LITIKO LETEMFUNDVO LASEGAUTENG KUHLOLWA KWELIBANGA LELISHUMI NAMBILI SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LIZINGA LELIPHANSI (Liphepha Lesibili)
SIKHATSI: 2 ema-awa
EMAMAKI: 75
CAPHELA:
Lohlolwako kufanele akhetse tinkondlo letimbili kuleti letine letisesigabeni A
umbuto 1.
Sigaba B na C khetsa umbuto munye. Nangabe uphendvule umbuto lomudze ku-B uphocelekile kuphendvula lomfisha ku-C, kantsi nangabe uphendvule lomudze ku-C uphocelekile kuphendvula lomfisha ku-B
SIGABA A
TINKONDLO UMBUTO 1
Khetsa tibe timbili tinkondlo kuleti letine letilandzelako ubhale ngato.
Fundza tinkondlo letilandzelako bese uphendvula imibuto lengentasi:
Inkondlo A
Emtfolamphilo, lidloti lefika!
Lilanga lafiphala emini,
Kwakhala nyonini edlotini letfu?
Caphuna umugca endzimeni yekugcina lapho sonkondlo asebentise khona sifanankhamisa. 
Khipha sihabiso lesitfolakala endzimeni yesibili. 
Ngabe sonkondlo bekasesimeni lesinjani nakabhala lenkondlo? 
Bantfu labanjani lababitwa ngemadloti? (1½)
Bhala luchumanosicalo lolutfolakala kulenkondlo. 
Chaza lemigca lelandzelako
SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LIZINGA LELIPHANSI (Liphepha Lesibili) 113-2/2 Z 4
Inkondlo B
Lwandle Ngitjele
Lwandle ngitjele, Nyoka leluhlata njengesibhakabhaka, Nhlokonhloko nhlokokatibalwa, Tibalwa matilosi. 10
Lwandle ngitjele, Wena lowakhula silibele, Yini lewukucukets'ekujuleni kwakho? Ngabe kusho buhlakani nebumakadze? 15
Bunkondlo buni lobutfolakala esihlokweni salenkondlo? Usho ngani? 
Chaza lamagama ladvwetjelwe enkondlweni:
Khipha imvumelwano sigcino letfolakala endzimeni yekugcina. 
Khipha imvumelwano sicalo letfolakala kulenkondlo. 
Bunkondlo buni lobutfolakala kulomugca longentasi: "Nyoka leluhlata njengesibhakabhaka". [12½] (½)
Inkondlo C
Nobe ngikhala kungavakali, Nobe ngikhuluma ngingalalelwa, Nobe ngihlabelela ngingalalelwa; Nakukhona labakhala kuvakale, Nakukhona labakhuluma balalelwe, Nakukhona labahlabelela balalelwe - Ngikutsandza kunjalo kwemhlaba. 25
Ngekubona kwakho incangosi ingulesinye setilwane lesihlakaniphile yini lapha? Chaza. 
Nika imigca lemibili endzimeni yesibili lesitjela kutsi incangosi yenelisekile ngiloku lengiko. [12½] (2½)
SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LIZINGA LELIPHANSI (Liphepha Lesibili) 113-2/2 Z 6
Inkondlo D
Chaza lemigca lelandzelako:
Khipha sifanisongco sibe sinye lesitfolakala endzimeni yekucala. 
Bhala umugca lonenjambamenti endzimeni yekucala. 
Luhlobo luni lwenkondlo lolu? 
EMAMAKI ESIGABA A: [25]
UMDLALO SIGABA B
UMBUTO 2
Khetsa umbuto ube MUNYE kulena lemibili kunasi sigaba. Nawuphendvule lomfisha lapha phendvula lomudze kusigaba C kantsi nawuphendvule lomudze kulesigaba phendvula lomfisha ku-C
Fundza leticephu bese uphendvula imibuto lengentasi
Sicephu A
Ndwandwe : Sewushito kutsi uyayati lentfombatane, Uta nanankhu umkhokha. Utsi ngewakho. Uyakwati loko na?
Veli : ( ) A, a, angi ...Angati kutsi utawutsini.
Ndwandwe : Khuluma Veli, sakutenta siphukuphuku. Uyawuvuma nobe uyawuphika yini lomkhokha?
Veli : Utsi wami ngebunjani?
Ndwandwe : Mfana, ungabuta mine kodvwa kube lomngani wakho akhona la embikwakho. Mbute nangu. Phendvula wena ntfombatane ubuta wena nangu Veli.
Tentile : ( ) Uyayati yonkhe indzaba Veli. Tize taba tintsatfu tinyanga ngilapha ekhaya kini. Ngakubikela futsi ngingakabuyeli kaHlatsi njengaloku seyitawuphela ilivi yami. Angati manje uphikani. Amutsi laphalati ngeliso, Veli abalekise emehlo.
Ndwandwe : Phendvula-ke nawe. Umbuto utsi uphikani ngobe sewuvile kutsi nguwe lo?
Veli : Angiphiki,angivumi.
Veli : Ngisho kutsi ngisemkhatsini wekuphika nekuvuma.
LaNdlela : Ambuke ndlo emehlweni.( ) Hhawu Ndwandwe ungaphikani indzaba isebaleni kangaka? Kushito wena kutsi singani sakho lesi. Bewuhlala naso khona la sonkhe sikhatsi. Simanyatela nje asitenti, kuguja endlini, sentelwa konkhe. Ufuna achaze ini lomntfwanaNkhambule? Achaze kutsi benitigila njani letiga letimente waba nje! Ufuna sidzimate sikhulumeni ye mfana wami? Ngimdzala-ke mine angiketi kutewudlalwa nguwe, uyangicondza kahle? Chaza lokutsi nawutsi awuphiki awuvumi, yini sizatfu saloko?
Veli : Ngingete ngaba neliciniso leliphelele laloku lakutfwele ngobe sikhatsi lesiningi usicitsa kaHlatsi.
Ngekubona kwakho kungani Veli atsi "angiphiki angivumi" 
Ngubani lona lobekapheleketele Tentile kabo Veli? 
Yini lena leyenta Tentile abe nesiciniseko sekutsi lomkhokha waVeli? 
Yini lena bekumele Tentile naVeli bakwente kugwema lomkhokha? 
Tentile watenta ngalesento? Uyavumelana nalomusho? Chaza. 
Sicephu B
Nkhambule : Kangitsi watsi kimi uhamba liviki linye. Akusiye lo lesekacedze inyanga angekho? Kungunyalo sekucale yesibili solo do? NaboTentile, utsi kungiko loku?
LaMatsebula : Cha-ke babe, sewuyaphosisa umntfwana ngekutandzisela emalanga.
Nkhambule : Ngelulaka.( ) Ngemanga! Ngemanga yonkhe lentfo lenayikhuluma. Wena LaMatsebula wehlulwa kubona zuka aselucotfweni. Awuboni ngani kutsi loTentile wakushaya ngemfe iphindziwe? Unaciniso lini kutsi ulena kagogo wakhe?
LaMatsebula : Ngite lelingetulu kwemagama akhe. Ngakukholwa mine loko kantsi-ke nawe nasengimcelela kuwe awukuvetanga kutsi funa Tentile uyabaleka. Noko babe asetsembe kutsi ulena kagogo wakhe.
Nkhambule : Lalela LaMatsebula, angivisa emahloni kabi emahemuhemu ebuhatsa baTentile. Njengobe sikhuluma nje, ngulabo labanelwati ngentfo lokumele bafundzise labangati. Wena LaMatsebula, nguwe lofanele ufundzise lomntfwana ngemendvo. Labantfwana balamuhla abakwati kugana, kutsi umuntfu lomsikati uganelani. Kungako uva kutsi sewugane lo wagana loya naloya futsi. Abati kutsi kwani. Kubo kungulokudlala ngalokutsandza lekakushoko nanguTentile. Angiyifuni lentfo.
Tentile watsi kuyise uhamba liviki linye, bekayaphi? 
Nkhambule utsi ngemanga yonke lentfo labayikhuluma, ngabe bekacinisile ngekusho njalo? Chaza. 
Yini lena leyenta kutsi Tentile ahambe ekhaya? 
Wabuya nini Tentile ekhaya? 
Bekatiphetse njani Tentile kulendzawo labekahlala kuyo? [13] 
NOBE
Ngabe sisho ngatiphi tizatfu leticinisile kutsi umuntfu uvuna lakutjalile. Nika emaphuzu lashaya emhlolweni kutsi Tentile wakuvuna loku bekakutjala.
EMAMAKI ESIGABA B: [25]
SIGABA C
UMBUTO 3
Khumbula kwekutsi nangabe bewukhetse umbutolomudze esigabeni B khetsa umbuto lomfisha kulesigaba, kantsi mangabe bewukhetse lomfisha esigabeni B khetsa lomudze kulesigaba.
Hhawu Mine Ngemtfwanami: T.F. Maphalala Fundza leticephu letilandzelako bese uphendvula imibuto lengentasi
Sicephu A
Lentfombatana yayingamati Jabulani. NaJabulani anga-yati. Nekuze babonane kwatentakalela nje. Kwatsi ngale-linye lilanga, atiswenkele nje umfo kaDlamini, atihambela ngaboma Good Street, asatihlolela kuma kwaleyo ndzawo, wabona bafanyana lababili bakake intfombatana, kodvwa kubonakala kutsi lentfombatana ayibajabuleli nani. Babe-tama kutsatsa sikhwama sayo. Yala-ke lentfombatana. Wesuka lomunye wasitsi hlwi sikhwama sentfombatana, wahoshula leyo madlana leyayilapho esikhwameni, wasi-ntjinga lapha sikhwama. Base bayajika-ke labafana seba-yahamba ngobe sebayitfolile imali. Hhawu, bayatihlekela nje bofeleba, konkhe loko kuhle kubo. Kantsi lamuhla kubaphicile, batawubhema bakholwe. Jabulani wacondza ngco kulona lophetse imali, wamtsatsa kanye ngesibha kela, waye wayawutsi khilikitsi phansi. Watsi avuka lapho wayikhipha angaboni leyo mali. Lona lomunye yena wavele wacela empunzini ngematubane, ngobe wavele watibonela nje kutsi ya! Zimbi manje, ayisengangami. Zaya! Wayitsatsaimali Jabulani wayinika lentfombatana. Yabonga yagangadza intfombatana yahamba.
Kwabe wokhelekile njalo umlilo. Kwatsi ibhasi seyiha-mbile nentfombi, kwaba ngukhona atibuta Jabulani kutsi kodvwa lobulima lobungaka ubenteleni? Akasabutanga ngisho nelibito nje lodvwa leli? Mhlayimbe akasayiwu-phindza ayibone nje; loku iGoli iyinkhulu kangaka nje? Kwatsi noma asacabanga kugibela lenye ibhasi ayilandzele, wabuye watikhanyeta ngoba abona kutsisewuyatilutsa nje, ngeke asayikhandze lelehambe nalentfombatana. Kantsi umane uyakhala nje ngobe naku sekutakwenteka baphi-ndze babonane njalo ngeliviki lelilandzelako.
3.1.2 Ngubani ligama lentfombatana lebeyikakwe bafanyana? Nika ligama nesibongo sayo. Yini lena labebayifuna kuyo? 
Phenya
Jabulani wayisita kanjani lentfombatana? 
Achazani emavi latsi: "Kwabe wokhelekile njalo umlilo" 
Jabulani waphindze wahlangana nini nalentfombatana? 
Ngubuphi lobulima lobentiwa nguJabulani mhlazana ahlangana nalentfombi kwekucala? 
Kungani umbhali atsi phela lutsandvo alukhetsi tjani loluwela etikwabo. 
Sicephu B
James wenelela kubona kutsi tintfo titsandza kuma kabi waphutfuma khona kuMwelase wayawumbikela kutsi tindzaba timbi. Watsi kodvwa emaphoyisa ate luhala lalulandzelako ngoba kute lowabonanakubulawa lomuntfu. Advukuta emnyameni nje nawo. Bacoca-ke ngesimo sendzaba baze befika nakuJabulani. Watsi James uyabona kutsi iyamudla lendzaba, futsi uyasola shangatsi utaba-hlakata emaphoyiseni. Washo nekutsi sewuke waya ngisho nesesontfweni lomfana. Nguloko-ke lokwafike kwenta Mwelase abone kutsi sewuyingoti lenkhulu manje Jabulani kubo.
Nangabe lomfana asacale kuhambana nemasontfo, sewu-condze kona vele kusitsengisa. Bafundisi batambamba ngabhongwanebatsi akakhafule tonkhe tono takhe khona atawutfola intsetselelo, angeyikusha esihogweni. Esuke lapho lomfana eneke yonkhe intfo ebaleni ngobe asetama kutisindzisa emlilweni. Kufanele aphunyutwe, asuswe endle-leni. Sekute lutfo langabuye alusebente nase ahambana nemasontfo. Ngangitsi yindvodza lomfana, unesibindzi, kantsi ngumfati nje. Akesuswe.
Ngutiphi letindzaba latsi timbi James? 
Nika sizatfu lesasibenta betfuke. 
Kwetfuka kwabo kwagcina kube liciniso. Sikusho ngani loku? 
SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LIZINGA LELIPHANSI (Liphepha Lesibili) 113-2/2 Z 12
Ngabe lombono wakhe waphumelela? Chaza 
Kungani Mwelase atsi Jabulani ufana nemfati? [12] 
NOBE
Sihloko salenoveli sitsi "Hhawu Mine Ngemntwanami" Bhala kugcwale likhasi nemgamu usho kwekutsi lesihloko sichumana kanjani nalendzaba.
EMAMAKI ESIGABA C: [25]
SIPHETFO
