NAWUMBISI LOWU SIMEKIWEKE EKA KU NYIKIWA MATIMBA KA IKHONOMI YA VANTIMA
Tanihi laha wu tivisiweke hi kona ePalamende ya Rixaka hi xiyenge xa Nawumbisi wa 75; nkomiso wa nhlamuselo ya Nawumbisi lowu hangalasiweke eka Gazete ya Mfumo ya nomboro ya 24902 ya 23 Mudyaxihi 2003 Tsalwa ra Xinghezi hi rona tsalwa ra ximfumo ra Nawumbisi lowu
HOLOBYE WA MABINDZU NI VUMAKI
NAWUMBISI
Ku tumbuluxa rimba ra nawu ro tlakusa ku nyikiwa matimba ka ikhonomi ya vantima; ku nyika Holobye matimba leswaku a humesa tikhodi ta ntirho na ku hangalasa mintwanano ya ku hundzuluxiwa; ku tumbuluxiwa ka Huvo yo Tsundzuxa ya ku Nyikiwa Matimba ka Ikhonomi ya Vantima; na ku letela timhaka leti yelanaka.
MANGHENELO
KASI ehansi ka xihlawuhlawu rixaka a ri tirhisiwa ku lawula ku fikelela swipfuno swa kahle na ku fikeleleka ka vuswikoti bya Afrika Dzonga;
KASI ikhonomi ya Afrika-Dzonga ya ha ya emahlweni yi siya ehandle vanhu lavo tala ku va vini va rifuwo leri nga fambeki na ku va ni vutshila bya xiyimo xa le henhla;
KASI loko ikhonomi ya Afrika-Dzonga yi tirha hi ndlela ya le hansi ka vuswikoti bya yona, hikwalaho ka xiyimo xa le hansi xa miholo leyi kumiweke, naswona leyi hlengeletiweke hi ntalo wa vanhu va tiko.
NASWONA ehandle ko tekiwa ka magoza yan?wana yo engetela ku nghenelela kahle hi vanhu vo tala va Afrika-Dzonga eka ikhonomi, ntshamiseko na ku vuyeriwa ka ikhonomi enkarhini lowu taka swi nga languteriwa ehansi ivi swi onhela hinkwavo maAfrika-Dzonga, ku nga langutiwi ku ya hi rixaka.
NASWONA KU KOTA ku tlakusa ku fikeleriwa ka mfanelo ya vumbiwa yo ringana, ku engetela ku hoxa xandla ko anama no va kahle ka vantima eka ikhonomi na ku tlakusa mpimo wa le henhla wa nhluvuko, ku engeteleka ka mintirho na ku hangalasiwa ko ringana ka miholo,
Palamende ya Riphabuliki ra Afrika-Dzonga a yi TIYISISE LESWI hi ndlela leyi landzelaka:-
LULAMISELO RA NAWU
Swiyenge
Tinhlamuselo
Swikongomelo swa Nawu
Nhlamuselo ya Nawu
Ku tumbuluxiwa ka Huvo yo Tsundzuxa yo Nyika Matimba eka Ikhonomi ya Vantima
Ku vumbiwa ka Huvo no thoriwa ka swirho
Ku hakeriwa ka timali leti tirhisiweke
Tikhodi ta Ntirho
Xiyimo xa tikhodi ta ntirho
Mintwanano ya ku hundzuluxiwa
Mintirho yo seketela na ku pfuneta Huvo hi timali
Swinawana
Nhlokomhaka yo koma na ku sungula ku tirhisiwa
Tinhlamuselo
Eka Nawu lowu handle ka loko swi kombisiwe hi ndlela yin?wana vantima? i theme ra xiviri leri vulaka MaAfrika, Makhaladi na Maindiya lava nga vaaka-tiko va Afrika-Dzonga kumbe lava tshamaka hi ku hetiseka eRiphabuliki;
huvo? swi vula Huvo yo Tsundzuxa ya ku Nyikiwa Matimba ka Ikhonomi ya Vantima leyi simekiweke hi xiyenge xa 4;
swirho? swi vula swirho swa Huvo;
Holobye? swi vula Holobye wa Mabindzu ni Vumaki;
nhlangano wa mfumo? swi vula nhlangano wa mfumo tanihi laha wu hlamuseriweke ha kona eka xiyenge xa 239 xa Vumbiwa;
ku lerisa? swi vula ku lerisa hi xinawana; na
Nawu lowu? wu katsa khodi ya ntirho kumbe xinawana lexi endliweke ehansi ka Nawu.
Swikongomelo swa Nawu
Swikongomelo swa nawu lowu i ku?
a tlakusa ku hundzuluxiwa ka ikhonomi ku kota ku pfuneta ku nghenelela ka kahle ka vantima eka ikhonomi;
b fikelela ku hundzuka ka kahle eka ku vumbiwa ka vun?wini bya tinxaka na mafambisele ya swivumbeko swa mabindzu lama nga kona ni lamantshwa;
c tlakusa xiyimo lexi vaaki, vatirhi, mabindzu hinkwawo na tikhamphani leti lawulaka mabindzu laya nga kona na lamantshwa d tlakusa minongonoko ya vuvekisi leyi kongomisaka eka ku nghenelela ka kahle ko anama eka ikhonomi hi vantima ku kota ku fikelela nhluvukiso lowu hlayisekeke na ku vuyeriwa ko angarhela; na e hluvukisa miganga ya matiko-xikaya no nyika matimba eka miganga ya le kusuhi hi ku kota ku fikelela migingiriko ya ikhonomi, misava, switirhisiwa, vun?winyi na vutshila.
Nhlamuselo ya Nawu
Munhu un?wana ni un?wana loyi a tirhisaka Nawu lowu u fanele ku hlamusela swilaveko swa wona ku kota-
a ku nyika matimba eka swikongomelo swa wona; na b ku landzelela Vumbiwa.
Ku tumbuluxiwa ka Huvo yo Tsundzuxa ya ku Nyikiwa Matimba ka Ikhonomi ya Vantima
 Huvo yo Tsundzuxa ya ku Nyikiwa Matimba ka Ikhonomi ya Vantima yi tumbuluxiwile.
Huvo yi fanele ku tsundzuxa Presidente hi ku nyikiwa matimba ka ikhonomi ya vantima.
Ku vumbiwa ka Huvo no thoriwa ka swirho
 Huvo yi vumbiwa hi Presidente na swirho swin?wana tanihi laha swi nga tiyisisiwa hi vumbiwa bya Huvo.
Presidente i mutshami wa xitulu wa Huvo
Huvo hi ku landza xiboho yi nga engetela vumbiwa bya yona , hi ku ya hi malembe lawa swirho swi faneleke ku ya tirha etihofisini, tikhoramu, maendlelo ni timhaka tin?wana leti khumbaka ku endliwa ka mintirho ya yona.
Ku hakeriwa ka tihakelo
Holobye hi ku pfumelelana na Holobye wa Timali, a nga tiyisisa ku hakeriwa ka tihakelo leti vangiweke hi swirho swa Huvo.
Tikhodi ta Ntirho
 Holobye hi ku tirhisa xitiviso eka Gazete a nga humesa tikhodi ta ntirho wo nyikiwa matimba ka ikhonomi ya vantima leswi nga katsaka-
a ku hlamuseriwa na nhlamuselo ya ku nyikiwa matimba ka ikhonomi ya vantima;
b tirhelo ra mbumambumelo wa swikongomelo leswi tsakeriwaka swo xava tinhundzu na migingiriko yin?wana ya ikhonomi;
c swikombiso swo pima ku nyikiwa matimba ka ikhonomi ya vantima;
d ku pimiwa loku nga ta katsiwa eka swikombiso swa ku nyikiwa matimba ka ikhonomi ya vantima leswi hlamuseriweke eka ndzimana ya c;
e swiletelo swa vaseketeri eka swiyenge leswi faneleke swa ikhonomi ku tsala mintwanano ya ku hundzuluxiwa ka xiyenge xa vona;
f endlelo ro vika ku simekiwa ka ku nyikiwa matimba ka ikhonomi ya vantima hi minhlangano ya mfumo, vathori na mabindzu; na g timhaka tin?wana leti faneleke ku fikelela swikongomelo swa Nawu lowu.
