 Inhloso yeSikhwama sekuNcephetela

Inhloso yeSikhwama sekuNcephetela basebenti ngekukhubateka lokubangelwe kulimala/tifo letiphatselene nemsebenti letitfolakele emsebentini  nobe kuncephetela bondliwa ngekufelwa bondli babo ngenca yekufa lokubangelwe kulimala / tifo letinjalo kanye nekukhokhela imali lefanele yetindleko tekwelashwa.

Tehlakalo letincephetelwako 
* Tingoti, kugula nobe kufa lokungavelela sisebenti 
* Tifo letiphatselene nemsebenti letitfolakala emsebentini ngenca yekutsi sisebenti sibe setintfweni nobe etimeni letitsite temsebenti.
* Tehlakalo letitinhlekelele lapho khona sisebenti sifa ngenca yengoti lesehlakalele sisebenta. 

Ngubani losisebenti ?
* Sisebenti sichazwe kuloMtsetfo njenga"nobe ngubani lowente ikontileka yekusebentela umcashi 
* Lekontileka yemsebenti ingabhalwa phasi nobe kuvunyelwane ngayo ngemlomo, nobe ikhonjiswe ngandlelatsite.  Lesisebenti sifanele sente umsebenti waso njengobe kuvunyelwene futsi sifanele siholelwe?  
* Basebenti besikhashana, labacashwe ngenhloso yekusebenta nabo batsatfwa njengebasebenti  
* Basebenti basetindlini basengakafakwa kuloku, nobe kunjalo leSikhwama  senta emalungiselelo ekubafaka. 

Ngubani longumcashi?

Inchazelo:  "Nobe ngubani, lokufaka ekhatsi naHulumende, locasha sisebenti.?

Tinchubo tekubika 

Tonkhe tingoti nobe leto lekutsiwa tentekile letifaka ekhatsi tindleko tekwelashwa kanye/nobe kulova emasebentini emalanga langetulu kwalamatsatfu kufanele kubikwe angakapheli emalanga lasikhombisa ngendlela lekuchazwe ngayo. Nobe ngumuphi umcashi lowehluleka kubika ingoti nobe ingoti lekutsiwa yentekile utawuba nelicala lekwephula umtsetfo.  NaKhomishani  angamuhlawulisa loyo mcashi ngalokungaba yimali lephelele lekhokhelwako.

Tingoti 
* Umcashi ufanele abike ingoti ngekugcwalisa lifomu (i-W.Cl. 2) lelinguMbiko weMcashi wekuBika Ingoti, angakapheli emalanga lasikhombisa yentekile ingoti.
* Umbiko wekuCala wekwelaShwa (i-W.Cl. 4) lochaza kabanti ngesimo sekulimala kwesisebenti ufanele ubhalwe ngudokotela lowelaphako/ sibhedlela
* Ngekutfolwa kweMbiko weMcashi weNgoti (i-W.Cl.2) kanye neMbiko wekuCala wekweLashwa (i-W.Cl.4) lesicelo sekukhokhelwa siyemukelwa futsi uma ngabe kukhokhelwa kuyemukelwa kutawubese kutfunyelwa liposikhadi (i-W.Cl.56) kumcashi. Lenombolo yalesicelo itawubhalwa etikwalelikhadi
* Uma ngabe kukhokhelwa ngaleso sikhatsi akukemukelwa, likhadi(i-W.Cl.55) lekwatisa loku litawutfunyelwa kumcashi, libe nenombolo yesicelo leniketiwe.
* Umcashi ufanele akhokhe sincephetelo setinyanga letintsatfu tekucala kusukela kwenteke lengoti, uma lesisebenti singekho emsebentini selashwa. 
* Lesincephetelo lesikhokhwe ngulomcashi sitawubuyiselwa nguKhomishani mhlaka ???
* Lifomu leMbiko wekuGcina wekweLashwa (I-W.Cl.5)  liyadzingeka kute kupheleliswe sicelo futsi lomcashi ufanele alitfole kudokotela/ sibhedlela uma sisebenti sesicinile, silungele kutsi singabuyela emsebentini. 
* Uma ngabe sisebenti siyachubeka asiti emsebentini, uMbiko wekweLashwa weSimo sesi (i-W.Cl.5)  wesigulane lesisisebenti ufanele utfolwe kubodokotela njalo ngenyanga. 
* Uma?ke lesisebenti sesicala kusebenta , lifomu (i-W.Cl.6) lelinguMbiko wekuCala kuSebenta lifanele ligcwaliswe liletfwe kuKhomishani kanye neMbiko wekuGcina wekweLashwa  (i-W.Cl5)
* Umfanekiso waMatisi lofakazelwe kutsi ungiwo wesisebenti uphocelelekile 
* Imibhalo leseyiphelelisiwe kubhala ifanele iyiswe esikhungweni setemisebenti lesidvutane nobe emahhovisi esifundza eliTiko leTemisebenti.

Tifo letiphatselene nemsebenti 
* Sifo lesiphatselene nemsebenti sifo lesitfolakala emasebentini ngenca yekutsi sisebenti sibe  etintfweni nobe etimeni letitsite letitfolakala emsebentini.  
* Tifo letiphatselene nemsebenti tihleliwe kushejuli -3 seMtsetfo weSincephetelo seTingoti neTifo letiPhatsele neMsebenti (COIDA)
* Sisebenti sifanele sibike kumcashi waso sifo lesiphatselene nemsebenti ngegcwalisa lifomu I- W CL 14 
* Umcashi ufanele abike sifo lesiphatselene nemsebenti kuKhomishani weSincephetelo ngekugcwalisa lifomu i-W CL lelinguMbiko weMcashi. 
* Umcashi ufanele ahambise umfanekiso waMatisi wesisebenti. 
* Umbiko wekuCala wekweLashwa i?W CL 22 ufanele uhanjiswe kanye nelifomu lelinguMbiko weMcashi lelemukela sicelo sekukhokhelwa 
* Umcashi ufanele aletse uMbiko wekuGcina wekweLashwa i?W CL. 26 kute kupheleliswe sicelo sekukhokhelwa.

Tinhlekelele  

Uma ngabe ingoti yesisebenti isibangele kutsi sishone , lemiculu lelandzelako ifanele iletfwe ngaphandle kwekucitsa sikhatsi:
* Sitifiketi sekufa nobe bufakazi lobubhalwe phasi lobukhombisa imbangela yekufa. 
* Sitifiketi semshado nobe bufakazi bekutsi lesisebenti nemondliwa bebahlala ndzawonye njengemfati nendvodza. 
* Matisi wemfelokati/umfelwa.
* Titifiketi tekutalwa/ tembhabhatiso/ titifiketi letifungelwe letikhombisa iminyaka yabo bonkhe bantfwana. 
* Lifomu (i-W.Cl.3) leSicelo sekuNcephetela 
* Sitatimende (i-W.Cl.32) semfelokati/umfelwa wemufi lobekasisebenti.
* I-akhawunti yekungcwaba lebaluliwe futsi uma ngabe beyikhokhelwe, irisidi nayo iyafuneka.
Tinzuzo 
Tinzuzo tebasebenti tiyalungiswa njalo ngemnyaka  
Kukhubateka Ngalokuphelele Kwesikhashana 
* Sincepheteliso sikhokhelwa sisebenti ngesikhatsi siselimele ngalokuphelele kwesikhashana, sikhokhelwa ngetikhatsi letitsite -75% wemholo waso wenyanga kute kufike ezingeni lelisetulu lelichibiyelwa ngemnyaka. Singaphindze futsi sibalwe ngeliviki nga- 4 1/3 wemali lesezingeni lelisetuli
* Kute sincephetelo lesikhokhwako emalangeni lamatsatfu ekukhubateka uma ngabe kukhubateka lokunjalo kutsatsa emalanga lamatsatfu nobe ngaphasi. 
* Lapho khona kukhubateka kutsatsa emalanga lamane nobe ngetulu, sincephetelo sikhokhelwa onkhe lamanga.
* Kute kubalwe sikhatsi sisebenti lesilove ngaso emsebentini lilanga lekucala lekulova litsatfwa njengelilanga sisebenti lesicala ngalo kuyekela umsebentini ngenca yekulimala nobe tifo letiphatselene nemsebenti ngaphandle kwekusebenta sikhasti saso lesigcwele.  EmaSontfo nemaHolide lavela ekucaleni nasekugcineni kwemalanga ekulova emsebentini ayabalwa.  
* Kulova emsebentini emalanga lasikhombisa ekhalenda (lokufaka ekhatsi emaSontfo nemaHolide) kutsatfwa njengeliviki.  Kulova emalanga lasihlanu kutsatfwa ngekutsi ngemalanga eliviki langu -5/7. 
Kukhubateka kwasomphelane  
