Memorandamu le ri ri na 7 wa tipheji.
XIVUTISO XA 1
A a ri hosi ya mfumo wa Gaza/U lwile ni Maputukezi/ U hoxile xandla eka ku hlanganisa Vatsonga-Machangana. vv 
U vula leswaku mfumo wa khale wa xihlawuhlawu a wu nga tsakeli tihosi leti a ti nga wu tirheli/seketeli/hlayisi milawu ya wona. vv 
Loko a vulavula hi tinhenha ta tihosi, u tala ku katsa ni vito ra hosi Nghunghunyana/U vula leswaku Nghunghunyana a a ri nhenha. vv 
Ku vuriwa leswaku u file/love hi kwalomu ka va 1907, ku nga ri hi lembe ra 1907. vv 
Ku nga twanani/ku vengana/ku nga rhandzani. vv 
Ku tshama va ri karhi va languta leswi munhu a nga le ku swi endleni/ku tshama va ri karhi va xiyaxiya swiendlo swa munhu . vv 
1.8.1 A hi swona. v A a ri ntukulu wa Muzila hikuva tata wa yena Nghunghunyana a a ri n'wana wa Muzila. vv 
Hi swona. v Ku vuriwa leswaku a a khomerile vuhosi. vv 
Mukamberiwa u fanele ku nyika mavonelo ya yena. A nga hlamula a ku "ina" kumbe "e-e," kambe u fanele ku seketela nhlamulo ya yena. Xikombiso: Ina, swi fanerile, hikuva leswi swi kombisa leswaku a va yimi na swona leswi nga endliwa hosi ya vona/va fundza hosi ya vona kutani swi ta tshama swi va tsundzuxa hilaha va yi rhandzeke hakona, KUMBE e-e, a swi fanelangi, hikuva nhlampfi a yi na xidyoho, i xakudya lexinene lexi hambi madokodela va vulaka leswaku xi aka miri/a swi vuli leswaku loko Nghunghunyana a dlayiwile hi ku dya nhlampfi, swi le rivaleni leswaku ni malandza ya yena ya ta fa loko yo dya nhlampfi, kumbexana nhlampfi leyi a nyikiweke yona a yo va ni chefu. Ku vula 'ina' kumbe 'e-e'; v Nseketelo. vv 
I ku khomiwa ka Nghunghunyana. v 
XIYENGE XA B: NKATSAKANYO/NKOMISO WA NDZIMA
XIVUTISO XA 2
NKOKA WA MAHUNGU: NKATSAKANYO/NKOMISO WA NDZIMA WU FANELE KU KATSA TIMHAKA LETI LANDZELAKA LETI MUDYONDZI A FANELEKE KU TI NGHENISA EKA NKATSAKANYO/NKOMISO.
Ku hela ka mfumo wa xihlawuhlawu. 
Ku ringanana ka Valungu ni Vantima. 
Ku va valungu va hangalasile no endla leswaku vantima va vengana. 
Ku va vanhu van'wana va sola mfumo lowuntshwa. 
Ku lemukisiwa ka lava va solaka mfumo hi ta ku tikeriwa loku ngi ku ri kona khale na nkoka wo va va hoxa xandla va pfuna mfumo. v(5 tin'wana na tin'wana). 
MAAVELO YA TIMARAKA
SWILAVEKO NA TINHLAMUSELO TINHLAMUSELO TA VUSWIKOTI TIMA-RAKA TIPHE-SENTE
Nkatsakanyo/nkomiso wu pfumala swihoxo; wa kongoma; wu kombisa leswaku mukamberiwa u twisisile na ku landzelela swilaveko hinkwaswo hi ndlela ya xiyimo xa le henhla, timhaka hinkwato ta nkoka ti tsariwile; wu na nandzelelano. Xa risuna no hlawuleka 9-10 90-100
Swilaveko swo tala leswi nga laha henhla swi landzeleriwile; nkatsakanyo/nkomiso a hi wa risuna ku fana na lowu nga laha henhla. Xa nkoka 8 80
Wa hlayeka kambe ku katsiwile na timhaka tin'wana leti nga riki ta nkoka; timhaka to talanyana ta nkoka na tona ti tsariwile. Xo saseka swinene 7 70
Nkatsakanyo/nkomiso wu na timhaka ta nkoka leti nga riki ehansi ka 50%; a wu nge fikeleli ku katsiwa eka xiyenge xa nkatsakanyo/nkomiso wo saseka swinene; ku na mahungu lama nga lavekiki lama onhaka vunene bya nkatsakanyo/nkomiso. Xo saseka 6 60
Ku na timhaka to karhi ta nkoka; ku na timhaka to tala leti nga lavekiki; a wu ndlariwanga kahle ngopfu; mavekelo ya timhaka ya hoxekile; wu le xikarhi. Xa le xikarhi 5 50
Nkatsakanyo/nkomiso wu hava nkhulukelano wa timhaka; wu longoloxela marito handle ka nandzelelano; timhaka to tala ta nkoka ku hava; ku na vumbhoni byo komba leswaku mukamberiwa wa tikeriwa eka ku ringeta ku katsakanya/komisa. Xo ka xi nga nyawuli 4 40
Ku na vumbhoni byo komba leswaku ko va na ku twisisa kutsongo ka vutshila bya matsalelo ya nkatsakanyo/nkomiso; ku na swihoxo swa mahlamuselelo; timhaka to tala hi leti nga lavekiki; ku na timhakanyana ta nkoka leti nga riki hansi ka yin'we. Xo phyama 3 30
Ku na vumbhoni byo kombisa leswaku mukamberiwa u ringetile ku endla nkatsakanyo/nkomiso; a swi tikombi a ri na ku twisisa ka leswi lavekaka eka nkatsakanyo/nkomiso, hileswaku wa phewa. Xo phewa 2 20
Ku na vumbhoni byo komba leswaku mukamberiwa a nga twisisi swilaveko swa nkatsakanyo/nkomiso naswona nkatsakanyo/nkomiso wa kona wa huhula; wa xitshuriwa xo kopiwa kunene. Xo huhula 0-1 0-10
XIYENGE XA C: NTIVORIRIMI NA MATIRHISELO YA RIRIMI XIVUTISO XA 3.1
(a) Mhaka ya ku thoriwa ka Perreira, yi tivisiwile eka phephahungu rin'we ro karhi leri kumekaka laha tikweni. vv 
b Mhaka ya ku thoriwa ka Perreira, yi tivisiwile eka maphephahungu hinkwawo lama kumekaka laha tikweni. vv2
b Mitirho.v 1
b Mukamberiwa a nga endla xivulwa xin'wana ni xin'wana hi rito 'voni' lexi twalaka, kambe nhlamuselo ya xivulwa yi fanele ku hambana na leyi nga eka 3.1.6 kumi na 3.1.6.1 sola/delela. Xikombiso: Mafemani i bofu hikuva a nga voni. 
Ku tlangisa mali/xuma kumbe ku nyika xuma/mali mahala. vv 
Hlongorile. v 
XIVUTISO XA 3.2
Vito ra khampani leyi ri komba leswaku khampani i ya lava nga tekanangiki ntsena, naswona lava va nga ni xikongomelo xo teka ntsena. Leswi swi vula leswaku khampani a yi na mhaka na vanhu lava se va tekeke, lava va nga laviki ku teka ni vanhu va xisati hikuva vona a va teki, vo tekiwa kunene. vv 
2 Wa ku onga/ku koka rinoko ra vahlayi/ku endlela leswaku tikhasimende ti welawela hi ku va va titwa va ri va nkoka swinene, KUMBE [Ku kombisa vahlayi/tikhasimende leswaku khampani ya vona a yi na mhaka ngopfu na mali, kambe yi hisekela ku nyika vukorhokeri]. vKu fanele ku amukeriwa nhlamulo yin'wana na yin'wana yo yelana na leti nga laha henhla. 
Marito lama ya endla leswaku vahlayi na vona va va na vonele ra lava va navetisaka; va vona khampani leyi yi ri yona ntsena leyi nyikaka vukorhokeri bya xiyimo xa le henhla. v 
I ku endlela leswaku tikhasimende/vahlayi va nga hlweri ku buka. v 
Hikuva mhaka leyikulu eka xinavetiso i vito ra nhlangano/khampani , hi rona leri kahlekahle ku navetisiwaka rona, kutani ri fanele ku vonaka swinene eka xinavetiso, KUMBE [Ku endlela leswaku vanhu va oloveriwa ku hlaya na ku kokeka mahlo hi marito na sayizi ya fonto]. v 
Nhlamulo yi nga va "ina" kumbe "e-e," mhakankulu i ku va mukamberiwa a seketela vonelo ra yena. Xikombiso: Ina, hikuva loko vo hluleka ku endla leswi va swi tshembiseke, va nga ha tlula na voko ra nawu tanihileswi va tiboheke eka xinavetiso lexi, KUMBE: [E-e, hikuva ko va ntsena ku koka rinoko ra vahlayi tanihileswi ku nga hava khampani na yin'we leyi lavaka ku lova mali; swi nga ha antswa va ku humesa riendzo rin'wana ematshan'weni ya ku ku tlherisela mali ya wena hinkwayo.] vv 
Ku endlela ku tlhontlha vahlayi leswaku loko vo hluleka ku tirhisa xipexali lexi, a va nge he kumi xin'wana xo fana na xona na siku na rin'we. v 
I ku koka rinoko ra vahlayi kumbe ku endlela leswaku vahlayi va welawela/ku phasa vahlayi hikwalaho ko navela leswi fanisiweke. v 
NTSENGO WA TIMARAKA: 70
Vuswikoti bya le henhla ngopfu 7 Vuswikoti bya le henhla 6 Vuswikoti bya le henhlanyana 5 Vuswikoti byo amukeleka 4 Vuswikoti byo enela 3 Vuswikoti bya madyondza 2 Vuswikoti byo ka byi nga fikelelangi 1
XITSONGA RA LE KAYA RHUBIRIKI YO LAWULA RK-(HL) XIYENGE XA A: SWITSALWANA 50 WA TIMARAKA RIRIMI NI MATIRHISELO YA RONA - Ririmi ni mahikahatelo swi tirhisiwile hi ndlela leyi vuyerisaka. Ririmi ro gega ri tirhisiwile hi nkhaqato wa le henhla swinene. - Mahlawulelo ya marito ya tirhisiwile hi nkhaqato naswona ya vupfile. - Swivulwa na tindzimana swi vumbiwile hi ndlela ya vutlhari. - Xitayili, thoni na rhejisitara swi fambelana ni nhlokomhaka swinene. - Xitshuriwa xi andlariwile hi ndlela ya kahle yo pfumala swihoxo ku kombisa leswaku xi kambisisiwile, xi xopaxopiwile na ku hleriwa. - Vulehi bya xitshuriwa byi fambelana na swilaveko swa nhlokomhaka. - Ririmi ni mahikahatelo swi tirhisiwile hi nkhaqato naswona ririmi ro gega ri tirhisiwile hi mfanelo. - Mahlawulelo ya marito ya tirhisiwa hi tindlela to hambanahambana naswona ya tirhisiwile hi ndlela ya vutshila. - Swivulwa na tindzimana swi na nkhulukelano naswona swi tirhisiwile hi tindlela to hambanahambana. - Xitayili, thoni na rhejisitara swi fambelena hi nkhaqato na nhlokomhaka. - Xitshuriwa xi andlariwile hi ndlela yo pfumala swihoxo ku kombisa leswaku xi kambisisiwile, xi xopaxopiwile na ku hleriwa. - Vulehi bya xitshuriwa hi lebyi faneleke. - Ririmi ni mahikahatelo swi tala ku tirhisiwa hi nkhaqato. - Mahlawulelo ya marito ya fambelana ni xitshuriwa lexi tumbuluxiweke. - Swivulwa na tindzimana swi andlariwile hi ndlela ya kahle. -Xitayili, thoni na rhejisitara swi fambelena na nhlokomhaka. Xitshuriwa xi tala ku pfumala swihoxo ku kombisa leswaku xi kambisisiwile, xi xopaxopiwile na ku hleriwa. - Vulehi bya xitshuriwa hi lebyi faneleke. - Ririmi leri tirhisiwaka hi lero olova naswona mahikahatelo ya amukeleka. - Mahlawulelo ya marito ya amukeleka. - Swivulwa na tindzimana swi nga ha va na swihoxo eka swiphemu swin'wana kambe mongo wa xitshuriwa wu va wa ha twisiseka. - Xitayili, thoni na rhejisitara swi tala ku fambelena na swilaveko swa nhlokomhaka. -Xitshuriwa xa ha ri na swihoxo switsongo hambiloko xi kambisisiwile, xi xopaxopiwile na ku hleriwa. - Vulehi bya xitshuriwa hi lebyi faneleke. - Ririmi leri tirhisiwaka ra kayivelanyana naswona mahikahatelo ya tala ku va ni swihoxo. - Mahlawulelo ya marito hi lama ya ntolovelo. - Swivulwa na tindzimana swi na swihoxo kambe mongo wa xitshuriwa wa ha twisiseka. - Xitayili, thoni na rhejisitara swi na nkayivelo wa nhlangano wa miehleketo. - Xitshuriwa xi na swihoxo swo tala hambiloko xi kambisisiwile, xi xopaxopiwile na ku hleriwa. - Xitshuriwa xi lehe / kome ngopfu. - Ririmi ni mahikahatelo swi na swihoxo. - Mahlawulelo ya marito ya kayivela. - Swivulwa na tindzimana swi andlariwile hi ndlela ya madyondza. - Xitayili, thoni na rhejisitara swi fambelani ni nhlokomhaka. - Xitshuriwa xi talele hi swihoxo hambiloko xi kambisisiwile, xi xopaxopiwile na ku hleriwa. - Xitshuriwa xi lehe / kome ngopfu. - Ririmi ni mahikahatelo swi na swihoxo swo tala. - Mahlawulelo ya marito ya hoxekile. - Swivulwa na tindzimana swi hlangahlanganile kambe malongoloxelo ya swona ya hava nkhulukelano. - Xitayili, thoni na rhejisitara swi na swihoxo eka swiphemu hinkwaswo leswi tirhisiwaka. - Xitshuriwa xi talele ngopfu hi swihoxo hambiloko xi kambisisiwile, xi xopaxopiwile na ku hleriwa. - Xitshuriwa xi lehe / kome ku tlula mpimo.
VUNDZENI 7 6 5 4 3 2 1
Vuswikoti bya le henhla ngopfu - Vundzeni i byo hlawuleka swinene, no kombisa vutitumbuluxeri bya xiyimo xa le henhla. - Miehleketo yi na ntlhontlho naswona yi vupfile. -Mavumbelo ya nhlokomhaka ya na nkhulukelano wa miehleketo. Vuxokoxoko bya mahungu byi andlariwile hi vuenti no tlhavula. -Vundzeni byi kombisa ku lemuka matirhiselo ya ririmi hi vuxoperi. - Vumbhoni bya leswaku xitshuriwa xi kunguhatiwile na/kumbe ku mpfampfarhutiwa byi tikombisa hi maandlalelo ya xitsalwana yo khulukelana no pfumala swihoxo. khodi ya 780-100% 40 - 50 38 - 42 35 - 39
Vuswikoti bya le henhla - Vundzeni i byo hlawuleka, no kombisa vutitumbuluxeri. - Miehleketo yi kombisa vutshila byo ehleketa naswona ya mahungu yo tsakisa. - Vuxokoxoko bya mahungu byi andlariwile hi ndlela yo khulukelana na nhlangano wa miehleketo. - Vundzeni byi kombisa ku lemuka ntikelo wa matirhiselo ya ririmi hi vuxoperi. - Vumbhoni bya leswaku xitshuriwa xi kunguhatiwile na/kumbe ku mpfampfarhutiwa byi tikombisa hi maandlalelo ya xitsalwana lexi kombisaka vutshila. khodi ya 670-79% 38 - 42 35 - 39 33 - 37 30 - 34
Vuswikoti bya le henhlanyana - Vundzeni bya twisiseka na ku va na nhlangano wa miehleketo lowu nga henhlanyana. - Miehleketo ya tsakisa naswona ya khorwisa - Vuxokoxoko byo tala lebyi tumbuluxiweke byi fambelana na nhlokomhaka. - Vumbhoni byo kota ku lemuka matirhiselo ya ririmi hi vuxoperi byi le rivaleni. - Vumbhoni bya leswaku xitshuriwa xi kunguhatiwile na/kumbe ku mpfampfarhutiwa byi tikombisa hi maandlalelo ya xitsalwana ya kahle swinene. khodi ya 560-69% 35 - 39 33 - 37 30 - 34 28 - 32 25 - 29
Vuswikoti byo amukeleka - Vundzeni hi lebyi faneleke na ku va na nhlangano wa miehleketo lowu amukelekaka. -Miehleketo ya tsakisa naswona i ya vutitumbuluxeri lebyi amukelekaka. -Xitshuriwa xi na mahungu yo karhi ya nkoka naswona vuxokoxoko byi tumbuluxiwile hi ndlela leyi amukelekaka. - Vumbhoni byo kota ku lemuka matirhiselo ya ririmi hi vuxoperi bya amukeleka. - Vumbhoni bya leswaku xitshuriwa xi khodi ya 450-59% 30 - 34 28 - 32 25 - 29 23 - 27 20 - 24
kunguhatiwile na/kumbe ku mpfampfarhutiwa byi tikombisa hi maandlalelo ya xitsalwana yo amukelekaka.
Vuswikoti byo enela- Vundzeni i byo enela na ku andlariwa hi ndlela ya ntolovelo. Ku na nkayivelo wa nkhulukelano na nhlangano wa miehleketo. -Miehleketo a yi tali ku fambelana ni nhlokomhaka. Vutitumbuluxeli a byi anamangi. - Mahungu ya nkoka a ya tali ku tikomba. -Ku lemuka matirhiselo ya ririmi hi vuxoperi i ka mpimo wo enela. - Vumbhoni bya leswaku xitshuriwa xi kunguhatiwile na/kumbe ku mpfampfarhutiwa byi tikombisa hi maandlalelo ya xitsalwana yo enela na nkhulukelano wa wona wa mahungu. khodi ya 3 40-49% 25 - 29 23 - 27 20 - 24 18 - 22 15 - 19
Vuswikoti bya madyondza- Vundzeni a hi mikarhi hinkwayo byi twisisekaka . Byi kala nkhulukelano na nhlangano wa miehleketo. -Miehleketo ya timhaka ta nkoka a yi talangi naswona timhaka ti tala ku vuyeleriwa. -Mikarhi yin'wana u huma emhakeni kambe mahungu lama a lavaka ku ma vula ya kumbeteleka. - Xitshuriwa a xi ringanelangi ku va xa Ririmi ra le Kaya. Hambileswi nkunguhato na/kumbe mpfampfarhuto wu endliweke, xitsalwana a xi andlariwangi hi ndlela leyi faneleke. Khodi ya 2 30-39% 20 - 24 18 - 22 15 - 19 03 - 17
Vuswikoti byo ka byi nga fikelelangi- Vundzeni byi humile emhakeni swinene naswona byi hava nkhulukelano na nhlangano wa miehleketo. -Miehleketo a yi tsakisi, timhaka ta vuyeleriwa naswona mahungu ya kona a ya fambelani na nhlokomhaka. -Makunguhatelo na/kumbe mampfampfarhutelo ya kona a ya ringanelangi. Xitsalwana xi andlariwile hi ndlela ya le hansi swinene. khodi ya 100-29% 15 - 19 03 - 17 00 - 14
Vuswikoti bya le henhla ngopfu 7 Vuswikoti bya le henhla 6 Vuswikoti bya le henhlanyana 5 Vuswikoti byo amukeleka 4 Vuswikoti byo enela 3 Vuswikoti bya madyondza 2 Vuswikoti byo ka byi nga fikelelangi 1
XITSONGA RA LE KAYA RHUBIRIKI YO LAWULA RK-(HL) XIYENGE XA B: Switsalwambiko swo leha 30 WA TIMARAKA RIRIMI NI MATIRHISELO YA RONA -Xivumbeko xa xitshuriwa lexi tumbuluxiweke i xa nkhaqato wa le henhla ngopfu. --Matirhiselo ya ririmi eka xitshuriwa i ya nkhaqato naswona ya andlariwile hi ndlela ya vutlhari swinene. -Ntivomarito wu tirhisiwile hi mfanelo hi xiyimo xa le henhla ngopfu ku ya hi xikongomelo, vaamukeri va mahungu na mbangu. - Xitayili, thoni na rhejisitara swi tirhisiwile hi mfanelo hi xiyimo xa le henhla ngopfu. -Xitshuriwa xo va na swihoxonyana ku kombisa leswaku xi kambisisiwile, xi xopaxopiwile na ku hleriwa. -Vulehi bya xitshuriwa i bya nkhaqato wa xiyimo xa le henhla ngopfu. -Xivumbeko xa xitshuriwa lexi tumbuluxiweke xi landzelerile milawu ya matsalelo hi xiyimo xa le henhla. -Matirhiselo ya ririmi eka xitshuriwa ya andlariwile kahle swinene naswona hi ndlela ya nkhaqato. - Ntivomarito wu tirhisiwile hi mfanelo hi xiyimo xa le henhla ku ya hi xikongomelo, vaamukeri va mahungu na mbangu. - Xitayili, thoni na rhejisitara swi tirhisiwile hi mfanelo ku ya hi swilaveko swa xitshuriwa. -Xitshuriwa a xi talelangi hi swihoxo ku kombisa leswaku xi kambisisiwile, xi xopaxopiwile na ku hleriwa. - Vulehi bya xitshuriwa i bya nkhaqato wa xiyimo xa le henhla. - Xivumbeko xa xitshuriwa lexi tumbuluxiweke xi landzelerile milawu ya matsalelo hi xiyimo xa le henhlanyana. - Xitshuriwa xi andlariwile hi ndlela ya kahle naswona swa olova ku xi hlaya. -Ntivomarito wu tirhisiwile hi mfanelo ku ya hi xikongomelo, vaamukeri va mahungu na mbangu. - Xitayili, thoni na rhejisitara swi tirhisiwile hi mfanelo ku ya hi swilaveko swa xitshuriwa. -Xitshuriwa a xi talelangi hi swihoxo ku kombisa leswaku xi kambisisiwile, xi xopaxopiwile na ku hleriwa. Vulehi bya xitshuriwa i bya nkhaqato wa xiyimo xa le henhlanyana. - Xivumbeko xa xitshuriwa lexi tumbuluxiweke xi landzelerile milawu ya matsalelo hi ndlela leyi amukelekaka. Xitshuriwa xi andlariwile hi ndlela yo amukeleka naswona swihoxo leswi nga kona a swi onhi nkhuluko wa mahungu. -Ntivomarito wu tirhisiwile hi ndlela yo amukeleka ku