SISWATI LULWIMI LWESIBILI LIZINGA LELIPHAKEME (Liphepha Lesibili)
CAPHELA:
Phendvula nome ngutiphi tincwadzi LETIMBILI.
SIGABA A
UMBUTO 1 TINKONDLO
Fundzisisa letinkondlo letingentasibese uphendvula imibuto lelandzelako:
INKONDLO A
Sebuhambile basitsela Kutakuba nemitfunti yekuphumula Kugobhot' emanti sinatse, Siphindze sijabule futsi. 15
Tisu titawucwebetela, Tesutse yon'imvelo, Lefike nekwetfwasa kwelihlobo, Yondla lokuphila kuyo. 20
Busika bukufa kimi, Butinyatselo letisitfupha phasi, Lihlobo liyimphilo kimi Licedza bumphofu nendlala! 25
Niketa tizatfu letine letenta sonkondlo alitsandze lihlobo. 
Shono kutsi luhlobo luni lwemvumelwano lolutfolakala endzimeni yesitsatfu? 
Niketa indzikimba yalenkondlo. Sekela imphendvulo yakho. 
Behla njengenhlalayenta bashona
Behla baholwa litsemba lemihla yonkhe, 5
Behla bashiya bantfwana nebatali babo,
Baphuma sebavunule ngetekuphepha,
Bashona ngephasi kwemadvwala,
Yini inhlekelele? 
Ngekuvisisa kwakho umhayi walenkondlo usesimeni lesinjani? 
Chaza lamagama labhalwe ngalokuhlukile enkondlweni. 
Ngelulwimi lolwejwayilekile sitibita ngekutsini tigcoko tensimbi? 
EMAMAKI ESIGABA A: 40
Phenya
SIGABA B
Fundzisisa leticephu bese uphendvula lemibuto lelandzelako:
SICEPHU A:
LaNdlela Ndvuna LaNdlela Similo sebantfwana lesi lesihluphako. Uyabona nje lomntfwana waNkhambule akusiye lomubi kangako. Nawukhuluma naye, unenhlonipho, kodvwa yelele nasebabodvwa nabontsanga yakhe. Tsine siva ngetindzaba kutsi besebambanga lapha, besekunjaninjani, bese siyamangala. Ubukeka aphansi lomntfwana, ungate umphikele. Kodvwa nami sengike ngeva. Akwetfusi kepha ngobe letintfo talabasha laba setivamile. Singeke sabuka lowaNkhambule umntfwana sitsi uyahlola. Akusetfusi lokwemikhuba yabo, kusivisa buhlungu nje kuphela ngobe sekuvamile. Angimsoli Nkhambule kufuna kumendzisa umntfwana. Utama kuncandza umonakalo. Utawuncandza kuphi! Tentile akafuni. Unina utsi kusukela uyise avete lendzaba, Tentile akakhululeki. Njengobe atse nya kulamalangana uvakashele kagogo wakhe ngekutsi afane ancibilike.
Kungani Nkhambule afuna kwendzisa indvodzakati yakhe? 
Ngewakho umbono lisiko lokwendzisa lihle? Niketa sizatfu semphendvulo yakho. 
Bekacinisile LaNdlela nakatsi Tentile uvakashele kagogo wakhe? Usho ngani? 
LaNdlela utsi Tentile akamubi kangako. Ngabe uvumelana naye? Niketa tizatfu tibe tintsatfu. 
Ngekuvisisa kwakho lesiceshana LaNdlela utfola imali ngekwentani? 
Nkhambule bekafuna kwendzisa indvodzakati yakhe endvodzeni lenjani? [20] 
SICEPHU B
LaGule ( ). Yehheni! Yanginonela indzaba. Uletse umtfwalo! Uwuletse lakami. Kubani? Ngekwetfuka
LaNdlela ( ). Kulendvodzana yakakho.Ngekuphukuta
LaGule Indvodzana yakami lengubani?
LaNdlela ( ). Batsi ngubani? Yebo-ke lo Veli. Abhekisa kuTentile lomphendvula ngekuhleba
LaGule ( ). Sakungihlolela mfati! ( ). Veli! Loluswane lwami? Kahleni! Akatani namitfwalo yebantfu Veli! Ngekutitfukutselisa Ashaye tandla
LaNdlela Uyati sibili-ke lokuyati. Fane nawe uyatekhutisa. Kwakhe loku lokutfwelwe ngulomntfwana waNkhambule, sitowubika kona.
LaGule Yehheni! Veli, lomntfwana nguye laku ... ntfombatana?
LaGule Wu! Wate wacina nawe mfati! Bakuletse ngekukwati lapha. Mine ngibuta kutsi Veli umatelaphi?
LaNdlela ( ). Khuluma Tentile ungesabi. Sheshisa ntfombatana akudlalwa lapha! Agcuza Tentile ngengcoza
Tentile ( ). Ngiyamati Veli. Ngimatela khona lapha ekhaya. Nawe futsi ngiyakwati, uyangati nawe. Acale alungise livi. Atsi kubuka unaboVeli bese uyamoyitela
Ngekubona kwakho LaGule ungumake lonjani? Sekela imphendvulo yakho. 
Kungani LaGule atsi LaNdlela bamletse ngekwati? 
Bewakhe kuphi nendzawo umuti wakabo Veli? 
Niketa sizatfu lesamenta asho kanjena? 
Chaza lemisho lelandzelako levela endzatjaneni lengenhla: (a) sewunishayele tinyoni (b) Yanginonela indzaba [20] 2x2= 
EMAMAKI ESIGABA B: [40]
SIGABA C
UMBUTO 3
INOVELI
Fundza leticephu letingentasi bese uphendvula imibuto letawulandzela.
SICEPHU A
Wangena umfana, walandzela uyise. Wayidvonsa imvubu yakhe. Kwadzimate kwevela nakunina, wevakala asatsi: "Hhawu sale umkhawula phela yise waMbongeni sewumshayile Nkhosi sekwenele, akasayikuphindza." Ngisho naMbongeni lekwakunguyena muntfu kumjabulisa kushaywa kwaJabulani, naye wativa asefikelwa yinhlitiyo lebuhlungu ngobe yena bekati kahle kamhlophe kutsi Jabulani abengazange asaze abheme.
Jabulani wacondza ngasesibayeni wayakutikhalela khona. Kwaba buhlungu kakhulu kudzadzewabo yena labesavele achiphita tinyembeti. Kwatsi nenina angakateleli uLomusa watsatsa sinkhwa wacondza esibayeni.
Ngubani lomfana lowangena alandzela uyise lapha? 
Kulomtsetfo waseNingizimu Afrika wemalungelo webantfwana ngabe loku kwemukelekile yini? Chaza. 
Bekubobani bantfwana baDlamini? Niketa emagama abo ngekwelamana kwabo. 
Labanye batsi nguDlamini lucobo lwakhe lowafaka Jabulani kuloludzaka. Wena utsini? Chaza ngalokufundze kulendzaba. 
Lomusa utjengisa kuvelana namnakabo nakambona akulesimo. Wentani kutjengisa luvelo? 
Ngabe Jabulani wagcina agobile yini etentweni takhe letimbi? Niketa sizatfu semphendvulo yakho. [20] 
SICEPHU B
Watsi kube abone Mandla wadvonsa sigcoko wavimba emehlo washaya inkwela wenta shangatsi akakamboni Mandla abesambonile Jabulani, kodvwa angatikutsi yena Jabulani uyambona yini noma cha. Sento saJabulani sekwehlisela likepisi emehlweni samenta wangabata Mandla, wacabanga kutsi mhlawumbe akafuni kumkhulumisa. Kwafika nengcondvo yekutsi kodvwa vele bantfu baseJozi bayashalatelelana. Kwatsi nabahlanganako, Jabulani solo emehlo awabhekise phansi Mandla watsi:
Ya Jabulani!" asho ngekungabata angati nome Jabulani utamtsakasela yini. Waphakamisa inhloko masinyane Jabulani atetfukisa watsi:
Wakhululeka-ke manje naMandla, asabona kutsi cha Jabulani kusenguye yenaloyalamatiko. Lwaphela sweluvalo abekadze asolo analo.
Jabulani naMandla bagcinana kuphi? 
Sizatfu sini lesenta Mandla angabate kutsakasela Jabulani? 
Ngabe Jabulani wayesebenta msebenti muni lapha eJozi? 
Ngekubona kwakho sizatfu sini lesenta bente lomsebenti? 
Niketa emagama ebangani lafika Jabulani asebentisana nabo lapha eJozi? 
Niketa tifundvo letimbili. 3
EMAMAKI ESIGABA C: 40
Phenya
SIGABA D
Phendvula yonkhe imibuto ngencwadzi lebhalwe ngenhla:
Ngikuphica ngamakoti lotsi nasatawungena emabaleni alilitele.
Ngikuphica ngentfombi yami letibophe ngelibhande lelitsite fici, elukhalweni.
Ngikuphica ngemadvodza ami lamanyenti laftwele lugodvo lunye.
Ngikuphica ngensimu yami lehlanyelwa ngetandla ivunwe ngemehlo.
Nika tinchazelo tanati taga netisho:
Lekufa alitjelani.
Ushaye sentfwala.
Kuba semkhatsini wemhlane nembeleko.
Sitja lesihle asidleli. 2 x 5 = [10]
Phendvula lemibuto lelandzelako ngemasiko akitsi:
Libaluleke ngani lisiko lokukhiwa kwemhlanga? 
Umhlanga ukhiwa ngasiphi sikhatsi semnyaka? 
Nguliphi lisiko lemajaha lolatiko? 
4.3.5 Ngabe lisiko lekulobola lisenawo yini umsebenti emmangweni lesiphila kuwo? Niketa sizatfu semphendvulo yakho. Nasewukhiwe umhlanga usetjentiselwani? [10] 
Fundza lesicashunwa lesitsetfwe enganekwaneni letfolakala kulencwadzi lengenhla:
Ngubani lona bekadvunga emanti ebusuku? 
Nguliphi licebo lelentiwa tilwane kubamba lesigangi? 
Letilwane letilandzelako tentani kubamba lesigangi:
a Ingulube.
b Lufudvu. 2 x 2 = 4
Niketa sifundvo lositfole ngekufundza lenganekwane. 
EMAMAKI ESIGABA D: 40
SIGABA E
UMBUTO 5
TINDZABA LETIMFISHANE
Fundza leticephu letingentasi bese uphendvula imibuto letawulandzela:
SICEPHU A
Kusetindlini letihlala labafundzisa enyuvesi yalapha kitsi kaNgwane eKwaluseni. Kuvakala bunkentenkete betinkomishi kugojotiswa litiya, kufutfunyetwa imitimba ngobe naku litsandza kubamakhata. ULaMasilela umkaNdlovu lofundzisa lapha uvakashelwe ngumzala wakhe losebenta eBhunya. Phela liSontfo kuba ngilo lilanga lekuvakashelana. Kuvakale umzala waLaMasilela asatsi: "Awati phela mzala intfombatana lesebenta kami kulamalanga ayisebenti silwane. Uyati-nje sengijabula ngifile, loku isandza kufika ngifisa mane ichube emalangana."
SISWATI LULWIMI LWESIBILI
LIZINGA LELIPHAKEME 11
Liphepha Lesibili 932-1/2K
Ngubani ligama lesisebenti labakhuluma ngaso lapha? 
Ngabe lomsebenti sawenta ngekwetsembeka nome cha? Nika sizatfu semphendvulo yakho. 
Yini lesibonisa kutsi lesisebenti besihlupheka nasifika lapha? 
Wagcina ngani LaMatsebula nesisebenti sakhe? 
Yini lena leyenta makhelwane acabange kutsi luswane lwesisebenti lwakakhe? Niketa tizatfu tibe timbili. 
Kutsiwa yini umuntfu losebenta kakhulu? 
Sitsini sihloko salendzatjana? 
Ngekubona kwakho kwabe kungubani uyise weluswane lukaLobayeni? 
SICEPHU B
Kepha bewucabanga kuhamba nini ndvodzana?"
Kusasa loku, angisafuni ngibe ngichitsa sikhatsi. Ngiyetsemba uyabona nawe kutsi kulesigodzi sengimi kuphela longakatsatsi kubontsanga yetfu."
Ngekusa lokulandzelako wavuka kuseluvivi wabamba lecondze kaGoje.
Endleleni bekahalakashela nje kwephuka emagala etihlahla kusindza lawo lacinile. Wahamba wate wayawungena angakaze atfole inhlupheko, phela umuti wenyanga awuphici nangabe ingiyo cobo hhayi lemiphuphe lehambe idla timali tebantfu mahhala. Ndlati watsi achamuka wavele watibona nje kutsi ufike kamgodzi uyagcina. Bantfu baphambana bodvwa kulomuti.
Babodvwa labaguce nemagabha netindziwo etaleni, babodvwa labatitimisa emabhavu ekugezela, nabaya labanye emva kwendlu bayagatana kantsi nawutsi ubuka laphaya esangweni ukhangwa ngulabasingetse ludzengelo etiko bacapha. Empeleni kute lobuka lomunye kutsi wentani ngobe ngilowo ucondzene nenhlupheko yakhe.
SISWATI LULWIMI LWESIBILI
LIZINGA LELIPHAKEME 12
Liphepha Lesibili 932-1/2K
Niketa sihloko salendzatjana. 
Ngabe walutfola yini lusito? Chaza. 
Kungani kutsiwa umuti wenyanga awuphici? Niketa tintfo lebetentiwa kulomuti. 
Yini lena lebese icelwa nguNdlati enyangeni? 
Emavi lakhulunywa nguLomacala ekupheleni kwendzaba asitjengisani tsine? 
Kulesikhatsi lesiphila kuso tinyanga tisenawo yini umsebenti? Niketa sizatfu semphendvulo yakho. 
Kungani kute lobuka lomunye kulomuti waGoje? 
EMAMAKI ESIGABA E: [40]
EMAMAKI SEKAWONKHE: 80
SIPHETFO
