MEMORANDAMU
TIMARAKA: 80
Papila leri ri na 6 wa tipheji.
XITIFIKHETI XA LE HENHLA XA RIXAKA
GIREDI YA 12
PAPILA RA 1 (P1)
NTIVORIRIMI NA MATIRHISELO YA RIRIMI
XIVUTISO XA 1
Mukamberiwa u ta boxa swimbirhi ntsena eka leswi longoloxiweke laha hansi
Mfanelo yo hlayisiwa hi vatswari va yena. 
Mfanelo yo kuma swo miyeta nyoka. 
Mfanelo yo va ni ko tumbeta nhloko. 
Mfanelo yo kuma dyondzo leyi faneleke. 
Mfanelo yo kuma ku pfuneka eka timhaka ta mavabyi. 
Mukamberiwa u languteriwa ku longoloxa swinharhu ntsena eka leswi boxiweke laha hansi:
Mavito na adirese ya manana kumbe tatana. 
Xifaniso xa manana kumbe tatana. 
Switifiketi swa vana swo velekiwa. 
Papila ro huma exikolweni laha ku dyondzaka n'wana. 
Tirhasiti leti kombaka matirhiselo ya mali ya n'hweti na n'hweti. 
A hi swona, nawu wu bohelela na manana na kokwana leswaku va va vahlayisi va vana. 
A hi swona, nawu wu vula leswaku n'wana a nga koxa ku hlayisiwa loko a nga si kota ku tiyimela hi yexe. 
Ina swi fanerile hikuva n'wana u na mfanelo yo dyondzo kutani nawu wu fanele ku n'wi sirhelela. 
Swakudya/swo sivela ndlala/ku dya switsanana. 
Hi loko vatswari va vana va nga tirhi. 
Timfanelo to hlayisiwa ta vana/ Vana va na mfanelo yo hlayisiwa. 
Tatana na n'wana va tekiwa tingati ta vona ti ya kamberiwa. 
Mukamberiwa a nga ha nyika dyondzo leyi a yi kumeke. Xik: A nga ha vula leswaku vana va na mfanelo yo hlayisiwa. 
XIYENGE XA B: NKOMISO WA NDZIMA
XIVUTISO XA 2
NKOKA WA MAHUNGU: NKOMISO WA NDZIMA WU FANELE KU KATSA TIMHAKA LETI LANDZELAKA LETI MUDYONDZI A FANELEKE KU TI NGHENISA EKA NKATSAKANYO/NKOMISO.
Ku thoriwa ka Thomas Mlambo a ri wantima wo sungula wa nongonoko wa ta mitlangu eka SuperSport. 
MAPELETELO
MAHIKAHATELO
SWIVULWA LESWI TWALAKA
MAAVELO YA TIMARAKA
SWILAVEKO NA TINHLAMUSELO
TINHLAMUSELO TA VUSWIKOTI
TIMA-RAKA
Nkatsakanyo/nkomiso wu pfumala swihoxo; wa kongoma; wu kombisa leswaku mukamberiwa u twisisile na ku landzelela swilaveko hinkwaswo hi ndlela ya xiyimo xa le henhla, timhaka hinkwato ta nkoka ti tsariwile; wu na nandzelelano.
Xa risuna no hlawuleka
Swilaveko swo tala leswi nga laha henhla swi landzeleriwile; nkatsakanyo/nkomiso a hi wa risuna ku fana na lowu nga laha henhla.
Xa nkoka
Wa hlayeka kambe ku katsiwile na timhaka tin'wana leti nga riki ta nkoka; timhaka to talanyana ta nkoka na tona ti tsariwile.
Xo saseka swinene
Nkatsakanyo/nkomiso wu na timhaka ta nkoka leti nga riki ehansi ka 50%; a wu nge fikeleli ku katsiwa eka xiyenge xa nkatsakanyo wo saseka swinene; ku na mahungu lama nga lavekiki lama onhaka vunene bya nkatsakanyo/nkomiso.
Xo saseka
Ku na timhaka to karhi ta nkoka; ku na timhaka to tala leti nga lavekiki; a wu ndlariwangi kahle ngopfu; mavekelo ya timhaka ya hoxekile; wu le xikarhi.
Xa le xikarhi
Nkatsakanyo/nkomiso wu hava nkhulukelano wa timhaka; wu longoloxela marito handle ka nandzelelano; timhaka to tala ta nkoka ku hava; ku na vumbhoni byo komba leswaku mukamberiwa wa tikeriwa eka ku ringeta ku katsakanya/ku komisa.
Xo ka xi nga nyawuli
Ku na vumbhoni byo komba leswaku ko va na ku twisisa kutsongo ka vutshila bya matsalelo ya nkatsakanyo/nkomiso; ku na swihoxo swa mahlamuselelo; timhaka to tala hi leti nga lavekiki; ku na timhakanyana ta nkoka leti nga riki hansi ka yin'we.
Xo phyama
Ku na vumbhoni byo kombisa leswaku mukamberiwa u ringetile ku endla nkatsakanyo/nkomiso; a swi tikombi a ri na ku twisisa ka leswi lavekaka eka nkatsakanyo/nkomiso, hileswaku wa phewa.
Xo phewa
Ku na vumbhoni byo komba leswaku mukamberiwa a nga twisisi swilaveko swa nkatsakanyo/nkomiso naswona nkatsakanyo/nkomiso wa kona wa huhula; xitshuriwa xo kopiwa kunene.
Xo huhula
XIVUTISO XA 3.1
Vakamberiwa va ta vumba xivulwa hi rin'wana ni rin'wana ra marito lamambirhi, kambe xi nyika nhlamuselo yo hambana na leyi nga eka xivulwa:
Xik. Hahani u hala kwembe leswaku a ta sweka tshopi. 
Kala ra ndzilo; ku pfumaleka ka xilo xo karhi
Xik. Suka kwalaho ndzilweni hikuva kala ri ta ku hisa, kumbe:
Eka Afrika-Dzonga lontshwa, mitirho ya kala masiku lawa. 
Ku ka munhu a nga ha vhaki/vuyi ekaya. 
Ku etlela ni ndlala/va nga dyangi swakudya. 
Kholwa. 
N'wamabindzu. 
A nga rivalangi na swinon'wana leswi a swi boxeke. 
Rhandziwa/tsakeriwa. 
Thawula u sungurile ku etlela etiphayiphini. 
Mana wa Thawula a a hamba a koka saka ra mugayo. 
Swimalana.
Loko munhu a hela matimba hi khombo rin'we. Ku n'wi khutaza. 
Bindzu ra Thawula ro ya ri ndlandlamuka. 
Endyangwini/ekaya. 
Nsati. 
Michono a yi vuyile yi lo goo, ku vula ka minkuku loko yi ringa. 
Ri kombisa ku hela. 
XIVUTISO XA 3.2
Phela loko u nga si tshama u yi khandziya, swo fana na loko u nga si tshama u khandziya movha." 
I ku endlela leswaku muxavi a vona onge BMW hi yona yi fambaka emahlweni hi vukahle eka mimovha hinkwayo leyi nga kona. 
Marito lama ya kucetela muhlayi ku vona onge BMW hi yona movha wu ri woxe, mimovha leyin'wana hinkwayo a hi mimovha. 
Ku koka rinoko ra vahlayi/leswaku vahlayi va kholwa leswi xinavetiso xi vulaka swona hi movha lowu. 
Ekule. v Hikuva xifaniso a xi tatangi pheji. 
NTSENGO WA TIMARAKA:
