XITHIFIKHEYITI XA XIKAMBELO XA LEHENHLA
XITSONGA XA RIRIMI RO SUNGULA NHLAWULO WA LE HENHLA (Papila ra Vunharhu)
XIYENGE XA A
XIVUTISO XA 1
Nkoka wa mahungu : 20
Ririmi ni xitayili : 10
Mahikelo ni mapeletelo ya marito : 06
Xivumbeko : 04
Maavelo ya timakisi ta xitsalwana ya ta va hi ndlela leyi landzelaka:
Nkoka wa mahungu 
Miehleketo leyi vuriwaka eka xitsalwana yi fanele yi va leyi tsakisaka yi tlhela yi kongoma mhaka.
Miehleketo yo hlawuleka, yo tsakisani masungulo yo kongoma mhaka (16-20)
Miehleketo ya nkoka (12-15)
Miehleketo yo saseka no va xikarhi (8-11)
Miehleketo yo ka yi nga tsakisi no va yi hume emhakeni (4-7)
Miehleketo yo huma emhakeni (0-3)
b Ririmi ni xitayili 10
Matirhiselo yo hlawuleka ya swigaririmi, swivuriso niswivulavulelo (8-10)
Matirhiselo ya ririmi ni swihoxo swohlayanyana ni kurhomba ka xitayili (6-7)
Swihoxo swo tala swa ririmi leswi nga pfumeleriwiki ku fana ni leswi landzelaka ku nghenelela ka ririmi rin'wana (3-5) -Ririmi ro ka ri nga amukeleki (0-2)
c Mahikelo ni mapeletelo ya marito 06
Mahikelo 
ku avana ka marito ni mapeletelo 
d Xivumbeko 04
Manghenelo ya kahle 
Miri lowu nga ni tipharagifu ta kahle 
Mahetelelo 
Maavelo hinkwawo ya timakisi ta xitsalwana ya ta va hi ndlela leyi landzelaka:
Timakisi xo hlawuleka 35-40 xa nkoka 29-34 xo saseka 23-28 xa le xikarhi 17-22 xo tsana 11-16 xo phyama 5-10 xo ka xi nga nyawuli xi tlhela : xi nga pfuni nchumu 0-4 [40]
XIYENGE XA B
XIVUTISO XA 2
MAPAPILA
(a) Nkoka wa mahungu : 08
Ririmi xitayili, thoni : 07
Xivumbeko : 05
Nkoka wa mahungu
Miehleketo yo hlawuleka, leyi vupfeke yi kongoma mhaka : (6-8)
Miehleketo ya nkoka : (4-5)
Miehleketo yo tsakisa : (2-3)
Miehleketo yo ka yi nga tsakisi, yo huma emhakeni : (0-1)
Ririmi, xitayili, thoni
Matirhiselo yo hlawuleka, ya swigaririmi, swivuriso, swivulavulelo ni thoni ya kahle yamutsari, mutsareriwa ni nkarhi wa kona : (6-7)
Matirhiselo lamanene ya swivuriso ni swivulavulelo hi thoni ya kahle: (4-5)
Matirhise / ya kahle ya swigaririmi hi thoni yo ka yi nga ri kahle : (2-3)
Swihoxo swo tala leswi nga amukelekiki ni vusopfa : (0-1)
Xivumbeko
Xivumbeko xa papila xi katsa adirese, mangheneloni mahetelelo.
Adirese yi fanele yi va hi xivumbeko xa biloko hi ririmi ra Xinghezi kumbe Xibunu.
Siku ri nga tsariwa hi ndlela leyi hi Xitsonga 07 Ndzhati 2005
Manghenelo / Xiloso Mahetelelo 1 1
Papila ra Xikaya
Maavelo ya timakisi ta papila hinkwaroya ta va hi ndlela leyi:
Ro hlawuleka (19-20)
Ra nkoka (17-18)
Ro saseka (13-16)
Ra le xikarhi (11-12)
Ro ka ri nga nyawuli (4-6)
Ndlela leyinene yo kombisa swihoxo:
Nkhwati wo koma wu hingakanya, ehansi ka xihoxoxin'wana ni xin'wana.