ya hi xikongomelo, vaamukeri va mahungu na mbangu. -Xitayili, thoni na rhejisitara swi tirhisiwile hi ndlela yo amukeleka ku ya hi swilaveko swa xitshuriwa. - Hambileswi xitshuriwa xi kambisisiweke, xi xopaxopiweke na ku hleriwa xa ha ri na swihoxo switsongo. - Vulehi bya xitshuriwa i byo amukeleka. - Xivumbeko xa xitshuriwa lexi tumbuluxiweke xi landzelerile milawu ya matsalelo hi ndlela yo enela kambe ku na ku kayivela ka swilo swin'wana swa nkoka. -Xitshuriwa xi andlariwile hi ndlela yo enela naswona ku na swihoxo swo tala. -Ntivomarito wa kayivela naswona matirhiselo ya kona a ya fambelani ngopfu ni xikongomelo, vaamukeri va mahungu na mbangu. -Xitayili, thoni na rhejisitara swi le ka xiyimo xa le hansi kambe hi ndlela yo enela. -Hambileswi xitshuriwa xi kambisisiweke, xi xopaxopiweke na ku hleriwa xa ha ri na swihoxo swo tala. -Xitshuriwa xi lehile/komile ngopfu. - Xivumbeko xa xitshuriwa lexi tumbuluxiweke xi kayivela milawu ya matsalelo naswona xa kanakanisa. -Xitshuriwa xi andlariwile hi ndlela ya madyondza naswona swa nonoha ku xi twisisa. -Ntivomarito wa ha lava ku antswisiwa eka swiphemu swin'wana naswona matirhiselo ya kona a ya fambelani ni xikongomelo, vaamukeri va mahungu na mbangu. - Xitayili thoni na rhejisitara swi le ka xiyimo xa le hansi naswona a swi tirhisiwangi hi mfanelo. -Hambileswi xitshuriwa xi kambisisiweke, xi xopaxopiweke na ku hleriwa xa ha ri na swihoxo swo tala swinene. - Xitshuriwa xi lehile/komile ngopfu. - Xivumbeko xa xitshuriwa lexi tumbuluxiweke a xi landzelelangi milawu ya matsalelo. - Xitshuriwa xi andlariwile hi ndlela yo ka yi nga fikelelangi naswona swa nonoha swinene ku xi twisisa. - Ntivomarito wa ha lava ku antswisiwa swinene naswona matirhiselo ya kona a ya fambelani ni xikongomelo, vaamukeri va mahungu na mbangu. -Xitayili, thoni na rhejisitara swi tirhisiwile hi ndlela yo amukeleka ku ya hi swilaveko swa xitshuriwa. - Hambileswi xitshuriwa xi kambisisiweke, xi xopaxopiweke na ku hleriwa xa ha ri na swihoxo switsongo. - Vulehi bya xitshuriwa i byo amukeleka.
VUNDZENI 7 6 5 4 3 2 1
Vuswikoti bya le henhla ngopfu -Byi kombisa vutivi byo hlawuleka bya xiyimo xa le henhla ngopfu bya swilaveko swa vundzeni bya xitshuriwa. -Byi kombisa u lemuka vutivi hi vuenti bya matirhiselo ya mimbangu yo hambanahambana loko a tsala xitshuriwa. -Vulawuri bya matsalelo ya mudyondzi u kota ku kongoma hi ndlela ya vutshila swinene eka xitshuriwa hinkwaxo naswona a nga humi emhakeni. - Nhlangano na nkhulukelano wa vundzeni na miehleketo swi andlariwile hi xiyimo xa le henhla swinene ngopfu naswona vuxokoxoko hinkwabyo byi seketela nhlokomhaka. -Vumbhoni bya leswaku xitshuriwa xi kunguhatiwile na/kumbe ku mpfampfarhutiwa byi tikombisa hi maandlalelo ya xitshuriwa lexi pfumalaka swihoxo hi ndlela ya le henhla swinene. 80-100% khodi ya 7 24 - 30 23 - 25 21 - 23
Vuswikoti bya le henhla-Byi kombisa vutivi byo kahle swinene bya xiyimo xa le henhla bya swilaveko swa vundzeni bya xitshuriwa. - Byi kombisa ku lemuka vutivi byo anama bya matirhiselo ya mimbangu yo hambanahambana loko a tsala xitshuriwa. - Vulawuri bya matsalelo ya mudyondzi u kota ku kongoma hi ndlela ya vutshila eka xitshuriwa hinkwaxo naswona a nga humi emhakeni. - Nhlangano na nkhulukelano wa vundzeni na miehleketo swi andlariwile hi xiyimo xa le henhla naswona vuxokoxoko hinkwabyo byi seketela nhlokomhaka. -Vumbhoni bya leswaku xitshuriwa xi kunguhatiwile na/kumbe ku mpfampfarhutiwa byi tikombisa hi maandlalelo ya xitshuriwa lexi pfumalaka swihoxo hi ndlela ya le henhla. 70-79%khodi ya 6 23 - 25 21 - 23 20 - 22 18 - 20
