SISWATI LULWIMI LWESIBILI LIZINGA LELIPHASI (Liphepha Lekucala)
CAPHELA:
Leliphepha linetigaba letintsatfu A, B, C.
Bhala ngesandla lesifundzekako.
Bhala tinombolo temibuto njengoba tibhalwe ephepheni lemibuto.
SIGABA A
UMBUTO 1 Sicephu A:
Funda leticeshana letintsatfu letikulesigaba bese uphendvula yonkhe imibuto lekuto:
Mkholo lonsundvu! Setsembele kuwe ndvodza yemadvodza. Kunini sidla imbuya ngelutsi' sehla senyuka sifuna indzawo yekutinta," kusho Mdluli akhombisa ngalokusobala kutsi bahluphekile. Watibonela naye Matsebula kutsi simo sibi kaMdluli.
Liciniso lelo. Sizatfu lesibangela kutsi ngiyitsengise kuba khashane nemsebenti. Ngikubone kukuhle kutsi ngitsatse umndeni wami wonkhe sihambe siyewuhlala eDaveyton, khona ngitawuba dvutane nemsebenti. Ngifuna kutsi utsi ucala umnyaka lomusha, ngibe sengingasekho kulendzawo," kusho Matsebula.
Ufuna malini ngalendlu Mkholo?" kubuta Mdluli
Kuyevakala Mkholo. Ngicela kutsi sisale sifinyelela esivumelwaneni ngobe sengihlupheke kakhulu. Ngingayekela indlu lena itsatfwe ngulabanye ngitawube ngilahle litfuba lelingeke libuye kwesibili. Inhlanhla ifika kanye."
Liciniso lelo Bhekiswako. Tindlu tiyabita kulamalanga. Kutawuba kuhle uma ungangibonisa ngempela kutsi utimisele".
Kusukuma kwami phasi ngite lapha kusho khona kutsi ngitimisele."
Mdluli wakhombisa kutimisela lokukhulu. Abefisa sengatsi ngabe sewuyitsengile lendlu sewuhlala kuyo nebantfwabakhe.
Ngivele mnaketfu. Kunini ngehla ngenyuka nemndeni wami singenako kuphumula?"
Bekusele mangaki emahora kutsi kube lusuku lwaKhisimusi? 
Letindzawo letimbili tikutiphi tifundza? (emaphrovinsi)
Silobela. 
Bhala lelinye ligama lelisho lokufanako nalelo lelidvwetjelwe:
Sifuna indzawo yekutinta. 
Sehla senyuka sifuna indzawo. 
Sicephu B
Phindza ufundze bese wenta umsebentingentansi:
Acale kwetfukaNganono. Ahlahle emehlo. Ecadzini kwakhe kukhona emajaha lamatsatfu. Nawo akakalali acubilenje ngobe lamakhata ashubisa umnkantja. Nakawalalelisisa lamajaha akhulumela phansi kodvwa tinhlavu temavi awo tichaza kwekutsi achamuka ngale kwetintsaba teLubombo. Uyativa kancane tinhlavu teku-"khomiwa"kucacekahle kutsi usendlinilemnyama. Amangale kutsi uletfwe yini lapha futsi woneni njengobe yena akacali muntfu. Uyati kutsi uyatidlela kuphela. Utsi angadla atilaleleangahluphi muntfu,manje yini ngaye lapha?
Nakabuka esandleni sakhe likhona neliwashi lakhe solo liyaphika litsi cha ... cha ... cha. Uva shengatsi liyaphika kwekutsi akusiko kakhe lapha. Alibukisise liwashi lakhe afifiyele ngobe kumnyama. Lihora lesine ekuseni. Lapho etfuke kakhulu ngobe ufanele ngabe sewutawushayisa emsebentini wakhe ebhikawozi. Abone kahle Nganono sekahleli kulendlu bantfwana bakhe sebalamba.
Atidzele Nganono atilume etama kubutisisa kulamajaha kwekutsi ... kantsi bakuphi lapha? Loku nawo emajaha ebantfu ayativa letinye tinhlavu kwekutsi sintfu lucobo lwaso. Amkhanyisele nangetandla kwekutsi wonaalapha nje ngendzabayesipesheli. Yena Nganono ulapha nje ngobe utfolakale adlile futsi endzaweni lembi lapho abengalimala khona kumbe abe yingoti kubantfu baleyo ndzawo. Athule. Inhloko yakhe icale kumsindza. Sekubuya netidvubuto tayitolo.
Basacoca, gudlu sivalo. Lingene libhungu lemngcayi lomhlophe. Lingena lilandzelwa ngumuntfu lomdzala lotishaya saphoyisangobe ulengisa sicwayi, ugcoke likepisi lemaphoyisa kodvwa lona idzabukile emaceleni. Babutwe emagama abo netibongo netindzawo lapho bahlala khona.
Ngabe ngukuphi lapho alaliswe khona Nganono? 
Usho ngani? 
Ngusiphi lesikhatsi semnyaka lesi labanjwe ngaso Nganono? 
Sekela imphendvulo yakho lengenhla, ku 1.13 
Bekufanele angene ngasiphi sikhatsi emsebentini Nganono? 
Ukusho ngani? 
Ngabe lamavi aliciniso yini? Sekela imphendvulo yakho.
SISWATI LULWIMI LWESIBILI LIZINGA LELIPHASI (Liphepha Lekucala) 932-2/1 Q
Sicephu C
bahamba kamnandzi nebafati babo babagadzile. LaMatse ulele akati kutsi ngikuphi akanandzaba nami. Indlala idlala ngami. Buntima budlala ngami. Nalotjwala bubukisa ngami. Ngiyabuva bulwa bodvwa. Angikadli solo kusile. LaMatse wati kudla imali yami kuphela kungentela sikhafutini lutfo."
Lomfati kodvwa uyangicabangela, leliphunga lengilivako ngelekudla lokumnandzi. Hhayi ngitawudla kamnandzi lamuhla," asho angena ngelisango, eva liphunga lekudla lokumnandzi.
Lomfati usutsa akhohlwe nekuvala lisango lami," asho ngobe atfole lisango livuliwe. Wacondza emnyango wasekhishini. Wafika wanconcotsa, kwatsi nya. Waphindza. Lutfo kusabela LaMotsa. Wasuka wacondza efasiteleni lelikamelo labo.
Watsi asamile efasiteleni Mtjeleni akhuluma yedvwana angacedzi, wase uchamukile umgodvoyi nawo ubuya kuyewutishingela. Watitsela kuye inyandzane waye wamtsela elutfulini. Batfolana etulu nenja kwaba ngulongephansi nalongetulu. Weva tjwala bumshiya Mtjeleni, wabona kutsi uma angalwi itambulala lenja. Wayibamba wayiphosa lena. Watsi uyavuka yabe seyikhona yalibamba libhantji, naye walidedela laye laphuma ngemikhono wayishiya nalo.
Veta emaphuzu abe mabili lasibonisa kutsi LaMatse abengumfati sibili? 
Hlobo luni lwetjwala lekutsiwa tinyembeti teNdlovukati? 
Umuntfu lodzakwe kakhulu kutsiwa uchubani? 
Ngekubona kwakho yini lebeyicedza imali yakhe njengobe akhala kangaka ngayo? 
EMAMAKI ESIGABA A: [35]
SIGABA B
UMBUTO 2
Fundzisisa kahle lendzatjana bese uyayifinyeta ngemigca letaba-5. Khipha umongo nobe ingcikitsi yendzaba. Ungabeka ngewakho emagama. 
Manje ndvodzana ngikubitela kutsi sibonisane njengemadvodza akulomuti. Phela kute labanye lekufanele bakhulumisane ngetemafa alapha kaLubisi ngaphandle kwetfu sobabili.
Bodzadzewenu laba batawuhamba bayokwendza madvute nje."
Yebo babe ngiyabona," kuphendvula Mafutsa.
Nami-ke ndvodzana emandla sekayaphela. Umtimba sewutsandza kukhatsala. Kungako ngibone kufanele kutsi ngikunikete lemfuyo yami yonkhe kutsi ibe setandleni takho," kusho Ndvukuyemphi.
Manje mfana wami, kute ube ngumeneja longatsikanyetwa lutfo kulemphahla kufanele uyekele sikolo."
Kwabe akashongo Ndvukuyemphi Mafutsa avele abambe inhloko, abuye abambe buso.
Kuyabonakala kutsi bamtsintselapho angatsintfwa khona. Akubone loko uyise. Achubeke.
Nami babe phela bengitsi ngitawucela kuwe kutsi ucashe umfana lotse kukhulakhula lotewutsatsa umsebenti wami ngoba naku sekusondzele kuhlolwa kwekuphela kwemnyaka.
Ngidzinga sikhatsi lesinyenti sekubukana nemsebenti wesikolo. Libanga lelishumi alidlali,"
kuphendvula Mafutsa.
Ini? Angiva kahle. Ngiyaphupha ngilele yini? Libanga lelishumi lekwentani?"
EMAMAKI ESIGABA B: [10]
SIGABA C
UMBUTO 3
Fundza lesiceshana lesikulesigaba bese uphendvula imibuto letawulandzela.
Sicephu A:
Thuli bekatayele kusebentisana nebantfu labanyenti labehlukahlukene. Nome bekasemncane washeshe wakhalipha engcondvweni. Bekuta bantfu labanyenti onkhe emalanga kutewutsenga tjwala. Bese akwati kushintja yonke imali.
Kwaba ngalenye intsambama leyafika nekugucula kuphila kwaThuli.
Yeyi wena ntfombatana!" Kwasho lenyeindvodza ingena lapha lakutsengiselwa khona tjwala. Busekhona yini tjwala lapha ekhaya?"
Tsenga nangabe uyabufuna bese uyahamba sesivalile." Washo Thuli kulendvodza futsi ukhuluma nje uyayikhahlabeta."Nginike libhodlela libe linye kulemali ...""Ha! imali lengaka babe Mantjwele! Ngite intjintji mine."Ungahlupheki ngentjintji wenasitawukhuluma ... kukhona lengifuna sikukhulume sobabili."Mantjwele wasondzela, wamanga, wamcabuza."Musa kungenta njena Mantjwele angitsandzi." Emva kwaloko Thuli watsi kuMantjweleakahambe ngobe make wakhe utawubuya."Bengingahamba nangabe unginikile intjintji yami. Lalela la wena mntfwana, angihambi mine.Ngiyahlala la futsi ngiyalala noma atakutsetsisa nje."Ufuna kushaywa ngumake wena Mantjwele."Nangu make uyeta. Utawutsetsa kutsi bengikutsengiselelani ngalesikhatsi."LaShongwe wangena edladleni nemgcomo wemanti labuya kuyewakha emfuleni. Wayibona lendvodza lebeyihudvula tikhumba."Ngimihlolaphela nayiyalengiyibonako. Thuli kusasenebantfungalesikhatsi? Akafuni uyise sitsengise ngalesikhatsi.""Ingani nabaya lapha kamake lomncane kantsi sekuhlwile.""Buya simvuse lomuntfu abone lejubako.""Asimuyekele lomuntfu ye make, utativukela ahambe."Utsengise mangaki emabhodlela lomuhla?""Ngemabhodlela lamabili kuphela. Nayi imali yawo."Ngiyabonga sisi. Hhayi bo lamuhla akukatsengiswa lutfo. Kwalile sisi ngobe bengitsi utaba nemadlana yekuya nayo eMhlangeni."Wate watunywa butfongo walala Thuli solo abala abekangendzaba yakhe naMantjwele. Watsi usalele weva intfo imtsintsa ibandza nco imcindzetela phansi. Kutsite kusenjalo ngci sandlaemlonyeni kantsi bese katsi uhlaba inyandzaleyo."Suka mani Mantjwele. Batawuva nabo bantfwanabamtjele make."
Kulendzatjana tomula tisho letinetinchazelo letilandzelako:
Kuhona. 
Kumemeta ucele lusito ngoba kukhona lokubonako nobe lokuhlaselako. 
Bhala lemisho lelandzelako ikhombe kulandvula nobe kuphika.
Ufuna kushaywa ngumake wena Mantjwele. 
Nginike libhodlela libe linye kulemali. 
Nhloboni yetimphambosi tesento leticuketfwe ngulowo nalowo musho? Bhala leso naleso sento lesinemphambosi sisonkhe bese uyidvwebela phansi.
Tomula tentakutsi letimbili endzabeni bese utisebentisa emishweni lotakhele yona. 
Lesikhombisa kulandvula. 
Lesikhombisa kumangala. 
Kulendzatjanalengenhla tomula tibanjalo tekukhomba nati tindzawo:
Dvute. 
Bucalu. 
Khashane. 
Ingani nabaya bomake lomncane basatsengisa. 
Wangena edladleni nemgcoma wemanti. 
Bese kakwati kushintja yonkhe imali. 
Yakha emabito ngaletento letibiyelwe kulemisho lelandzelako:
Ungahlupheki ngentjintji wena sitawu(khuluma). 
Utativukela a(hambe). 
Shano kutsi ngwaca locindzetelwe kulowo nalowo musho wakheke kanjani?
Kwalile sisi ngobe bengitsi utaba nemadlana. 
Kwaba ngulenye intsambama leyafika nekugucula imphilo yaThuli. 
Kutsite kusenjalo ngci sandla emlonyeni. 
Bhala tindlela tesento letisentjetiswe kulowo nalowo musho emagameni ladvwetjelwe:
Ufuna kushaywa ngumake wena Mantjwele. 
Mantjwele wasondzela, wamanga, wamcabuza. 
Bengingahamba nangabe imali yami ungakayitsatsi. 
EMAMAKI ESIGABA C: [35]
EMAMAKI SEKAWONKHE: 80
LIYAPHELA