Mfungho wa(-)kukombaleswi nga siyiwa.
Mfungho wa (m) ku komba mbuyelelo
Mfungho wa(?) etlheloka xivulwa kumbe xiphemu xo ka xi nga twisiseki
Swiangi ku komba leswi nga lavekiki. [20]
MEMORANDAMU
a Ntikelo wa mahungu 10
Memorandamu yi fanele ku rhwala hungu rin'we ra nkoka swinene ri tlhelari kongoma mhaka leyi yi nga fanela hi ndlela leyi:
Xiyimo xa mhaka na xivangelo : (0-3)
Ku tsundzuxa leswi faneleke ku endliwa kuherisa xiphiqo : (0-3)
Ku koka matihlo eka xilo / xo karhi kumbe mhaka: : (0-2)
Ku hundzisa swileriso : (0-2)
b Ririmi ni xitayili 5
Matirhiselo ya ririmi ya fanele ku va lamanene ya tlhela ya ba nhlokomhaka hi ku komisa
Thoni yi fanele ku va leyi kongomeke timhaka ta xikolo
Matirhise yo hlawuleka ya ririmi ni xitayili : (4-5)
Matirhiselo lamanene ya ririmi ni xitayili : (3-4)
Matirhiselo ya kahle ya ririmi ni xitayili : (2-3)
Swihoxo swo tala swa ririmi ni xitayili : (0-2)
c Xivumbeko 5
Vito ra xikolo : (0-1)
Vito ra murhumeri : (0-1)
Vito ra murhumeriwa : (0-1)
Siku : (0-1)
Nhlokomhaka : (0-1) [20]
DAYARI
VUNDZENI. 
Miehleketo ya nkoka, yo kongoma. (9-10) -Miehleketo yo saseka yo va exikarhi. (7-8) -Miehleketo ya le xikarhi (5-6) -Miehleketo yo ka yi nga tsakisi yi tlhela yi huma emhakeni. (0-4)
RIRIMI 
Matirhiselo yo hlawuleka ya ririmi (5-6) -Matirhiselo ya ririmi ni swihoxo swohlayanyana ni ku rhomba ka xitayili. (3-4) -Ku nghenelela ka tindzimi tin'wana ni ririmi ro ka ri nga amukeleki (0-2)
XIVUMBEKO: 
Siku (siku, nhweti na lembe ku katsa ni ndhawu lomu swi faneleke)
Mahetelelo ya kahle. 
Nkoka: 
Ririmi ni xitayili: 
Xivumbeko: 
a Nkoka: 10
N'wangulano wu fanele wu ri lowu tsakisaka, wa ntumbuluko, wu fambelana ni nkarhi wa timhaka ta kona.
Miehleketo yo tsakisa ngopfu, ya ntumbuluko ni ku yelana ni mhaka ya kona : (9-10)
Miehleketo yo tsakisa : (7-8)
Miehleketo yo tsakisa ya le xikarhi : (5-6)
Miehleketo yo huma emhakeni : (0-5)
Ririmi ni xitayili: 
Matirhiselo yo hlawuleka ya ririmi ni xitayili eka nkarhi wa kona : (5-6)
Matirhiselo lamanene ya ririmi ni xitayilini ya kona : (4-5)
Matirhiselo ya ririmi ni xitayili kambe swi nga yelani ni nkarhi wa kona : (3-4)
Swihoxo swo tala swa ririmi leswi nga amukelekiki : (0-2)
Xivumbeko: 
Mavito ya swivulavuri ya fanele ku boxiwa : (0-2)
Manghenelo ni mahetelelo lamanene ya laveka : (02-)
XIRHAMBO
Ka xirhambo xin'wana na xin'wana ku languteriwa leswi landzelaka:
Nhloko-mhaka. Ku rhambiwa vamani. Va rhambiwela yini? Ndhawu. Siku. Nkarhi. Va rhambiwa hi mani? Riqingo ra murhambi. 
Ya huma ka mani? 
Ya ya ka mani? 
Wa kwihi. 
Nomboro ya riqingo. 
Boxa swileriso leswi nyikiweke 
Mahungu lawa ya faneleke ku hundzisiwa. 
