-2/2U NDZAWULO YA DYONDZO YA LE GAUTENG XITIFIKHEYITI XA XIKAMBELO XA LE HENHLA XITSONGA XA RIRIMI RO SUNGULA NHLAWULO WA LE XIKARHI (Papila ra Vumbirhi)
XIYENGE XA A
XIVUTISO XA 1
Vutlhokovetseri:
Hikuva ririmi ra Xitsonga a ra ha vulavuriwi naswona Vatsonga a va ha ri na nkarhi wo yisa ndhavuko emahlweni kumbe ku tinyungubyisa. 
Ririmi a ra ha vulavuriwi. 
"Vutsonga byi le menweni ya rifu." 
Mutsari u tirhise xigego. Lava nga sala hi lava va nga Vatsonga vo ka va nga pfuni nchumu. (2½)
I nandzu wa Vatsonga. 
U vula leswaku Vutsonga ni leswi swi nga swa Xitsonga a swi tihumeseri 
erivaleni. [12½]
I wo rhukana swikwembu swa Afrika. 
U vula leswaku Ma-Afrika ya hundzuke "mahlonga," va xaniseka hambi va rila a va twiwi hi munhu hikuva va fularheriwe hi swikwembu swa Afrika. (2½)
A mi si rila swa ha ri switsongo. 
I xifananisi / xipimanisi / xibangi / xihlambanyiso, ku twisa ku vava u tlhela u tiendla wonge u ni ntwela-vusiwana. 
Hi laha vanhu va nga rhurha ku sala ku nga ha tshami munhu ku tlhela ku nga hlayisiwi. 
Loko ku phahliwa. 
Byebyo i vutomi. (1½)
Wu tiyisisa mhaka yo karhi. 
(a) I xigego. Vutomi byi sasekile kambe ku saseka ka byona i ka xinkarhana. 
b Xihlambanyiso. Vutomi bya hlanganyeteriwa byi kondleteriwa kambe hambi u endla sweswo bya hela. 
c Xihlambanyiso. Munhu wa karhala, vutomi bya yena byi fika emakumu. 3
Tipolitiki. (1½)
Swibamu. 
I mfumo lowu nga hlawuriwa hi vanhu. / I mfumowu vanhu, lowu nga hlawuleriwa hi vanhu. 
(a) "Democracy" na "Communism" loko u swi langutile onge swa fana, swi kahle, kambe swa hambana 
b U ta ndzi hlasela a ndzi twisa ku vava kambe a ndzi nga n'wi soli. 2
Va lwela ku fuma ni matimba. 
XIYENGE XA B
Na Gemba. 
Magemba-ndlopfu hi nhloko yi funya buwa. 
Kotara ya rifumo ra Xixurhana. 
U tshama a dlaya muchayeri wa bazi hi hamula. 
Hlamalani na Mihloti. 
Hi leswi a va n'wi vona a tata minkondzo emikhukhwini a ya eka Gemba loyi a ri xigevenga. 
KUMBE
Matixisa u tlhelele eka Gemba a ya n'wi kombela leswaku a dlaya Xixurhana. U
Gemba loyi a ri xigevenga xa lokixi ra Mapatapata a tshembisiwile ku nyikiwa kotara ya rifumo ra Xixurhana endzhaku ka ku endla ntirho.
Nkulukumba Khosa loyi ku nga mufambisi u byela Matixisa ku tisa mbhoni.
Matixisa u tlhelele ebangini na Gemba loyi a nga va mbhoni loko ku aviwa rifumo.
Rifumo ri aviwe hi ndlela leyi:"Hafu yi nyikiwe Saleleni ku nga n'wana wa
Endzhaku ka malembe yalawo ntswalo wakona wu ta hundziseriwa eka ntukulu wa Xixurhana - ku nga n'wana wa mativula wa Saleleni.Loko Saleleni o pfumala n'wana ntswalo wolowo wu ta nyikiwa masocha ya tiko.
XIYENGE XA C
HUNGU-TSALWA
XIVUTISO XA 3
Mufana / Xinuna. 
Hi leswi tata wa n'wana a n'wi khomise tingana. 
Ntiyiso. 
Hi leswi a nga kuma nhlamulo leyi a nga yi yimelanga. U kume papila leri a ri tsaleriwe Beauty kambe yena a yimele vito ra n'wana. 
A ti ri ta leswi tata wa yena Fumani a swi endlile swa vugangu ni leswi a swi tsale epapileni. 
U bebula n'wana, a teka thini a tiendla wonge u ya ematini kutani loko a fika empfukeni a siya thini etlhelo ka ndlela a baleka. 
Ina. Ntsendzeleki u baleke "evukatini" a famba naro. 
Exibedlhela, a ri dokodela. 
Xikolo ni vugangu a swi fambelani / Nhwari mbirhi yin'we yitshwa nkanga / Loko wa ha ri ntsongo endla xiboho xo hetisa milorho ya wena, u nga pfumeri ku yengiwa. 
KUMBE
Ntsendzeleki u heleketiwe hi hahani wa yena Yandheya eka va Fumani a ya siyiwa kona.
Fumani u tlhelele eyunivhesithi laha a dyondzela vudokodela.
Ntsendzeleki u sale a kuma n'wana wa mufana, loyi a nga thyiwa vito ra
Tingana hi mana wakwe.
Vito leri u thyiwe rona hikwalaho ka ku va a nyumisiwe hi Fumani loyi a hambanise papila ra Beauty ni ra Ntsendzeleki.
Loko Fumani a vuya hi le yunivhesithi u vitana jaha ra yena hi vito ra Ntiyiso, nakambe u twisa Ntsendzeleki ku vava hi ku lorha Beauty.
Ntsendzeleki u twe a karhatekile swinene kutani a vona swi fanerile leswaku a duka naro.
U bebule Ntiyiso kutani a tiendla wonge u ya ka mati kasi a a baleka.
Eku balekeni ka yena u hlangana na Hlamalani loyi a nga n'wi pfuna.
U n'wi yise eka manana Nkothasi loyi a nga n'wi pfuna hi ku n'wi kumela ntirho eka Ngwenya-Nkelenge
Ngwenya-Nkelenge a a ri wansati wo kariha swinene.
Ntsendzeleki a tirha ku basisa yindlu, ku hlantswa swiambalo ni ku swi olola, a tlhela a hlayisa ni mbyana.
Ntsendzeleki u heleriwe hi ntirho loko mbyana ya mulungu Ngwenya-Nkelenge yi tlumbiwa hi movha.
Ntsendzeleki a tirha ku endla tiya.
Ntirho lowu na wona wu hela loko yena na Hlamalani va hlangana ni nghozi ya movha laha Hlamalani a nga lova, yena a vaviseka.
Ntsendzeleki u tlhela a hlangana nakambe na Fumani loyi se a ri dokodela exibedlhela. [25]
