Tiva timfanelo ta wena ta UIF na swiboho
Xana Nkwama wa Ndzindzakhombo wa Lava nga Tirheki i yini?
Nkwama wa Ndzindzakhombo wa Lava nga Tirheki wu tumbuluxiwile ku nyika mpfuneto wo koma eka vatirhi, hi ku landza swipimelo swo karhi, loko va helela hi ntirho, kumbe va tsandzeke ku tirha hikuva va vabya, vatswatsi (maternity) kumbe livhi yo hluleka ku tirha na ku pfuneta eka lava a va hlayisiwa hi munhu loyi a loveke a karhi a nghenisa xandla eka nkwama.
Xana mali yi kumiwa njhani ku fambisa Nkwama no hakela vanhu?
Nkwama wu pfuniwa hi timali leti humaka eka mali ya vathori na vatirhi n?hweti na n?hweti. Mfumo wu na vun?winyi eka Nkwama naswona wu languteriwe ku nyika mpfuneto wa timali ku pfala mavangwa laya veke kona hi nkarhi wo pfumaleka ka mintirho.
Swa boha leswaku vatirhi hinkwavo va nghenisa xandla eka Nkwama wa Ndzindzakhombo wa Lava nga Tirheki?
Ku suka hi ti 1 Dzivamisoko 2002 vatirhi hinkwavo lava tirhaka 24 wa tiawara kumbe ku tlula hi n?hweti va fanele ku nghenisa xandla eka Nkwama.
Ku suka hi ti 1 Dzivamisoko 2003, Nawu wa Ndzindzakhombo wa Lava nga Tirheki wu lava leswaku vatirhi va le mindyangwini (domestic workers) na vathori va vona va nghenisa xandla eka Nkwama.
Swiyenge swa vatirhi leswi landzelaka a swi katsiwi eka ku nghenisa xandla eka Nkwama wa Ndzaindzakhombo wa lava nga Tirheki:
Vatirhi lava tirhaka ehansi ka 24 wa tiawara
Vatirhela mfumo lava boxiweke ehansi ka Xiyenge xa 1 xa Nawu wa Vatirhela mfumo, 1994
Vatirhi lava kumaka Mpfuneto wa Timali ku suka eka Mfumo (Mudende), ku nga katsiwi mpfuneto wa timali wo lamala kumbe wo hlayisa vanhu
Mutirhi loyi a nghenaka eka kontiraka ya ntirho na muthori hi xikongomelo xa ntwanano wa vuleteri bya ntirho (learnership) tanihi leswi swi bohiweke eka xiyenge xa 18 xa Nawu wa Nhluvukiso wa Vuswikoti wa 1998
Vanhu lava nghenaka eRiphabliki ra Afrika Dzonga hi xikongomelo xo yisa mahlweni Kontiraka ya Ntirho, Vuleteri bya ntirho eRiphabliki loko ku tshika ku herisiwa ntirho muthori u bohiwa hi nawu kumbe hi Kontiraka ya Ntirho, Vuleteri bya ntirho, kumbe ntwanano wihi kumbe wihi kumbe vun?winyi, ku hakela munhu yoloye, kumbe munhu yoloye u fanele ku suka eRiphabliki, na muthori wa yena
Vatirhi lava hakeriwaka ku ya hi mali leyi va yi nghenisaka (commission)
Xana wa boheka ku nghenisa xandla eka Nkwama loko u hola mali ya le henhla?
Ina, vatirhi hinkwavo, handle ka lava boxiweke eka 3.3 laha henhla va fanele ku nghenisa xandla eka Nkwama. Nkwama eka lembe na lembe wu veka mpimo wa le henhla wa maholelo eka lava nghenisaka xandla. Vatirhi hinkwavo lava holaka ku ya hi mpimo wa le henhla va ta nghenisa ntsena xandla ku fika eka mpimo wa le henhla lowu vekiweke naswona loko va lahlekela hi ntirho va ta kuma tihakelo ku ya hi mpimo wa muholo lowu a va kuma wona. Leswi swi vula leswaku mutirhi un?wana na un?wana ku suka eka xiyimo xa le hansi ku ya eka mulawuri wa khamphani u fanele ku nghenisa xandla eka Nkwama.
Xana vatirhi hinkwavo va fanele ku nghenisa xandla eka Nkwama?
Vathori hinkwavo lava tholaka munhu wihi kumbe wihi na swona va n?wi hakela va fanele ku tsarisa na Nkwama xikan?we-kan?we loko va sungula ku tirha. I vutihlamuleri bya muthori ku tsarisa bindzu ra yena no koka mali leyi faneleke eka vatirhi. Loko muthori a hluleka ku endla leswi ku na ndziho wo xupula lowu nga endliwaka hi ku landa Nawu wo Nghenisa xandla wa Ndzindzakhomo wa Lava nga Tirheki, 2002. loko muthori wihi kumbe wihi a ala ku tsarisa eka Nkwama naswona a nga lavi ku koka mali yo karhi, vatirhi va komberiwa ku tihlanganisa na hofisi ya le kusuhi ya Ndzawulo ya Mintirho.
Vathori va komberiwa ku landzelela swinawana swa Nawu, tanihi loko Nkwama wu pfuneta khale ka vatirhi lava saleke na mali yitsongo yo tihanyisa hikuva va lahlekeriwe hi ntirho.
I yini lexi tekiwaka tanihi hi muholo?
Timali hinkwato leti humaka eka muthori, ku nga va hi xivumbeko xa khexe kumbe xivumbeko xihi kumbe xihi. Leswi swi katsa ku tirha nkarhi lowu engeteleriweke na tibonasi, ku nghenisiwa ka xandla swi fanele ku landzelela leswi. Ku engetela, timali to engetela leti kumiwaka ti fanele ti tekiwa tanihi muholo. Xikombiso timali ta mpfuneto eka tendzo, vunyanyuri xikan?we na swakudya na byetlelo. Mahungu yo tala eka tihakelo ya nga kumiwa eka fomo ya EMP10, swiletelo swa vatirhi leyi kumekaka eka Mintirho ya Xibalo ya Afrika Dzonga.
I mali muni leyi faneleke ku yisiwa eka Nkwama?
Mutirhi u fanele ku nghenisa xandla xa 1% ya muholo wa yena. Ku engetela eka 1% leyi hakeriwaka hi muthori, muthori na yena u nghenisa xandla xa 1% eka mutirhi un?wana na un?wana. Mali hinkwayo leyi nghenisiwaka i 2%. Xikombiso, loko mutirhi a hola R1000 hi n?hweti, muthori u fanele ku koka 1% ya R1000 leyi ku nga R10. ku engetela, muthori u fanele ku hakelela mutirhi R10. ntsengo wa R20 wu fanele ku hundziseriwa eka UIF kumbe SARS, yin?we ya tindhawu leti.
Timali ti fanele ku kokiwa eka n?hweti yeleyo ntsena naswona muthori a nga pfumeleriwi ku koka ku tlula mali ya n?hweti yin?we. Loko muthori a hlulekile ku koka mali ya n?hweti leyi hundzeke, kutani 2% ya kayivela ku suka eka muthori naswona mutirhi a nga boheki ku hakela.
Hi rini naswona hi ndlela yihi muthori a faneleke ku yisa mali eka Nkwama?
Muthori u hakela timali leti eka Nkwama ku nga si fika ti 7 ta n?hweti yin?wana na yin?wana. Loko ti 7 ku nga ri ?siku ra ntirho?, tihakelo ti fanele ku endliwa ku nga si fika ?siku ra ntirho? ro hetelela kumbe ku nga si fika ti 7. ?Siku ra ntirho? swi vula siku rihi kumbe rihi leri ku nga ri ki Muqibela, Sonto kumbe Holideyi ya vaaki. Hi xikongomelo xo hakela timali teto, vathori valavo lava tsariseleke xibalo na/kumbe Xibalo xa Nhluvukiso wa Vuswikoti, va fanele ku hakela eka SARS. Vatirhi lava saleke va nga hakela timali eka Nkwama.
Ku na tindlela to tala to yisa mali leyi eka Nkwama. Ku nga va hi ?debit order? (laha muthori a lulamisaka na bangi ya yena). Dhipoziti yo kongoma ya bangi, (langutisa vuxokoxoko bya bangi bya Nkwama emakumu ka xibukwana lexi), xiilektroniki hi ku banga hi Inthanete. U nga tlhela u langutisa tikherefu emakumu ya xibukwana lexi.
Timali leti hakeriwaka hi lembe
Vathori va nga hakela ntsengo hinkwawo xikan?we ntsena loko va swi endla eku sunguleni.
Ntsengo hinkwawo lowu kolotiwaka wu fanele ku hakeriwa hi ku hela ka lembe ximali ra lembe relero kumbe nkarhi lowu pfumeleriwaka na hi nkarhi wo ka wu nga hundzi nkombo wa masiku lembe ximali ri sungurile kumbe hi nkarhi lowu pfumeleriwaka. ?Lembe ximali? kumbe ?nkarhi lowu pfumeleriwaka? swi vula nkarhi lowu ku sungulaka siku ro sungula ra Nyenyenyana lembe relero, kumbe hi siku ro sungula ra mpfumelelo ntsena loko siku rero ri wela eka lembe ximali ra sweswi, ri hela hi siku ra makumu ra Nyeyenyana eka lembe leri landzelaka. Muthori a nge koki xiphemu xa mali leyi faneleke ku humesa hi mutirhi ?xikan?we?. Tihakelo ta ha fanele ku fambisana na muholo. Loko swi hatla swi lemukiwa mutirhi u kokeriwe mali yo tala, u fanele ku vuyiseriwa yona hi xihatla, hambi loko mali yi nga vuyiseriwangi muthori hi Nkwama wa Ndzindzakhombo wa Lava nga Tirhiki. Ku vuyiseriwa kwaloko ku fanele ku koxiwa eka Ndzindzakhombo wa Lava nga Tirhiki hi lembe na le makumu ka lembe ximali.
Loko ku engeteriwa miholo, leswi swi fanele ku lulamisiwa hi xihatla loko muholo wu engeteriwa naswona ku hambana exikarhi ka ntsengo lowu faneleke ku hakeriwa na lowu nga hakeriwa ku fanele ku lulamisiwa.
ntsariso wu khanseriwile ntsariso wu kombisa leswaku u hakela hi lembe ntsariso wu kombisa leswaku u hakela SARS
Loko vathori va amukela fomo ya SARS ya (EMP201), swi vula leswaku va fanele ku yisa mali ya vona eka SARS hi nkarhi wo sukela eka Dzivamisoko 2002 ku ya mahlweni. Hambi swi ri tano, loko va tlhela va kuma tifomo ta UI-17; leswi swi vula leswaku akhawunti ya vona na Nkwama a yi si cinciwa ku kombisa leswaku va hakela UIF hi ku tirhisa SARS. Nkwama wu ta lemukisa hi nomboro ya khume ra mapeletwana ya Pay As You Earn (PAYE) eka mafambiselo ya vona, ku endlela leswaku ku cinca loku faneleke ku endliwa ku sivela ku amukela fomo ya UI-7 nkarhi lowu taka.
Vathori va fanele ku vona leswaku timali to nghenisa xandla eka UIF ta kombisiwa eka EMP201 na leswaku tihakelo ti yisiwa eka SARS. Nkwama a wu nge pfumeli ku va na vutihlamuleri, kumbe ku kanerisana na SARS kumbe vatirhi hi nkarhi wa ndziho na/kumbe mintswalo leyi va ka kona loko tihakelo ti hakeriwa eka Nkwama ematshan?wini ya SARS.
Ku papalata mindziho na mintswalo yo ka yi nga ri ya nkoka, vathori va fanele ku vona leswaku tihakelo ti fika eka Nkwama hi nkarhi lowu vekiweke, swi nga ri na mhaka loko fomo ya UI-17 yi kumekile. Vathori va fanele ku tihlanganisa na Nkwama loko va nga kumi tifomo ta UI-17 nkarhi na nkarhi kumbe loko va kuma tifomo to hoxeka.
Xana swa boha leswaku vathori hinkwavo va tata no yisa fomo ya UI-7, hambi loko va hakela hi xiilektroniki kumbe hi lembe?
Hinkwavo vathori lava nga bohekiki ku hakela SARS va fanele ku tata no tlherisa fomo ya UI-7 swi nga ri na mhaka hi muxaka, kumbe ndhawu ya mahakelelo. Loko ku nga ri na fomo, vathori va fanele ku nyika mahungu laya landzelaka ku sivela ku va mali leyi amukeriwaka yi nga lulamisiwi hi ndlela ya kahle kumbe yi nga lulamisiwi naswitsongo
Ndhawu na muxaka wa mahakelelo
Nomboro ya rheferense ya UIF
Nkarhi lowu ku hakeleriwaka wona na ntsengo lowu hakeriwaka
I ntirho wa vathori ku hlanganisa ntsengo lowu kolotiwaka Nkwama. Tifomo leti kombisaka ntsengo lowu hakeriweke ti nge nyikiwi vathori.
Xana Nkwama wu swi tiva njhani leswaku mali yi huma eka mani?
Nkwama wu tumbuluxe ndhawu yo hlayisa mahungu ya muthori/mutirhi laha vuxokoxoko hinkwabyo bya mutirhi byi hlayisiwaka kona. i vutihlamuleri bya muthori ku rhumela vuxokoxoko bya vatirhi hinkwavo eka Nkwama ku endlela ku pfuxeta mahungu n?hweti na n?hweti loko ku ri na ku cinca ka vuxokoxoko bya mutirhi. Vuxokoxoko bya vatirhi byi hlayisiwa eka ndhawu ya vuhlayiselo kutani loko munhu a helela hi ntirho, Nkwama wu ta humelerisa xikombelo ku nga ri na ku hlwela. I swa nkoka ku vona leswaku vathori va rhumela vuxokoxoko bya vatirhi va vona eka Nkwama, ku endlela ku pfuxeta mahungu.
Nkwama wu na tindlela to hambana eka vathori to rhumela mahungu ya vatirhi eka Nkwama. Leswi swi katsa ku rhumela mahungu hi fomo ya UI-19 eka Nkwama wa vathori lava nga ri ki na endlelo ro hakela ra xiilektroniki. UI-19 i fomo leyi tirhisiwaka hi vathori ku yisa vuxokoxoko bya vona eka ndhawu yo hlayisa mahungu ya Nkwama. Fomo leyi ya kumeka ku suka eka ?website? xikan?we na le tihofisini ta xifundzha na tisenthara ta mintirho ta Ndzawulo ya Mintirho. Vathori va swo bindzula lava nga na endlelo ra mahakelelo ra xiilektroniki va nga rhumela mahungu ya vona eka ndhawu yo hlayisela mahungu hi ndlela ya xiilektroniki eka declarations@uif.gov.za. Mahungu hi mayelana na endlelo ro karhi tihlanganisi na tsalwa leri nga na vuxokoxoko lebyi eka ?Website? ehansi ka nhlokomhaka ya Employers Info ? Declaration Specification. Vathori va vatirhi va le mindyangwini va fanele ku tata fomo ya UI 19 ya vatirhi va le mindyangwini kutani va yi rhumela hi e-mail eka domestics@uif.gov.za.
Xana vathori va fanele ku yisa xitiyisiso n?hweti na n?hweti?
