KUHUMUSHA NEKUHLELA:
Imisebenti kanye netinsita
(012) 337-8301
1. SINGENISO


Incenye yekuHumusha nekuHlela yeluPhiko lwetiLwimi lwaVelonkhe inaletincenye letincane letilandzelako: siBhunu, siNgisi, tiLwimi tangaPhandle, siZulu, siChosa, siNdebele, siPedi, siSuthu, siTswana, siSwati, siVenda, kanye nesiTsonga. Lesimo setilwimi letinyenti eNingizimu Afrika, ngekwesigaba 6(3) seMtsetfosisekelo, sitsi ?Hulumende wavelonke kanye nabohulumende betifundza bangasebentisa nobe ngabe ngutiphi tilwimi letisemtsetfweni emisebentini yahulumende, kubukwe kusetjentiswa kwato, nekuphumeleleka kwekusetjentiswa kwato, tindleko, simo sesifundza kanye nekulinganisa tidzingo kanye netintfo letitsandvwa takhamiti tonkana? Ngako-ke kubaluleke kakhulu kwenta kutsi kuphumeleleke kutsi ematiko ahulumende akwati kuchumana  nebantfu ngemphumelelo, lokunye, nemalunga ato tonkhe takhamiti ngetilwimi tato, ngekusebentisa tilwimi taseNingizimu Afrika letisemtsetfweni. 

2. TINSITA LETIPHAKELWAKO
Luphiko lwetiLwimi lwaVelonkhe lusebenta njengeluhlelo lolusekela lulwimi kuhulumende. Ekwenteni lomsebenti incenye yekuHumusha nekuHlela iphakela ngaletinsita letilandzelako: 
* Kuhunyushwa kwemiculu ngato tonkhe tilwimi letisemtsetfweni 
* Kuhlelwa kwelulwimi
* Kuhumushela etilwimini tangaphandle, kanye
* Nekuphendvula imibuto yetilwimi ngelucingo
      1	Kuhumusha:
Tinhlobo temiculu lehunyushwako ngulena leyentelwe umphakatsi, njengesiphakamisomtsetfo, emaphepha luhlata, imitsetfosivivinyo lenekuguculwa leshicelelwe kutfola imibono, tatiso tahulumende, imitsetfosimiso, imibiko yemnyaka yematiko ahulumende kanye nemitimba yemtsetfo lehlobene nahulumende, imibiko yemakhomishani kanye nematiko eluphenyo, tivumelwano temhlaba wonkhe, tinkhulumo tameNgameli, tiNdvuna kanye nebasebenti bahulumende labasezingeni lelisetulu, tinkontileka, emapheshana emniningwano kanye nemabhukwana, imibiko yemsakato, njalo njalo 
      2	Kuhlelwa kwelulwimi
Uma ngabe umculu kumele uhunyushelwe etilwimini letinyenti, kubalulekile kutsi umbhalo lekususelwa kuwo uhlelwe ngaphambi kwekutsi uhunyushwe kute kube khona umcondo lofanako futsi umlayeto uvakale. Imiculu leseyihunyushiwe iyacatsaniswa nemculu lokutsatselwe kuwo kute kuhlolwe bungiko belulwimi, kuphelela kanye nekuhambisana kwemibhalo, kucinisekiswe kulunga kwemtsetfo, tatiso tahulumende, njalo njalo.
3	Kuhumushela etilwimini tangaphandle:
Ematiko lasebentisana nabohulumende, tinhlangano nobe bantfu kulamanye amave baniketwa lusito yincenye lencane lebukene netiLwimi tangaPhandle, futsi basebenta ngemiculu lefana njengetivumelwano temave ngemave, imibiko ye-Interpol luphenyo kanye nemibuto, tincwadzi tebahambi nobe tebantfu balamanye emave, njalo njalo.
      4	Lusito lwemibuto yelucingo:
Lusito lwemibuto yelucingo luniketelwa kuphangisisa kucatulula tinkinga telulwimi ngekushesha, kubhalwa kwemagama nekusetjentiswa kwawo kuleto tilwimi letisemtsetfweni letinebahumushi labasebenta ngaphakatsi. Kuyaye kwentiwe lucwaningo lapho kudzingeke khona. Kepha, akuhunyushwa ngelucingo.
3. KUTFUMELA UMSEBENTI KUBAHUMUSHI BANGAPHANDLE
Umsebenti lophutfumako, bukhulu bawo kanye nelusuku lofuneka ngalo angeke ulindze kwentiwe ngekhatsi, utfunyelwa kubahumushi bangaphandle njengendlela yekwenta umsebenti kahle. Umsebenti lomnyenti ngaphasi kwencenye lencane yetilwimi tangaphandle utfunyelwa kubahumushi labatimele njengobe umsebenti wekuchumana nalamanye emave eNingizimu Afrika undlondlobala ngesivinini.
4. EMAKHASIMENDE
Ngekuvumelana netincenye tesigaba 3, 6 na 31 teMtsetfosisekelo, incenye yekuHumusha nekuHlela yeluPhiko lwetiLwimi lwaVelonkhe (NLS) lwenta kutsi kuphumeleleke kutsi hulumende agcine tibopho takhe kubantfu. Emakhasimende lamakhulu encenye yekuHumusha nekuHlela ngematiko ahulumende lomkhulu kanye nemitimba letsite lemiswe ngekwemtsetfo wahulumende futsi lechumana nematiko ahulumende lomkhulu. 