Vuswikoti bya le henhlanyana -Byi kombisa vutivi bya kahle bya xiyimo xa le henhlanyana bya swilaveko swa vundzeni bya xitshuriwa. - Byi kombisa ku lemuka vutivi bya le henhlanyana matirhiselo ya mimbangu yo hambanahambana loko a tsala xitshuriwa. - Vulawuri bya matsalelo ya mudyondzi u kota ku kongoma eka xitshuriwa kambe a humanyana emhakeni. - Nhlangano na nkhulukelano wa vundzeni na miehleketo swi andlariweke hi xiyimo xa le henhlanyana naswona vuxokoxoko byo tala byi seketela nhlokomhaka. -- Vumbhoni bya leswaku xitshuriwa xi kunguhatiwile na/kumbe ku mpfampfarhutiwa byi tikombisa hi maandlalelo ya xitshuriwa lexi pfumalaka swihoxo hi ndlela ya le henhlanyana. 60-69%khodi ya 5 21 - 23 20 - 22 18 - 20 17 - 19 15 - 17
Vuswikoti byo amukeleka -Byi kombisa vutivi byo amukeleka bya swilaveko swa vundzeni bya xitshuriwa -Byi kombisa ku lemuka vutivi hi ndlela yo amukeleka bya matirhiselo ya mimbangu yo hambanahambana loko a tsala xitshuriwa. -Vulawuri bya matsalelo ya mudyondzi u pfa a huma emhakeni kambe mongo wa mhaka wu nga onhaki ngopfu. - Nhlangano na nkhulukelano wa vundzeni na miehleketo swi andlariweke hi ndlela yo amukeleka naswona vuxokoxoko byin'wana byi seketela nhlokomhaka. - Vumbhoni bya leswaku xitshuriwa xi kunguhatiwile na/kumbe kumpfampfarhutiwa byi tikombisa hi maandlalelo ya xitshuriwa hi ndlela leyi amukelekaka. 50-59% khodi ya 4 18 - 20 17 - 19 15 - 17 14 - 16 12 - 14
Vuswikoti byo enela -Byi kombisa vutivi byo enela bya swilaveko swa vundzeni bya xitshuriwa. - Byi kombisa ku lemuka vutivi hi ndlela yo enela bya matirhiselo ya mimbangu yo hambanahambana loko a tsala xitshuriwa. -Vulawuri bya matsalelo ya mudyondzi u huma emhakeni naswona mongo wa swivulwa swin'wana a wu twisiseki. -Nhlangano na nkhulukelano wa vundzeni na miehleketo swi andlariwile hi ndlela yo enela naswona vuxokoxoko byin'wana byi seketela 40-49%khodi ya 3 15 - 17 14 - 16 12 - 14 11 - 13 09 - 11
nhlokomhaka. - Vumbhoni bya leswaku xitshuriwa xi kunguhatiwile na/kumbe ku mpfampfarhutiwa byi tikombisa hi maandlalelo ya xitshuriwa hi ndlela yo enela.
Vuswikoti bya madyondza - Byi kombisa vutivi bya madyondza bya swilaveko swa vundzeni bya xitshuriwa. -Byi kombisa ku lemuka vutivi bya matirhiselo ya mimbangu yo hambanahambana loko a tsala xitshuriwa hi ndlela ya madyondza. -Vulawuri bya matsalelo ya mudyondzi u huma emhakeni naswona mongo wa swivulwa swin'wana a wu twisiseki hikuva wu ri ka xiyimo xa madyondza. -Swivulwa swin'wana a swi na nhlangano na nkhulukelano wa vundzeni na miehleketo naswona ko va na vuxokoxoko byitsongo lebyi seketelaka nhlokomhaka. - Makunguhatelo na/kumbe mampfampfarhutelo ya kona a ya ringanelangi.Xitsalwana xi andlariwile hi ndlela ya le hansi swinene. 30-39% khodi ya 2 12 - 14 11 -1 3 09 - 11 02 - 10
Vuswikoti byo ka byi nga fikelelangi. - Vutivi lebyi languteriweke bya swilaveko swa switshuriwa a byi fikeleriwangi. - Vutivi bya matirhiselo ya mimbangu yo hambanahambana loko a tsala xitshuriwa a byi fikelelangi. -Vulawuri bya matsalelo ya mudyondzi byi huma swinene emhakeni naswona mongo eka swivulwa swo tala a wu twisiseki hikuva wu ri eka xiyimo xo ka xi nga fikelelangi. -Xitshuriwa a xi na nhlangano na nkhulukelano wa vundzeni na miehleketo naswona ko va na vuxokoxoko byitsongo lebyi seketela nhlokomhaka. Nkunguhato na/kumbe mpfampfarhuto a swi fikelelangi naswona xitshuriwa xi andlariwile hi xiyimo xa le hansi swinene. 00-29% khodi ya 1 09 - 11 02 - 10 00 - 08
Vuswikoti bya le henhla ngopfu 7 Vuswikoti bya le henhla 6 Vuswikoti bya le henhlanyana 5 Vuswikoti byo amukeleka 4 Vuswikoti byo enela 3 Vuswikoti bya madyondza 2 Vuswikoti byo ka byi nga fikelelangi 1
XITSONGA RA LE KAYA RHUBIRIKI YO LAWULA RK-(HL) XIYENGE XA C: Switsalwambiko swo leha 20 WA TIMARAKA RIRIMI NI MATIRHISELO YA RONA -Xivumbeko xa xitshuriwa lexi tumbuluxiweke i xa nkhaqato wa le henhla ngopfu. --Matirhiselo ya ririmi eka xitshuriwa i ya nkhaqato naswona ya andlariwile hi ndlela ya vutlhari swinene. -Ntivomarito wu tirhisiwile hi mfanelo hi xiyimo xa le henhla ngopfu ku ya hi xikongomelo, vaamukeri va mahungu na mbangu. - Xitayili, thoni na rhejisitara swi tirhisiwile hi mfanelo hi xiyimo xa le henhla ngopfu. -Xitshuriwa xo va na swihoxonyana ku kombisa leswaku xi kambisisiwile, xi xopaxopiwile na ku hleriwa. -Vulehi bya xitshuriwa i bya nkhaqato wa xiyimo xa le henhla ngopfu. -Xivumbeko xa xitshuriwa lexi tumbuluxiweke xi landzelerile milawu ya matsalelo hi xiyimo xa le henhla. -Matirhiselo ya ririmi eka xitshuriwa ya andlariwile kahle swinene naswona hi ndlela ya nkhaqato. - Ntivomarito wu tirhisiwile hi mfanelo hi xiyimo xa le henhla ku ya hi xikongomelo, vaamukeri va mahungu na mbangu. - Xitayili, thoni na rhejisitara swi tirhisiwile hi mfanelo ku ya hi swilaveko swa xitshuriwa. -Xitshuriwa a xi talelangi hi swihoxo ku kombisa leswaku xi kambisisiwile, xi xopaxopiwile na ku hleriwa. - Vulehi bya xitshuriwa i bya nkhaqato wa xiyimo xa le henhla. - Xivumbeko xa xitshuriwa lexi tumbuluxiweke xi landzelerile milawu ya matsalelo hi xiyimo xa le henhlanyana. - Xitshuriwa xi andlariwile hi ndlela ya kahle naswona swa olova ku xi hlaya. -Ntivomarito wu tirhisiwile hi mfanelo ku ya hi xikongomelo, vaamukeri va mahungu na mbangu. - Xitayili, thoni na rhejisitara swi tirhisiwile hi mfanelo ku ya hi swilaveko swa xitshuriwa. -Xitshuriwa a xi talelangi hi swihoxo ku kombisa leswaku xi kambisisiwile, xi xopaxopiwile na ku hleriwa. Vulehi bya xitshuriwa i bya nkhaqato wa xiyimo xa le henhlanyana. - Xivumbeko xa xitshuriwa lexi tumbuluxiweke xi landzelerile milawu ya matsalelo hi ndlela leyi amukelekaka. Xitshuriwa xi andlariwile hi ndlela yo amukeleka naswona swihoxo leswi nga kona a swi onhi nkhuluko wa mahungu. -Ntivomarito wu tirhisiwile hi ndlela yo amukeleka ku ya hi xikongomelo, vaamukeri va mahungu na mbangu. -Xitayili, thoni na rhejisitara swi tirhisiwile hi ndlela yo amukeleka ku ya hi swilaveko swa xitshuriwa. - Hambileswi xitshuriwa xi kambisisiweke, xi xopaxopiweke na ku hleriwa xa ha ri na swihoxo switsongo. - Vulehi bya xitshuriwa i byo amukeleka. - Xivumbeko xa xitshuriwa lexi tumbuluxiweke xi landzelerile milawu ya matsalelo hi ndlela yo enela kambe ku na ku kayivela ka swilo swin'wana swa nkoka. -Xitshuriwa xi andlariwile hi ndlela yo enela naswona ku na swihoxo swo tala. -Ntivomarito wa kayivela naswona matirhiselo ya kona a ya fambelani ngopfu ni xikongomelo, vaamukeri va mahungu na mbangu. -Xitayili, thoni na rhejisitara swi le ka xiyimo xa le hansi kambe hi ndlela yo enela. -Hambileswi xitshuriwa xi kambisisiweke, xi xopaxopiweke na ku hleriwa xa ha ri na swihoxo swo tala. -Xitshuriwa xi lehile/komile ngopfu. - Xivumbeko xa xitshuriwa lexi tumbuluxiweke xi kayivela milawu ya matsalelo naswona xa kanakanisa. -Xitshuriwa xi andlariwile hi ndlela ya madyondza naswona swa nonoha ku xi twisisa. -Ntivomarito wa ha lava ku antswisiwa eka swiphemu swin'wana naswona matirhiselo ya kona a ya fambelani ni xikongomelo, vaamukeri va mahungu na mbangu. - Xitayili thoni na rhejisitara swi le ka xiyimo xa le hansi naswona a swi tirhisiwangi hi mfanelo. -Hambileswi xitshuriwa xi kambisisiweke, xi xopaxopiweke na ku hleriwa xa ha ri na swihoxo swo tala swinene. - Xitshuriwa xi lehile/komile ngopfu. - Xivumbeko xa xitshuriwa lexi tumbuluxiweke a xi landzelelangi milawu ya matsalelo. - Xitshuriwa xi andlariwile hi ndlela yo ka yi nga fikelelangi naswona swa nonoha swinene ku xi twisisa. - Ntivomarito wa ha lava ku antswisiwa swinene naswona matirhiselo ya kona a ya fambelani ni xikongomelo, vaamukeri va mahungu na mbangu. -Xitayili, thoni na rhejisitara swi tirhisiwile hi ndlela yo amukeleka ku ya hi swilaveko swa xitshuriwa. - Hambileswi xitshuriwa xi kambisisiweke, xi xopaxopiweke na ku hleriwa xa ha ri na swihoxo switsongo. - Vulehi bya xitshuriwa i byo amukeleka.
