TIMARAKA: 120
Memorandamu leyi yi na 7 wa tipheji.
XIVUTISO XA 1
I rixaka ra Magiriki.v 
Ri kombile hi ku endla xikwembu xa xisati no xi gandzela.
Mhawuri.
Munhu loyi a tsakelaka ku va edorobeni a a fanele ku tshama a khome pasi. 
Mukamberiwa u ta boxa vonelo ra yena. Xik: A nga ha vula leswaku swa amukelekav, hikuva lava va fumaka a va tali ku twisisa loko vanhu va endla swikombelo hi ndlela yo rhula. 
KUMBE
A nga ha vula leswaku a swi amukelekivhikuva swiphiqo swi nga ha lulamisiwa hi ku vulavula handle ka madzolonga. 
Mukamberiwa u ta boxa fumelo leri amukelekaka a tlhela a boxa vonelo ra yena.
Xik. Fumelo ra xidemokhirasi. 
Leri i fumelo leri amukelaka munhu un'wana na un'wana handle ko ya hi nghohe, rimbewu, vukhongeri na swin'wana na swin'wana. 
KUMBE
Fumelo ra xihlawuhlawu. 
Hi mikarhi ya xihlawuhlawu vabohiwa a va nyikiwa swigwevo swo tika kutani va chava ku endla swo biha. 
Malawi - Ku tlangeriwa hi Nhlangula. 
Kenya - Ku tlangeriwa hi Khotavuxika. 
Argentina - Ku tlangeriwa hi Nhlangula. 
Tinhlamulo timbirhi ntsena.
A hi swona. v I xikwembu xa Magiriki.
A hi swona. v Va hlanganile hi siku ra 10 Mudyaxihi 1908. 
A hi swona . v A a ri wa tiko ra USA. 
Mukamberiwa u ta boxa hungunkulu ra xitshuriwa ku ya hi matitwelo ya yena.
Xik. Va yi lwile vamanana.
NTSENGO WA XIYENGE XA A:
XIYENGE XA B: NKOMISO/NKATSAKANYO WA NDZIMA
XIVUTISO XA 2
NKOKA WA MAHUNGU: NKOMISO/NKATSAKANYO WU FANELE KU KATSA TIMHAKA LETI LANDZELAKA:
Xitsongwatsongwana xa HIV xa ha xanisa vanhu na sweswi. 
Vanhu va chava ku paluxa xiyimo xa vona mayelana na HIV. 
Ndzawulo ya Rihanyo yi le ku ringeteni ku pfuna vanhu lava nga na xitsongwatsongwana xa HIV. 
Vanhu va nga ha chavi xitsongwatsongwana lexi. 
Munhu un'wana na un'wana u fanele ku tiva xiyimo xa yena. 
Mzimba u tiva xiyimo xa yena a tlhela a xi paluxa. 
U hanya kahle na ndyangu wa yena. 
U sungurile phurojeke ya "Pfunanani", leyi pfunaka vanhu lava khumbiwaka hi xitsongwatsongwana lexi. 
Timhaka ta nkombo ntsena
NKOKA WA MAHUNGU.
MATIRHISELO YA RIRIMI. 
KU TSALA NTSENGO WA MARITO LOWU WU NGA WONA. 
NXUPULO
Swihoxo swa matirhiselo ya ririmi (Ntivoririmi, mapeletelo, mahikahatelo):
Susa eka timaraka letimbirhi ta ririmi hi ndlela leyi:
Swihoxo swa 0 - 5: ku hava nxupulo.
Swihoxo swa 11 na ku tlula: ku susiwa timaraka ti2 (timbirhi)
Laha xivulwa hinkwaxo xi nga lo tshahisiwa xisweswo eka ndzimana, nxupulo wu ta va hi ndlela leyi, hi ku landza timaraka leti avereriweke timhakankulu na matirhiselo ya ririmi.
Swivulwa swa 1 - 3: ku hava nxupulo.
Swivulwa swa 6 - 7: ku susiwa timaraka ti2 (timbirhi)
NTSENGO WA XIYENGE XA B:
XIYENGE XA C: NTIVORIRIMI NA MATIRHISELO YA RIRIMI
XIVUTISO XA 3
Nkul. 
