SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LIZINGA LELIPHANSI
Liphepha Lesitsatfu
SIGABA A
UMBUTO 1 Luhlaka Lwekumakha Indzaba
Emaphuzu labukwako Kuhle kakhulu Kuhle Kusezingeni leliphasi
Samba [30] [30] [24] [10]
SIGABA B
UMBUTO 2
Luhlaka Lwekumakha Incwadzi Yasemtsetfweni
Emaphuzu labukwako Kuhle kakhulu Kuhle Kusezingeni leliphasi
SAMBA [15] [15] [12] [5]
Luhlaka Lwekumakha Incwadzi Yebungani
Emaphuzu labukwako Kuhle kakhulu Kuhle Kusezingeni leliphasi
SAMBA [15] [15] [12] [5]
Luhlaka Lwekumakha Umlandvo Wemufi
Tintfo letibukwako Kuhle kakhulu Kuhle Kusezingeni leliphasi
Sakhiwo Linani lemagama 2. Lokucuketfwe 3. Lulwimi 8 3 4 6-8 3-4 2-3 4-5 3-4 2-3 1-2 1-2 1
Luhlaka Lwekumakha Emaminitsi
Emaphuzu labukwako Kuhle kakhulu Kuhle Kusezingeni leliphasi
UMBUTO 3
Sikhangisi
Emaphuzu labukwako Kuhle kakhulu Kuhle Kusezingeni leliphasi
Kuvetwa kwetikhala kwendzawo lapho tikhala tikhona Kuvetwa komsebenti lotokwentiwa nguloyo lotochashwa Kuvetwa kwaloyo lofisa kucashwa Kuvetwa kwendzawo la kuthunyelwa khona ticelo Kubhalwa kwe lulwimi netimphawu talo [5] [2] [2] [2] [4] [5] [2] [2] [2] [4] 3-4 2 1-2 1-2 2 2 1 1 0 1
Emaphuzu labukwako Kuhle kakhulu Kuhle Kusezingeni leliphasi
Simemo
Emaphuzu labukwako Kuhle kakhulu Kuhle Kusezingeni leliphasi
Magama webantfu labamenywako Sihloko nelilanga lemshadvo Indzawo yemshadvo Lokucuketfwe Lulwimi 2 1 2 6 4 2 1 2 4-6 3-4 1-2 1 1-2 3-4 2-3 0 1 0 1-2 1-2
SIGABA C
UMBUTO 4
Kwesukela Mzondi nemkakhe Mzondwase. Bebakhe phasi nelive lakaNgwane. Bebatinjinga. Bafuye tinkhomo, timbuti, timvu, timbongolo nalokunye. Babehlala bajabulile kepha bahlushwa yintfo yinye, kubate bantfwana. Baze baya nasetinyangeni kepha bangaphumeleli. 
BekunaMzondi nemkakhe Mzondwase bangatfoli bantfwana. Emva kweminyaka bangasatsembi Mdzondwane wakhulelwa bajabula kakhulu ngemntfwana labamphiwa madloti. Kwefika sikhatsi watfola emaphahla. Loko kwabaphatsa kabi ngobe lisiko laleyondzawo belitsi emadloti esive awafuni emaphahla. Nakwentekile kwaba nemaphahla labantfwana kufanele babulawe bobabili. Babona kutsi kuncono bayifihle leyemaphahla ingatiwa. Bekutsi nakufike lotobona umntfwana akhonjwe munye afihlwe lolomunye. Lamaphahla bekungumfana nentfombatana, emabito abo kunguDumezweni naNdumisa. 
Ngekusuka lapho kwatalelwa emaphahla nenhlalo lapho baya khona.
Kwefika sikhatsi lapho bangeke basakhona kuwafihla lamaphahla. babona kutsi kuncono batfutse. Basuka bayokwakha ekudzeni endzaweni lesedvute nemfula. Phela nabo bebakholelwa esintfwini bayetsemba leyekutsi emaphahla enta amadloti atfukutsele. Nakatfukutsele ancisha bantfu kudla, live libe libi. Sebahleti sikhatsi lesidze kuleyondzawo live laba libi, kusukela befika imvula beyingani. Bahlala iminyaka akhula emaphahla. Sachubeka nebubi simo selive, imvula solo ingani. Imfuyo yafa, ibulawa somiso, yabhoka indlala. Bahlala bacabanga, Mzondi wabona kutsi lesimo sidalwa ngemaphahla. Bavumelana kutsi kuncono bawabulale bawajike eweni noma kuncono bawabulale noma bawajike eweni noma emfuleni, kepha bebangayitsandzi lentfo lebatoyenta. 
Mzondi naMzondwase bavumelana kutsi kuncono bawabulale emaphahla, bawajike eweni noma emfuleni. Ngalesosikhatsi labantfwana besebaneminyaka lesikhombisa. Njengawo onkhe emaphahla Dumezweni naNdumisa bebatsandzana. Lefika lilanga lekuyobalahla. Bahamba nabo baze bayofika endzaweni lebatabajika kuyo. Labantfwana bebengati kutsi batabajika sibili nababaphakamisa bacabanga kutsi bayabadlalisa, bebasolo bahleka kantsi bahleka kwekugcina. Bekujulile akuzange kuvakale noma sebawela emantini. Lena emfuleni babambana ngetandla. Bangcundzana nematje, bahudvulwa tikhukhula, basindza emilonyeni
yetingwenya. Bagcina babambeke etjanini, baphuma bahlala esihlabatsini badziniwe. Bahamba bafuna indzawo yekulala. Lendzawo lebakuyo beyesabeka, kukusemahholokohlweni, kuvakala timfene netinyoni.
Lomfula lababalahle kuwo bewushona udzabula emawa netintsaba.
Kunelidvwala lelikhulu lelatiwa ngekutsi kukaNtunjambili. Bekwesabeka kubhodla tingwenyama. Babaleka bashona ngaphansi kwelitje.
Letidalwa betibhasobhana kuyindzawo yenjabulo. Kudliwa luju, emakhowe netitselo. Babafundzisa kutsi nabafuna kuya ngaphandle bahlabele ingoma yekucela. Itsi litje likaNtunjambili lelingavulwa bantfu livulwa tinkonjane, tona tindiza etulu, sivulele singene. Batayela bagcina sebangakhumbuli kubo. 5
NOBE
4.2.1 Kanye - 1 
Ngenyanga yeNgci. 
Kubeketela imidlalo
Kutinikela, kusina
Sisekelo lesicinile semphilo, kugidza
Umhlanga uyahlabana.
Uhamba kuvuvuke tinyawo.
Uyalimala.
Akulalwa.
Uyadzinwa.
Uhamba nasemvuleni. 
Wekuvusa noma kwakha emaguma emtini wenkhosi. 
Ngekuphangisa advube. 
Ingasiyo intfombi lephelele, legcwele. 
UMBUTO 5
5.1.1 Coca ngekutsi utsini make waZandile ngabasikati labafundzile.
Make waZandile utsi labasikati labafundzile abawutfoli umendvo ngiko nje naZandile angakendzi. Wentela Zandile tibonelo ngalabanye lekabatiko, njengalomisi lofundzisa eDlomodlomo lone BMW, misi lophetse sikolo sabokhelwane, methiloni wasesibhedlela, bonesi jikelele linyenti lite emadvodza. Utsi uma kwentekile washada lomshado awuhlali sikhatsi lesidze, ayehlukanisa. Ngekusho kwenina waZandile loko kubangelwa yimfundvo, yimali, nekungatitfobi embikwemuntfu lomdvuna. Linyenti alinandzaba nemuntfu lomdvuna ngobe lingakhona kutondla. Indvodza idzinga uyibeke endzaweni yayo lefanele, utitfobe endvodzeni. Utsi futsi umuntfu lomsikati angafundza kakhulu emajaha ayamesaba. Ngisho nemajaha lafundzile akamnambitsisisi kahle lofundze kakhulu. Kulisiko kubantfu labamnyama kutsi indvodza ibe ngetulu kwemfati. Kuba lukhuni kulabadvuna kutsi bakwemukele kuba ngaphasi kwemfati. 
Kulencwadzi Qedizwe bekatsi noma tintsaba nemagcuma kungabehlukanisa bantfu labatsandzanako kepha imiphefumulo ayehlukani. Utsi njalo na ahleti ubona sitfombe saZandile futsi siyamhlupha. Usakhumbula ngisho nemakha lebekatifutsa ngawo.
Kuleminyaka lesikhombisa leyengcile solo akupheli umkhumbula noma ahleti nemkakhe.
Qedizwe utsi yena bekangafuni kushada, kepha washada ngenca yetinkinga. Sewaba ngumfundisi welibandla leMasotja aseZulwini.
Wavala uyise lekashona ngekutuma. Nakabachazela kutsi lomtfwalo wekutsatsa sikhali seyise uyamsindza nakatsi uyagwaza Sathane usibhekisa kuye lesikhali, azange bakwemukele loko. Uyacolisa kuZandile yena lentfo wayentiswa ngumkhulu wakhe nelibandla. Sewumele sijeziso sakhe. Noma eme phambi kwelibandla ubona sitfombe saZandile noma akhuleka umkhuleko uvinjwa lifu. Ubona Zandile akhala tinyembeti tigobhote tize tente umfula. Manje uyabona kutsi akakabitwa umane wanikwa libandla. Ufisa kutijezisa yena ngalesento sekushiya Zandile nemntfwana. Ucela kutsi Zandile amphendvule masinyane ngobe ufisa kutsi babonane buso nebuso ngembikwekutsi atsatse sigwebo sakhe. 
Zandile Shabangu watfoliswa umntfwana nguQedizwe Shongwe wase uyamphika. Loko kwamphatsa kabi Zandi waze wafunga wagomela watsi angeke kumphindze ngobe kubona kanye kubona kabili. Wase ucala kuzonda labadvuna besekete umngani lomdvuna nobe singani. Unina waZandile waze wacabanga kutsi lomfana wakaShongwe wamtsela ngesinyama. Zandile wamchazela unina kutsi akusi njalo mane nguye longafisi kuba nebuhlobo nebafana futsi akafuni nekwendza. Wahlala impela Zandile ngobe waze wendlula iminyaka lengemashumi lamatsatfu yebudzala solo ete indvodza. 
Utsini umbhali ngalokutsi lomdvuna abe ngetulu kwemfati.
Umbhali utsi kulisiko lendlu lemnyama kutsi lomdvuna abe ngetulu kwemfati. Ngekusho kwembhali indvodza idzinga uyibeke endzaweni yayo lefanele. Utsi kufanele utitfobe endvodzeni uyihloniphe. Ungachakambisi imfundvo ngobe umuntfu lomsikati angafundza kakhulu emajaha ayamesaba futsi ngisho lafundzile akamnambitsisi kahle lofundze kakhulu. Kulukhuni kulabadvuna kwemukela kuba ngephasi kwemfati. Kepha akakacondzi kutsi nawungumfati uvumele umuntfu lomdvuna akuchaphate, akugcilate. 
Bekamatsatfu. 
EMekemeke kamnakabo. 
Ekuseni. 
Bekete ngendzaba lephetselene nekulahleka kweticatfulo tabo, ngasemnyango welisontfo titsetfwe nguSicatfulo nemngani wakhe batiba, bafuna kuyotitsengisa eNmsoli. 
Baletse umkhuleko / umthandazo. 
Kutsi uyamvuna Sicatfulo. 
Kumngani wakhe Tiboneleni. 
Kutsi ungabovikela umntfwana kulo kubi lakwentako ngobe uphelela ebubini. 