VUNDZENI 7 6 5 4 3 2 1
Vuswikoti bya le henhla ngopfu -Byi kombisa vutivi byo hlawuleka bya xiyimo xa le henhla ngopfu bya swilaveko swa vundzeni bya xitshuriwa. -Byi kombisa u lemuka vutivi hi vuenti bya matirhiselo ya mimbangu yo hambanahambana loko a tsala xitshuriwa. -Vulawuri bya matsalelo ya mudyondzi u kota ku kongoma hi ndlela ya vutshila swinene eka xitshuriwa hinkwaxo naswona a nga humi emhakeni. - Nhlangano na nkhulukelano wa vundzeni na miehleketo swi andlariwile hi xiyimo xa le henhla swinene ngopfu naswona vuxokoxoko hinkwabyo byi seketela nhlokomhaka. -Vumbhoni bya leswaku xitshuriwa xi kunguhatiwile na/kumbe ku mpfampfarhutiwa byi tikombisa hi maandlalelo ya xitshuriwa lexi pfumalaka swihoxo hi ndlela ya le henhla swinene. 80-100% khodi ya 7 16-20 16 14-16
Vuswikoti bya le henhla-Byi kombisa vutivi byo kahle swinene bya xiyimo xa le henhla bya swilaveko swa vundzeni bya xitshuriwa. - Byi kombisa ku lemuka vutivi byo anama bya matirhiselo ya mimbangu yo hambanahambana loko a tsala xitshuriwa. - Vulawuri bya matsalelo ya mudyondzi u kota ku kongoma hi ndlela ya vutshila eka xitshuriwa hinkwaxo naswona a nga humi emhakeni. - Nhlangano na nkhulukelano wa vundzeni na miehleketo swi andlariwile hi xiyimo xa le henhla naswona vuxokoxoko hinkwabyo byi seketela nhlokomhaka. -Vumbhoni bya leswaku xitshuriwa xi kunguhatiwile na/kumbe ku mpfampfarhutiwa byi tikombisa hi maandlalelo ya xitshuriwa lexi pfumalaka swihoxo hi ndlela ya le henhla. 70-79%khodi ya 6 16 14-16 14 14 12-14
Vuswikoti bya le henhlanyana -Byi kombisa vutivi bya kahle bya xiyimo xa le henhlanyana bya swilaveko swa vundzeni bya xitshuriwa. - Byi kombisa ku lemuka vutivi bya le henhlanyana matirhiselo ya mimbangu yo hambanahambana loko a tsala xitshuriwa. - Vulawuri bya matsalelo ya mudyondzi u kota ku kongoma eka xitshuriwa kambe a humanyana emhakeni. - Nhlangano na nkhulukelano wa vundzeni na miehleketo swi andlariweke hi xiyimo xa le henhlanyana naswona vuxokoxoko byo tala byi seketela nhlokomhaka. -- Vumbhoni bya leswaku xitshuriwa xi kunguhatiwile na/kumbe ku mpfampfarhutiwa byi tikombisa hi maandlalelo ya xitshuriwa lexi pfumalaka swihoxo hi ndlela ya le henhlanyana. 60-69%khodi ya 5 14-16 14 12-14 12 10-12
Vuswikoti byo amukeleka -Byi kombisa vutivi byo amukeleka bya swilaveko swa vundzeni bya xitshuriwa -Byi kombisa ku lemuka vutivi hi ndlela yo amukeleka bya matirhiselo ya mimbangu yo hambanahambana loko a tsala xitshuriwa. -Vulawuri bya matsalelo ya mudyondzi u pfa a huma emhakeni kambe mongo wa mhaka wu nga onhaki ngopfu. - Nhlangano na nkhulukelano wa vundzeni na miehleketo swi andlariweke hi ndlela yo amukeleka naswona vuxokoxoko byin'wana byi seketela nhlokomhaka. - Vumbhoni bya leswaku xitshuriwa xi kunguhatiwile na/kumbe kumpfampfarhutiwa byi tikombisa hi maandlalelo ya xitshuriwa hi ndlela leyi amukelekaka. 50-59% khodi ya 4 12-14 12 10-12 10 08-10
Vuswikoti byo enela -Byi kombisa vutivi byo enela bya swilaveko swa vundzeni bya xitshuriwa. - Byi kombisa ku lemuka vutivi hi ndlela yo enela bya matirhiselo ya mimbangu yo hambanahambana loko a tsala xitshuriwa. -Vulawuri bya matsalelo ya mudyondzi u huma emhakeni naswona mongo wa swivulwa swin'wana a wu twisiseki. -Nhlangano na nkhulukelano wa vundzeni na miehleketo swi andlariwile hi ndlela yo enela naswona vuxokoxoko byin'wana byi seketela 40-49%khodi ya 3 10-12 10 08-10 08 06-08
nhlokomhaka. - Vumbhoni bya leswaku xitshuriwa xi kunguhatiwile na/kumbe ku mpfampfarhutiwa byi tikombisa hi maandlalelo ya xitshuriwa hi ndlela yo enela.
Vuswikoti bya madyondza - Byi kombisa vutivi bya madyondza bya swilaveko swa vundzeni bya xitshuriwa. -Byi kombisa ku lemuka vutivi bya matirhiselo ya mimbangu yo hambanahambana loko a tsala xitshuriwa hi ndlela ya madyondza. -Vulawuri bya matsalelo ya mudyondzi u huma emhakeni naswona mongo wa swivulwa swin'wana a wu twisiseki hikuva wu ri ka xiyimo xa madyondza. -Swivulwa swin'wana a swi na nhlangano na nkhulukelano wa vundzeni na miehleketo naswona ko va na vuxokoxoko byitsongo lebyi seketelaka nhlokomhaka. - Makunguhatelo na/kumbe mampfampfarhutelo ya kona a ya ringanelangi.Xitsalwana xi andlariwile hi ndlela ya le hansi swinene. 30-39% khodi ya 2 08-10 08 06-08 02 - 06
Vuswikoti byo ka byi nga fikelelangi. - Vutivi lebyi languteriweke bya swilaveko swa switshuriwa a byi fikeleriwangi. - Vutivi bya matirhiselo ya mimbangu yo hambanahambana loko a tsala xitshuriwa a byi fikelelangi. -Vulawuri bya matsalelo ya mudyondzi byi huma swinene emhakeni naswona mongo eka swivulwa swo tala a wu twisiseki hikuva wu ri eka xiyimo xo ka xi nga fikelelangi. -Xitshuriwa a xi na nhlangano na nkhulukelano wa vundzeni na miehleketo naswona ko va na vuxokoxoko byitsongo lebyi seketela nhlokomhaka. Nkunguhato na/kumbe mpfampfarhuto a swi fikelelangi naswona xitshuriwa xi andlariwile hi xiyimo xa le hansi swinene. 00-29% khodi ya 1 06-08 02 - 06 00 - 02