Vanhwanyana. 
Pasa. 
Va tibohe. 
Mhaka ya nkoka (mhaka leyi nga si tshamaka yi humelela). 
Tiva (vakamberiwa va ta endla swivulwa leswi nga ta paluxa ndhawu leyi ku tshamaka mati nkarhi wo leha). 
Tala (ndhawu leyi ku cukumetiwaka kona thyaka). 
Ku komba ndhawu. 
Vadyondzi. 
Mpfumawulo lowu nga twala a wu chavisa swinene loko a hoxa xiribyana eka beaker. 
Vadyondzi va le Dumakule va ta pasa hikuva va endla xipirimente. 
Hi nkarhi wa Khisimusi vanhu va ya ehenhla na le hansi. Van'wana va nyanyuka, kutani hi ku endla tano, vv va yiveriwa swa vona hi swigevenga. vv Hambiloko maphorisa ya lemukisa vanhu hi ta vukhamba, vv vo tala a va na mhaka na swona. U to twa munhu a ku: vv "vv Mina ndzi nga ka ndzi nga tlharihetiwi hi xiphukuphuku. vv " vv 
Wa le xikarhi. Munhu u hume ku ri xiphemu ntsena ku nga ri miri hinkwawo. v 
Hi leswi sayizi ya fonto ya marito kumbe mhaka leyi faneleke ku koka rinoko ra muhlayi yi faneleke ku va leyikulu ku tlula sayizi ya fonto ya marito kumbe mhaka leyin'wana. 
Mudyondzi u ta hlawula marito lama kombisaka mboyamelotlhelorin'we tanihi: Ku hava mutlangi loyi a nga tshama a tirhela tiko ra yena ku fana na Lucas. Munhu a nga rhendzeleka na swipanu hinkwaswo swa laha Afrika-Dzonga a nge n'wi kumi wo fana na Lucas. 
U languteka a tshunxekile/a tsakile hi ku va a tirhe ntirho lowu a a kongomane na wona hi ku hetiseka kumbe hi mfanelo. 
NTSENGO WA XIYENGE XA C:
XIYENGE XA D: MATSALWA
XIVUTISO XA 4
XIRUNGULWANA XA 1: MI TA NDZI ENDLA YINI?
N'wana wa Mufundhisi. 
U dlaya vanhu. 
U yivela vanhu. 
U tlhavetela vanhu. 
a Nandzu wa muakelwana wa yena. 
b Nandzu wa xikhegudyana xa ka Nghunghunyani. 
c Nandzu wa Xindlandlamuki wanuna wa mabindzu. 
Tinhlamulo timbirhi ntsena
Vugevenga a byi hakeli. 
E-e. Vaakatiko va hele va n'wi kumile va n'wi hlula. 
KUMBE
Ina. Nhlokomhaka leyi i vukhovoleri, hikuva vaakatiko va hele va n'wi hlurile. 
NA
XIRUNGULWANA XA 2: TIMITSU TA MINA
U tlhelele ekaya a ya tisola. 
U tirhele tiko ra ka vona. 
U kombele ntirho. 
Kholani a a xaviwile hi mulungu ku ya tirha kona. 
Hambi u lo dyondzeka, ekaya ku tshama ku ri ekaya. 
Ntangha 10. 
Ku rivalelana. 
KUMBE
XIVUTISO XA 5
MITSHEKETO: XA MINA I TINYELETI - F RIKHOTSO
NTSHEKETO WA 1: VARINDZI VA TINXAKWARI
I ku fa/ku hi siya/ku hundza emisaveni. 
Hikuva tinxakwari a ti dyiwile hi timfenhe. 
Ku yimbelela. 
A va ri hava vatswari. 
E-e. v Va karhala/va tlanga/va etlela. 
Tintangha ta vona. 
Vakokwana va na rirhandzu eka vatukulu va vona. 
NA
Wa n'wi hlonipha/xixima. 
A a file. 
Namadyambu/Navusiku, hi nkarhi wa maxuxu. 
NTSENGO WA XIYENGE XA D:
NTSENGO WA TIMARAKA:
