Inkhombandlela yekufundza ngekusebenta (ye-learnership) yebantfu labangasebenti

Hulumende ungenise luhlelo lolusha lwekucecesha lolubitwa ngekutsi tinhlelo tekufundza ngekusebenta. Letinhlelo tekucecesha tivulelwe bantfu labangasebenti. Lencwajana ichaza kutsi loluhlelo luhlelo lusebenta njani.

Yini kufundza ngekusebenta?
Kufundza ngekusebenta kuluhlelo lwekufundza loluholela eticweni temsebenti. Tinhlelo tekufundza tifaka phakatsi kufundza kwaseklasini ekolishi nobe esikhungweni sekucecesha nasekuceceshelweni umsebenti emsebentini. Kute kutsi uhlanganyele ekufundzeni ngekusebenta intfo lebalulekile kutsi kube khona umcashi lofisako futsi lotawukhona kuniketa lwati lwemsebenti.

Ngubani longafaka sicelo sekufundza ngekusebenta?
Nobe ngubani angafaka sicelo sekufundza ngekwenta. Loku kusho kutsi tinhlelo tekufundza ngekusebenta kumele tibe tebantfu labancane labaphuma etikolweni nasemakolishi futsi nebantfu labangasebenti kanye nebantfu lebasasebenta. Tinhlelo tefundza atinamikhawulo yebudzala.

Ekukhetseni bantfu bekufundzela kusebenta hulumende uvumile kutsi lokungenani labangu-85% kube bantfu labamnyama, 54% kube bantfu labasikati kantsi labangu-4% kube bantfu labakhubatekile.

Kutawubita malini?
Kute tindleko letibitwako kutsi umuntfu ayofundzela kusebenta. Wonkhe umuntfu lokhetselwe kuyofundzela umsebenti kumele akhokhelwe sibonelelo semfundzi ngumcashi. Linani litawuncunywa ngeluhlobo lwekufundzela umsebenti. Indvuna yeTemisebenti ivumele lizinga leliphasi letibonelelo kanye netimo kodvwa umcashi angakhokhela ngetulu. Kuvunyelwana nemfundzi ngetibonelelo netimo ngaphambi kwekucala kweluhlelo.

Ngabe kutsatsa sikhatsi lesingakanani?
Budze bekufundza ngekusebenta butawehluka kodvwa angeke bube ngaphasi kwemnyaka munye.

Ngabe kusho kutsini kimi uma ngiyofundza ngekusebenta?
Uma wemukeliwe kuyofundzela ngekusebenta kutawudzingakala kutsi usayine sivumelwano lesisemtsetfweni kanye nemcashi. Umuntfu nobe inhlangano leniketa lencenye yekufundza ngekwenta yelucecesho nayo kumele isayine lesivumelwano. Lesivumelwano sitawuchaza kutsi yini lelindzeleke kuwe futsi yini lekumele kutsi uyente.

Ngubobani labatsintsekako ekundzeni ngekusebenta futsi ngutiphi tindzima tabo?
* Umfundzi ufakwa ekufundzeni ngekusebenta, usayine sivumelwano lesisemtsetfweni nemcashi, lesisho emalungelo kanye nemisebenti yemfundzi, bese kulandzela luhlelo lwekufundza.
* Umcashi uniketa lwati lwemsebenti incenye yekufundza ngekwenta nekusayina sivumelwano lesisemtsetfweni lesifanako lesisho emalungelo emcashi kanye nemisebenti, kufaka ekhatsi sivumelwano selizinga lesibonelelo sekufundza ngekusebenta.
* Baniketi belucecesho baniketa lucecesho esikhundleni semcashi futsi basayina sivumelwano lesisemtsetfweni lesifanako lesisho emalungelo emniketi welucecesho kanye nemisebenti.
* I-Sector Education and Training Authority (i-SETA) ihlela futsi yelekelele kwesekela ngetimali tinhlelo tekufundza ngekusebenta emkhakheni lotsite wemnotfo (sibonelo tekutfutsa nobe tekuvakasha nekusisa), nekucinisekisa kutsi kuceceshwa kusezingeni letimboni (kucinisekisa lizinga).
* LiTiko leTemisebenti liyacasha, likhetse futsi lindlulisele bantfu labangasebenti labahlangabetana nesidzingo sekufundza ngekusebenta lesitsite kubacashi labafuna bafundzi. Umcashi utsatsa sincumo sekugcina.

Yini lengitayitfola ekupheleni kweluhlelo lwekufundza ngekusebenta?
Uma ngabe luhlelo lwekufundza ngekusebenta lucedvwe ngemphumelelo utawuba nesicu lesemukelwa kulo lonkhe lelive. Kufakazela kutsi unesicu utawuniketwa sitifiketi. Sitifiketi sitawuchaza emakhono lowafundzile.

Ngitawutfola yini umsebenti uma ngicedze luhlelo lwekufundza ngekusebenta?
Uma ungasebenti ngesikhatsi kucala luhlelo lwekufundza ngekusebenta, kute sicinisekiso semsebenti ekugcineni. Umcashi lokuceceshako akumelanga kutsi akunikete umsebenti. Kodvwa ngesicu nangelwati lwemsebenti utawuba sesimeni lesihle sekutfola umsebenti kundlula ngaphambilini. Futsi kungenteka ucabange kutfola letinye ticu nobe ucale ibhizinisi yakho.

Ngabe ngisifaka njani sicelo seluHlelo lwekufundza ngekusebenta uma ngingasebenti?
* Bhalisa neliTiko leTemisebenti njengemuntfu umsebenti ngekugcwalisa lifomu lekubhalisa lelihlanganisiwe kanye nelifomu lelikhombisa timfuno takho. Bese ulibuyisela emuva esisebentini sesikhungo setemisebenti nobe ulitfumele ngeliposi.
* Gcina imininingwane yakho yekuchumana ikahle ngaso sonkhe sikhatsi.
* Sikhungo setemisebenti sitakutsintsa uma uhlangabetana netidzingo teluhlelo lwekufundza ngekusebenta temcashi lotsite.
* Uma uhlangabetana netidzingo kungenteka ubitwa utawatiswa futsi uhlolwe ngaphambi ngaphambi kwekukhetfwa kwekugcina.



KUBHALISWA KWEMUNTFU LOFUNA UMSEBENTI
Imininingwane yemuntfu
Sibongo:

Emagama ekucala:

Inombolo ye-ID:

Likheli:



Lucingo:

Lusukuk lwekutalwa:

Buve:
UmAfrika

Umhlophee

Umkhaladzi

Umndiya
Lulwimi lwasekhaya:

Letinye tilwimi:

Bulili:
Umdvuna

Umsikati
Ngabe ukhubatekile?
Yebo

Cha
Uma ukhubatekile chaza?

Ngabe usakhamuti seNingizimu Afrika?
Yebo

Cha
Uma ungasiso, uwaliphi live?

Ngabe unayo incwadzi yekushayela?
02
08
10
11
Kute
Ticu temfundvo
Sicu sesikolo lesisetulu lositfolile
Timfundvo
Isimboli












Ticu tangemuva kwamatikuletjeni:
Sikhungo/umphakeli
Sicu
Umnyaka lesitfolwe ngawo






Lwati lwemsebenti
Umcashi
Sikhundla
Sikhatsi lesingakanani



Sizatfu sekushiya:




Ngiyacinisekisa kutsi lomniningwane longehla ulicinisa.

_______________________________________
Isayina yemfakisicelo:

_______________________________________
Lusuku
KHOMBISA TINTFO LOTITSANDZAKO
Nalu luhlu lwemikhakha yekufundza leyahlukahlukene kanye naleminye imisebenti longayenta emkhakheni wekufundza. Enta kwangatsi ungakhona kwenta yonkhe imisebenti, niketa liphuzu emkhakheni wekufundza ngamunye ngekutsi uyitsandza nobe uyijabulelela njani imisebenti yekufundza kulowo mkhakha wekufundza. Esikhatsini lesinyenti tintfo lotsandza kutenta tingakhombisa tintfo lotitsandzako. Uma ngabe utsandza munye kulemisebenti lebalwe njengesibonelo emkhakheni wekufundza, dvwebela lomsebenti bese uniketa liphuzu lalomkhakha wekufundza ngekulandzela kutsandza kwakho kwemsebenti lodvdwetjelwe. Kuniketwa kwemaphuzu kumele kwentiwe ngalendlela lelandzelako: 1 ? Ngitsandza kancane, 2 ? Angitsandzi, 3 ? Semkhatsini, 4 ? Ngiyatsandza, 5 ? Ngitsandza kakhulu
Umkhakha wekufundza
Ngiwutsandza kancane
1
Angiwuntsandzi
2
Semkhatsini
3
Ngiyawutsandza
4
Ngitsandzakancane
5
1.  Tekulima nekulondvolotwa kwemvelo. Kuniketa kudla ngekulima. Kunakekela tingadze, emahlatsi nemvelo. Kulinywa kwetitjalo nekufuya tilwane, kusebenta ngemapaki, tingadze nemahlatsi nekulondvolotwa kwemvelo.





2.  Temasiko nebuciko. Kwenta tintfo letihle nobe kwenta imidlalo kujabulisa bantfu. Kubumba nekwenta buhlalu, kudansa, kuhlabela, umculu, umdlalo, kwenta emafilifu nekutsatsa titfombe, ithelevishini, ividiyo, ku-ektha, kuhlobisa endlini, kudvweba nependa kwebuciko.





3.  Ibhizinisi, kuhweba, nekuphatsa. Kuhlela, kupulana, nekucinisekisa kutsi inkhapani iphatfwa kahle. Kwenta titatimende tetimali tenkhapani, kuphatsa inkhapani, kuphatsa imitfombolusito yeluntfu (sitafu), Kutsenga timphahla tenkhapani, kumaketha imikhicito yenkhapani, kuphatsa lihhovisi, budlelwano benkhapani.





Timfundvo tekuchumana nelulwimi. Kusebentisa lulwimi kusita bantfu kutfola umniningwane ngekukhuluma nangekubhala. Kuhumusha, buntsatseli bemagazini beliphephandzaba, ingcweti yelulwimi, buniyo bembhalo, kubhala imibhalo nobe imiculu.





5.  Temfundvo, nekucecesha nekutfutfukisa. Kufundzisa nekucecesha bantfu. Umfundzisi wetikolo, tikhungo temfundvo lephakeme njengemanyuvesi, Ematheknikoni and nemakolishi, kufundzisa bantfwana labancane (bokhewane).





6.  Kwakha, bunjiniyela netheknoloji, Kudvweba imishini, emabhuloho, imigwaco, indiza, igezi, imishini ye-elekhtroniki, kwenta nekuhlanganisa tincenye temishini kute isebenta kahley can work netimayini.





7.  Tifundvo tebantfu netenhlalo. Kufundza ngemikhuba yebantfu kute kutsi sibasite. Kusebenta ngebantfu nekubatfutfukisa (Lucecesho lwengcondvo nemakhono ekuphila), tifundvo tetenkholo (bufundisi nebupristi), temlandvo, kufundza ngemmhlaba, nekuhlala kwebantfu emadolobheni (tendzawo), sifundvo setenhlalo (Sociology) nekufundza ngebantfu bakudzala netilwane (Archaeology).





8.  Umtsetfo, isayensi yetetemphi nekukhuseleka. Kubuka kuphepha nekukhuseleka kwebantfu kanye nebulungiswa eveni. Umbutfo wemaphoyisa, bameli nebashushisi, tinsita tekucondziswa kwesimilo  (ejele), kulandzela umsebenti wetetemphi (busotja, masotja asemantini, masotja asemoyeni).





9.  Isayensi yetemphilo netinsita tetenhlalakahle. Kusita bantfu ngekunakekela umtimba wabo nengcondvo kanye nekuphila kwabo. Kuvikela tifo, kutfutfukisa imphilo, kunakekela bantfu labagulako, kunesa, kusebenta ku-ambulesi, imisebenti yetekwelapha, umsebenti wetenhlalakahle.





10. Imetametiki, emasayensi emhlaba, ekhompyutha, newekuphila. Kusebenta ngetinombolo kucatulula tinkinga, kusebenta ngemakhompyutha kugcina emarekhodi emniningwane kanye nekusebenta ngetintfo letiphilako. Tifundvo tekhompyutha, imetametiki, ibhayoloji (sifundvo setihlahla netilwane).





11.  Kusita labanye bantfu njengekubaphakela emarestjurenti nasemahhotela nakuletinye tindzawo tekutitfokotisa, kusebenta njengempheki, kuhola bavakashi, yi-ejenti yetekuhamba, umgadi wetilwane, tekutfutsa njengekushayela itekisi, kushayela ibhasi, kunakekela bantfu njengekulungisa tinwele, kunakekela bantfu labadzala, kusebenta ekhaya, kusebenta ehhotela, kusebenta ngekutsengisa (umuntfu lotsengisako).