Ina vathori va fanele, ku katsa lava bohekaka ku hakela hi ku tirhisa SARS. Vathori hinkwavo va fanele ku tiyisisa ku cinca kwihi na kwihi eka vuxokoxoko bya vatirhi va vona hi xihatla loko ku cinca koloko ku humelela. Loko ku cinca ku humelela n?hweti na n?hweti, kutani ku tiyisisa swi fanele ku endliwa n?hweti na n?hweti.
Xana vathori hinkwavo lava hakelaka hi lembe va fanele ku yisa xitiyisisa?
Ina, kan?we hi lembe loko ku va na ku cinca eka vuxokoxoko bya vatirhi.
Xana Nkwama wu ta swi tiva njhani leswaku wu fanale ku ku hakela mali muni loko u helela hi ntirho?
Mpimo lowu mimbuyelo yi hakeriwa ha kona swi ya hi xikalo xa le xikarhi ka 38-58%.
Tihakelo ti nyikiwa vatirhi tanihi loko va tirha no hakela eka Nkwama. Tihakelo ti kumiwa hi ndlela leyi: Eka tsevu wa masiku lawa u tirhisaka tanihi loyi a hakelaka, u kuma hakelo ya siku rin?we eka 238 wa masiku. Ku endlela ku fikelela ku kuma tihakelo hinkwato ta 238 wa masiku, u fanele ku va u tirhe kwalomu ka mune wa malembe.
Mutirhi u tekiwa ku va a nghenise xandla eka Nkwama ku sukela siku ro sungula ra ntirho ku fikela loko ntirho wa yena wu hela. Nkarhi lowu a wu tirha u nyikile xitiviso xo tshika ntirho swi tekiwa tanihi nkarhi wa ntirho. Hambi swi ri tano, swi fanele ku tiviwa leswaku hi tlhelo ra vatirhi va le mindyangwini, va tekiwa tanihi vanghenisi va xandla ku sukela hi ti 1 Dzivamisoko 2003.
Nawu wa Macincelo wa Ndzindzakhombo wa Vatirhi lava nga Tirhiki, 2003 wu tlhela wu langutisa xiyimo xa vathori vo tlula un?we wa vatirhi va le mindyangwini no tisa mhaka ya ku lahlekeriwa hi ntirho swa nkarhinyana eka vatirhi lava nga na vathori vo tala.
Nawu wu hlamusela leswaku munhu u hakeriwa loko muholo wa yena wu va hansi ka xiyimo xo karhi eka nkarhi lowu a thoriwe hi vathori hinkwavo xik. loko mutirhi a tirha eka mindyangu yinharhu kutani a hola R600,00 kutani a lahlekeriwa hi muholo wun?we wa R200,00 wa fikelela ku kuma mbuyelo, tanihi leswi sweswi a holaka R 400,00 laha a nga lahlekeriwa hi muholo wa R200,00.
I ntirho lowu u lahlekeriweke wona eka tsevu wa tin?hweti leti hundzeke ku sukela hi siku ro endla xikombelo swi nga ta tekeriwa enhlokweni loko ku langutisiwa leswaku mutirhi wa le ndyangwini u heleriwe hi ntirho kumbe e-e. Nakambe eka mutirhi wa le ndyangwini siku ra ku lova ka muthori ri ta tekiwa ri ri siku leri ntirho wu heleke ha rona. Ntsengo lowu hakeriwaka wu ta langutisiwa ku ya hi xitiyisiso lexi endliweke hi muthori naswona loko xi nga ri kona muofisiri wa xikoxo u ta tiyisisa mali leyi faneleke ku kumiwa eka tsalwa ra vumbhoni leri a ri amukeleke.
Ku humelela yini loko mali yi hambana/yi nga ringani?
Loko mali yi hambana kumbe yi nga ringani hi n?hweti kumbe hi vhiki, kutani mali leyi a yi horiwa eka tsevu wa tin?hweti leti hundzeke yi ta tirhisiwa ku hlanganisa ntsengo lowu faneleke ku hakeriwa.
I tinxaka tihi ta mahakelelo leti nyikiwaka hi Nkwama?
Nkwama wu nyika ntlhanu wa tinxaka ta mahakelelo:
Timali ta lava nga tirhiki
Xiyenge xa 17
Timali ta vuvabyi (Xiyenge xa 22)
Timali ta vutswatsi (Xiyenge xa 25)
Timali to wundla (Xiyenge xa 28)
Timali to hlayisiwa (lava feriweke) (Xiyenge xa 31).
Timali ta lava nga tirhiki
Swikombelo swa timali swi fanele ku endliwa ku nga si hela tsevu wa tin?hweti endzhaku ko helela hi ntirho
Mali yi hakeriwa ku sukela hi siku ra xikombelo
Mali yi hakeriwa ntsena loko ku helela hi ntirho swi teka nkarhi wo hundza 14 wa masiku
Mali yi hakeriwa ntsena loko muthori a herisa mintirho ya mutirhi. Loko mutirhi a tshika ntirho, a ku na mali leyi a hakeriwaka yona, handle ka loko swi nga fanerile ku helela hi ntirho
Timali ti hakeriwa loko muthori kumbe mutirhi wa le ndyangwini a lova
Timali ti hakeriwa loko khamphani yi hluleka ku tiyimela (insolvent)
Munghenisi wa xandla u fanele ku titsarisa eka senthara ya mintirho ya le kusuhi tanihi mulavi wa ntirho hi ku landza Nawu wa Nhluvukiso wa Vuswikoti, 1998, ku fikelela ku kuma timali to pfumala ntirho. Munghenisi wa xandla u fanele ku va a ringanele ku tirha no va a kumeka.
Munghenisi wa xandla u fanele ku ya eka ndhawu laha muofisiri wa swikoxo a bohaka hi xikongomelo xo sayina rhijisitara ya lava nga tirheki
Munghenisi wa xandla u ta leteriwa no khanseriwa hi muofisiri wa swikoxo. Loko muhoxi wa xandla a ala ku nga ri na xivangelo, a nge kumi mali
Ku ya hi tihakelo, mali yi ta hakeriwa ku ya hi masiku ya 238 eka nkarhi wihi kumbe wihi wa mune wa malembe.
Timali ta vuvabyi
Swikombelo swa timali swi fanele ku endliwa ku nga si hela tsevu wa tin?hweti mutirhi a yime ku tirha hikuva a vabya
Timali ti hakeriwa ku sukela hi siku leri mutirhi a heteleleke ku tirha, hikuva a vabya
Xitifikheti xa dokodela xi fanele ku yisiwa ku seketela leswaku mutirhi u yime ku tirha hikuva a vabya
Timali leti hakeriwaka i ku hambana exikarhi ka leswi muthori a hakelaka na mpimo lowu vekiweke eka xedula xa mahakelelo ya Nawu wa Ndzindzakhombo wa Lava nga Tirheki. Loko ku tekeriwa enhlokweni mali leyi hakeriwaka hi muthori na mali leyi vekiweke hi xedulu xa mahakelelo, ntsengo hinkwawo a wu fanelengi ku hundza 100% ya mali leyi munhu a ta yi hola loko a ha tirha
Timali ti hakeriwa ntsena loko vuvabyi byi hundza ku tlula 14 wa masiku
Ku ya hi tihakelo, mali yi ta hakeriwa ku ya hi masiku ya 238 eka nkarhi wihi kumbe wihi wa mune wa malembe.
Timali ta vutswatsi
Xikombelo xa timali ta vutswatsi xi fanele ku endliwa kwalomu ka nhungu wa mavhiki n?wana a nga si velekiwa kumbe tsevu wa mavhiki a velekiwile
Timali ti hakeriwa eka munghenisi wa xandla wa xisati hi nkarhi lowu a bihe emirini, a ri eku velekeni kumbe endzhaku ka sweswo
Timali leti hakeriwaka i ku hambana exikarhi ka leswi muthori a hakelaka na mpimo lowu vekiweke eka xedulu xa mahakelelo ya Nawu wa Ndzindzakhombo wa Lava nga Tirheki. Loko ku tekeriwa enhlokweni mali leyi hakeriwaka hi muthori na mali leyi vekiweke hi xedulu xa mahakelelo, ntsengo hinkwawo a wu fanelengi ku hundza 100% ya mali leyi munhu a ta yi hola loko a ha tirha
Ku ya hi tihakelo, mali yi ta hakeriwa ku ya hi masiku ya 121. xikombelo xa timali ta vutswatsi a ti khumbi mfanelo wa munghenisi wa xandla eka timali ta lava nga tirheki. Leswi swi vula leswaku mutirhi a nga fikelela ku amukela timali ta vanhu lava nga tirheki loko mutirhi a helela hi ntirho
Loko ku va na ku humela hi khwiri, timali ti ta hakeriwa ku ringana tsevu wa tin?hweti endzhaku ko humeriwa hi khwiri.
Timali to wundla
Xikombelo xa timali ti fanele ku endliwa ku nga si hela tsevu wa tin?hweti loko xileriso xo wundla xi nyikiwile hi Khoto
N?wana loyi a wundliwaka u fanele a ri hansi ka malembe mambirhi
I mutswari wun?we wo wundla loyi a nghenisa xandla a nga endlaka xikombelo xo amukela timali
N?wana u fanele ku wundliwa hi ku landza Nawu wa Mahlayiselo ya Vana, 1983
Nkarhi lowu ku nga tirhiwiki i nkarhi lowu ku faneleke ku hlayisiwa n?wana
Timali ti hakeriwa ku suka hi siku leri Khoto yi nyikeke Xileriso xo Wundla
Timali leti hakeriwaka i ku hambana exikarhi ka leswi muthori a hakelaka na mpimo lowu vekiweke eka xedula xa mahakelelo ya Nawu wa Ndzindzakhombo wa Lava nga Tirheki. Loko ku tekeriwa enhlokweni mali leyi hakeriwaka hi muthori na mali leyi vekiweke hi xedulu xa mahakelelo, ntsengo hinkwawo a wu fanelengi ku hundza 100% ya mali leyi munhu a ta yi hola loko a ha tirha
Ku ya hi tihakelo, mali yi ta hakeriwa ku ya hi masiku ya 238 eka nkarhi wihi kumbe wihi wa mune wa malembe.