Sincepheteliso sekukhubateka kwasomphelane lapho khona lizinga lekukhubateka lingu-30% nobe ngaphasi siba samba semali, lesibalelwa kulokuphindvwe ka-15  wemholo wenyanga wesisebenti kute kufikele ezingeni lelisetulu lelincunywa ngemnyaka. Etimeni lapho khona kukhubateka kungaphasi kwa- 30%  lesamba semali sibalwa ngekwehlukana.  LoMtsetfo uphindze ubeke eceleni imali lencane yekuNcephetela uma ngabe umholo wesisebenti ungaphasi kwelizinga lelitsite lelincane lelincunyiwe lelikhuliswa njalo ngemnyaka.     
* Uma ngabe lizinga lekukhubateka lingu-31% nobe ngetulu, sincepheteliso siba yimpesheni yenyanga. 
* Impesheni yekukhubateka kwasomphelane (100%) ibalwa ngendlela  yekukhokhelwa kwetikhatsi letitsite tekukhubateka ngalokuphelele kwesikhashana.  Uma ngabe kukhubateka kwasomphelane kwesisebenti kungaphasi kwa-100%, impesheni ibalwa ngekwehlukana. 
Sincephetelo uma kushona sisebenti 
Umfelokati/umfelwa ufanele akhokhelwe loku:
* Samba semali lesilingana imali yempesheni lelingana yetinyanga letimbili lengabe sisebenti sikhokhelwe yona uma ngabe besikhubateke ngalokuphelele (100%). 
* Impesheni lelingana 40% yempesheni lebeyingatfolwa ngulesisebenti uma ngabe bekakhubateke nga-100%
* Umntfwana ngamunye longephasi kweminyaka lengu-18 budzala  ufanele atfole impesheni ngenyanga lelingana na- 20% wempesheni lebeyitawukhokhelwa lesisebenti uma ngabe besikhubate ngalokungu-100%, kuphela nje uma ngabe yonkhe impesheni seyiphelele lebeyitawukhokhelwa umfelokati nobe umfelwa nebantfwana ayendluli imali lebeyitawukhokhelwa lesisebenti uma ngabe besikhubateke ngalokungu -100%.  Uma ngabe umfelokati nobe umfelwa ashada futsi impesheni yakhe yenyanga iyachubeka itawudzimate incanyulwe uma ngabe asashonile.  Impesheni yemtfwana iyachubeka adzimate abe neminyaka lengu-18 budzala, nobe adzimate ashone nobe ashade uma ngabe bekasengakafiki eminyakeni lengu -18 budzala.
* Etimeni lapho khona umntfwana akhubateke ngekwemtimba nangengcondvo, uyachubeka atfole impesheni yakhe ngisho asendlulile eminyakeni lengu-18 budzala nobe sikhatsi lesibokalako kutsi umufi ngabe solomane uyamondla.  Umntfwana, lobekaneminyaka lengetulu kwa ?18 budzala futsi akhubateke ngemtimba nanengcondvo ekufeni kwesisebenti lebesimondla, utawuchubeka atfole impesheni lokungaba sikhatsi lesibonakala sifanele kutsi umufi ngabe uchubeka nekumondla. 
* Lomntfwana utauchubeka atfole impesheni yakhe nobe ngabe sewendlulile eminyakeni lengu-18 kuphela nje uma ngabe kunebufakazi lobubhaliwe lobukhomba kutsi lomntfwana ufundza libanga leliphakeme nome ekolishi.  Lempesheni yalomntfwana itawuchubeka kute kufikele lapho kubonakala khona kutsi ngabe sisebenti besingumondli wakhe sisachubeka siyamondla. 
* Tindleko temngcwabo letincunyiwe letichitjelwa ngemnyaka tikhokhwa nguleSikhwama sesincephetelo.     
Tindleko tekwelashwa 
Tonkhe tindleko tekwelashwa letikhokhwa sisebenti nobe letikhokhwa egameni laso titawukhokhwa kuleSikhwama seSincephetelo. 
Onkhe ema-akhawunti ekwelashwa eMcashi loColelwe afanele ayiswe kulomcashi lekumele awakhokhele.?
Kwekutfutsa kwesisebenti lesilimele 
Tindleko letifanele lekuhlangabetwene nato uma sisebenti lesilimele siyiswa esibhedlela, kudokotelwa nobe kaso, titawubuyiselwa ngekukhokhelwa nguleSikhwama seSincephetelo.  