Lamanye ematiko anetinsita etilwimi ato futsi ayatihumushela umsebenti wawo, sibonelo, liTiko leTebulungiswa, iSANDF, kanye neSAPS. Kepha, iNLS iyawelekelela lamatiko uma umsebenti ungetulu kwemandla awo ngekwelinani lebasebenti nobe bungoti, njengoba kwenteka uma anemibhalo lekumele ihunyushelwe etilwimi tangaphandle.
Letinye tifundza tinetinsita tato tetilwimi, kodvwa bayalutfola lusito uma bangenawo emandla ekwenta umsebenti iNLS lenawo. I-NLS ingeluleka sifundza mayelana nebahumushi bangasese labatsembekile ngelulwimi lolutsite. 
5. KWESEKELWA KUTEKUPHATSA
Kute kwentiwe kahle umsebenti ngelizinga lelisetulu, lihhovisi letilwimi lidzinga kuba nekwesekelwa kutekuphatsa lokukahle kute kutsi bahumushi nebahleli banake imisebenti yabo ngalesikhatsi basebenti betekuphatsa babukene nemsebenti welihhovisi letilwimi. 
Umculu ngamunye lota ehhovisi udlula etinyatselweni letimbalwa letinye tato tekuphatsa kantsi letinye tiphatselene nekuHumusha nekuHlela. Sibonelo, nati letinye tetinyatselo umculu lekungafanela kutsi udlule kuto:
a. Umculu wemukelwa eHhovisi ushaywe sitembu lesilusuku lomukelwe ngalo bese utfunyelwa kuMcondzisi uyohlolwa futsi kukhishwe nesincumo sekutsi lomsebenti ungentiwa.
b. Uma ngabe lomculu kumele uhunyushelwe etilwimini letinyenti, lihhovisi lekuphatsa lentawenta emakhophi latawuniketwa incenye lencane yelulwimi ngalunye lekutahunyushelwa kulo.
c. Lamakhophi atfunyelwa kubaphatsi betincenye letincane betilwimi letidzinga kuhunyushwa.
d. Inhloko yalelo lulwimi ngiyo lencumako kutsi lomsebenti ungentiwa ngekhatsi nobe ngaphandle
e. Lowo mculu utfunyelwa kumabhalane nobe kumsebentitilwimi logcina irejista lekutawubhalwa kuyo yonkhe imininingwano ledzingekayo njengelusuku lokwemukelwe ngalo, linani lemakhasi, ligama lelikhasimende nekutsi ngubani lotawuhumusha nobe awuhlele.
f. Kanjalo-ke lomculu uniketwa lomuntfu lekumele awusebente futsi uma ngabe kumele uyohunyushwa ngaphandle utfunyelwa kuMcondzisi kutsi kutfolakale imvumo yekuwutfumela ngaphandle.
g. Ngemuva kwemvumo utfunyelwa ehhovisi lekuphatsa kute kutsi uniketwe inombolo bese-ke utfunyelwa kumhumushi wangasese, lesekwentiwe emalungiselelo naye ku-(d) ngenhla.
h. Uma lomculo sewuhunyushiwe utfunyelwa kumgcinimabhuku kute kutsi abhale lusuku lobuyiswe ngalo kanye nelinani lemagama, futsi-ke uma ngabe uhunyushwe ngaphandle, kuyiswa lomculu kanye ne-imvoyisi yemhumushi wangasese ehhovisi lekuphatsa.
i. Mabhalane wenta ikhophi yemculu lohunyushiwe atfumele ikhophi yinye ekhasimendeni bese kutsi yinye ikhophi itfunyelwa ehhovisi lelifanele kute iyofayelwa, kulungiswe imali yekukhokhela umsebenti lowo.
Kuphatsa lihhovisi letilimi kuba malula uma kulandzelwa lencubo ngobe tonkhe tinyatselo umculu lodlula kuto tibhalwe phasi. Kugcina tinsuku letibekiwe letahlukahlukene teminyango lendlula ku 20 kuto tonkhe tilwimi letisemtsetfweni kanye netilwimi letimbalwa tangaphandle kuyincubo lecakile leyentiwa malula lihhovisi lekusekela kuphatsa.
6. SIPHETFO
Ngaphandle kwetinkinga letinyenti basebenti beNLS batibophelele kukhicita umsebenti losezingeni lelisetulu. Bayaye basebente sikhatsi lesengetiwe kungakhatsaleki kutsi baceliwe nobe cha. Batsatsa emakhasimende abo njengesizatfu lesenta kutsi kube lihhovisi letilwimi. Njengobe lamakhasimende kungebalingani betfu, njengobe sonkhe sisebentela hulumende, umsebenti lowentiwa yiNLS uyincenye lenkhulu yeluchungechunge, incenye yencubo yekuchumana phakatsi kwahulumende kanye netakhamiti eNingizimu Afrika. 