Timali to hlayisiwa (lava feriweke)
Nuna/nsati loyi a ha hanyaka u fanele ku endla xikombelo ku nga si hela tsevu wa mavhiki. N?wana loyi a hlayisiwa a nga endla xikombelo loko mutswari a nga endlanga xi endlangi ku nga si hela tsevu wa tin?hweti munghenisi wa xandla a lovile
Timali ti hakeriwa nuna/nsati loyi a loverike, loko xikombelo xi endliwa
Xikombelo xi fanele ku endliwa eka fomo leyi faneleke eka senthara ya vatirhi ya le kusuhi
N?wana wihi na whi loyi a hlayisiwaka naswona a ri hansi ka 25 wa malembe u faneriwa hi timali leti loko ku nga ha ri na loyi a saleke
Ku ya hi tihakelo, mali yi ta hakeriwa ku ya hi masiku ya 238 eka nkarhi wihi kumbe wihi wa mune wa malembe.
Timali leti hakeriwaka ti ringana na ta lava nga tirheki, loko munghenisi wa xandla a ta va a ha hanya.
Loko munghenisi wa xandla a nga ringanelangi hi ku amukela mali?
Loko munghenisi wa xandla a kuma Mudende (ku nga katsiwi mpfuneto wa vulamari kumbe mali yo hlayisa vana). Mudende wa n?hweti na n?hweti ku suka eka Mfumo swi vula mpfuneto lowu nyikiwaka vadyuhari hi Mfumo hi ku landza Nawu wa Mpfuneto wa vaaki tanihi leswi wu cinciweke
Loko munghenisi wa xandla a hakeriwa ku suka eka Nkwama wa Ndziho hikwalaho ka vuvabyi kumbe ku vaviseka loku endlaka leswaku munghenisi wa xandla a nga tirhi swa nkarhinyana kumbe a nga ha tirhi loko munghenisi wa xandla a kuma mali ku suka eka nkwama wihi kumbe wihi wa lava nga tirhiki kumbe xikimi lexi tumbuluxiweke hi ku landza Nawu wa Vuxaka bya Mintirho
Loko munghenisi wa xandla a hluleka ku landzelela swinawana swa Nawu wa Ndzindzakhombo wa Lava nga Tirheki
Loko munghenisi wa xandla a yimisiwa ku kuma timali hikuva a ri karhi a tirha hi hala tlhelo a amukela mali ya lava nga tirheki kumbe a endle vukungundzwana mayelana na UIF
Loko munghenisi wa xandla a tshike ntirho.
Switshunxo swa nkwetlembetano
Nkwama wa Ndzindzakhombo wa Lava nga Tirheki wu tumbuluxe Tikomiti ta Swifundzha ta Swivilelo ku tirhana na minkwetlembetano eka swifundzha hinkwaswo. Munhu loyi a vuyeriwaka hi swa timali a nga endla xivilelo hi ku yisa fomo leyi tatiweke ya (UI 12) hi voko kumbe hi poso ehenhla ka xiboho xa Khomixinara kumbe muofisiri wa swivilelo hi ku landza xiyenge xa 37 EKA Komiti ya Xifundzha ya Swivilelo eka tisenthara ta Ndzawulo ya Mintirho.
Munhu loyi a nga enerisekangi hi xiboho xa Komiti ya Xifundzha ya Swivilelo a nga hundzisela xivilelo eka Komiti ya Swivilelo ya Rixaka ku kuma xiboho xo hetelela hi ku landza xiyenge xa 37 hi ku yisa fomo ya Ul 13 leyi tatiweke eka xitarata xa 94 Church Street, Pretoria, 0001, kumbe hi poso leyi rhijisitariweke ya Nkwama wa Ndzindzakhombo wa Lava nga Tirheki, Pretoria, 0052 kumbe hi fekisi ya 337-1893.
Hi byihi vutihlamuleri bya muthori endzhaku ka loko mutirhi a helele hi ntirho?
Fomo ya UI-19 kume ya UI-19D yi fanele ku tatiwa no yisiwa eka Nkwama kumbe tihofisi tin?wana na tin?wana ta Ndzawulo ya Mintirho
Mahungu ya mutirhi la faneleke kumbe vatirhi ya ta pfuxetiwa ku kombisa xiyimo xa sweswi
Ku tsandzeka ku yisa fomo ya UI-19 kumbe ya UI-19D swi nga endla leswaku ku humelerisa xikombelo swi hlwela xa lava ngatirheki kumbe mimbuyelo yin?wana
Tsundzuxa khale ka vatirhi ku tihlanganisa na tihofisi ta le kusuhi ta Ndzawulo ya Mintirho.
Xana muthori u tisusa njhani eka rhijisitara ra Nkwama?
Vathori va nga tihlanganisa na Nkwama kumbe tihofisi ta Ndzawulo ya Mintirho va kombela leswaku ntsariso wu herisiwa. Nomboro ya rheferense ya UIF na siku leri swi fikeke emakumu swi fanele ku tshahiwa nkarhi hinkwawo. Fomo leyi pfuxetiweke ya UI-19 yi fanele ku yisiwa eka Nkwama muthori a lava ku susiwa eka rhijisitara.
Xana muthori u tsarisa njhani bindzu rintshwa na Nkwama?
Tifomo ta ntsariso ta UI-8 na UI-8D (ntsariso wa muthori) na ta UI-19 na UI-19D (ntsariso wa vatirhi) ti nga kumiwa eka ?website?, kumbe ti nga tlhela ti kumiwa eka Nkwama kumbe eka hosisi ya muganga ya Ndzawulo ya Mintirho
Tifomo leti tatiweke ti fanele ku rhumeriwa eka UIF leswaku ti tsarisiwa kumbe ti yisiwa eka hofisi ya muganga ya Ndzawulo ya Mintirho leswaku yi ta hetisisiwa, kumbe
Vathori va nga tlhela va tirhisa fekisi yo hlawuleka ya by 086 712 2000
Ku tsarisa ku nga endliwa hi riqingo eka 337 1680
Tifomo leti heleleke ti nga posiwa eka UIF, Pretoria, 0052. Tiva leswaku hinkwaswo leswi rhumeriwaka eka Nkwama swa hakeleriwa.
Xana ntsariso lowu wu ta teka nkarhi wo tanihi kwihi?
Mintsariso hinkwayo yi ta hetisiwa ku nga si hela 48 wa tiawara loko ku amukeriwe tifomo ta xikombelo.
Xana muthori u ta swi tiva njhani leswaku mutirhi wa yena u tsarisile eka Nkwama?
Loko fomo leyi tatiweke ya UI-19 yi yisiwile hi ku yimela vatirhi eka vathoriwa va muthori, xitiyisiso xo tsarisiwa xi ta rhumeriwa.
Xana nomboro ya rheferense yo hambana yi nyikiwa vatirhi?
Nomboro ya rheferense leyi nyikiwaka muthori na vatirhi hinkwavo lava tirhelaka muthori yoloye yi ?namarhetiwa? eka nomboro ya rheferense ya muthori. Loko ku ri na swivutiso, i swa nkoka leswaku nomboro ya rheferense ya muthori xikan?we na nomboro ya ID ya mutirhi swi tshahiwa.
Xana nomboro leyi fanaka yi nga tirhisiwa ku tsarisa mutirhi wa le ndyangwini loko bindzu ri ve ri tsarisiwile eka Nkwama?
E-e. mutirhi wa le ndyangwini u fanele ku tsarisiwa etlhelo.
Timhaka leti landzelaka ti fanele ku tekeriwa enhlokweni?
Nawu wo Nghenisa xandla wa Ndzindzakhombo ya Lava nga Tirheki, 2002 (Nawu wa nomboro ya 4 wa 200) wu hlamusela ?mutirhi wa le ndyangwini? tanihi mutirhi loyi a endlaka mintirho ya le ndyangwini wa muthori wa yena ku katsa na le xirhapeni, munhu loyi a thoriweke endyangwini tanihi muchayeri wa movha na munhu loyi a hlayisaka ndyangu, ku nga katsiwi mutirhi wa le purasini
Hi ku landza Nawu lowu boxiweke laha henhla, vatirhi va le ndyangwini na vathori va vona va va na vutihlamuleri byo nghenisa xandla eka UIF ku suka hi ti 1 ta dzivamisoko 2003. Ntsariso a wu nge tlheriseriwi endzhaku.
Laha ndyangu wun?we wu tholaka ku tlula mutirhi wun?we wa le ndyangwini, swi ta boha ku ta laveka ku tsarisiwa ka mutirhi wun?we
Loko mutirhi wa le ndyangwini a thoriwe hi vathori vo tlula un?we, muthori un?wana na un?wana u fanele ku titsarisa a ri yexa no vona leswaku mutirhi yoloye u tsarisiwile. Leswi nga laha henhla swi tirha na le ka vayimeri (agents) kumbe vahlayisi va tibuku lava fambisaka timhaka ta vathori va vatirhi va le mindyangwini vo tlula un?we
Mintsariso yo hambana yi ta laveka eka vathori vo bindzula laha muthori yoloye a tlhelaka a va muthori wa mutirhi wa le ndyangwini. Ntsariso na mahakelelo ya mali ya vatirhi va le mindyangwini a swi nge katsiwi eka mabindzu yo bindzula
Vanhu lava thoriweke hi mabindzu laya fambisiwaka emindyangwini a va tekiwi tanihi vatirhi va le mindyangwini
Vanhu lava thoriweke hi tikhamphani tanihi hi vatirhi va le swirhapeni kumbe vabasisi etindlwini a va tekiwi tanihi lava thoriweke hi khamphani leyi tiyimeleke
Tikhamphani, Tikhamphani ta vulawuri bya le hansi ka ntlhanu wa vanhu (close corporations) Ntirhisano na Tihuvo ta tikhamphani tin?wana a hi vatirhi va le mindyangwini
Swi tekiwa ku ri vukungundzwana loko vanhu lava kumaka mali eka nkwama lava tlhelelaka emintirhweni, va tsandzeka ku tivisa Nkwama hi swiyimo swa vona swintshwa no ya mahlweni va amukela mali.
Matsalwa yo seketela ya ta kumeka loko vatirhi va endla swikombelo swa UIF
Timali ta Vuvabyi
Timali to Wundla
Pasi/phasipoto ya Afrika Dzonga ya khodi ya 13 wa tinomboro
Pasi/phasipoto ya Afrika Dzonga ya khodi ya 13 wa tinomboro
Pasi/phasipoto ya Afrika Dzonga ya khodi ya 13 wa tinomboro
Pasi/phasipoto ya Afrika Dzonga ya khodi ya 13 wa tinomboro
Pasi/phasipoto ya Afrika Dzonga ya khodi ya 13 wa tinomboro ya muendli wa xikombelo
Pasi/phasipoto ya Afrika Dzonga ya khodi ya 13 wa tinomboro ya mufi
UI-19 (loko yi ri kona)
Fomo leyi tatiweke UI-2.7 (loko yi ri kona)
UI-19 (loko yi ri kona)
Fomo leyi tatiweke UI-2.7 (loko yi ri kona)
Vumbhoni byo tsarisa tanihi mulavi wa ntirho
Fomo ya xikombelo ya UI-2.3
Xitifikheti xa rihanyo xa dokodela
Fomo ya xikombelo ya UI-2.4
Xitifikheti xa vukati
Xitifikheti xa dokodela xa siku leri n?wana a languteriweke ku velekiwa ha rona kumbe endzhaku ko velekiwa, xitifikheti xo velekiwa.
Ku tiyisisa xiviko xa rihanyo (loko xi ri kona)
Xitifikheti xa rifu xa mufi loko xi ri kona munghenisi wa xandla: Xikombelo xi nge pasisiwi hi xitifikheti xa rifu xa matiko-mambe. Ntsena xileriso xa malahlelo xa Afrika Dzonga lexi humesiwaka hi Ndzawulo ya Timhaka ta Xikaya xi nga pfumeleriwaka
Fomo yo landzela ya UI-4 yi ta humesiwa
Fomo yo landzela ya
Khopi yo tiyisisiwa ya xitifikheti xo velekiwa xa n?wana la wundliwaka
Papila ra ndzovolo (loko ri ri kona)
Khopi yo tiyisisiwa ya xileriso xo wundla
Xitifikheti xo velekiwa Xitifikheti xa Vukhuvuri xa Muhlayisiwa loko xi ri kona
Vumbhoni byo nghena xikolo (swi ta humelela eka vahlayisiwa lava nga na malembe ya le xikarhi ka 21 na 25)
Vaendli va swikombelo swa UIF hinkwavo va fanele ku tsundzuka:
Ku hlayisa pasi/phasipoto ya 13 wa tinomboro ya Riphabliki ra Afrika Dzonga
Ku tivisa muofisiri wa swikoxo loko u sungurile ku tirha loko u ri karhi u amukela mali ku suka eka UIF
Leswaku a swi le nawini ku tirha hi hala tlhelo u kuma mali eka UIF
Ku ya hi nkarhi na masiku lawa ya vekiweke hi muofisiri wa swikoxo tanihi leswi a ku tsundzuxeke ku endla tano
Ku ka u nga endli xitatimende xa vunwa
Ku ka u nga yimeli ku va khale ku endla xikombelo xa UIF
Ku ka u nga ehleketi leswaku u ta amukela UIF loko u tshika ntieho
Ku ka u nga yisi swikombelo swa vuxisi
Ku ka u nga ali ku nga ri na xivangelo ku leteriwa no khanseriwa eka timhaka ta ntirho
Ku ka u nga yi no papalata switsundzuxo swa muofisiri wa swikoxo.
Vuxokoxoko byo tihlanganisa
Vuxokoxoko bya bangi bya UIF
NB: Vathori hinkwavo lava nga lavekiki ku tsarisa na SARS hi swikongomelo swa PAYE kumbe SDL, va fanele ku rhumela mali eka Nkwama wa Ndzindzakhombo wa Lava nga Tirheki
Vuxokoxoko bya bangi bya UIF byi nga tirhisiwa ku nghenisa xandla eka UIF.
Akhawunti ya Bangi Nomboro ya Rhavi Xiyenge xa khodi
FNB 62052400547 25-31-45 vatirhi na vapfuni va le kaya ntsena
FNB 51420056941 25-31-45 (vathori va xiyenge xo bindzula)
NB: Vona leswaku nomboro ya rheferense ya UIF ya tsariwa eka rhasiti ya dhipoziti loko ku hakeriwa swi endliwa.
Tikherefu ta Vutihlanganisi
Kherefu ya Ndhawu
Kherefu ya poso
Riq: 012 422 4000
Tihofisi ta swifundzhankulu na Tisenthara ta Mintirho
Riq: 337 1700
Hofisi ya Xifundzhankulu xa Kapa Vuxa
Tisenthara ta Mintirho
Umtata Riq: 532 5674
Tisenthara ta Mintirho
Hofisi ya Xifundzhankulu xa Gauteng N?walungu
Tisenthara ta Mintirho
Mamelodi Riq: 805 5090
Hofisi ya Xifundzhankulu xa Gauteng Dzonga
Tisenthara ta Mintirho
Hofisi ya Xifundzhankulu xa KwaZulu-Natal
Tisenthara ta Mintirho
Hofisi ya Xifundzhankulu xa Limpopo
Tisenthara ta Mintirho
Hofisi ya Xifundzhankulu xa Mpumalanga
Tisenthara ta Mintirho
Madonsela
Hofisi ya Xifundzhankulu xa Kapa N?walungu
Tisenthara ta Mintirho
Hofisi ya Xifundzhankulu xa N?walungu Vupeladyambu
Tisenthara ta Mintirho
Hofisi ya Xifundzhankulu xa Kapa Vupeladyambu
Tisenthara ta Mintirho