La amukeleke riqingo 
Nkarhi. 
Siku. 
XIYENGE XA C
XIVUTISO XA 5
(a) Munhu u fanele a tiyisela ku hlula miringo. 
b Mavis u swi kotile ku endla manu yo sivela ku etlela na Jonathan hi ku cema ehodeleni ivi a ta ponisiwa hi maphorisa. U tlhele a kombela ku khomeriwa eka sesi wa yena Makhanani. [30] 5
1. --------- light. Xitlakati Kholani u vangela n'wana wa yena ntlimbo hi ku n'wi rhumela exikolweni xa valungu. Ku rhumeriwa ka yena entshungeni swi n'wi vangela ku tsan'wa rixaka ra yena. Va n'wi endla nhloko ya xikolo xa rixaka leri a ri langutelaka ehansi. U ta na mavonele mantshwa yo herisa Xitsonga. U vona Vatsonga va nga tlharihanga. I ririmi leri nga pfuniki nchumu U sola maambalelo ya rixaka leri. U kanetane na Holobye wa dyondzo ka mavonelo lawa ya yena. U vona swi antswa ku tshika ntirho a tirhela rixaka rimbe. 
----- Makholo hi ya vona loko light a kanetana na Holobye wa dyondzo hi ku vula leswi: Ku ndhundhuzela Xitsonga i ridari ra rixaka Xitsonga xi fanele ku tshikiwa Xitsonga a xi koti ku hlamusela vutomi bya namuntlha hi ku hetiseka Tatana wa yena Kholani wa ringeta ku n'wi tshinya kambe a swi pfuni nchumu. Light a tshika ntirho a ya tirha eYeoville.
Xintshunxo
Light u sungula ku tisola endzhaku ka loko Profesa Nhlamulo wa le ka Shigalo a hlamuserile hi norho. Laha xipene a xi navela ku fana na tinyimpfu kambe xi tsandzeka. u tlhelele ka rikwavo a ya tisola ka holobye a tlhela a kombela na ntirho wo dyondzisa. [30] 2x2= 
KUMBE
XIVUTISO XA 6
Xa Mina i tinyeleti F. Rikhotso
Mukhegula. 
Hikuva mukhegula u tala ku kumeka a nga ri na ntirho lowu a wu tirhaka. 
Hikuva swa yila. 
Nimadyambu hi nkarhi wa maxuxo. 
I ku pfa a yimbelela swinsin'wana. 
Leswaku vayingiseli va nga etleli va hahama. 
Xikombiso
Kokwana: (a hlamarile) Yhi! Kasi hi wena ntukulu wanga?
Ntukulu: (a chuhile) Hawu, xana mi huma kwihi kokwana?
Ntukulu: Ndzi hoxe hi Tatana esakeni leri.
Kokwana: Nandzu?
Ntukulu: Mina na Salanihi yile eku tlangeni hi rivala ku rindzatinxakwari ta
Tatana, ivi ti sala ti dyiwa.
Kokwana: Ivi?
Ntukulu: Se vahi ba,kutani mina va ndzi hoxa esakeni
Kokwana: Xana Salani yena u kwhihi? 
KUMBE
Mina a ndzi ta rhamba swihari swin'wana kutani ndzi swi hlamusela leswi N'wampfundla a swi hlamuseleke mayelana na ku dlawa ka n'wananga.
A ndzi ta sindzisa leswaku na timfenhe leti N'wampfundla a ti lumbetaka.
ti va kona ehubyeni yo tenga .
mhaka leyi. A ndzi ta kombela huvo ku yingisela hi vukheta.
vumbhoni .
bya N'wampfundla na vumbhoni bya timfenhe. A ndzi ta kombela huvo ku lavisisa hi vuxokoxoko .
laha ntsumbu wa n'wananga wu heleleke kona. Leswi ntlimbo wa minaku ngaku tiva lexi xi humeleleke eka n'wananga, a ndzi ta amukela.
leswi huvo yi nga ta va yi kume swona eku tengeni ka nandzu lowu, ndzi tlhela ndzi amukela xiboho.
xa huvo.
