TIMARAKA: 80
Memorandamu leyi yi na 5 wa tipheji.
XITSONGA: RIRIMI RO ENGETELA RO SUNGULA (FAL)
PAPILA RA 1 (P1)
HUKURI 2009
MEMORANDAMU
GIREDI YA 12
XIYENGE XA A
XIVUTISO XA 1
Tihakelo ta gezi ti ta tlakuka. 
Ku pfumaleka ka gezi. 
Vaonhi va nga dlawa hi gezi.vv (Tinhlamulo timbirhi ntsena.)
I murhangeri wa sivhiki. 
Ti chava ku hiseriwa tindlu hi vafana.
Ku tsemiwa ka tidarata ta tikampa ta swihari. 
Ku tsemiwa ka tintambu ta gezi.v (Tinhlamulo timbirhi ntsena.)
Wolowo a hi ntiyiso wa leswaku vubihi byi endliwa hi vanhu lavo huma ematikweni ya le handle." Kumbe: "Na volava va kwalomu tikweni ra hina a va la!"
Xivijo. 
Valala.
Mudyondzi u ta nyika vonelo ra yena. Xik. A swi fanerile hikuva ntirho wa hosi i ku vona leswaku tindhuna ta tiko ti tirha mitirho ya tona hi ku hetiseka.
A hi swona. U na ntirhisano na sivhiki, hikuva Phuphuruka u byerile hosi timhaka leti humelelaka etikweni ra yona.
A hi swona. Tindhuna ti rhambile xivijo.
Mhaka yi vulavuriwa ya ha ku humelela.
A swi olovi ku khoma nala loyi u hanyaka na yena.
Munhu a nga fanelangi ku sola hosi ya tiko leri a tshamaka eka rona.
Mudyondzi u ta hlamusela hungunkulu ku ya hileswi a swi twisisisaka xiswona. Xik. Vafambisi va miganga va fanele va va na vutihlamuleri.
NTSENGO WA XIYENGE XA A:
XIYENGE XA B: NKOMISO/NKATSAKANYO WA NDZIMA
XIVUTISO XA 2
NKOKA WA MAHUNGU: NKOMISO/NKATSAKANYO WU FANELE KU KATSA TIMHAKA LETI LANDZELAKA:
Hi siku ra 22 Khotavuxika 2008, Tatana Maluleke u tivisiwile ku vabya ka sivara wa yena. 
Hi xihatla Maluleke na n'wana va tsutsumile ku ya vona muvabyi. 
Va fikile va kuma leswaku wa vabya swinene. 
Va n'wi tekile va n'wi yisa exibedhlele xa Letaba. 
Va hlaseriwile hi tinsulavoya va nga si fika exibedhlele. 
Muvabyi u vhele a lovela kwalaho. v (Nkombo wa timhaka tin'wana na tin'wana)
NKOKA WA MAHUNGU (N).
MATIRHISELO YA RIRIMI (R). 
NXUPULO
Eka mikomiso/mikatsakanyo leyi yi nga na marito yo hundza mpimo lowu lavekaka, a ku hlayiwe ntsena marito ya ntlhanu eka lama mukamberiwa a tluriseke mpimo ha wona.
Mikomiso/mikatsakanyo leyi yi nga fikeleriki marito lama nga pimiwa kambe yi ri na timhaka hinkwato yi fanele yi averiwa timaraka to helela.
Swihoxo swa matirhiselo ya ririmi (Ntivoririmi, mapeletelo, mahikahatelo):
Susa eka timaraka letinharhu ta ririmi hi ndlela leyi
Swihoxo swa 0 - 4: ku hava nxupulo.
Swihoxo swa 11-15: ku susiwa timaraka ti2 (timbirhi)
Swihoxo swa 16 na ku tlula: ku susiwa timaraka ti3 (tinharhu)
Tirhisa mimfungho leyi nga laha hansi ku kombisa maavelo ya timaraka:
Nkoka wa mahungu = N
Matirhiselo ya ririmi = R
Maavelo ya timaraka eka ririmi hi ku landza timhakankulu.
Loko ku boxiwile timhakankulu ta 1 - 3, ku averiwa maraka yin'we.
Loko ku boxiwile timhakankulu ta 4 - 5, ku averiwa timaraka timbirhi.
Loko ku boxiwile timhakankulu ta 6 - 7, ku averiwa timaraka tinharhu
A ku susiwe maraka yin'we eka timaraka ta timhakankulu eka timaraka ta matirhiselo ya ririmi loko ntsengo wa marito lama nga tirhisiwa wu nga kombisiwangi kumbe wu nga ri wona.
LEMUKA: Nkomiso wa marito a wu laveki, kambe loko wu tirhisiwile wu tekiwa wu ri rito leri wu yimelaka rona.
NTSENGO WA XIYENGE XA B:
XIYENGE XA C: NTIVORIRIMI NA MATIRHISELO YA RIRIMI
XIVUTISO XA
Mudyondzi wo ka a nga tlharihangi/twisisi. 
Murhangeri wa xikolo. 
Mudyondzi u ta vumba xivulwa xa yena n'wini ku humelerisa nhlamuselo ya "tala" leyi yi vulaka nhlayo ya le henhla / ku kumeka hi vunyingi kumbe ndhawu yo chela nkuma.
Xik. Ndzavisiso wu komba leswaku eka xikolo xin'wana na xin'wana ku na vanhwanyana vo tala ku tlula vafana KUMBE
Manana u lo na heta ku olela nkuma, o ya wu chela endzeni ka tala. 
Vadyondzi hinkwavo va tikuma va pfuka exibedhlele. 
Vadyondzisi va ri:v "Milawu leyintshwa yi hi tekerile matimba hinkwawo." 
Munhu a nga swi koti ku tilumbeta nandzu / ku amukela leswaku nandzu wu na yena. 
Vadyondzisi na vadyondzi va nge vi ekhombyeni. 
Ri komba leswaku mhaka yi humelela eka matlhelo mambirhi hi ku ringana. 
Ri tirhe ku hi komba ndhawu laha timhaka ti humelelaka kona. 
Vanhwanyana. 
Hileswi. 
Ndzawulo ya Dyondzo yi kombiwa hi rintiho hi vadyondzisi. 
Wa ku rhurhela khapu ya misava ya ntlangu wa bolo ya milenge hi lembe ra 2010. 
Swi tikomba hi khapu leyi yi nga tlakuriwa hi Nkulukumba Mandela na vanhu lava kombisaka ku tsakela mhaka ya kona. 
Hileswi sayizi ya fonto ya marito kumbe mhaka leyi faneleke ku koka rinoko ra muhlayi yi faneleke ku va leyikulu ku tlula sayizi ya fonto ya marito kumbe mhaka leyin'wana. 
I mpfhuka wa le kusuhi. v Hikuva vanhu lava va nga exifanisweni va kombisiwile tinhloko na ku fika exifuveni ntsena. 
Hileswi Afrika-Dzonga yi nga nyikiwa nkarhi wo rhurhela khapu ya misava ya bolo ya milenge. 
NTSENGO WA XIYENGE XA C:
NTSENGO WA TIMARAKA:
