NAWU WA TIMFANELO TA VABYALI VA SWIMILANA WA 15 WA 1976
KU PFUMELELANIWILE HI 15 NYENYANKULU 1976 SIKU RO SUNGULA KU TIRHA: 1 HUKURI 1977
TSALWA RA XINGHEZI LERI FUNGHIWEKE HI PRESIDENTE WA TIKO
Tanihi laha wu hundzuluxiweke hi
Nawu Wo Hundzuluxa Wa Timfanelo Ta Vabyali Va Swimila Wa 5 Wa 1980
Nawu Wo Hundzuluxa Wa Timfanelo Ta Vabyali Va Swimila Wa 14 Wa 1981
Nawu Wo Hundzuluxa Wa Timfanelo Ta Vabyali Va Swimila Wa 38 Wa 1983
Nawu Wa Presidente Wa Tiko Wo Hundzisela Matimba Na Mintirho Wa 97 Wa 1986
Nawu Wo Hundzuluxa Wa Timfanelo Ta Vabyali Va Swimila Wa 15 Wa 1996
Nawu Wa Tikhoto wo Lawula Ku Herisiwa Ka Swipimelo Wa 88 Wa 1996
Swinawana ehansi ka Nawu lowu
SWINAWANA SWA TIMFANELO TA VABYALI VA SWIMILA, 1997
NAWU
Ku nyika endlelo ra timfanelo ta vabyali va swimila mayelana na ku hambana ka minxaka yo karhi ya swimila yi nga ha nyikiwa no tsarisa: eka; swilaveko leswi faneleke ku endlela ku nyika timfanelo to tani; ku sirhelela timfanelo to tano no nyika tilayisense hi tlhelo ra ku tirha ko tano; no endla makungu ya timhaka leti yelanaka na tona.
Nhlokomhaka yo leha yi siviwile hi xiyenge xa 30 xa nawu wa 15 wa 1996
Tinhlamuselo
Milandzu
Eka Nawu lowu, handle ka loko nhlamuselo yi kombisa hi ndlela yin?wana-
ku navetisa? swi vula ku hangalasa eka swirho swa tiko, kumbe ku va tivisa hi ndlela yin?wana na yin?wana leswi tsariweke, kombisiweke, voniwaka kumbe swin?wana leswi nga tirhisiwaka ku hlamusela, xitatimende xa nomo, ku burisana, ku yimela kumbe ku tshaha hi xikongomelo xo tlakusa ku xavisiwa ka swimila swin?wana na swin?wana kumbe ndlela yin?wana na yin?wana yo kurisa tinxaka leti tshahiweke eka xiyenge xa 2 kumbe ku hlohletela ku tirhisa kumbe hi ndlela leyi kumbe ku koka rinoko eka ntumbuluko, swihlawulekisi, leswi vuyerisaka, kumbe ku tirhisa kumbe hi ndlela leyi kumbe xiyimo lexi swi nga xaviwaka kumbe ku laveka;
Nhlamuselo ya ?ku navetisa? yi siviwile hi xiyenge xa 1 (a) xa Nawu wa 15 wa 1996.
muyimeri? swi vula munhu, mutshami wa le Riphabuliki, loyi a nyikiweke lunghelo hi mukomberi, mubyali, kumbe mukhomeri va ntirho ematshan?wini ya yena hi nchumu wihi na wihi mayelana na Nawu lowu, loyi mayelana na xikongomelo lexi a tiviwaka hi murhijisitara hi ndlela leyi vekiweke loko a fikelela swilaveko leswi vekiweke na loko murhijisitara a nga tivisiwanga hi ndlela leyi vekiweke leswaku ku nyikiwa matimba ku herisiwile;
Nhlamuselo ya ?muyimeri? yi siviwile hi xiyenge xa 1 (a) xa Nawu wa 5 wa 1980.
tiko leri ku fikeleriweke ntwanano? swi vula tiko, ku katsa tiko ra vabohiwa, vusirheleri kumbe ndhawu leyi nga ehansi ka vulawuri kumbe ehansi ka vulawuri bya tiko rin?wana kumbe ndhawu yin?wana laha a nyikiweke matimba kumbe laha va lawulaka, laha Mupresidente wa Tiko hi ku boxa eka Gazete a tiyisisaka leswaku I tiko leri ku twananiweke eka rona hi ku languta ku fikeleriwa ka ntwanano exikarhi ka mintlawa mimbirhi mayelana na timfanelo to kurisa swimila exikarhi ka Riphabiliki na tiko rero;
muendli wa xikombelo? swi vula munhu loyi a boxiweke eka xiyenge xa 6 loyi a endlaka xikombelo hi ku landza xiyenge xa 7 xa mfanelo ya vabyali va swimila;
Nhlamuselo ya ?muendli wa xikombelo? yi siviwile hi xiyenge xa 1 (b) xa Nawu wa 5 wa 1980.
huvo/bodo? swi vula huvo leyi kombisiweke eka xiyenge xa 42;
mubyali wa swimila? mayelena na tinxaka leti kombisiweke eka xiyenge xa 2, swi vula-
a Munhu loyi a byalaka, kumbe la kumeke kumbe ku hluvukisa, tinxaka;
b Muthori wa munhu loyi a kombisiweke eka ndzimana a, loko munhu loyi a ri muthoriwa loyi mintirho ya yena yi nga ku vona leswaku muxaka wa swimila wa byariwa, kumbe ku kumiwa no hluvukisiwa eku endleni ka mintirho yeleyo; kumbe c Musivi eka nhlokomhaka ya munhu loyi a boxiweke eka ndzimana a kumbe muthori loyi a boxiweke eka ndzimana b;
Nhlamuselo ya ?mubyali? yi siviwile hi xiyenge xa 1 (a) xa Nawu wa 15 wa 1996.
tiko leri va nga twanana eka rona? swi vula tiko, ku katsa tiko ra vabohiwa, vusirheleri kumbe ndhawu leyi nga ehansi ka vulawuri kumbe ehansi ka vulawuri bya tiko rin?wana kumbe ndhawu yin?wana laha a nyikiweke matimba kumbe laha va lawulaka, loyi a sayineke na ku lulamisa, amukeriwa kumbe ku pasisiwa kumbe ku nghena evuhosini eka Nhlengeletanini ya Tinxaka yo Sirhelela Swimila Swintshwa swa Tinxaka;
Nhlamuselo ya ?tiko leri va nga twanana eka rona? yi siviwile hi xiyenge xa 1 (c) xa Nawu 5 wa 1980.
ku thya?, mayelana na tinxaka hi ku landza mfanelo lowu nyikiweke mubyali wa swimila , swi vula vito leri nyikiweke rixaka ra tinxaka;
Nhlamuselo ya ?ku thya? yi siviwile hi xiyenge xa 1 (c) xa Nawu wa 15 wa 1996.
Nhlamuselo ya ?ndzawulo? yi siviwile hi xiyenge xa 1 (a) xa Nawu wa 14 wa 1981 na hi x. (a) xa Nawu 38 wa 1983.
swihlawulekisi swa nkoka? swi vula swihlawulekisi swa nkoka swa tinxaka ta swimila tanihi laha swi hlamuseriweke hi swikambelo kumbe swikambelwana kumbe ndlela yin?wana na yin?wana leyi tekeriweke enhlokweni ya ku hlawula swihlawulekisi swa tinxaka ta swimila;
Nhlamuselo ya ?swihlawulekisi swa nkoka? yi nghenisiwile hi xiyenge xa 1 (d) xa Nawu wa 15 wa 1996.
mukhomi?, hi mayelana na mfanelo ya mubyali wa swimila, swi vula munhu loyi a nyikiweke mfanelo ku ya hi xiyenge 20, kumbe loyi, ku ya hi leswi tsariweke eka rhijisitara, a nga nwinyi wa mfalelo wolowo;
muxaka wa ximila? swi vula mintlawa hinkwayo leyi yelanaka, tinxaka na leswi nga hansi ka mintlawa ya swimila leswi tiviwa hi vito rin?we leri tolovelekeke;
mfungho? swi vula mfungho tani hilaha wu hlamuseriweke eka xiyenge xa 2 xa Nawu wa Mfungho wo Xavisa, 1963 (Nawu wa 62 wa 1963);
Holobye? swi vula Holobye wa Vurimi;
Nhlamuselo ya ?Holobye? yi siviwile hi xiyenge xa 1 (b) xa Nawu 14 wa 1981 na xa (b) xa Nawu 38 wa 1983.
ku hambana kuntshwa? ???
Nhlamuselo ya ?ku hambana kuntshwa? yi susiwile hi xiyenge xa 1 (e) xa Nawu wa 15 wa 1996.
mutirhela Tiko? swi vula mutirhela tiko kumbe muthoriwa tani hilaha swi hlamuseriweke eka xiyenge xa 1 xa Nawu wa Vukorhokeri bya Tiko, 1957 (Nawu wa 1957);
Nhlamuselo ya ?ku thya? yi siviwile hi xiyenge xa 1 (c) xa Nawu wa 15 wa 1996.
ximila? swi katsa xirho xin?wana na xin?wana xa ximila;
Nhlamuselo ya ?ximila? yi siviwile hi xiyenge xa 1 (f) xa Nawu wa 15 wa 1996.
mfanelo yo byala ximila? swi vula mfanelo yo byala ximila leyi nyikiweke hi ku landza xiyenge xa 20;
vekiweke? swi vula leswi vekiweke hi nawu;
switirhisiwa swo byala? swi vula swi tirhisiwa swihi na swihi swa ximila leswi nga tirhisiwaka ku kurisa ximila?
Nhlamuselo ya switirhisiwa swo byala? yi siviwile hi xiyenge xa 1 (d) xa Nawu 5 wa 1980 na hi xa 1 (g) xa Nawu wa 15 wa 1996.
ku hambana loku sirheleriweke? swi vula ku hambana ka swimila ku ya hi mfanelo lowu nyikiweke mubyali wa ximila;
Nhlamuselo ya ?ku hambana loku sirheleriweke? yi nghenisiwile hi xiyenge xa 1 (h) xa Nawu 15 wa 1996.
rhijisitara? swi vula rhijisitara leri hlayisiweke hi ku landza xiyenge 4;
murhijisitara? swi vula muofisiri loyi a vekiweke tani hi Murhijisitara wa Timfanelo ta Vabyali va Swimila hi ku landza xiyenge xa 3;
Nhlamuselo ya ?murhijisitara? yi siviwile hi xiyenge xa 1 (d) xa Nawu 38 wa 1983.
xinawana? swi vula xinawana lexi endliweke ehansi ka Nawu lowu;
xavisa? swi katsa ku pfumelelana ku xavisa, kumbe ku nyika, navetisa, hlayisa, paluxa, hundzisela, rhumela, vitana kumbe ku yisa leswaku swi ya xavisiwa, kumbe ku cincana kumbe ku veka hi ndlela ya kahleeka munhu un?wana na un?wana hi ndlela yin?wana na yin?wana leswaku swi tekeriwa enhlokweni, rito ? xaviwile? na ?xavisiwa? swi na tinhlamuselo leti yelanaka;
Nawu lowu? swi katsa swinawana;
ku hambana? swi vula mintlawa ya swimila leyi kumekaka eka ntlawa wun?we wa tinxaka ta swimila swa xiyenge lexi tiviwaka xa le hansi, laha ku ntlawa, ku nga langutiwi leswaku swipimelo leswi nyikiweke mfanelo ya mubyali wa swimila swa fikeleriwa hi ku hetiseka, swi nga-
a Hlamuseriwa hi ku humelerisa swihlawulekisi leswi humaka eka tinxaka kumbe ku hlangana ka tinxaka to hambana;
b Hambanyisiwa eka mintlawa yin?wana ya swimila hi nhlamuselo yin?we ya swihlawulekisi leswi boxiweke; na c Tekiwa tanihi yuniti languta loko swi fanerile ku ya emahlweni swi nga cinciwanga.
Nhlamuselo ya ?ku hambana? yi siviwile hi x. 1 (i) xa Nawu wa 15 wa 1996.
Ku tirha ka Nawu
Milandzu
Nawu lowu wu ta tirhisiwa mayelana na ku hambana hinkwako loku nga kona eka tinxaka ta swimila leswi nga kona loko xi ri xintshwa, xi hambanile, xi fana kumbe xi nga cinci.
Ku hambana loku boxiweke eka xiyenge xa 1 ku ta tekiwa ku va-
a Swi ntshwa loko switirhisiwa swo kurisa kumbe switirhisiwa leswi tshoveriweke swi nga xavisiwangan kumbe ku vekiwa hi ndlela ya kahle hi, kumbe hi mpfumelelo wa, mubyari hi swikongomelo swo kota ku kambela ku hambana-
eka Riphabiliki, swi nga hundzi eka lembe rin?we; na eka tiko leri va nga twanana eka rona kumbe eka tiko leri ku twananiweke eka rona, eka mhaka ya aa Ku hambana ka tivhinya na minsinya, swi nga hundzi malembe ya ntsevu;
bb Ku hambana kun?wana, swi nga hundzi eka malembe ya mune, b Swi hambanile loko, hi siku ra ku tata xikombelo xa mfanelo yo byala swimila, swi hanyisiwile kahle eka leswi hambanaka na swin?wana swimila leswi fanaka na swona leswi ku va kona ka swona hi siku rero swi ngo va vutivi byo tikumela ntsena;
Swi va leswi fanaka loko, leswi languteriwaka ku fana hikokwalaho ka swihlawulekisi swo karhi swo byala, swi enerisa ku va leswi fanaka loko swi ta eka swihlawulekisi swa ku hambana loku kambisisiwaka;
d Swi tshamisekile loko swihlawulekisi swa kona swi nga cinci loko ku vuyelerisiwa ku kurisa kumbe, hi tlhelo ra nkarhi wa mabyalelo, eku heleni ka nkarhi wun?wana na wun?wana;
Loko ku tirha ka Nawu lowu ku nga ndlandlamuxiwa ku fikelela muxaka wa ximila lexi, Nawu lowu, kumbe nawu wun?wana lowu siviweke hi wona, a wu nga tirhi eku sunguleni, murhijisitara a nga tekela enhlokweni ku hambana ka muxaka wolowo wa ximila lowu veke kona hi nkarhi lowu engeteleriweke ku va wuntshwa hi xikongomelo xa xiyenge ntsongo xa (a), ku nga tsan?wiwi leswaku switirhisiwa swo kurisa kumbe switirhisiwa leswi tshoveriweke swi tlhela swi xavisiwa kumbe swi tumbetiwile ku nga si fika minkarhi leyi boxiweke eka xiyenge ntsongo xexo.
Loko xikombelo, eka tiko rin?wana na rin?wana, xa ku nyikiwa mfanelo yo kurisa swimila mayelana na, kumbe ku nghenisiwa eka rhijisitara ra ximfumu ra ku hambana, kahle-kahle ku hambana ku yisa eka ku nyikiwa ka mfanelo wo byala swimila hi ku landza, kumbe ku nghenisiwa eka rhijisitara ra ximfumu, ku hambana eka tiko leri kambisisiwaka, ku va kona ka ku hambana loku ku ta, ku sukela eka siku ra ku tirha ka nawu, hi xikongomelo xa xiyenge ntsongo xa 2 b, lexi nga vuriwaka leswaku i mhaka ya ku tirhisa vutivi lebyi munhu a nga lo ti kumela.
Xiyenge xa 2 xi cinciwile hi xa 2 xa nawu 5 wa 1980 na ku siviwa hi xiyenge xa 2 xa Nawu wa 15 wa 1996.
Ku vekiwa ka Murhijisitara
Holobye u ta veka mutirhela tiko eka ndzawulo tani hi Murhijisitara wa Timfanelo to byala Swimila, loyi a nga ta va a nyikiwe matimba yo hambana, a tlhela a tirhisa matimba na ku endla mintirho leyi a nyikiweke yona kumbe leyi nyikiweke murhijisitara ehansi ka Nawu lowu.
Xiyengentsongo xi siviwile hi x. 3 xa Nawu wa 15 wa 1996
Murhijisitara u ta tirhisa matimba ya yena na ku endla mintirho hi ku landza swileriso leswi humesiweke hi Holobye.
Xiyengentsongo xi siviwile hi x. 3 xa Nawu 15 wa 1996
a Murhijisitara a nga nyika matimba eka mutirhela tiko un?wana na un?wana, kumbe hi ku pfumeleriwa hi Holobye munhu un?wana na un?wana loyi a nga riki mutirhela tiko, ku tirhisa matimba kumbe ntirho wa murhijisitara.
b Kungu rin?wana na rin?wana leri nga endliwaka kumbe xileriso lexi nga nyikiwaka hi mutirhela tiko wo tano kumbe munhu un?wana na un?wana, ri nga susiwa kumbe ku cinciwa hi murhijisitara, na swona, loko ri nga si susiwa kumbe ku cinciwa, ku tekela enhlokweni, handle ka hi xikongomelo xa ndzimana leyi, yi nga va yi endliwile hi murhijisitara.
Rhijisitara ya timfanelo ta vabyali va swimila
Murhijisitara u ta hlayisa rhijisitara leri vuxokoxoko lebyi vekiweke mayelana na timfanelo to kurisa swimila yi nyikiweke ha kona hi ku landza Nawu lowu wu nga ngheneleriwaka.
Rhijisitara yi ta, loko ku hakeriwile mali leyi vekiweke, pfumeleriwa ku kamberiwa eka hofisi ya murhijisitara hinkarhi wa tiawara ta ntirho.
Murhijisitara u ta nyika, hi ku komberiwa hi munhu un?wana na un?wana, loko ku hakeriwile mali leyi vekiweke, khopi ya vuxokoxoko byin?wana na byin?wana eka rhijisitara kumbe xitifikheti xa kona.
Rhijisitata leyi hlayisiwaka hi ku landza xiyenge xa 4 xa Nawu wa Timfanelo to Byala Swimila, 1964 Nawu 22 wa 1964, yi ta katsiwa na yi tlhela yi va xiphemu xa rhijisitara leyi nga ta hlayisiwa ehansi ka xiyenge lexi, naswona tsalwa rin?wana na rin?wana leri nyikiwaka murhijisitara ehansi ka nawu lowu hi ku landza swipimelo, swi ta tekiwa ku ri leswaku ri yisiwile eka murhijisitara hi ku landza leswi fambelanaka na Nawu lowu.
Rhijisitara ya ku va vumbhoni
Rhijisitara leyi yi ta va vumbhoni bya prima facie timhaka hinkwato leti kongomisiweke kumbe ku nyikiwa matimba yo tsariwa kona hi Nawu.
Xitifikheti xo huma eka murhijisitara xo kombisa leswaku ku nghenisiwile swin?wana kumbe a swi nghenisiwanga eka rhijisitara kumbe xin?wana xilo lexi pasisiweke hi Nawu lowu xi ta endliwa, xi endliwile kumbe a xi endliwanga, xi ta va vumbhoni bya prima facie bya swilo leswi boxiweke eka xitifikheti.
Khopi ya leswi nghenisiweke eka rhijisitara kumbe leswi tsavuriweke eka rhijisitara, swi tiyisisiwile hi murhijisitara, swi ta amukeriwa tanihi vumbhoni eka khoto yin?wana na yin?wana ku ri hava vumbhoni byin?wana kumbe ku kandziyisiwa ka rhijisitara.
A Ku nghena eka mintwanano yo karhi na Murhijisitara.
Murhijisitara a nga, hi ku pfumeleriwa hi Holobye, nyika xikan?we-kan?we na Holobye wa Matiko Mambe na Mahungu na Holobye wa Timali, va nga nghena eka ntwanano na vulawuri lebyi faneleke eka tiko leri va nga twanana eka rona kumbe eka tiko leri ku twananiweke eka rona laha murhijisitara a nga-
a Kuma mbuyelo wa ku kamberiwa kumbe swikambelwana leswi nga endliwaka hi un?wana wa valawuri lava nga na ku hambana loku boxiweke eka xiyenge xexo; kumbe b Nyika mbuyelo wa swikambelo na swikambelwana-
Leswi a swi endleke hi ku landza xiyenge xa 19 (a) xa Nawu lowu na ku hambana loku boxiweke eka xiyenge xexo; kumbe
Leswi a swi endleke hi ku hambana hi ku landza vulawuri lebyi khumbhekaka swi yisiwile switirhisiwa leswi lavekaka eka yena hi xikongomelo xolexo,
Eka vulawuri lebyi khumbhekaka, loko xikombelo xin?wana na xin?wana xo sirhelela ku hambana xi endliwile eka tiko lerin?wana hi ku landza milawu leyi tirhaka eka tiko leri khumbhekaka; no c Yisa switirhisiwa swo byala swo hambana hi ku landza xikombelo lexi endliweke xa mfanelo yo kurisa swimila, eka vulawuri lebyi khumbhekaka ku endlela leswaku ku va na swikambelo na swikambelwana leswi lavekaka leswi endliweke na ku nyika mbuyelo eka yena,
Leswi kanetanaka na ku hakela timali leti boxiweke eka ntwanano.
X. 5A lexi nghenisiweke hi x. 2 xa Nawu wa 38 wa 1983.
Vanhu lava nga endlaka xikombelo xa timfanelo ta vabyali va swimila.
Xikombelo xo nyikiwa mfanelo yo kurisa swimila xi nga endliwa hi mukurisi wa swimila swo hambana leswi boxiweke eka xiyenge 2.
Xiyengentsongo xa xi siviwile hi x. 4 xa nawu wa 15 xa 1996.
Xikombelo lexi boxiweke eka xiyengentsongo 1 xi nga ha endliwa ntsena hi munhu loyi-
a A nga muaka-tiko wa, loyi a nga ni ndhawu yo tshama, Riphabiliki kumbe tiko leri va nga twanana eka rona kumbe tiko leri ku twanananiweke eka rona; kumbe b Eka munhu loyi a tivaka nawu, loyi a nga ni hofisi leyi rhijisitariweke kumbe tiko leri va nga twanana eka rona kumbe tiko leri ku twanananiweke eka rona.
Xiyengentsongo xa xi tatisiwile hi xiyenge xa 2 xa Nawu wa 14 xa 1981.
Xiyenge xi siviwile hi xa 4 xa Nawu wa 5 wa 1980.
Xikombelo xa mfanelo yo byala swimila
Xikombelo xo nyikiwa mfanelo yo byala swimila xi ta endliwa hi ndlela leyi faneleke, xi fambisiwa na mali yo kombela leyi faneleke na dokhumente, xi tlhela xi va na adirese eka Riphabuliki leyi xitiviso xin?wana na xin?wana kumbe mbulavurisano swi nga rhumeriwaka kona.
Xikombelo ehansi ka xiyengentsongo xa 1 hi munhu loyi anga riki muaka-tiko wa Riphabiliki kumbe, a ri munhu loyi a tivaka nawu, loyi a nga hava hlofisi leyi rhijisitariweke eRiphabuliki, xi nga yisiwa ntsena hi le ka muyimeri.
Xiyengentsongo xi siviwile hi xa 3 xa nawu 14 wa 1981.
Murhijisitara a nga lava-
a Leswaku swimila swo hambana leswi kambisisiswaka, kumbe swo hambana loku swi humbamaka kona, swi kombisiwa eka yena, na b Leswaku mahungu yo tatisa kumbe swikombiso leswi a nga ta si vona swi fanerile ku vula loko ku hambana loku khumbhekaka ku wela eka ku hambana loku boxiweke eka xiyenge xa 2, swi nga yisiwa eka yena
Ndzimana (b) yi siviwile hi xiyenge xa 5 xa Nawu wa 15 wa 1996.
Xiyenge xa 7 xi siviwile hi xa 5 xa Nawu wa 5 wa 1980.
Swa nkoka no nyika siku rintshwa eka swikombelo
Siku ra xikombelo leri tekeriwaka enhlokweni hi ku landza xiyenge xa 7 ri ta va siku leri murhijisitara a amukeleke xikombelo lexi, naswona loko ku amukeriwile xikombelo xo hundza xin?we hi ku landza ku fana muxaka, swa nkoka swi ta nyikiwa hi murhijisitara hi ku landza milawu.
Xiyengentsongo xi siviwile hi x. 6 xa Nawu 5 wa 1980.
Loko xikombelo hi ku landza xiyenge xa 7 xi rhangeriwile hi xikombelo hi ku yimela mukomberi yoloye ku sirhelela ku hambana koloko eka tiko leri ku twananiweke eka rona kumbe na xikombelo lexi boxiweke ro hetelela xi yisiwile hi ku landza milawu leyi tirhaka eka tiko rero, murhijisitara u ta, a nga tsan?wi swiletelo swa xiyengentsongo xa 1 xa xiyenge lexi, u ta nyika leswa nkoka eka xikombelo lexi boxiweke ku sungula loko-
a Xi yisiwile eka murhijisitara hi ndlela leyi boxiweke ku nga si hela tin?hweti ta khume mbirhi 12 eka siku leri xikombelo lexi yisiweke eka tiko leri va nga twanana eka rona kumbe eka tiko leri ku twananiweke na rona,
Ndzimana (a) yi siviwile hi x. 6 (b) xa nawu 15 wa 1996
b Xi fambisana na xikombelo hi ku landza swa nkoka, no fambisana na mali ya xikombelo leyi vekiweke.
Xiyenga-ntsongo xi siviwile hi x. 6 xa Nawu 5 wa 1980 wu tlhela wu ncinciwa hi x. 6 (a) wa Nawu 15 wa 1996.
Xikombelo lexi boxiweke eka xiyengentsongo 2 b eka nkarhi lowu vekiweke xi ta, leyi nga ta ka wu nga vi ehansi ka tin?hweti tinharhu, ta siku leri swi yisiweke eka murhijisitara, swi ta tiyisisiwa hi ku nyika khopi yi tshama na murhijisitara, leyi tiyisisiweke leswaku yi lulamile hi vulawuri lebyi faneleke eka tiko leri kambisisiwaka leri va nga twanana eka rona kumbe eka tiko leri ku twananiweke na rona, xa tsalwa leri nga xiphemu xa xikombelo lexi nga endliwa lexi faneleke.
Xiyenga-ntsongo xi siviwile hi xa 6 xa Nawu wa 15 wa 1996.
Xikombelo lexi nyikiweke swa nkoka hi ku landza xiyengentsongo 2 xi ta, hi nkarhi lowu vekiweke, leyi nga ta ka wu nga vi ehansi ka malembe mambirhi, ku hlayeriwa ku suka eka siku leri nkarhi lowu wa 12 wa tin?hweti wu heleke eka xiyengentsongo xa 2, wu tiyisisiwa hi ku wu tatisisa hi ndlela yihi kumbe yihi leyi faneleke leswaku ku ta fikeleriwa swilaveko swa Nawu lowu.
Xiyenga-ntsongo xi siviwile hi xa 6 ? xa Nawu wa 15 wa 1996.
Loko swikombelo swo sirhelela swa muxaka wun?we ku fikisiwile hi masiku yo hambana eka matiko lawa ku hlanganiwaka kona kumbe eka lawa twananaka, nkarhi lowu boxiweke eka xiyengentsongo xa 2 a wu ta hlayeriwa ku suka eka siku ro sungula ra xikombelo xo tano xi yisiweke hi vulawuri lebyi faneleke.
Xiyenga-ntsongo xi siviwile hi xa 6 ? xa Nawu wa 15 wa 1996.
Loko murhijisitara a nyikile swa nkoka eka xikombelo hi ku landza xiyengentsongo xa 2, a ku na mahungu lama boxiweke eka xiyenge xa 2 4 lama humelelaka eka nkarhi lowu boxiweke eka xiyengentsongo xa 2 a xa xiyenge lexi, xi nga ta tekiwa xi ri lexi nyikaka matimba yo alela xikombelo xexo.
Xin?wana na xin?wana xa nkoka lexi nga nyikiwaka xikombelo ehansi ka xiyenge xa 2 xi ta herisiwa loko tsalwa leri boxiweke eka xiyengentsongo xa 3 kumbe 4 yi nga yisiwanga hi nkarhi lowu faneleke.
Laha xikombelo xa mfanelo yo byala swimila xi amukeriweke hi murhijisitara na xikombelo xintshwa hi ku landza xiphemu xihi kumbe xihi xa nhloko-mhaka ya xikombelo lexi boxiweke eku sunguleni xi nga endliwa hi yena mukomberi ya luya ku si nyikiwa mfanelo yo kurisa swimila, murhijisitara a nga lerisa leswaku xikombelo lexintshwa xi nga nyikiwa siku ra le ku sunguleni kambe ri nga hundzi siku leri xikokombelo xo sungula a nga xi amukela ha rona.
Laha xikombelo lexi amukeriweke hi murhijisitara xi cinciweke ku nga ri na ku hlamusela kumbe ku cinca xikombelo xi nga si kandziyisiwa hi ku landza xiyenge xa 13, murhijisitata a nga vula leswaku siku ra xikombelo ri ta va siku leri ku cinciweke kumbe, loko xi tlheriseriwile eka mukomberi, siku leri xi tlhelaka xi amukeriwa hi murhijisitara.
Xiyenge xa 9 xi herisiwile hi xa 7 xa Nawu wa 5 wa 1980.
Ku thya mavito yoo hambana
Ku thya ku hambana/minxaka loku boxiweke eka xiyenge xa 2 ku fanele ku fikelela swilaveko leswi vekiweke naswona swi komberiwa hi munhu loyi a endlaka xikombelo xa mfanelo yo byala swimila, naswona ku thya loku ku fanele ku pasisiwa hi murhijisitara.
Xiyenga-ntsongo xa xi siviwile hi xa 7 (b) xa Nawu wa 15 wa 1996.
Ku hava ku thya kun?wana, handle ka ku thya ko hambana loku pasisiweke, loku eka nkarhi wun?wana, ku nga va loko ku nga si fika nkarhi kumbe nkarhi wu hundzile wa mfanelo yo byala swimila wu nyikiwiele hi ku landza ku tirhisiwa loku fambelanaka na ku hambana.
Swiletelo swa xiyengentsongo xa 2 swi nga ka swi nga tirhisiwi ku sivela mukomberi kumbe mutirhisi loyi a tsarosiweke hi mfungho laha ku nga ta tirhisiwa mfungho wa ku thya hi ku landza ndlela leyi ku nyikiweke mfanelo yo kurisa swimila.
Ku hambana ku ta nyikiwa eka murhijisitara ehansi ka ku thya tani hi loko ku thya loku ku tiviwaka ha kona eka matiko man?wana, handle ka loko murhijisitara a nga vona swi fanelanga ku amukela ku thya laha mukomberi a nga yisaka ku thya kun?wana.
Xiyenga-ntsongo xa xi katsiwile hi xa 7 (c) xa Nawu wa 15 wa 1996.
Xiyenge xa 10 xi siviwile hi xa 8 xa Nawu wa 5 wa 1980 naswona wu nciciwile hi xa 7 (a) xa Nawu wa 15 wa 1996.
Ku ariwa ka xikombelo
Murhijisitara a nga ala xikombelo lexi endliweke eka yena hi ku landza xiyenge xa 7 loko swi vonaka eka yena leswaku-
a Xikombelo a xi fikeleri swilaveko leswi boxiweke eka nawu;
b Ku hambana hi ku landza leswi xikombelo lexi endliweke-
A hi ku hambana loku boxiweke eka xiyenge xa 2;
Ndzimana-ntsongo (i) yi siviwile hi xa 8 (a) ya Nawu wa 15 wa 1996.
A xi fikeleri swilaveko swa Nawu lowu; kumbe;
A swi weli eka muxaka wa swimila leswi vekiweke;
c Mukomberi a nga fanelanga ku endla xikombelo lexi ehansi ka Nawu lowu;
d Xikombelo xi na switirhisiwa leswi nga yimeriwangiki kahle;
e Muendli wa xikombelo hi ndlela ya vuxisi u nghenelela eka timfanelo ta mukhomi wa mfanelo yo byala swimila kumbe eka munhu loyi a nyikiweke nsirhelelo hi ku landza xiyenge xa 14;
f Muendli wa xikombelo u ala kumbe u tsandzekile kumbe a nga koti ku humesela erivaleni ku thya loku amukelekaka;
g Ku byala ka ku hambana loku kambisisiwaka ku nga lava matirhiselo yo vuyelela ya switirhisiwa swa ku byala swa ku hambana swa leswi ku nyikiweke mfanelo yo byala swimila kumbe swi komberiwile hi munhu un?wana, handle ka loko switirhisiwa swo kurisa swi nga tirhisiwa ehansi ka layisense leyi nyikiweke hi ku landza xiyenge xa 25 kumbe 27;
h Nhlamuselo leyi nyikiweke a yi hlamuseri swi va erivaleni ku hambana;
i Laha xikombelo xo tano xi rhangeriweke hi xikombelo xa kumbe hi ku yimela mukomberi yoloye eka xikombelo xo fana xa ku hambana ko fana eka tiko leri va nga twanana eka rona kumbe eka tiko ku twananiweke eka rona, nhlamuselo leyi eka xikombelo lexi yisiweke eka yena yi hambanile na leyi yisiweke eku sunguleni kumbe nhlamuselo leyi nga eka xikombelo lexo sungula xi nga hlamuseri kuhambana loku hlamuseriweke eka xiyenge xa 2; kumbe
Ndzimana ya (i) yi siviwile hi xa 9 (b) xa Nawu wa 5 wa 1980 na hi xa 8 (b) xa Nawu wa 15 wa 1996
j Swiletelo swa xiyenge xa 19 a swi fikeleriwanga loko ku tatiwa xikombelo.
Ndzimana (j) yi tatisiwile hi xa 8 ? xa Nawu wa 15 wa 1996
Loko murhijisitara a ala xikombelo hi ku landza xiyengentsongo xa 1 u ta tivisa munhu loyi a kombeleke mfanelo yo kurisa swimila hi ku n?wi tsalela, hi xiboho na tinhlamuselo leti endleke leswaku ku tekiwa xiboho xexo.
Ku hundzuluxiwa ka xikombelo
Munhu loyi a endleke xikombelo ehansi ka xiyenge xa 7 xa mfanelo yo byala swimila, nkarhi un?wana na un?wana loko xikombelo xi nga si kandziyisiwa ehansi ka xiyenge xa 13 a nga, tatisa kumbe ku ncinca nhlamuselo leyi fambeke na xikombelo xa yena, kumbe a kombela ku thya ku hambana loku kambisisiwaka.
Loko xikombelo xi endliwile xa ku tatisa kumbe ku cinca endzhaku ka ku kandziyisa loku boxiweke, murhijisitarta a nga, loko a ri ni miehleketo ya leswaku ku engetela kumbe ku ncica ku na nkoka, lerisa leswaku siku ra xikombelo xo engetela kumbe ku cinca ri ta va siku leri nga hundziki siku leri xikombelo xi endliweke ehansi ka xiyenge xa 7, ku siku ra xikombelo ehansi ka xiyenge xa 7 ri ta va siku leri nga viki endzhaku ka xikombelo xo engetela kumbe ku cinca, naswona murhijisitara u ta kandziyisa nakambe xikombelo ehansi ka xiyenge xa 7 lexi cinciweke.
Ku hangalasiwa ka swikombelo
Milandzu
Loko murhijisitara a nga ali xikombelo ehansi ka xiyenge xa 11, hi ku tivisa eka Gazete u ta kandziyisa vuxokoxoko lebyi fambelanaka na xikombelo tanihi laha swi lavekaka ha kona.
Loko xikombelo xi kandziyisiwile ehansi ka xiyengentsongo 1 xi nga tlheriseriwa endzhaku xikombelo xa mfanelo yo kurisa swimila yi nga nyikiwa kumbe ku aleriwa ku ya hi Nawu, murhijisitara u ta kandziyisa nahungu ya ku susiwa loku hi ku tivisa eka Gazete.
Ku nyikiwa ka nsirhelelo wa nkarhinyana
Murhijisitara a nga, hi ku komberiwa hi munhu loyi xikombelo xa yena xa xo nyikiwa mfanelo yo kurisa swimila xi nga ta kandziyisiwa ehansi ka xiyenge xa 13 1, humesa xileriso xo sirhelela munhu ya loye hi ku xixima ku hambana loku kambisisiwaka.
Xileriso xo sirhelela xi nga humesiwa ntsena loko-
a Loko murhijisitara a enerisiwa hi mahungu, switirhisiwa na switirho leswi a swi lavaka ku kota ku tekela enhlokweni xikombelo xo nyikiwa mfanelo yo byala swimila, a nyikiwile wona, na b Loko mukomberi a nyikile murhijisitara mpfumelelano wo tsariwa leswaku, hi ku landza swileriso swa xiyengentsongo xa 3, a nge, loko xileriso xo sirheleriwa xi karhi xi tirha, xavisi kumbe ku pfumela ku xavisa eRiphabiliki switirhisiwa swin?wana na swin?wana leswi humaka eka ku hambana loku kambisisiwaka.
a Mukhomi wa xileriso xo sirhelela u ta, a nga tsan?wi xiboho lexi tshahiweke eka xiyengentsongo 2 b, u na mfanelo yo xavisa kumbe ku ehleketa ku xavisa switirhisiwa leswi humaka eka ku hambana loku kambisisiwaka hi xikongomelo xo andzisa kumbe ku kambela.
b Hinkwaswo switirhisiwa leswi tumbuluxiweke, hi ndlela yo kongoma kumbe yo ka yi nga kongomanga, hi nkarhi wa ku andzisa kumbe ku kambela, ku katsa switirhisiwa leswi nga andzisaka, swi nga kumbe swi tshama swi ri swibye swa mukhomi wa xileriso xo sirhelela.
Ku tirha ka ku sirhelela ka nkarhinyana
Loko xileriso xo sirhelela xi karhi xi tirha, ku hambana loku xi humesiweke hikwalaho ka xona xi ta sirheleriwa tani hi loko mfanelo yo byala swimila wu nyikiwile, na swin?wana leswi nga nghenelelaka ku eka mfanelo yo kurisa swimila kumbe swi nga tirhisiwa hi ku rhangela mukhomi hi mfanelo yaleyo, swi ta, loko swi nga endliwa hi ku landza ku hambana loku sirheleriweke swi nga tirhisiwa.
Ku herisiwa ka nsirhelelo wa nkarhinyana
Xileriso xa nsirhelelo lexi humesiweke ehansi ka xiyenge xa 14 xi nga, hi ku landza swiletelo swa xiyengentsongo xa , xi nga yima ku tirha hi siku leri murhijisitara a pfumelelaka kumbe ku ala xikombelo xa mfanelo yo byala swimila hi ku landza ku hambana loku xileriso xo sirhelela a xi humeseriwe kona.
Xileriso xo sirhelela-
a Xi nga tlheriseriwa endzhaku hi murhijisitara siku ra le ku sunguleni loko, hi ku vona ka yena, swi fanerile leswaku xi tlheriseriwa, na b Xi nga tlheriseriwa endzhaku hi murhijisitara siku ra le ku sunguleni loko a enetekile leswaku mukhomi u-
U tsandzekile ku fikelela swilaveko hi ku landza leswi boxiweke eka ndzimana (b) ya xiyenge xa 14 ; kumbe
U pfumelelanile, hambi loko swi boha hi nawu kumbe swi nga bohi, eka munhu un?wana hi laha mukhomi yaloye a tsoniwaka mfanelo yo teka goza leri boxiweke eka xiyenge xa 47, kumbe goza ra leswi onhiweke hi ku landza ku ngheneleriwa ka mfanelo yo kurisa swimila.
Xiyengentsongo xi siviwile hi xa 10 xa Nawu wa 5 wa 1980.
Ku yingisela ku kaneta
Ku kaneta ehansi ka xiyenge xa 17 ku ta yingiseriwa hi siku na nkarhi na ndhawu leyi vekiweke hi murhijisitara, loyi a nga ta tivisa munhu loyi a kanetaka na loyi a endleke xikombelo xa mfanelo yo byala swimila leyi khumbhekaka hi ku tsala.
Murhijisitara hi ku vona ka yena a nga thola munhu un?we kumbe vo tala lava, hi ku vona ka yena, a swi tokoteke eka mafambiselo ya nawu kumbe vuswikoti eka swilo swin?wana leswi nga tekeriwaka enhlokweni eka ku yingisela, ku n?wi pfuneta na ku n?wi tsundzuxa mayelana na ku yingisela ku kaneta, na ku hakeriwa ka un?wana wa vanhu lava swi ta endliwa hi Mfumo.
Murhijisitara a nga, hi xikongomelo xo yingisela ku kaneta-
a Vitana munhu un?wana na un?wana loyi, hi ku vona ka yena, a nga nyikaka mahungu ya swilo leswi khomekaka mayelana na nhlokomhaka leyi yingiseriwaka kumbe loyi a tshembhaka leswaku una swin?wana ehansi ka vulawuri bya yena lebyi nga pfunaka eka nhlokomhaka leyi yingiseriwaka, ku tihumelerisa emahlweni emahlweni hi nkarhi na ndhawu leyi boxiweke eka samanisi, leswi nga kambisisiwa kumbe ku humelerisa tsalwa leri, naswona murhijisitara a nga khoma dokhumente leyi humelerisiweke.
b A nga fambisa ku hlambanya kumbe ku amukela ku hlambanya ka munhu un?wana na un?wana loyi a vitaniweke ku ta va mbhoni eka ku yingisela; na c Vitana munhu un?wana na un?wana loyi a nga kona eka ku yingisela a n?wi vutisisa na ku n?wi koxa ku humesa tsalwa rin?wana na rin?wana leyi a nga na yona kumbe a yi hlayiseke kumbe yi nga ehansi ka vulawuri bya yena.
Maendlele eka ku yingisela ku kaneta ya ta boxiwa
Xiyengentsongo xa 4 xi siviwile hi xa 9 xa nawu wa 15 wa 1996
Munhu loyi a kanetaka na loyi a endleke xikombelo xa mfanelo yo byala swimila leyi kambisisiwaka a nga, loko a humelela eka murhijisitara eka ku yingisela ku kaneta, a nga yimeriwa hi muyimeri kumbe qhetha kumbe hi tsalwa ra ximfumu leri tsarisiweke ehansi ka xiyenge 20 xa tsalwa ra ximfumu, Nawu, 1978 Nawu wa 57 wa 1978.
Xiyengentsongo. 5 xi siviwile hi xa 9 xa nawu wa 15 wa 1996
Murhijisitara u ta, endzhaku ka ku yingisela ku kaneta, tivisa munhu loyi a kanetaka na loyi a endleke xikombelo xa mfanelo yo byala swimila hi ku tsala, hi leswi a swi boheke na leswi a tekeke xiboho lexi a langute swona.
Xikombelo lexi murhijisitara a seketelaka ku kaneta xi ta herisiwa swa nkarhinyana, naswona murhijisitara u ta kandiyisa vuxokoxoko lebyi fambelanaka na ku herisa ka nkarhiyana eka Gazette tani hi laha swi lavekaka.
Ku tekela enhlokweni na ku kambisisa swikombelo.
(a) Murhijisitara u ta tekela enhlokweni xikombelo xin?wana na xin?wana xa mfanelo yo kurisa swimila lowu kandziyisiweke eka xiyenge xa 13 na matsalwa hinkwato na vumbhoni byin?wana lebyi yisiweke eka yena mayelana na swona, ku kota ku kambisisa loko xikombelo xi fikelela swilaveko swa Nawu.
b Laha ku kaneta ku boxiweke ehansi ka xiyenge xa 17, kumbe ku tiyisisa ehansi ka xiyengentsongo 4 b, murhijisitara u ta hlwerisa hi ku landza xikombelo lexi yelanaka ku fikela laha ku aleriwa ka xikombelo swi humeseriwaka erivaleni kumbe swilaveko kumbe ku tiyisisa swi nyikiwile.
Ndzimana (b) yi siviwile hi xa 3 (a) xa nawu wa 38 wa 1983
a Murhijisitara u ta, leswaku a kota ku xiyisisa loko ku hambana ku fikelela ku nyikiwa mfanelo yo byala swimila ehansi ka xiyenge 2-
a U ta endla kumbe ku lava ku endla swikambelo na swikambelwana swo tano leswi a nga swi vonaka swi fanerile na ku hambana ehansi ka xikombelo lexi tekeriweke enhlokweni ehansi ka xiyengentsongo 1; kumbe b Tirhisa mbuyelo wa swikambelo na swikambelwana lowu kumiweke eka vulawuri lebyi faneleke eka tiko leri va nga twanana eka rona na tiko leri va twananeke eka rona ehansi ka ntwanano lowu boxiweke eka xiyenge xa 5A.
Xiyengentsongo xi siviwile hi xa 3 (b) xa nawu wa 38 wa 1983 na hi x. 10 (a) xa nawu 15 wa 1996.
b Munhu loyi xikombelo xa yena xi nga tekeriwaka enhlokweni, hikokwalaho ka swikambelo na swikambelwana swo tano na hi nkarhi na ndhawu murhijisitara a nga kuma-
c Hakelo, hi ku landza leswi boxiweke eka xiyengentsongo 4, mali leyi faneleke yo kambela, na d Ku nyika murhijisitara ?
Switirhisiwa hinkwaswo leswi a nga swi lavaka;
Muxaka wa simila swa ku hambana kumbe swiphemu swa swimila leswi a nga swi lavaka; na
Mahungu mayelana na ku hambana tani hi laha a nga swi lavaka ha kona.
c a Tihakelo leti lavekaka ku kuma mbuyelo lowu boxiweke eka xiyengentsongo 2 b ti ta hakeriwa eka murhijisitara hi munhu loyi xikombelo xa yena xi tekeriwaka enhlokweni hi nkarhi na ndhawu leyi laviweke hi murhijisitara.
b Murhijisitara a nga lava leswaku munhu loyi xikombelo xa yena xa mfanelo yo byala swimila xi tekeriwaka enhlokweni, a n?wi nyika xikombelo xo tsariwa kumbe ku tiyisisa loku faneleke mayelana na tihakelo leti boxiweke eka ndzimana a, a nga si teka magoza yo kuma mbuyelo wa swikambelo na swikambelwana hi ku hambana loku khumbhekaka hi ku landza ntwanano lowu boxiweke eka xiyenge xa 5A
Xiyengentsongo xa xi siviwile hi xa 12 (a) xa Nawu wa 5 wa 1980 na hi x. 3 (d) xa Nawu 38 xa 1983.
d Munhu loyi xikombelo xa yena xo nyikiwa mfanelo yo kurisa swimila xi tekeriwaka enhlokweni u ta nyika murhijisitara swilo hinkwaswo leswi murhijisitara a swi lavaka ku kambisisa xikombelo ku nga si hela 12 wa tin?weti a endlile xikombelo, ku katsa, laha swi faneleke-
e Swimilana leswi ku nga ta endliwa ha swona swikambelo na swikambelwa na;
f Matsalwa kumbe vumbhoni byin?wana;
g Leswi tsariweke kumbe vutiyisisi lebyi faneleke ku fikelela tihakelo;
h Mahungu lama laviwaka hi murhijisitara; na i Swimila swin?wana swo tatisa, tidokhumente, vumbhoni, mahungu, ku tiyisisa loku laviwaka hi murhijisitara ku endlela leswaku a kota ku endla vulavisisi lebyi faneleke.
Xiyengentsongo xa xi siviwile hi xa 12 (b) xa Nawu wa 5 wa 1980, xi susiwile hi x. 3 (e) xa Nawu 38 wa 1983 na ku nghenisiwa hi x.10 (b) xa Nawu 15 wa 1996.
e a Murhijisitara a nga nyika ku ndlandlamuxa ku fikelela xiyengentsongo xa 5 hi ku tsala eka nkarhi lowu boxiweke.
b Xikombelo xo ndlandlamuxa xi ta yisiwa eka murhijisitara hi ku tsala naswona xi tlhela xi boxa swivangelo swo ndlandlamuxeriwa.[Xiyengentsongo 6 xi siviwile hi xa 12 c xa Nawu wa 5 wa 1980, xi susiwile hi x. 3e wa nawu 38 wa 1983 na ku tatisiwa hi xa 10b xa Nawu 15 wa 1996]
Ku nyika mpfumelelo wa mfanelo yo byala swimila
Milandzu
Murhijisitara u ta, endzhaku ka ku tekela enhlokweni xikombelo hi ku landza xiyenge xa 19 na ku kambela mbuyelo wa swikambelo na swikambelwana leswi endliweke hi ku hambana loku kambisisiwaka, nyika mfanelo yo byala swimila hi ku landza ku hambana loko-
a Xikombelo xi fikelela swilaveko swa Nawu lowu;
b Mukomberi u fanerile ku endla xikombelo ehansi ka xikombelo lexi;
c Ku hambana I ku hambana loku boxiweke eka xiyenge xa 2 na ku fikelela swilaveko swa Nawu; na d A ku na mali leyi kolotiwaka hi mukomberi hi ku landza xiyenge xa 19.
Xiyengentsongo xi cinciwile hi xa 4 xa nawu wa 38 wa 1983 na ku siviwa hi xa 11 xa nawu wa 15 wa 1996.
a Nyika xitifikheti xo rhijisitara eka munhu loyi a endleke xikombelo xo nyikiwa mfanelo;
b Nghenisa vuxokoxoko lebyi lavekaka lebyi boxiweke eka xiyenge xa 4 1 eka rhijisitara; na c Hi ku tivisa eka Gazette u ta kandziyisa vuxokoxoko lebyi yelanaka na ku nyika mfanelo tani hi laha swi vekiweke.
a Loko murhijisitara a alela xikombelo xa mfanelo yo byala swimila, u ta tivisa munhu loyi a endleke xikombelo xa mfanelo hi ku tsala hi ta kungu ra yena na leswi a tiyisiseke ku ala ka yena eka swona, ku ya hi swiletelo leswi nga eka ndzimana b, hi ku tivisa eka Gazette u ta kandziyisa vuxokoxoko lebyi fambelanaka na ku aleriwa tani hi laha swi vekiweke.
b Leswi hlohleteleke leswaku xiboho xi tekiwa swi nge kandziyisiwi eka xitiviso kumbe ku pfuleriwa ku kambisisiwa handle ka hi xileriso xa khoto.
Nkarhi wa mfanelo ya mubyali wa swimila
Mfanelo yo byala swimila yi ta nyikiwa eka nkarhi wa-
a 25 wa malembe, eka swimila leswi khandziyekaka na mirhi; na b 20 wa malembe, eka milandzu leyin?wana, yi hlayeriwa ku suka eka siku leri xitifikheti xo rhijisitara xi humesiweke ehansi ka ndziamana (a) ya xiyenge 20 .
Xiyenge xa 21 xi siviwile hi xa 13 xa nawu wa 5 wa 1980 na hi xa 12 xa Nawu wa 15 wa 1996.
Ku hakeriwa ka mali ya lembe
Munhu loyi a nyikiweke mfanelo yo byala swimila u ta, eka nkarhi wa mfanelo ya leyo, lembe na lembe u ta hakela murhijisitara mali ya lembe leyi vekiweke hi landza mfanelo ya leyo.
a Mali ya lembe leyo Sungula yi fanele ku hakeriwa hi kumbe ku nga si fika ti 1 Sunguti ta lembe leri landzelaka hi ku landza siku leri mfanelo yo kurisa swimila yi nyikiweke, na mali yin?wana ya lembe yi ta hakeriwa ku nga si fika ti 1 Sunguti lembe rin?wana na rin?wana.
b Murhijisitara u ta, hi ku landza mahakeriwele ya mali leyi engeteleriweke tani hi loko yi nga vekiwa, hi ku kombela ku nga engeteleriwa nkarhi wo hakela mali ya lembe hi nkarhi leyi nga tluriki 6 wa tin?weti kumbe minkarhi leyi loko yi hlanganisiwile yi nga tluriki 6 wa tin?weti.
Lunghelo ra mukhomi wa mfanelo yo byala swimila
Swi ta ndzhaku swa nsirhelelo lowu nyikiweke ehansi ka Nawu wa mfanelo yo kurisa swimila wu ta va matimba lama nyikiweke hi nkarhi wa mfanelo yo kurisa swimila wu ta kumeka hi ndlela ya layisense ehansi ka xiyenge xa 25 ku 27 hi munhu un?wana na un?wana loyi a kunguhateke ku-
a Ku byala kumbe ku andzisa;
b Ku lulamisa hi xikongomelo xo byala;
c Ku xavisa kumbe ndlela yin?wana yo maketa;
d Ku xavisela matiko ya le handle;
e Ku xava eka matiko ya le handle;
f Ku xava hi xitalo hi xikongomelo xin?wana na xin?wana lexi kombisiweke eka tindzimana a ku fika eka e; ta-
Switirhisiwa swo byala leswi faneleke ku hambana koloko; kumbe
Switirhisiwa leswi tshoveriweke, ku katsa swimila leswi kumekeke hi ku tirhisa switirhisiwa swo kurisa leswi nga riki enawini swa ku hambana koloko.
Holobye hi ku nyika xitiviso eka Gazette a nga ndlandlamuxa matirhele ya nsirhelelo lowu kambisisiweke eka xiyengentsongo xa 1 eka swimila leswi humaka eka switirhisiwa leswi tshoveriweke leswi kambisisiweke eka xiyengentsongo xa 1 ii.
Swiletelo swa swiyenge-ntsongo swa 1 na 2 a swi nge tirhi loko mubyali a vile na nkarhi wa kahle wo tirhisa mfanelo ya yena mayelana na switirhisiwa swo kurisa swa ku hambana loku sirheleriweke.
a Swiletelo swa swiyenge-ntsongo swa 1,2 na 3 swi ta tirhisiwa eka ku hambana-
i Leswi tekiweke eka ku hambana loku sirheleriweke, laha ku hambana loku sirheleriweke ku nga humiki eka ku hambana;
ii Leswi nga kotiki ku hambanyiseka na ku hambana loku sirheleriweketani hi laha swi boxiweke eka xiyenge xa 2 2 b; kumbe iii Mbuyelo lowu lavaka ku tirhisa hi ku vuyelela ka ku hambana loku sirheleriweke.
b Hikwalaho ka xikongomelo xa ndzimana a i ku hambana ku ta tekiwa ku huma eka ku hamban kun?wana loko-
Loko ku huma hi ntiyiso eka ku hambana kokolo, kumbe swi huma eka ku hambana loku humaka eka ku hambana kun?wana, kambe swa ha hlayisile swihlawulekisi swa ku hambana koloko; na
Swi hlawuleka kahle eka ku hambana loku n?wana
Handle ka ku hambana loku tisiwaka hi nongonoko wa ku kurisa, wu nga pfumelelana na ku hambna loku n?wana loko swi ta eka swihlawulekisi swa nkoka.
Hi nga tekeli ehansi swiletelo swa xiyengentsongo xa , mukhomi wa mfanelo yo kurisa swimila hi nkarhi lowu holobye a wu vekeke u ta tirhisa timfanelo hinkwato hi ku landza xiyenge xa 25 hi ku xixima muxaka wa ximila lexi ku hambana loku ku welaka eka wona, u na lunghele leri heleleke ku tirha migingiriko yin?wana na yin?wanaleyi yelanaka n a ku hambana loku boxiweke ehansi ka xiyengentsongo kumbe ku endla leswaku gingiriko walowo wu endla hi munhu un?wana na un?wana.
Hi nga tekeli ehansi swiletelo swa xiyengentsongo xa 23A 9a, munhu un?wana na un?wana loyi a hlayisa switirhisiwa swo byala swa ku hambana hi ndlela ya kahle a nge ngheneleli swimila mfanelo ya mubyali hi tlhelo ra mixaka loko a-
a a xavisa nakambe xitirho xo engetela swimila;
b ku ya hi makungu ya xiyengentsongo xa 2, xavisa ximila xihi ni xihi, xitirho xo tumbuluxa nakambe kumbe xitshoveriwa lexi humaka eka xitirho xo engetela swimila hi xikongomelo xin?wana handle ka xo engetela swimila kumbe ku andzisa ko tano;
c tirhisa kumbe ku andzisa xitirho xo engetela swimila eka ku hluvukisa mixaka yo hambana;
d tirhisa xitirho xo engetela swimila hi swikongomelo swo endla ndzavisiso wa bona fide;
e tirhisi xitirho xo engetela swimila xexo hi swikongomelo swo ka swi nga ri swa bindzu kumbe swo ka swi nga ri swa mfumo;
f ri mupurasi loyi a nga eka misava leyi a tshamaka eka yona kumbe ku tirhisa switshoveriwa leswi humaka eka misava yo tano ku suka eka xitirho xo engetela swimila hi swikongomelo swo engetela swimila: Ku ri leswaku switshoveriwa leswi kumiweke ku suka eka xitirho xo byalela swimila swo engetela a swi fanelanga ku tirhisiwa hi swikongomelo swo engetela swimila hi munhu wihi ni wihi loko a nga ri mupurasi.
Hambiloko makungu ya xiyengentsongo xa 6b, ximila xo khavisa hi tlhelo ra mfanelo ya mukurisi wa swimila ya nyikiwile kun?we ni xiphemu xin?wna xa wona lexi hi ntolovelo xi xavisiwaka hi swikongomelo swin?wana swo ka swi nga ri swo andzisa, swi fanele ku va ni nsirhelelo wa lunghelo ro tano loko xi tirhisiwa eka bindzu tanihi xitirho xo engela swimila eka ku tumbuluxa ximila xo khavisa xo tano kumbe xiluva lexi nga tsemiwa.
Xitiviso hi ku landza xiyengentsongo xa 2 xi fanele, hi ndlela yihi ni yihi laha mukhomi wa mfanelo ya mukurisi wa swimila leyi ku vulavuriwaka hi yona i muaka tiko wa, kumbe u tshama e, tiko leri ku nga twananiwa na rona kumbe mpfumelo wa tiko kumbe, hi tlhelo ra munhu wa xinawu, u ni hofisi leyi nga tsarisiwa eka tiko leri ku nga twananiwa na rona kumbe tiko leri ku nga pfumeleniwa na rona, a nyikiwa ntsena loko mukhomi wo tano a nga hi ku landza milawu ya tiko rero kumbe a kuma nsirhelelo wo yelana eka tiko rero.
Xiyenge xa 23 lexi nga hundzuluxiwa hi xa 14 xa Nawu wa 5 wa 1980 na hi sw.
swa 46 na 47 swa Nawu wa 97 wa 1986 na ku siviwa hi xa 13 xa Nawu wa wa 1996.
A Ku tshova/kavanyeta mfanelo ya mukurisi wa swimila
Mfanelo ya mukurisi wa swimila yi ta tshoviwa/kavanyetiwa hi munhu wihi ni wihi loyi-
a a nga riki mukhomi wa mfanelo ya mukurisi wa swimila, endlaka, kumbe vangaka leswaku yi tshoviwa/kavanyetiwa, xiendlo lexi languteriwaka eka xiyenge xa 231 handle ka layisense leyi kumiweke ehansi ka xiyenge xa 25 kumbe 27;
b a nga kuma layisense ehansi ka xiyenge xa 25 kumbe 27 kambe a tsandzekaka ku landzelela nkarhi kumbe xipimelo xihi ni xihi xa kona;
c a tirhisaka vito leri pfumeleriweke ra mixaka leyi sirheleriweke hi mayelana na swimila kumbe xitirho xo engetela swimila swa mixaka yihi ni yihi hi xikongomelo xihi ni xihi xin?wana; na d ku xavisa swimila kumbe xitirho xo engetela swimila swa mixaka yo sirheleriwa ehansi ka mavito wahi ni wahi man?wana ya swimila handle ka mavito ya swimila lama nga pfumele ya mixaka yaleyo.
Xiyenge xa 23A lexi nga nghenisiwa hi xa 14 xa Nawu wa 15 wa 1996
Ku hlayisa xitirho xa ku tumbuluxa
Mukhomi wa mfanelo ya mubyali wa swimila u fanele ku vonisisa leswaku u fanele ku va na yona hi nkarhi -
a ku endlela ku yi nyiketa murhijisitrara loko a kombela xitirho xo engetela swimila swa mixaka hi tlhelo leri ha rona mfanelo yi nyikiweke naswona leyi faneleke ku tumbuluxa mixaka leyi vuriwa hi mukhuva lowu timfanelo ti faneleke ku yelana na leti vekiweke hi nkarhi wo nyikiwa mfanelo leyi faneleke;
Ndzimana ya (a) leyi siviweke hi xiyenge xa 15 xa Nawu wa 5
wa 1980
b wo yi kombelo ku nyiketa murhijistrara mahungu ni ku n?wi pfumelela swiolovisi leswi a vonaka swi fanele ku tikhorwisa leswaku mukhomi wo tano u hlayisa xitirho xo engetela swimila leyi yelanaka na swilaveko leswi vuriwaka eka ndzimana ya a
Murhijistrara a nga ha endla vukamberi hi mayelana na mhaka yihi ni yihi leyi vuriwaka eka xiyengentsongo xa 1 leyi a nga ha vonaka yi fanerile.
A Matimba yo nghena eka miako/ndhawu, ku endla vukamberi, ku teka swikombiso no taka tiatikili to karhi
Murhijistrara, mutirhelatiko eka ndzawulo kumbe munhu wihi ni wihi loyi a vuriwaka eka xiyenge xa 33a a nga ha, hi vulawuri lebyi nga humesiwa ehansi ka xiyengentsongo xa 3, eka nkarhi wihi na wihi lowu faneleke-
a nghena na ku kambela ndhawu yihi na yihi, miako kumbe movha leyi nga endzeni kumbe eka lahaka ximila xihi na xihi, xitirhi xo engetela swimila, muxaka wo karhi kumbe atikili yin?wana hi tlhelo ra ku tirha ka Nawu lowu, xi le kumbe ehenhla ka misava leyi yi ehleketeriwaka leswaku xi tumbuluxiwile eka yona, ku tumbuluxiwa nakambe, ku byariwa, tshoveriwa, ku tirhiwa, ku cheriwa mirhi, ku lulamisiwa, ku kamberiwa, ku langutisiwa, ku xopaxopiwa, ku ntlawahatiwa, ku pakiwa, ku funghiwa, ku leburiwa, ku khomiwa, ku hlayisiwa, ku pakiwa, ku susiwa, ku fambisiwa, ku kombisiwa kumbe ku xaviwa;
b lerisa munhu loyi a lawulaka kumbe a thoriweke eka ndhawu yo tano, miako kumbe movha ku-
i ku yisa buku yo karhi, rhekhodo kumbe tsalwa rin?wana mayelana na ximila xexo, xitirhi xo engetela swimila, kumbe atikili yin?wana naswona loyi a nga ni kumbe ehansi ka vulawuri bya munhu yaloye;
ii nyiketa mahungu yo tano tana hiloko a ri na wona mayena na ximila, iii U ta pfuneta tani hi murhijisitara, mutirhela-mfumo kumbe munhu loyi a lavaka ku n?wi pfuneta ku endla ntirho wa yena ku ya hi Nawu lowu;
Kambela buku yin?wana na yin?wana, rhekhodo kumbe matsalwa yan?wana na ku endla tikhopi, kumbe ti tekiwile ku suka kona;
d Teka ximila xin?wana na xin?wana, switirhisiwa swo kurisa, swo khomeka, buku, rhekhodo kumbe tsalwa rin?wana kumbe atikili leyi nga kumbe leyi nga yelanaka na tirhisiwa ehansi ka Nawu lowu na ku tihlayisela swona; Ntsena loko munhu loyi a khomeke kumbe ku lawula buku, rhekhodo, kumbe dokhumente a nga va a tekeriwe kona, a nga, ha yena n?winyi a tlhela a ri ehansi ka vulawuri bya murhijisitara, mutirhela tiko kumbe munhu loyi a khumbhekaka a nga endla tikhopi ta kumbe ti tekiwile ku suka kona;
e Teka swikombiso swa ximila xin?wana na xin?wana, switirhisiwa swo byala, swo khomeka kumbe tiatikili tin?wana leti tirhisiweke kumbe ti lavaka ku tirhisiwa eka ku humesa, andzisa, byala, tshovela, endlelo, tshungula, lulamisa, kambela, kambisisa, xiyisisa, veka hi mintlawa, u nga si sungula ku paka, fungha, khoma, hlayisa, susa, fambisa, kombisa kumbe ku xavisa ka, ka ximila xin?wana na xin?wana, switirhisiwa swo byala, swo khomeka kumbe atikili leyi tekiweke ku ya hi ndzimana d, na ku kambela, xiyisisa na ku veka hi mintlawa.
Xikombiso xin?wana na xin?wana lexi tekiweke ku ya hi xiyengentsongo 1 e kumbe 6-
a Xi ta va na mpimo kumbe ntiko lowu vekiwaka hi murhijisitara, wu tekiwa hi ku landza maendlelo loma vekiweke hi yena;
b Xi ta tekiwa evukoneni bya munhu loyi a lawulaka, kumbe n?winyi kumbe muhlayisi wa, ximila xexo, switirhisiwa swo byala, swo khomeka kumbe atikili, kumbe, loko munhu yoloye, n?winyi kumbe mukhomeri a nga kumeki, exikarhi ka timbhoni leti n?wana, na fomo leyi murhijisitara a nga yi boxaka yi ta hetisisiwa kwalaho;
U ta, loko swi fanerile, paka na ku hlawula hi ndlela leyi ntumbuluko wa swona wu lavaka ha kona; na d U ta kambela hi rivilo leri khomekaka, kambisisa kumbe ku xiyisisa hi ku landza maendlele lama murhijisitara a nga ma vekaka kumbe lama nga vekiwaka, na swona mbuyelo wa ku kambela koloko, xikambelo ku mbe ku xiyisisa ku ta nghenisiwa eka fomo leyi nga ta vekiwa hi murhijisitara.
Waranti leyi boxiweke eka xiyengentsongo xa 1 yi ta humesiwa hi muavanyisi wa Khoto Nkulu kumbe hi majisistarata loyi a nga na matimba ya xinawu eka ndhawu ya leyo laha ndhawu na laha ku tirheriwaka kona swi nga kona, kumbe laha movha wu nga kona kumbe wu nga ta va kona, naswona yi ta humesiwa ntsena loko swi vonaka eka jaji kumbe majisitarata swi suka eka mahungu yo hlambanya swi ri leswi khomekaka swi tshembhisa leswaku atikili leyi boxiweke eka xiyengentsongo xa 1 a na b swi leka, kumbe eka ndhawu yin?wana, laha ku tirheriwaka kona kumbe movha, naswona u ta boxa leswaku hi yihi migingiriko leyi boxiweke eka xiyengentsongo 1 yi nga endliwaka kwalaho hi munhu loyi a nyikiwaka.
Waranti leyi humesiweke hi ku landza xiyenge lexi yi ta tirhiwa na nhlekanhi handle ka loko munhu loyi a yi humeseke a a vule leswaku yi tirhiwa na vusiku hi minkarhi leyi nga ta va yi ri kahle, naswona ku nghena na ku secha endhawini, laha ku tirheriwaka kona kumbe movha swi boxiwiele kahle eka warente ku ta tirhiwa ku landzelerisa na ku xixima na oda, ku katsa-
a Timfanelo ta munhu eka, ku hloniphiwa, na ku hlayisiwa ka ku xiximiwa ka yena;
b Mfanelo ya munhu eka ntshuxeko na ku hlayiseka; na
a Titivisa eka munhu loyi a lawulaka ndhawu, laha ku tirheriwaka kona kumbe emovheni, loko munhu ya loye a nga ri kona, veka khopi ya muxaka yaleyo eka ndhawu, laha ku tirheriwaka kona kumbe emovheni, eka ndhawu ya leyo.
b Nyika munhu yoloye vuxokoxoko mayelana na matimba yo fambisa waranti yaleyo loko a byi kombela
Murhijisitara, mutirhela-mfumo eka ndzawulo kumbe munhu loyi a boxiweke eka xiyenge xa 3 3 a a nga ri na warente a nga nghena eka ndhawu, laha ku tirheriwaka kona kumbe emovheni, a secha, vutla, kumbe ku teka swikombiso, kumbe ku susa atikilli yin?wana na yin?wana leyi boxiweke eka xiyengentsongo xa 1 loko munhu loyi a kotaka ku endla tano a pfumelelana na ku nghena ko tano, ku secha, ku vutla, na ku teka na ku susa swikombiso.
a Murhijisitara, mutirhela tiko kumbe munhu loyi hi matimba ya waranti leyi humesiweke ku ya hi xiyengentsongo xa 3 nghena na ku secha ndhawu yin?wana na yin?wana, laha ku tirheriwaka kona kumbe emovheni,va nga tirhisa matimba lama hlulaka ku siveriwa ku nghena kumbe ku secha.
b A ku na munhu loyi a nga nghenaka a tlhela a secha ndhawu, laha ku tirheriwaka kona kumbe emovheni naswona a tivisile xikongomelo xo nghena ka yena handle ka loko munhu yaloye a ri ni mavonele lama khomekaka ku tiyisisa leswaku tiatikili tin?wana ti ngfa onhiwa loko ku nga sungula ku komberiwa na xikongomelo lexi xi tivisiwile ku sungula.
Loko, hi nkarhi wa ku fambisa warente kumbe ku secha ku ya hi xiyenge lexi, munhu a vula leswaku atikili leyi kumekeke eka ndhawu, laha ku tirheriwaka kona kumbe emovheni laha ku kambisisiwaka ku kumeka mahungu ya nkoka naswona a ala ku kambisisiwa kumbe ku susiwa ka atikili ya leyo, munhu loyi a fambisaka waranti kumbe ku secha u ta, loko a ri ni mavonele ya leswaku atikili yi na mahungu lama fambelanaka na vulavisisi naswona mahungu lawa ya laveka eka vulavisisi, kumbe ku yingisela, u kombela murhijisitara wa Khoto Nkulu leyi lawulaka, kumbe murhumiwa wa yena, ku teka na ku susa atikili ya leyo leswaku yi hlayiseka ku fika laha khoto ya nawu yi nga ta teka xiboho mayelana na ku vona leswaku mahungu lawa ma kambisisiwaka ya nga va na nkoka.
Waranti leyi humesiweke hi ku landza xiyenge lexi yi nga humesiwa hi siku rin?wana na rin?wana naswona yi ta va na matimba ku kondza-
a Yi hetisisiwa; kumbe b Yi herisiwa hi munhu loyi a yi humeseke kumbe, loko munhu ya loye anga kumeki, hi munhu un?wana na un?wana loyi a nga na vulawuri byo fana na bya yena; kumbe
Yi heta n?hweti ku sukela siku leri yihumesiweke hi rona; kumbe d Loko xikongomelo lexi yi humeseriweke xona xi nga ha ri kona,
Leswi nga ta humelela ku sungula
Loko ku nga ri na ku lavisisa vugevenga mayelana na swimila swo karhi, switirhisiwa swo kurisa swimila, leswi khomekaka, buku, rhekhodo, kumbe tiatikili tin?wana kumbe tidokhumente leti tekiweke ku ya hi xiyengentsongo 1 kumbe 6, kumbe loko swi vonaka onge swimila swa muxaka yaleyo, switirhisiwa swo byala swimila, leswi khomekaka, buku, rhekhodo, kumbe tiatikili tin?wana kumbe tidokhumente leti tekiweke ati laveki leswaku ti va vumbhoni kumbe xileriso xa khoto, leswaku swimila, switirhisiwa swo kurisa swimila, leswi khomekaka, buku, rhekhodo, kumbe tiatikili tin?wana kumbe matsalwa ti ta tlheriseriwa eka munhu loyi ti tekiweke eka yena.
Xiyenge xa 24A xinghenisiwile hi xa 15 xa 1996.
Tilayisense
Mukhomi wa mfanelo yo kurisa swimilahi ku komberiwa hi ku tsaleriwa hi munhu un?wana a nga nyika munhu yaloye layisense ku ya hi laha munhu ya loye anga pfumeleriwaka ku endla migingiriko yihi na yihi leyi boxiweke eka xiyenge xa 23.
Xiyengentsongo xa xi siviwile hi 16 xa Nawu wa 5 wa 1980.
Layisense yi nga katsa swipimelo mayelana na-
a mpimo wa switirhisiwa swo byala swa ku hambana loku faneleke leswi faneleke ku nyikiwa mukhomi wa layisense, na nxavo wa kona;
b mali leyi faneleke ku hakeriwa hi ku landza matirhisele ya layisense;
mahungu lama ma faneleke ku nyikiwa mukhomi wa mfanelo yo kurisa swimila leswi lavekaka mayelana na leswi layisense yi nga ta tirhisisiwa xiswona;
d nkarhi lowu layisense yi nga tirha ku fika ka wona, leyi nga taka wu nga tluli nkarhi lowu nyikiweke mfanelo yo kurisa leyi khumbhekaka;
e ku hundzisela;
f ku xupuriwa loku nga kona ku ya hi swipimelo leswi nga fikeleriwiki; na g nchumu wun?wana na wun?wana lowu lava khumbhekaka va nga pfumelelanaka ha wona.
mukhomi wa mfanelo yo byala swimila u ta tivisa murhijisitara hi nkarhi lowu vekiweke hi ndlela leyi vekiweke hi layisense leyi a nyikiweke hi yena ehansi ka xiyenge lexi, a tlhela nyika murhijisitara khopi ya layisense yin?wana na yin?wana.
Xiyengentsongo xa xi siviwile hi 16 xa Nawu wa 15 wa 1996.
Hi nkarhi lowu vekiwaka hi Holobye ehansi ka xiyenge xa 23 5 tani hi nkarhi lowu ku tirhisiwaka ku tirhisa timfanelo hi ku landza muxaka wa swimila leswi ku hambana ku welaka ka swona, murhijisitara a nge humesi layisense leyi khumbaka vanhu hinkwavo mayelana na ku hambana hi ku ya hi xiyenge xa 27.
Xiyengentsongo xa xi siviwile hi 16 xa Nawu wa 15 wa 1996.
Xikombelo xa layisense yo boha
Munhu un?wana na un?wana loyi a ehleketaka leswaku mukhomi wa mfanelo yo byala swimila a nga swi ehleketi kahle loko ala ku n?wi nyika layisense ehansi ka xiyenge xa 25, kumbe leswaku mukhomi wo tano u veka swipimelo swoka a nga swi ehleketi kahle eka ku humesiwa ka layisense ya leyo, hi ku landza nawu lowu vekiweke a tlhela a hakela mali leyi vekiweke anga endla xikombelo eka murhijisitara xo nyikiwa layisense leyi bohaka hi ku landza mafanelo yo kurisa leyi yelanaka.
Xiyengentsongo xa xi siviwile hi 17 (a) xa Nawu wa 5 wa 1980.
na 3 ???
Swiyenge-ntsongo swa na swi susiwile hi xa 17 (b) xa Nawu wa 5 wa 1980.
Mukhomi wa muxaka wa mfanelo yo byala swimila wo tano ku nga si hela nkarhi na ndlela leyi vekiweke anga yisa xitatimende xo kanetana na murhijisitara laha ku vekiweke vuxokoxoko lebyi nga endlaka leswaku ku va na phikizano wa xikombelo lexi kambisisiwaka.
Xiyengentsongo xa xi siviwile hi xa 17? xa Nawu wa 5 wa 1980.
Mukhomi wa muxaka wa mfanelo yo byala swimila wo tano u ta nyika xitatimende eka munhu loyi an endleke xikombelo a tlhela a nyika murhijisitara bya vukorhokeri bya kona.
Loko munhu loyi a endleke xikombelo na mukhomi wa mfanelo yo byala swimila hi nkarhi wihina wihi endzhaku ka xikombelo xi yisiwile eka murhijisitara, va ta fikelela ntwanano mayelana na ku nyikiwa ka layisense, munhu loyi a endleke xikombelo u ta tivisa murhijisitara hi ntwanano, laha xikombelo xi nga ta herisiwa nkarhinyana.
Ku nyika tilayisense leti bohaka
Xikombelo ehansi ka xiyenge xa 26 xi ta yingisiwa hi siku, nkarhi na ndhawu leyi vekiweke hi murhijisitara, loyi anga ta tivisa munhu loyi a endleke xikombelo na mukhomi wa mfanelo yo kurisa swimila hi ku va tsalela.
Leswi nyikiweke eka xiyenge xa 18 2,3,4, 5 na 6 mutatisi mutandis yi ta endleka hi ku landza ku yingiseriwa ka xikombelo.
Loko murhijisitara a enetekile leswaku mukhomi wa mfanelo yo byala swimila u alela ku nyikiwa ka layisense swi nga fanelanga ehansi ka xiyenge xa 25 kumbe u veka swipimelo swo ka swi nga fanelanga swa ku humesa ka kona, a tlhela a eneteka leswaku, tani hi mbuyelo wa ku ala kwaloko kumbe swipimelo sweswo, swilaveko swa kahle swa tiko hi ku lnadza ku hambana loku kambisisiwaka a swi enetisiwi kumbe a swi nga enetisiwi, a nga nyika layisese leyi bohaka-
a leyi nga katsa swipimelo leswi boxiweke eka ndzimana a ku fika na ku katsa f ya xiyenge xa 25 2, na swipimelo swin?wana swo tano leswi nga vekiwaka hi murhijisitara;
b leswi nkarhi wun?wana na wun?wana swi nga pfuxetiwaka hi murhijisitara hi xikongomelo xo yimela lexi endliweke hi eka yena leswaku xi cinciwa kumbe ku susiwa.
Xiyengentsongo xa xi cinciwile hi xa 17 xa Nawu wa 15 wa 1996.
Ku tshamisekisa ka swipimelo swa layisense leyi bohaka, murhijisitara u ta teka xiboho xo tiyisisa leswaku switirhisiwa swo byala swa ku hambana loku kambisisiwaka swi ta nyikiwa tiko hi nxavo wa kahle leyi nga fambisana na wa mukhomi wa mfanelo yo byala swimila swi tlhela swi n?wi nyika tirhela kahle.
a Layisense leyi bohaka yi nga nyikiwa eka munhu un?wana na un?wana hambi loko mukhomi wa mfanelo yo byala swimila a nyikile layisense ehansi ka xiyenge xa 25 eka munhu un?wana na un?wana.
b ku nyikiwa ka layisense leyi bohaka ku nge siveli mukhomi wa mfanelo yo byala swimila ku nyika layisense yo engetelela hi ku landza xiyenge xa 25.
Nhlengelo wa vakhomi va mfanelo yo byala swimila
Laha ku nga ni mfanelo yo kurisa swimila, endzhaku ka ku sungula ka Nawu lowu, lowu nyikiweke vanhu vambirhi kumbe ku tlula va halnganile, munhu un?wana na un?wana u ta, hi ku landza ntwanano wun?wana na wun?wana lowu tsariweke exikarhi ka vona u ta kuma-
a ku averiwa ko ringana ehansi ka mfanelo lowu;
b ku nghenelela leswaku a vuyeriwa yena n?winyi eka ntirho lowu boxiweke eka xiyenge xa 23, loko a humesela erivaleni migingiriko leyi eka vakhomi va mfanelo lava n?wana; na
Ndzima. (b) yi siviwile hi xiyenge xa 18 xa Nawu wa 5 wa 1980.
ku teka goza hi ku landza ku ngheneleriwa kun?wana na kun?wana ka mfanelo.
Nhlengelo wa ku khoma mfanelo yo byala swimila,a wu nge endli leswi landzelaka vakhomi lavan?wana ku-
a nyika layisense ehansi ka xiyenge xa 25; kumbe b hundzisela hinkwaswo kumbe xiphemu xa ku tsakela ka yena eka mfanelo yaleyo.
Laha gingiriko wu kumiwaka eka ku xavisa ka switirhisiwa swo byala hi nhlengelo wa ku khoma mfanelo yo byala swimila, nhlanganelo walowo hikwalaho ka xikongomelo xa gingiriko u ta tekiwa a ri mukhomi wa mfanelo a a ri yexe.
Khoto hikwalaho ka xikombelo xa mukhomi wa mfanelo yo byala swimila yi nga endzhaku ka loko yi nyikile nkarhi wa ku yingisiwa eka van?wana vakhomi va mfanelo yo byala swimila, nyika mavonele mayelana na ku hundziseriwa ka mfanelo kumbe xiphemu xa kona, kumbe hi ku landza ku nyikiwa ka layisense hi ku landza mafanelo, kumbe hi matirhisele na ku humelerisa mfanelo, loko swi vonaka swi lulamile na ku vuyerisa, naswona mukhomi wa nhlengelo un?wana na un?wana u fanele a nyika mavonele eka ku letela koloko.
Loko munhu un?wana na un?wana loyi a faneleke ku nyika vonele ehansi ka xiyengentsongo xa 4 a nga tsandzeka, eka nkarhi lowu vekiweke hi khoto kumbe, ku tsandzeka ku fikelela ku tiyimisela koloko, endzhaku ka ku komberiwa hi ku tsaleriwa ku endla tano hi nhlanganelo wa vakhomi va mfanelo lowu kongomiweke, ku tirhisa xitirho xin?wana na xin?wana kumbe ku endla gingiriko wun?wana na wun?wana kumbe nchumu lowu faneleke ku nyika matirhele eka tlhelo, khoto yi nga nyika matimba eka munhu un?wana na un?wana ku tirhisa xitirho lexi kambisisiwakahi vito ra kumbe hi ku yimela munhu loyi a tsandzekaka.
Ku hundzisela ka mfanelo ya mubyali wa swimila
Mukhomi wa mfanelo yo byala swimila ehansi ka Nawu lowu kumbe Nawu wa Mfanelo yo Byala swimila, 1964 Nawu 22 wa 1994, a nga, hi nkarhi lowu vekiweke endzhaku ka loko Mfanelo kumbe xiphemu xin?wana na xin?wana xi hundziseriwe eka munhu un?wana hi ndlela leyi vekiweke na loko ku hakeriwile mali leyi vekiweke-
a tivisa murhijisitara hi vito na kherefu ya munhu loyi mfanelo kumbe xiphemu xin?wana xi hundziseriweke eka yena; na b nyika murhijisitara hi vumbhoni bya leswaku ku hundzisela koloko ku nyikiwile eka munhu un?wana na un?wana loyi a nga na layisense ehansi ka mfanelo leyi.
Xiyengentsongo xa xi cinciwile hi xa 18 (a) xa Nawu wa 15 wa 1996.
Munhu loyi mfanelo yo byala swimila kumbe xiphemu xin?wana na xin?wana xi hundziseriweke eka yena u ta, loko yena a thola muyimeri hi ku landza mfanelo yeleyo, hi nkarhi lowu vekiweke na hi ndlela leyi vekiweke u ta tivisa murhijisitara vito na kherefu ya muyimeri yoloye.
Xiyengentsongo xa xi siviwile hi 18 (b) xa Nawu wa 5 wa 1996.
Murhijisitara hi ku tivisa eka Gazette u ta kandziyisa vuxokoxoko byebyo byi fambelanaka na ku hundziseriwa ka mfanelo yo kurisa swimila ya leyi a tivisiweke ehansi ka xiyenge lexi, tani hi loko swi vekiwile.
Ku boheka ka mfumo hi mfanelo ya mubyali wa swimila
Ku ya hi swiletelo swa swiyenge-ntsongo 2, mfanelo yo byala swimila hi tindlela hinkwato yi ta boha Mfumo hi ndlela yo fana na leyi bohaka munhu un?wana na un?wana.
A ku tihakelo leti hakeriwaka ehansi ka Nawu lowu ti nga ta hakeriwa hi Mfumo.
Mfumo wu nga ha teka mfanelo ya mubyali wa swimila a Holobye endzakhu ka ku vulavurisana na Holobye wa timali hi xitiviso eka Gazette a nga teka mfanelo yo byala swimila hi ku yimela Mfumu eka ku hambana kun?wana na kun?wana ka minxaka ya swimila ku sukela hi siku leri vekiweke hi yena a tlhela a kandziyisa xitiviso eka Gazette ya leyo kumbe endzhaku.
Ndzima. (a) yi siviwile hi xa 19 xa Nawu wa 5 wa 1980 na hi x. 19 xa Nawu 15 wa 1996
b Ku sukela hi siku leri vekiweke ehansi ka ndzimana a timfanelo hinkwato na vutihlamuleri lebyi fambelana ka mfanelo yo byala lowu vuriweke wu ta tekiwa wu hundziseriwe eka Mfumu, naswona mfanelo yo tano ku sukela siku rero wu ta nyikiwa Holobye hi ku yimela Mfumo.
Holobye u ta hakela munhu loyi a ri mukhomi wa mfanelo yo byala swimila lowu kambisisiwaka xikan?we kan?we endzhaku ka ku siku leri kombisiweke eka xiyengentsongo xa 1 a, ku ririsiwa koloko ku twananiweke ha kona kumbe, ntwanano lowu tsandzekeke, tani hi laha wu nga ta va wu tshamisekisile hi mulamuri.
Ku cinciwa ka ku thya
Ku thya loku pasisiweke hi ku landza ku hambana ku nga cinciwa kumbe ku engeteleriwa hi murhijsistara-
a loko a nyikiwa xileriso hi khoto hi xikombelo xa munhu loyi hi nawu a nga na lavaka ku tirhisa vito leri kambisisiwaka;
b eka xikombelo xa mukhomi wa mfanelo yo byala swimila eka ku hambana koloko;
c loko mahungu lama yisiweke eka murhijisitara eka xikombelo xo pasisiwa ka, kumbe mayelana na, ku thya loku kambisisiwaka a ku hoxekile na murhijisitara u vona swi fanerile leswaku ku thya loku a ku nga fanelanga ku pasisiwile loko a tivile leswaku mahungu yalawo a ma hoxekile; kumbe d loko mahungu ma humela erivaleni lama, loko a ma kumiwile eku sunguleni, hi mavonele ya murhijisitara ama ta va endle leswaku ku aleriwa ku thya ko tano.
Xiyengentsongo xa xi cinciwile hi xa 20 (a) xa Nawu wa 15 wa 1996.
Xikombelo lexi boxiweke eka xiyengentsongo xa 1 b xi ta endliwa eka murhijisitara hi ku landza maendlele lama vekiweke naswona xi ta fambisiwa na mali ya xikombelo leyi vekiweke.
Xiyengentsongo xa xi cinciwile hi xa 20 (b) xa Nawu wa 15 wa 1996.
) Loko ku cinca kumbe ku engetelela ku laveka hi ku landza swiletelo leswi boxiweke eka ndzimana ? kumbe (d) ya xiyengentsongo (10, hi ku tsala murhijisitara u ta tivisa mukhomi wa mfanelo yo kurisa swimila lowu fambelanaka a nyika swiletelo leswi endlaka leswaku swi fanela ku cinca kumbe ku engetelela, naswona mukomberi yaloye u ta yisa swikombelo swa ku cinca kumbe ku engetelela ku nga si hela 60 wa masiku ku suka eka siku leri xitiviso xi yisiweke eka yena.
Loko murhijisitara a ri na makungu yo pasisa xikombelo xa ku cinca kunca kumbe ku engetelela eka ku hambana ehansi ka xiyengentsongo 1 b kumbe
, hi ku tivisa eka Gazette u ta kandziyisa vuxokoxoko byebyo lebyi fambelanaka ku cinca kumbe ku engeteleriwa tani hi laha swi vekiweke.
Eka nkarhi lowu vekiweke munhu un?wana na un?wana, loko ku hakeriwile mali leyi vekiweke, hi ndlela leyi vekiweke u ta yisa xikombelo xo kaneta ku nyikiwa ka ku cinca kumbe ku engetelela.
Xiyengentsongo xa xi siviwile hi xa 20 (a) xa Nawu wa 5 wa 1980.
Murhijisitara a nga, endzhaku ka ku tekela enhlokweni ku kaneta loku yisiweke ehansi ka xiyengentsongo 5, u ta pasisa ku cinca kumbe ku engetela loku komberiweke, naswona hi ku tivisa eka Gazette u ta kandziyisa vuxokoxoko lebyi vekiweke lebyi yelanaka na ku cinca kumbe ku engetela loku pasisiweke.
Murhijisitara u ta kandziyisa hi ku tivisa eka Gazette vuxokoxoko lebyi vekiweke mayelana na ku cinca kumbe ku engetela loku komberiweke ehansi ka xiyengentsongo 1 a.
Ku herisiwa ka mfanelo yo byala swimila
Mfanelo yo byala swimila wu ta herisiwa loko ku hela nkarhi lowu vekiweke eka xiyenge xa 21.
Xiyengentsongo xa xi siviwile hi xa 21 xa Nawu wa 15 wa 1996.
Murhijisitara a nga herisa mfanelo yo kurisa swimila wu nga si hela loko-
a mahungu man?wana na man?wana lama yisiweke eka yena eka xikombelo xa mfaleyo yaleyo kumbe mayelana na xikombelo xexo, a ma hoxekile na loko mfanelo yolowo a wu fanele wu nga nyikiwanga loko a swi tivile leswaku mahungu a ya hoxekile;
b mahungu ya kumekile lama, loko a ma kumekile eku sunguleni, a ya ta va ya endle leswaku mfanelo yo kurisa swimila swu aleriwa c swa nkoka swi fanele ku nyikiwa ehansi ka xiyenge xa 8 eka xikombelo xin?wana na xin?wana xa ku nyika mfanelo yo byala swimila eka ku hambana ko fana.
d mukhomi wa mfanelo yo byala swimila u ala kumbe u tsandzekile kumbe a nge swikoti ku nyika murhijisitara switirhisiwa swo byala swa ku hambana lou yelanaka leswi faneleke ku va kona eka swilaveko swa ndzimana a ya xiyenge xa 24 1;
e mukhomi wa mfanelo yo byala swimila u tsandzekile ku fikelela xikombelo ehansi ka ndzimana b ya xiyenge xa 24 1, kumbe u siverile murhijisitara ku endla vukambisisi lebyi boxiweke eka xiyenge xa 24 2
f mukhomi wa mfanelo yo byala swimila u arile, kumbe u tsandzekile kumbe anga le ka xiyimo xo kota ku yisa xikombelo xa ku cinca kumbe ku engetela ka ku thya endzhaku ka loko a komberiwile ku endla tano ehansi ka xiyenge xa 32 3;
g mali ya lembe ku ya hi xiyenge xa 22 a yi hakeriwanga hi nkarhi lowu vuriweke eka xiyenge xexo;
h mfanelo yo byala swimila wu nyikiwile munhu loyi anga fanelangiki, handle ka loko wu nga hundziseriwa eka munhu loyi a faneleke; kumbe i Mukhomi wa mfanelo yo byala swimila u lerisiwa ku herisa mfanelo yo kurisa hi khoto,
Xiyengentsongo xa xi siviwile hi xa 21 xa Nawu wa 15 wa 1996.
Murhijisitara u ta tivisa mukhomi wa mfanelo yo byala swimila leyi kambisisiwaka na hi ta layisense leyi humesiweke ehansi ka xiyenge xa 27 hi ku n?wi tsalela kumbe laha xitiviso xi nyikiweke ehansi ka xiyenge xa 25 3, hi xikongomelo xo herisa mfanelo yo kurisa swimila ehansi ka xiyengentsongo xa 2 hi malunghelo.
Mukhomi un?wana na un?wana loyi a vuriweke eka xiyengentsongo xa 3 anga, eka nkarhi lowu vekiweke, hi ndlela leyi vekiweke na loko a hakerile mali leyi vekiweke a nga yisa ku kaneta mayelana na ku herisa ka mfanelo yo byala loku kongomisiweke.
Xiyengentsongo xa xi siviwile hi xa 21 xa Nawu wa 5 wa 1980.
Swilaveko swa swiyenge swa 18 1, 2, 3, 4, 5 na 6 swa mutatis mutandis swi ta endliwa hi ku landza ku aleriwa koloko.
Xiyengentsongo xa xi siviwile hi xa 21 xa Nawu wa 5 wa 1980.
Murhijisitara u ta kandzisa ku herisa ehansi ka xiyengentsongo xa 1 kumbe 2 xa mfanelo yo kurisa swimila hi ku tivisa eka Gazette.
Xitifikheti xo rhijisitara lexi humesiweke ehansi ka ndziama a ya xiyenge xa 20 2 xi ta, ku nga si hela nkarhi lowu vekiweke, vuyiseriwa eka murhijisitara hi mukhomi loko mfanelo yo byala leyi khumbhekaka yi herisiwile ehansi ka xiyenge lexi.
Ku tinyiketela ku tshika mfanelo ya mubyali wa swimila
Mukhomi wa mfanelo yo kurisa swimila nkarhi wun?wana na wun?wana a nga tivisa murhijisitara hi ndlela leyi vekiweke loko a hakerile mali leyi faneleke leswaku u tshika mfanelo ya leyo, naswona mukhomi u ta nyika murhijisitara vumbhoni bya xitiviso xexo xi nyikiwile eka munhu un?wana na un?wana loyi a nyikiweke mfanelo na le ka munhu un?wana na un?wana loyi a swi tsakelaka.
Murhijisitara u ta nyika xitiviso eka Gazette u ta kandziyisa vuxokoxoko lebyi fambelanaka na ku tshika tani hi laha swi vekiweke.
Ku funghiwa ka tilebulu ta khontheyinara
Milandzu
Loko switirhisiwa swin?wana swo kurisa swa ku hambana ku ya hi leswi mfanelo yo kurisa yi nyikisiweke swona ya xavisiwa hi swikongomelo swo kurisa, ku thya ka ku hambana ku ta veka erivaleni ximfumu swi vonaka kahle eka lebulu leyi damarhetiwaka, kumbe, loko swi pakiwile, eka khontheyinara.
Loko mfungho wu tirhisiwa xikan?we na vito ra ku hambana loku yelanaka, mfungho walowo na vito swi ta hambanyisiwa kahle.
Ku lulamisa swihoxo
Murhijisitara a nga nyika matimba-
a ku lulamisa xihoxo xa vubalani kumbe xihoxo xo hundzuluxa lexi vonakaka eka mfanelo yo kurisa yin?wana na yin?wana, xikombelo xa mfanelo yo tano kumbe dokhumente yin?wana na yin?wana leyi fayiriweke hi ku landzelerisa xikombelo xexo, kumbe rhijisitara;
b ku cinciwa ka dokhumente yin?wana na yin?wana ya ku cinciwa loku nga nyikiki ku yimela ka endliwa eka Nawu lowu;
c ku pfuneta kumbe ku lulamisa ka swihoxo eka maendlele eka maendlele emahlweni ka yena, loko ku pfuneta kumbe ku lulamisa swihoxo swi nga onhi ku tsakela ka munhu un?wana na un?wana.
Murhijisitara a nga tirhisa matimba ehansi ka xiyengentsongo 1 mero motu kumbe loko a komberiwile hi ku tsala.
Laha murhijisitara a lavaka ku tirhisa matimba ya yenaehansi ka xiyengentsongo 1 mero motu, u ta nyika xitiviso xa xikongomelo xa yena eka mukhomiwa mfanelo yo kurisa swimila kumbe mukomberi wa mfanelo ya leyo, leswi swi nga ta va swi yimise xi swona, na leka munhu un?wana na un?wana loyi a nga kombaka ku tsakela eka mhaka leyi, naswona u ta nyika mukhomi, mukomberi kumbe munhu un?wana na un?wana nkarhi wa ku twiwa a nga si tirhisa matimba ya yena.
Matimba yo tirhisa mavonelo ya murhijisitara a Nkarhi hinkwawo loko ku tirhisiwa matimba ku nyikiwile murhijisitara hi Nawu lowu a nge tirhisi matimba hi ndlela leyi nga pfuniki mukomberi kumbe muari kumbe munhu un?wana loyi ku ya hi rhijisitara a vonakaka a ri na ku tsakela, handle ko nyika mukomberi, muari kumbe munhu loyi a tsakelakankarhi wa ku twiwa eka nkarhi lowu vekiweke kumbe, loko ku nga ri na nkarhi lowu vekiweke, eka nkarhi wa kahle lowu nga ta va wu vekiwile hi murhijisitara.
b Mukomberi, muarikumbe un?wana loyi swi tsakelaka loyi a vuriwaka eka ndzimana a a nga lava ndlela yo twiwa.
Nkarhi hinkwawo hi nawu lowu nkarhi lowu boxiweke eka nkarhi lowu gingiriko kumbe xin?wan xi faneleke ku endliwa, murhijisitara a nga, tirhela laha swi vekiweke kahle, ndlandlamuxa nkarhi wunga si hela kumbe loko wu herile.
Ku ka xi nga ri kahle hi xivumbeko leswaku xi nga eldli matsalwa leswaku a nga vi kahle.
Ku ka xi nga vi kahle hi xivumbeko ka dokhumente yin?wana na yin?wana hi ku landza nawu lowu lavekaka leswaku wu endliwa na xikombelo xin?wana na xin?wana xa mfanelo yaleyo, a nga ka a nga tirhi swi nga ri enawini vufambisi mayelana na mhaka leyi dokhumente kumbe xitiviso swi yelanaka, naswona swi nga ka swi nga vi swo tiseketela hi swona ku fambisa hi nawu leswi endlweke hi ku landza mahungu lawa, loko swilaveko na nhlamuselo swi vekiwile kahle erivaleni.
Ku hlayisa na ku humesa matsalwa
Tidokhumente hinkwato leti tshamaka na murhijisitara mayelana na mfanelo yo kurisa swimila na xikombelo xin?wana na xin?wanaxa mfanelo yaleyo, hi ku landza xiyengentsongo xa 3, xi ta hlayisiwa ku fika nkarhi lowu vekiweke.
Dokhumente yin?wana na yin?wana leyi vuriwaka eka xiyengentsongo xa 1 leyi hi mavonele ua murhijisitara yi nga vekiwa leswkuyi kambisisiwa hi tiko, loku ku hakeriwile mali leyi vekiweke yi ta pfuriwa leswaku yi kambisisiwa hi tiawara ta ntirho eka hofisi ya murhijisitara, na tikhopi loko ti komberiwile ti tlhela ti hakeleriwa mali leyi vekiweke ti ta nyikiwa munhu un?wana na un?wana.
Laha xikombelo xo nyikiwa mfanelo yo kurisa swimila yi tekiweke, murhijisitara u ta tlherisela maphepha hinkwawo lama yisiweke mayelana na xikombelo, eka mukomberi eka adirese leyi kombisiweke eka xikombelo kumbe, loko swi nga koteki, a handzulela endzhaku ka loko ku hundzile nakrhi lowu vekiweke.
Swiletelo swa xiyenge xa 5 3 xa mutatis mutandis xi ta tirhisiwa hi ku landza tidokhumente hinkwato leti tshamaka na murhijisitara.
Xihundla
A ku na munhu loyi a nga ta, handle ka-
a loko swi fanerile ku tirhisa swiletelo swa Nawu lowu kahle; kumbe b hi xikongomelo xa mafambisele ya xinawu ehansi ka Nawu lowu kumbe nawu wun?wana; kumbe c loko swi laveka ku endla tano hi khoto yin?wana na yin?wana ehansi ka nawu wun?wana na wun?wana, kumbe d loko Holobye a nyikile matimba
U ta humesela erivaleni mahungu lama a ma kumeke eku tirhiseni matimba ya yena kumbe hi ku tirha mintirho ya yena hi u landza awu lowu.
Ku nga tekeriwi ehansi swiletelo swa xiyengentsongo 1, murhijisitara u ta nyiketa mukhomi wa mfanelo yo kurisa swimila kumbe munhu loyi a nyikiweke layisense ehansi ka xiyenge xa 25, mahungu man?wana na man?wana lama a ma kumeke mayelana na gingiriko lowu endlaka leswku ku va na ku nghenelela ko ka ku nga ri kahle eka mfanelo yo kurisa swimila lowu kambisisiwaka.
X. 40 xi cinciwile hi x. 23 xa nawu 5 wa 1980 xi tlhela xi siviwa hi x. 5 xa Nawu 38 wa 1983 na hi x. 22 xa Nawu 15 wa 1996.
X. 41 xi herisiwile hi x.24 xa Nawu 5 wa 1980.
Ku aphila xiboho kumbe xiendlo xa murhijisitara
Munhu loyi a twaka a ri na xivilelo hi xiboho kumbe xiendlo lexi tekiwek hi murhijisitara hi ku landza nawu lowu, ku nga si hela nkarhi na hi ndlela leyi vekiweke na loko a hakerile mali leyi vekiweke, a nga aphila eka Holobye a kaneta xiboho kumbe xiendlo lexi kambisisiwaka.
a Holombye u ta hundzisela aphili leswku yi kambisisiwa na xiboho eka swirho swa huvo leswi nga laviwa hi Holobye naswona swi ta katsa-
i munhu un?we loyi a nga ta va a boxiwile tani hi mutshami wa xitulu hikwalaho ka vutivi lebyi a nga na byona bya nawu;
ii vanhu vambirhi la hi mavonele ya Holobye va nga na vutivi byo enta hi nhlokomhaka ya aphili.
b Munhu loyi a thoriweke ehansi ka ndzimana-ntsongo ii ya ndzimana a u ta aleriwa ku va xirho xa huvo loko a ri na ku tsakela ka vun?winyi ka mbuyelo wa aphili.
a Aphili yin?wana na yin?wana ehansi ka xiyengentsongo xa 1 yi ta twiwa hi siku, nkarhi na ndhawu leyi vekiweke hi mutshami wa xitulu naswona u ta tivisa munhu loyi a philaka na van?wana lava nga ni ku tsakela eka aphili, hi ku va tsalela.
b Hikokwalaho ka ku twiwa ka aphili, mutshami wa xitulu a nga-
i lerisa munhu un?wana na un?wana loyi a nga nyikaka mahungu yo khomeka mayelana na nhlokomhaka leyi twiwaka kumbe loyi a nga khoma kumbe a nga na vulawuri ehenhla ka dokhumente leyi fambelanaka na nhlokomhaka leyi twiwaka, ku tihumelerisa eka yena hi nkarhi na ndhawu leyi boxiweke eka samoni, ku vutisisiwa kumbe ku humesa dokhumente ya leyo, naswona murhijisitara a nga khoma dokhumente yin?wana na yin?wana leyi humesiweke hi ndlela ya leyo;
ii fambisa xihlambanyo kumbe amukela ku tiyisisa ko huma eka munhu un?wana na un?wana loyi a vitaniweke tani hi mbhoni eka ku twiwa; na iii ku vitana munhu un?wana na un?wana eka ku twiwa tani hi mbhoni na ku n?wi vutisisa na ku lava leswaku a humesa dokhumente yin?wana na yin?wana leyi a nga na yona ehansi ka vulawuri bya yena.
Ku ta tirhisiwa maendlele lama vekiweke eka ku twiwa.
d Munhu loyi a aphilaka na murhijisitara va ta pfumeleriwa ku yimeriwa eka aphili hi muyimeri kumbe qhwetha kumbe hi hi dokhumente ya ximfumu leyi rhijisitariweke ehansi ka xiyenge xa 20 xa Nawu dokhumente ya ximfumu, 1978 Nawu 57 wa 1978.
Xiy-x. xi siviwile hi x.23 xa Nawu 15 wa 1996.
loko munhu a thoriwile ehansi ka xiyengentsongo 2 a-
a afa hi nkarhi wa vulavisisi bya aphili kumbe ekusuhi na ku sungula ka vulavisisi xivandla xi nga pfaleki hi nkarhi;
b a nga swikoti ku tirha naswona munhu un?wana a nge thoriwi hi nkarhi; kumbe endzhaku ka loko ku sungurile vulavisisi, a nga swikoti ku ya emahlweni, lava khumbhekaka va nga pfumelelana leswaku vulavisisi byi ya emahlweni hi swirho leswi nga kona, laha, xirho lexi loveke kumbe xi nga ha kotiki ku tirha kumbe kuri mutshami wa xitulu wa huvo, Holobye a nga hlawula un?wa wa swirho leswi saleke ku tirha tani hi mutshami wa xitulu.
a Loko lava khumbekaka va nga pfumelelani ehansi ka xiyengentsongo xa 4, vulavisisi byi ta tshikiwa nkarhinyana leswaku Holobye a kota ku thola xirho, hi ku landza swilaveko swa xiyengentsongo xa 2 a, endzhawini ya xirho lexi loveke kumbe xi nga ha kotiki ku tirha.
b Laha ku thola ku endliweke ehansi ka ndzimana a, loko lava khumbhekaka va pfumelelana, vulavisisi byi ta yisiwa emahlweni ku suka laha a ku gimetiwile kona loko ku nghenelela rifu kumbe ku nga ha koti ku tirha ka xirho, kumbe loko lava khumbhekaka va nga pfumelelani, ku ta sunguriwa eka de novo.
Endzhaku ka ku lavisisa aphili huvo yi nga-
a tiyisisa, veka etlhelo kumbe ku hambanyisa xiboho kumbe gingiriko wa murhijisitara;
b lerisa murhijisitara ku fambisa xiboho xa huvo mayelana na swona a Xiboho xa huvo xi ta tsariwa, khopi ya kona yi ta nyikiwa murhijisitara, muaphili na van?wana lava khumbhekaka.
Ndzima. (b) yi siviwile hi x. 59 ya Nawu 88 wa 1996.
Loko huvo yi veka etlhelo xiboho xin?wana na xin?wana kumbe gingiriko wa murhijisitara, mali leyi vekiweke leyi hakeriweke hi muaphili hi ku landza aphili leyi kambisisiwaka u ta tlheriseriwa yona, kumbe, loko huvo yi hambanyisa xiboho kumbe gingiriko wo tano, hi ku vona ka yona yi nga lerisa leswaku mali hinkwayo kumbe xiphemu xa yona xi tlheriseriwa muaphili.
X. 43 xi siviwile hi x. 59 xa Nawu 88 wa 1996.
Swinawana
Holobye a nga endla swinawana-
a ku veka xitifikheti xin?wana na xin?wana kumbe dokhumente kumbe fomo leyi faneleke ku humesiwa kumbe ku tirhisiwa hi xikongomelo xa Nawu lowu;
b ku veka mali leyi faneleke ku hakeriwa hi ku landza xikombelo, mhaka kumbe dokhumente yin?wana na yin?wana;
c ku veka mpimo wo hakela lowu nga ta hakeriwa munhu un?wana na un?wana loyi a thoriweke hi ku landza xiyenge xa 18 2;
d ku veka mpimo wo hakela lowu nga ta hakeriwa xirho xin?wana na xin?wana xa huvo lexi thoriweke hi ku landza xiyenge xa 42 2;
e ku veka mahungu na switirhisiwa leswi nga ta nyikiwa murhijisitara hi mukomberi wa mfanelo wo kurisa swimila, na switirhisiwa swo tumbuluxa leswi faneleke ku yisiwa hi nkarhi wa ku endla xikombelo;
f ku veka ku kambela, swikambelwana, xikambelo na magoza man?wana lama faneleke ku tekiwa hi mukomberi kumbe murhijisitara loko ku nga si nyikiwa mfanelo yo kurisa swimila, na nkarhi lowu swi faneleke ku tekiwa;
g ku veka tirhekhodo leti yelanaka na switirhisiwa swo tumbuluxa leswi xavisiwaka, andzisiwaka kumbe ku yisiwa ematikweni ya le handle swi halyisiwa hi munhu loyi a nga na switirhisiwa swo tana ehansi ka vulawuri bya kwe, xivumbeko na ndlela leyi swi faneleke ku hlayisiwa hi yona, swinga kumbeka hi ndlela yihi eka mani leswku swi kambisisiwa;
h mayelana na hungu rin?wana na rin?wana leri hi ku landza nawu lowu ri lavekaka kumbe ri nyikiweke leswaku ri vekiwa; na i mayelana na, hi ku angarhela, nchumu wun?wana na wun?wana lowu a wu tekaka wu fanerile kumbe ku wu veka leswaku swilo na swikongomelo swa Nawu swi nga fikeleleka ku antswa, matimba hi ku angarhela lama nyikiweke eka ndzimana leyi ma nga pimeriwi hi swiletelo swa tindzimana leyi rhangeke.
Swinawana swo hambana swi nga endliwa ku ya hi xiyenge lexi hi ku landza mintlawa yo hambana ya swimila hi ku landza tinxaka to hambana ta swimila kumbe ku xixima kun?wana loku nga voniwaka hi Holobye.
Swinawana swi nga veka ndziho hi ku landza ku tluriwa ku tsandzeka ku fikelela-
a loko ku ri nandzu wo sungula, ndziho kumbe ku gweviwa ka nkarhi lowu nga hundziki ntsevu tin?hweti; na b loko ku ri ra vumbirhi kumbe ku gweviwa, ndziho kumbe ku gweviwa ka nkarhi lowu nga hundziki lembe rin?we.
xiy.x. xi siviwile hi x. 25 xa nawu 15 wa 1996.
Xinawana lexi vekaka timali tin?wana na tin?wana xi ta endliwa ntsena endzhaku ka ku vulavurisana na Holobye wa Timali.
Milandzu na minxupulo
a loyi a nghenisaka mavun?wa eka rhijisitara kumbe a endla leswaku swi endliwa kwalahaya, kumbe loyi a tsalaka kumbe a endlaka leswaku ku tsariwa mavun?wa hi vomu ku va khopi ya ntsariso eka rhijisitara kumbe dokhumente leyi tshamaka na murhijisitara, kumbe loyi a humesaka kunbe a endlaka leswaku swi humesiwa kumbe swi vekiwa tani hi vumbhoni, ntsariso kumbe khopi yo tano;
b loyi a nyikaka xitatimende xa mavun?wa kumbe vuyimeri, kumbe loyi a nyikaka mahungu ya mavun?wa, a swi tiva leswaku I mavun?wa;
Ndzima. (b) yi siviwile hi x. 26 (a) ya Nawu 15 wa 1996
c loyi a sivelaka murhijisitara, mutirhela tiko kumbe munhu loyi a vuriweke eka xiyenge xa 3 3 a eka ku tirhisa matimba ya yena kumbe ku endla mintirho ya yena ehansi ka Nawu lowu;
Ndzima. (c) yi siviwile hi x. 26 (a) ya Nawu 15 wa 1996
d loyi, loko a vitaniwile ku ta humelela ehansi ka mafambisele ya Nawu lowu, a tsandzekaka ku ri hava swiphiqo leswi nga enawini ku humelela;
e loyi, loko a humelerile tani hi mbhoni eka mafambiselo man?wana na man?wana ehansi ka Nawu lowu a alaka hlambanya swi nga ri na ku ala ka xinawu kumbe ku humesa dokhumente yin?wana na yin?wana kumbew a hlamula xivutiso xin?wana na xin?wana lexi a nga xi lavaka hi nawu ku humesa kumbe ku hlamula;
f loyi a yimelaka hi mavun?wa leswaku switirhisiwa swo kurisa leswi xavisiweke hi yena hi xikongomelo xo kurisa kumbe ku andzisa switirhisiwa swo kurisa swa ku hambana hi ku landza mfanelo yo kurisa leyi nyikiwaka ehansi ka Nawu lowu, kumbe switirhisiwa swo kursa swi huma eka ku hambana koloko;
g loyi, hi nkarhi wa ku xavisiwa ka switirhisiwa swo kurisa kumbe ku andzisa, a tirhisaka ku thya loku hambaneke na ku thya loku rhijisitariweke hi ku landza Nawu lowu eka ku hambana loku kambisisiwaka kumbe u tirhisa ku thya loku rhijisitariweke ka ku hambana kun?wana ka muxaka un?we wa swimila kumbe a tirhisa ku thya loku fambelanaka swinene na ku thya loku rhijisitariweke loku kanganyisaka;
h loyi a tsandzekaka ku fikelela swiboho leswi vuriweke eka ndzimana b ya xiyenge xa 14 2 kumbe loyi a tsandzekaka ku landzelela xileriso lexi vuriweke eka xiyenge xa 24A 1 b;
Ndzima. (h) yi siviwile hi x. 26 (b) xa Nawu 15 wa 1996.
i loyi, handle ka le ka tindhawu leti boxiweke eka xiyenge xa 40, a humesaka mahunhu lama a ma kumeke loko a karhi a endla mintirho kumbe exikarhi ka mintirho ehansi ka Nawu lowu,
U ta va na nandzu na ku fanele ku voniwa nandzu-
loko a voniwe nandzu ro sungula eka nandzu lowu vuriweke eka ndzimana (a) kumbe (b) wo riha kumbe ku khotsiwa eka nkarhi lowu nga hundziki malembe mambirhi;
Ndzima. (i) yi siviwile hi x.26 ? ya Nawu 15 wa 1996.
loko a voniwe nandzu ra vumbirhi eka nandzu lowu vuriweke eka ndzimana (a) kumbe (b) wo riha kumbe ku khotsiwa eka nkarhi lowu nga hundziki malembe mamune;
Ndzima. (ii) yi siviwile hi x.26 ? ya Nawu 15 wa 1996.
loko a voniwe nandzu ro sungula eka nandzu lowu vuriweke eka ndzimana (c), (d), (e), (f), (g), (h) kumbe (i) wo riha kumbe ku khotsiwa eka nkarhi lowu nga hundziki lembe rin?we; kumbe
Ndzima. (iii) yi siviwile hi x.26 (d) ya Nawu 15 wa 1996.
iv. loko a voniwe nandzu ra vumbirhi eka nandzu lowu vuriweke eka ndzimana (c), (d), (e), (f), (g), (h) kumbe (i) wo riha kumbe ku khotsiwa eka nkarhi lowu nga hundziki malembe mambirhi;
Ndzima. (iv) yi siviwile hi x.26 ? ya Nawu 15 wa 1996.
Ku nga siyiwi nchumu lexi kanetanaka na milawu leyin?wana, khoto ya majisitarata yi ta fambisa hi nawu ku nyika xigwevo lexi vekiweke hi Nawu lowu.
Ka arisiwa ka ku fambisa hi vatirhela tiko.
Murhijisitara kumbe mutirhela tiko loyi ehansi ka ku rhumiwa, lawula kumbe fambisa ka murhijisitara a tirhisaka matimba a tlhela a endla mintirho leyi a nyikiweke kumbe a bohiweke ha yona ehansi ka Nawu lowu, u ta kumeka a ri na nandzu a tlhela a fanerile ku hakela ndziho kumbe ku gweviwa nkarhi lowu nga hunziki lembe rin?we-
a loko a xava, xavisa, kuma kumbe ku fambisa eka mfanelo yo kurisa swimila yin?wana na yin?wana kumbe ku va na ku tsakela eka swona;
b loko a kuma, ehandle ka leswi nga eka mintirho ya yena, kumbe ku xavisa switirhisiwa swo kurisa swin?wana na swin?wana swa ku hambana loku mfanelo yo kurisa yi nyikiweke kumbe ku kombeleriwa swona.
Ku xava kun?wana na kun?wana, ku xavisa, leswi kumiweke swa mfanelo yo kurisa swimila hi kumbe hi murhijisistara kumbe ku nyika kunwana na kun?wana ku nga vi hi ku bohiwa na ku boheleriwa.
Switirhisiwa swin?wana na swin?wana swo tumbuluxa leswi kumiweke hi murhijisitara kumbe hi mutirhela tiko wo tano u ta luziwa hi Mfumu.
A ku na nchu eka xiyenge lexi lowu nga kona wu nga ta endliwa eka munhu loyi a kuriseke, thumbheke na la humeleriseke, ku hambana ka swimila kumbe swin?wana leswi kumiweke hi ku dya ndzhaka.
Xiyengentsongo. xi siviwile hi x. 27 (b) xa Nawu 15 wa 1996.
Ndziriso hi tlhelo ra ku nghenelela mfanelo ya mukurisi wa swimila
Mukhomi wa mfanelo yo kurisa swimila endzhaku ka vumbhoni byo nghenelela ka mfanelo na loko ku ri hava vumbhoni bya leswi onhiweke leswi nga humaka eka ku nghenelela, a nga vuyisela eka khoto yin?wana na yin?wana eka munhu loyi a ngheneleleke ndziriso wa mfanelo wo kurisa hi ku landza ku nghenelela ko tano hi mali leyi nga tluriki R10 000.
Goza ehansi ka xiyengentsongo 1 ri ta va kona eka mukhomi ematshan?wini ya goza rin?wana na rin?wana ra leswi onhiweke hi mali yin?wana na yin?wana leyi nga humaka eka ku nghenelela loku yelanaka.
Goza leri boxiweke eka xiyengentsongo xa 1 kumbe 2 a ri nge tekiwi loko mfanelo yo kurisa swimila leyi yelanaka umbe ku hambana yi ri nhlokomhaka ya-
a. ku kaneta loku hi ku landza Nawu lowu ku ta kunguhatiwa hi murhijisitara; kumbe b. aphili leyi hi ku landza xiyenge xa 42 yi nga ta kunguhatiwa hi huvo.
Mukhomi wa mfanelo yo kurisa swimila kumbe munhu un?wana na un?wana loyi a nyikiweke layisense ehansi ka xiyenge xa 25 kumbe 27 a nga teka xikombelo xa ku onheriwa loku veke kona ka mukhomi kumbe munhu wo tano hi kwalaho ka ku ngheneleriwa ka mfanelo yo kurisa swimila.
Xiyengentsongo. xi tatisiwile hi x. 28 (b) xa Nawu 15 wa 1996.
Eka ku fambisiwa loku vuriweke eka xiyengentsongo xa 4 loku tekiweke hi munhu loyi a nyikiweke layisense ehansi ka xiyenge xa 25 kumbe 27, mukhomi wa mfanelo yo kurisa leyi yelanaka u ta hlanganisiwa tani hi xiphemu xa mafambisele ya lawo.
Xiyengentsongo. xi tatisiwile hi x. 28 (b) xa Nawu 15 wa 1996.
Ku engetela eka ku tshungula kun?wana na kun?wana, khoto leyi swikotaka, eka mafambisele hikwalaho ka ku ngheneleriwa ka mfanelo yo kurisa swimila, a nga endla oda hi ku landza vuhlayisi, nyiketa kumbe ku humesa buku yin?wana na yin?wana, dokhumente, ximila, switirhisiwa swo kurisa, swi kumiwa, leswi khomekaka kumbe tiatikili tin?wana.
Xiyengentsongo. xi tatisiwile hi x. 28 (b) xa Nawu 15 wa 1996.
Ku nyikiwa ka matimba na mintirho hi holobye
Holobye hi ku angarhela kumbe hi ku kongomisa nandzu kumbe hi ku landza switirhisiwa leswi nyikiweke mutirhela tiko wa ndzawulo matimba man?wana na man?wana lama a nyikiweke kumbe mintirho leyi a bohiweke hi yona ehansi ka Nawu lowu, handle ka matimba lama vuriweke eka xiyenge xa 31 kumbe 44.
Mpimo wa nandzu/ndzhwalo
A ku na ndziriso lowu nga ta hakeriwa hi Mfumu, Holobye, murhijisitara kumbe mutirhela tiko hi ku landza nawu wun?wana na wun?wana lowu endliweke hi pfumela ka kahle ehansi ka Nawu lowu.
X. 50 xi herisiwile hi x. 29 xa Nawu 15 wa 1996.
Timfanelo ta mukurisi wa swimila leti nyikiweke hi ku landza Nawu 22 wa 1964
Mfanelo yo kurisa swimila yo hetelela kumbe ya nkarhinyana leyi nyikiweke hi ku landza swiletelo swa Nawu wa Mfanelo yo Kurisa Swimila, 1964, ku nga si sungula Nawu lowu, yi ta tekiwa yi ri mfanelo yo kurisa swimila leyi nyikiweke ehansi ka Nawu lowu, na swiletelo swa Nawu lowu, handle ka swiletelo swa xiyenge xa 22, ku ta tirhisiwa mutates mutandis hi ku landza mfanelo yin?wana na yin?wana yo tano.
Xikombelo xin?wana na xin?wana xa mfanelo yo kurisa swimila lexi amukeriweke hi murhijisitara ku nga si sungula Nawu lowu kambe hi ku landza leswi mfanelo yo kurisa swimila yi nga nyikiwangiki ehansi ka xiyenge xa 15 xa Nawu wa Mfanelo yo Kurisa Swimila, 1964, ku nga si va na ku sungula ko tano, xi ta voniwa hi malunghelo hinkwawo onge hi loko Nawu lowu wu sungurile hi siku leri ku kumiweke xikombelo xo tano.
Ku herisiwa ka milawu
Nawu wa Mfanelo yo Kurisa Swimila, 1964 (Nawu 22 wa 1964), na Nawu wo Cinca Mfanelo yo Kurisa Swimila, 1969 (Nawu 72 wa 1969) ya herisiwa.
Nhlokomhaka hi ku komisa na ku sungula ku tirha
Nawu lowu wu ta vitaniwa Nawu wa Mfanelo yo Kurisa Swimila, 1976, na swona wu ta sungula ku tirha hi siku leri nga ta vekiwa hi Mupresidente wa Tiko hi ku tivisa eka Gazette.