Khodi ya ntirho leyi humesiweke hi ku landza xiyenge-ntsongo xa 1 xi nga kombisa-
a swipakaniso leswi fambisanaka na swikongomelo swa Nawu; na b nkarhi lowu swipakaniso leswi swi faneleke ku fikeleriwa
Holobye, loko a nga si humesa, a nga si siva kumbe ku hundzuluxa khodi ya ntirho hi ku landza xiyengentsongo xa 1 u fanele-
a a hangalasa mpfampfarhuto wa khodi ya ntirho kumbe ku hundzuluxiwa eka Gazete leswaku vaaki va nyika minkanelo; no b nyika vanhu lava nga na ku tsakela nkarhi wo ringana masiku ya 30 ku kanela hi mpfampfarhuto wa khodi ya ntirho kumbe hundzuluxo, hi laha swi nga lavekaka hi kona.
Xiyimo xa tikhodi ta ntirho
Nhlangano wun?wana ni wun?wana wa mfumo wu fanele ku tekela enhlokweni khodi ya ntirho yin?wana ni yin?wana leyi faneleke leyi humesiweke hi ku landza Nawu lowu ku-
a tiyisisa tirhele ra mbumambumelo wo nyika tilayisense, kumbe mimpfumelelo yin?wana hi ku landza nawu wun?wana ni wun?wana; no b hluvukisa no simeka pholisi yo xava tinhundzu leti lavekaka.
Mintwanano ya ku hundzuluxiwa
Holobye a nga hangalasa eka Gazete mahungu laya faneleke ku fikelela mani na mani no tlakusa ntwanano wo hundzuluxiwa eka xiyenge xo karhi xa ikhonomi lexi-
a nga hluvukisiwa hi vaseketeri lava kulu eka xiyenge xexo; no b yisa emahlweni swikongomelo swa Nawu lowu.
Mintirho yo seketela no pfuneta Huvo hi timali
 Ndzawulo ya Mabindzu ni Vumaki yi fanele ku nyika Huvo mintirho yo seketela leyi faneleke na timali leti nyikiweke hi Palamende hi xikongomelo xexo.
Timali leti hlamuseriweke eka xiyengentsongo xa 1, ti fanele ku tirhisiwa eku-
a tumbuluxiweni no tirhisiwa ka timali to fambisa Huvo; na b ku hluvukisiwa no simekiwa ka kungu ra mbulavurisano.
Swinawana
Holobye a nga endla swinawana mayelana ni mhaka yin?wana leyi faneleke ku bohiwa ku kota ku tiyisisa ku simekiwa kahle ka Nawu lowu.
Nhlokomhaka yo koma na ku sungula ku tirhisiwa
Nawu lowu wu tiveka tanihi Nawu wo Anama wa ku Nyikiwa Matimba ka Ikhonomi ya Vantima, 2003, naswona wu ta sungula ku tirha hi siku leri nga ta bohiwa hi Presidente hi ku endla xitiviso eka Gazete.
MEMORANDAMU EHENHLA KA SWIKONGOMELO SWA NAWUMBISI WO ANAMA WA KU NYIKIWA MATIMBA KA IKHONOMI YA VANTIMA
MASUNGULO
Ikhonomi ya Afrika-Dzonga yi nge koti ku tirha hi ku hetiseka hikuva vanhu vo tala va Afrika-Dzonga va kuma miholo ya le hansi naswona a va si katsiwa eka vun?winyi bya rifuwo leri nga fambeki no va ni vutshila bya xiyimo xa le henhla. Leswi swi tshikilela vanhu hinkwavo va Afrika-Dzonga naswona swi fanerile leswaku ku tekiwa magoza yo tlakusa ku hoxa xandla ka kahle eka ikhonomi hi vanhu vo tala va Afrika-Dzonga.
Nawumbisi wo Anama wa ku Nyikiwa Matimba ka Ikhonomi ya Vantima (lowu wu hlamuseriweke laha tanihi ?Nawumbisi?) hi rin?wana ra magoza yo hlaya laya tekiweke hi Mfumo ku lulamisa xiphiqo. Huvo yo Tsundzuxa ya ku Nyikiwa Matimba ka Ikhonomi ya Vantima (leyi hlamuseriweke laha tanihi ?Huvo?) yi ringanyetiwa tanihi nhlangano wo tsundzuxa. Mintirho yo seketela no pfuneta Huvo hi timali swi ta nyikiwa hi Ndzawulo ya Mabindzu ni Vumaki (leyi hlamuseriweke laha tanihi ?DTI?).
SWIKONGOMELO SWA NAWUMBISI
Theme ro ?anama? ri tirhisiwa eka nhlokomhaka ya Nawumbisi hi mhaka yo va Nawumbisi wu lava ku-
engetela ku nghenelela ka vantima eka ikhonomi tanihi laha swi pimiwaka hi ku ya hi vun?winyi, mafambiselo na nhluvukiso wa vutshila;
hluvukisa miganga ya laha kaya na vatirhi; no hunguta ku pfumaleka ko ringana ka miholo na vusiwana.
Swikongomelo swa Nawumbisi i ku-
tlakusa ku hundzuluxiwa ka ikhonomi;
cinca vunyingi lebyi vumbiweke ku ya hi muxaka na swivumbeko swa mafambisele swa mabindzu laya nga kona ni lamantshwa;
tlakusa vun?winyi na mafambiselo hi miganga, vatirhi na tikhamphani;
tlakusa vuvekisi eka mabindzu laya fambisiwaka no va yi ri ya vantima;
no nyika matimba eka miganga ya matiko-xikaya na ya kwala kaya.
KU KHUMBHEKA KA TIMALI TA MFUMO
Ku na ntshembo wa leswaku swirho swa Huvo a swi nge hakeriwi ehandle ko tlheriseriwa timali leti swi ti tirhiseke na leswaku tihakelo ta ku tumbuluxiwa na ta ntirho wa Huvo ti ta katsiwa eka mpimanyeto ya DTI.
MINHLANGANO LEYI KOMBERIWEKE KU NYIKA SWITSUNDZUXO
Minhlangano leyi landzelaka yi komberiwe nyika switsundzuxo:
Huvo ya Mabindzu ya vantima
Ntlawa wa Vatirhi wa Mabindzu ya Vantima
Ntlawa wa Vatirhi wa Mabindzu Lamakulu
KU KHUMBHEKA KA VUMBIWA
Ku hava.
KU KHUMBHEKA KA MBULAVURISANO
Swi bumabumeriwile leswaku GCIS (Maendlelo ya Mahungu na Vuhlanganisi bya Mfumo) na DTI ti vumba kungu ra vuhlanganisi hinkwabyo eka ku Nyikiwa matimba ka Ikhonomi ya Vantima hi ku angarhela ngopfu-ngopfu eka Nawu lowu.
ENDLELO RA PALAMENDE
Vatsundzuxi va Nawu va Mfumo na Ndzawulo ya Mabindzu na Vumaki va na vonelo ra leswaku Nawumbisi lowu wu ta tirhisiwa hi ku landza endlelo leri tumbuluxiweke hi xiyenge xa 75 xa Vumbiwa tanihi laha xi nga hava xilaveko lexi vekiweke eka xiyenge xa 74 kumbe 76 xa Vumbiwa xi nga ta tirhisiwa.
