KONDLETERIWE : 2005
XIYENGE XA VAAKI, KHOLICHI YA VULULAMI
KHOSO YO ENDLA XIBOHO XA VULULAMI EKA VARHANGERI VA NDZHAVUKO
Yi nyikiwa hi Kholichii ya Vululami na Ndzawulo ya Vululami na
Nhluvukiso wa Vumbiwa
KU HAMBANA EXIKARHI KO ENDLA XIBOHO XA VULULAMI
NO ENDLA XIBOHO XA MAFAMBISELO
Varhangeri va Ndzhavuko va tirhisa matimba hi mambirhi ya ku endla xiboho xa vululami na xiboho xa mafambiselo. I swa nkoka ku twisisa ku hambana exikarhi ka mintirho leyi yimbirhi hikuva nawu lowu tirhaka eka yin?wana na yin?wana wa hambana.
Ku endla xiboho xa vululami swi humelela loko Murhangeri wa Ndzhavuko a vitiwa ku ta ahlula eka madzolonga exikarhi ka swirho swa muganga kumbe ku ta tirhana na xivilelo xa xirho xa muganga ehenhla ka xirho xa muganga xin?wana. Loko swirho swimbirhi swa muganga swi tshembha leswaku swi na timfanelo ta madyelo ya swifuwo eka ndhawu yin?we, laha ku ta va xiboho xa vululami hikuva i ntirho wa murhangeri ku tshunxa madzolonga. Loko xirho xin?we xa muganga xi lumbeta xin?wana ku va xi yive tihuku kutani mhaka yi yisiwa emahlweni ka Murhangeri wa Ndzhavuko, leswi swi ta tlhela swi khumbha ntirho wo endla xiboho xa vululami.
Loko xirho xa muganga xi kombelo mpfumelelo eka Murhangeri wa Ndzhavuko wo va swifuwa swi kuma madyelo eka ndhawu yo karhi, kumbe mpfumeleo wo aka yindlo eka ndhawu yo karhi, Murhangeri wa Ndzhauko u ta tirhisa xiboho xa xiboho xa mafambiselo eku pfumeleleni xikombelo xexo. Ku endla xiboho xa mafambiselo swi fumiwa hi xiyenge xa 33 xa Vumbiwa na Nawu wo Tlakusa Mafambiselo ya Vululami, 2000. ku ya hi nawu lowu xiboho xin?wana na xin?wana kumbe goza ra mafambiselo leri tekiwaka hi Murhangeri wa Ndzhavuko ri fanele ri va enawini, no twala no va ri landzelele ndlela yo ka yi nga voyameri etlhelo ro karhi.
Murhangeri wa Ndzhavuko loyi a endleke nawu wa mafambiselo kumbe a teke goza r o karhi, ku ya hi xikombelo, u fanele ku tsalela un?wana na un?wana swivangelo, loyi timfanelo ta yena ti khumbhekeke hi nawu wa mafambiselo kumbe xiendlo. Loko swivangelo swi nga nyikiwi muendli wa xikombelo a nga endla xikombelo ekhoto ku sindzisa ku nyikiwa swivangelo. Loko swivangelo swi nyikiwa naswona munhu la khumbhekaka a tshembha leswaku a swi le nawini, a swi twali no va swi voyamela tlhelo ro karhi, a nga endla xikombelo eka khoto leswaku xiboho xi langutisiwa hi vuntshwa.
Nawu lowu fambelanaka na ku endla xiboho xa mafambiselo ku suka eka nawu wa ntolovelo, kambe sweswi wu xaxametiwile eka Nawu wo Tlakusa Mafambiselo ya Vululami. Khopi ya xibukwana lexi vuriwaka ? A Practical Guide to Administrative Justice? xi ta nyikiwa vanhu hinkwavo eka khoso leyi. Xiibukwana lexi xi nyika xiletelo xa goza-hi-goza eka ku endla xiboho xa mafambiselo, goza ro sungula leri endliwaka i ku va munhu a nyikiwa matimba yo endla xiboho kumbe ku teka goza.
Eku endleni swiboho swa vululami, Varhangeri va Ndzahvuko va fanele ku landzelela Vumbiwa, milawu ya ntolovelo leyi fambelanaka na ku endla swiboho swa vululami na swipimelo swa milawu yihi kumbe yihi yo nyika matimba. Timhaka to tala leti ku hlanganiweke na tona eka khoso ti ta fambelana na ku endla xiboho xa vululami. Swiboho swa vululami swi nga langutisisiwa hi vuntshwa.