12. Kuhlela umhlaba, kwakha, kuhlela nekudvweba tindlu njengaku-ashitheka, kwakha tindlu, kwakha imigwaco nemabhuluho, kufaka tintsambo tagezi etakhiweni.





Sifinyeto setintfo lotitsandzako
Bhala imikhakha lemitsatfu yekufundza loyinikete emamaki lasetulu.

1. ?????????????????????????????????.
2. ?????????????????????????????????.
3. ?????????????????????????????????.


Emahhovisi etiFundza eliTiko leTemisebenti
Mpumalanga Kapa (East London) 			Lucingo: (043) 701 3000
Fuleyistata (Bloemfontein) 					Lucingo: (051) 505 6200
Nyakatfo Gauteng (Pretoria) 				Lucingo: (012) 309 5000
Ningizimu Gauteng (Johannesburg)			Lucingo: (011) 497 3000
KaZulu-Natali (Durban) 					Lucingo: (031) 336 1500
Limpopo (Polokwane) 					Lucingo: (015) 290 1744
Mpumalanga (Witbank) 					Lucingo: (013) 655 8700
Nyakatfo Nshonalanga (Mafikeng)			Lucingo: (018) 387 1800
Nyakatfo Kapa (Kimberley) 				Lucingo: (053) 838 1500
Nshonalanga Kapa (Cape Town) 				Lucingo: (021) 460 5911

Tikhungo tetemiSebenti teliTiko leTemisebenti
Mpumalanga Kapa
Aliwal North 							Lucingo: (051) 633 2633
Butterworth 							Lucingo: (047) 491 0657
Cradock 							Lucingo: (048) 881 3010
Fort Beaufort 						Lucingo: (046) 645 4686
Graaf-Reinet 						Lucingo: (049) 892 2142
Grahamstown 						Lucingo: (046) 622 2104
King William?s Town 					Lucingo: (043) 642 3401
Lusikisiki 							Lucingo: (039) 253 1996
Maclear 							Lucingo: (045) 932 1424
Mdantsane 							Lucingo: (043) 761 3151
Port Elizabeth 						Lucingo: (041) 506 5000
Queenstown 							Lucingo: (045) 807 5400
Uitenhage							Lucingo: (041) 992 4627
Umtata 							Lucingo: (047) 532 5674

Fuleyistata
Bethlehem 							Lucingo: (058) 303 5293
Ficksburg 							Lucingo: (051) 933 2299
Harrismith 							Lucingo: (058) 623 2977
Koffiefontein	 						Lucingo: (058) 205 0298
Kroonstad 							Lucingo: (056) 212 4471
Parys 								Lucingo: (056) 811 3043
Phuthaditjhaba 						Lucingo: (058) 713 0373
Sasolburg 							Lucingo: (016) 970 3200
Thaba Nchu 							Lucingo: (051) 873 2004
Welkom 							Lucingo: (057) 391 0200
Zastron 							Lucingo: (051) 673 1471

Nyakatfo Gauteng
Atteridgeville 						Lucingo: (012) 386 5114
Benoni 							Lucingo: (011) 747 9601
Bronkhorstspruit 						Lucingo: (013) 932 0197
Krugersdorp 							Lucingo: (011) 955 4420
Mamelodi 							Lucingo: (012) 805 5090
Nigel 								Lucingo: (011) 814 7095
Pretoria 							Lucingo: (012) 309 5050
Randfontein 							Lucingo: (011) 693 3618
Soshanguve 							Lucingo: (012) 799 7395
Springs 							Lucingo: (011) 362 6636

Ningizimu Gauteng
Alberton 							Lucingo: (011) 861 6130
Boksburg 							Lucingo: (011) 898 3340
Brakpan 							Lucingo: (011) 744 9000
Carletonville 							Lucingo: (018) 788 3281
Germiston 							Lucingo: (011) 345 6363
Johannesburg 						Lucingo: (011) 497 3163
Kempton Park 						Lucingo: (011) 975 9301
New Canada	 						Lucingo: (011) 474 2468
Roodepoort 							Lucingo: (011) 766 2000
Sandton 							Lucingo: (011) 444 7631
Sebokeng 							Lucingo: (016) 988 2626
Vanderbijlpark 						Lucingo: (016) 981 0280
Vereeniging 							Lucingo: (016) 430 0000

KaZulu-Natali
Durban 							Lucingo: (031) 336 1500
Dundee 							Lucingo: (034) 212 3147
Estcourt 							Lucingo: (036) 352 2161
Kokstad 							Lucingo: (039) 727 2140
Ladysmith 							Lucingo: (036) 637 3461
Newcastle 							Lucingo: (034) 312 6038
Pietermaritzburg 						Lucingo: (033) 342 9361
Pinetown 							Lucingo: (031) 700 2206
Port Shepstone 						Lucingo: (039) 682 2406
Prospecton 							Lucingo: (031) 902 1590
Richmond 							Lucingo: (033) 212 2768
Richards Bay 						Lucingo: (035) 789 3760
Stanger 							Lucingo: (032) 551 4291
Ulundi 							Lucingo: (035) 879 1439
Verulam 							Lucingo: (032) 533 5050
Vryheid 							Lucingo: (034) 980 8992

Limpopo
Ellisras 							Lucingo: (014) 763 2162
Giyani 							Lucingo: (015) 812 9041
Lebowakgomo 						Lucingo: (015) 633 6958
Louis Trichardt 						Lucingo: (015) 516 0207
Nylstroom 							Lucingo: (014) 717 1046
Phalaborwa 							Lucingo: (015) 781 5114
Polokwane 							Lucingo: (015) 290 1744
Potgietersrus 						Lucingo: (015) 491 5973
Seshego 							Lucingo: (015) 223 1681
Tzaneen 							Lucingo: (015) 306 2600
Thohoyandou 						Lucingo: (015) 960 1300

Mpumalanga
Baberton 							Lucingo: (031) 712 3066
Bethal 							Lucingo: (017) 647 2383
Carolina 							Lucingo: (017) 843 1077
Eerstehoek 							Lucingo: (017) 883 2141
Evander 							Lucingo: (017) 632 2295
Groblersdal 							Lucingo: (013) 262 3150
Kwamhlanga 						Lucingo: (013) 947 3173
Lydenburg 							Lucingo: (013) 235 2368
Middelburg 							Lucingo: (013) 283 3600
Mswazi Madonsela 						Lucingo: (017) 819 7632
Nelspruit 							Lucingo: (013) 753 2844
Piet Retief 							Lucingo: (017) 826 1883
Sabie 								Lucingo: (013) 764 2105
Standerton 							Lucingo: (017) 712 1351
Volksrust 							Lucingo: (017) 735 2994

Nyakatfo Kapa
Calvinia 							Lucingo: (027) 341 1523
De Aar 							Lucingo: (053) 631 0952
Kimberley 							Lucingo: (053) 838 1500
Kuruman 							Lucingo: (053) 712 3952
Springbok 							Lucingo: (027) 718 1058
Upington 							Lucingo: (054) 331 1752

Nyakatfo Nshonalanga
Brits 								Lucingo: (012) 252 3068
Christiana 							Lucingo: (053) 441 2120
Garankuwa 							Lucingo: (012) 702 4525
Klerksdorp 							Lucingo: (018) 464 8700
Lichtenburg 							Lucingo: (018) 632 4779
Mogwase 							Lucingo: (014) 555 5693
Mafikeng 							Lucingo: (018) 381 1010
Potchefstroom 						Lucingo: (018) 297 5100
Rustenburg 							Lucingo: (014) 592 8214
Taung 							Lucingo: (053) 994 1679
Temba 							Lucingo: (012) 717 7059
Vryburg 							Lucingo: (053) 927 5221

Nshonalanga Kapa
Beaufort West 						Lucingo: (023) 414 3427
Bellville 							Lucingo: (021) 945 3827
Cape Town 							Lucingo: (021) 460 5082
George 							Lucingo: (044) 801 1201
Knysna 							Lucingo: (044) 382 3150
Mossel Bay 							Lucingo: (044) 691 1140
Mitchell?s Plain 						Lucingo: (021) 376 1771
Oudtshoorn 							Lucingo: (044) 272 4370
Paarl 								Lucingo: (021) 872 2020
Somerset West 						Lucingo: (021) 852 2535
Vredenburg 							Lucingo: (022) 715 1627
Worcester 							Lucingo: (023) 347 0152
