengacongelelwa, igucuguculwe, futsi itsatfwe njengeluhlelo lekwati nekwenta kanyekanye ? kusho kutsi: kusebentisa bungcwetsi.2  

Yini Sibito (Claim) seLwati?  

Sibito selwati luhlu lwemitsetfo lekukholelwa kutsi liliciniso lokungenani muntfu loyedwva, luhlu lolungendlela yembiko lelinemininingwane leyanele kutsi lomunye umuntfu ayivisise futsi akwati kuyisebentisa. Kunendlela lengasetjentiswa kucinisekisa sibito selwati ngembi kwekutsi semukelwe njengelwati.

Ngabe ikhwalithi yelwati ingalinganiswa?  

Yebo, ngekutsi ikwati kuncedza inhlangano nome umuntfu akwati kwenta tinjongo tiphumelele  ngendlela lencono.

Ngabe kukhona yini kuPhatfwa kweLwati lokuyi-phothali nobe i-websayithi (portal: luhlelo lwetinhlelo letinyenti letentelwe kutsi kube lula kutfola mininingwane nome yi-websayithi website: luhlelo lwekufundzisa, kujabula, masiko nalokunye?)

I-phothali (portal) yekuPhatfwa kweLwati isunguliwe kwentela kuletsa indlela yekuchumana neliTiko wetekuChumana. Loku kutawusebenta njengesibiyo sekuPhatfwa kweLwati, kunikete lwati ngekuPhatfwa kweLwati kuphindze kusebente njengemsele kutsi nawe ukwati kufaka sandla ngekuPhatfwa kweLwati eNingizimu Afrika.
       Internet URL:  http://www.km-debate.co.za
                           ----------2000-10-30











_________________
2 College of Business Administration, Northeastern University, Boston, MA; Sloan Management Review; Managing Codified Knowledge; Michael H. Zack; c. September, 1998.

Knowledge Management Frequently Asked Questions, September 2000
 
??

??

??

??




1


