TIMARAKA: 80
Memorandamu leyi yi na 21 wa tipheji.
XITSONGA: RIRIMI RA LE KAYA (HL)
PAPILA RA 2 (P2)
MEMORANDAMU
GIREDI YA 12
XIYENGE XA A:
A1 SWITLHOKOVETSELO SWA NDZAWULELO
XIVUTISO XA 1:
Tinhlamulo
Tithekiniki
Mitila ya 2-4
Laha mutsari u tirhisile ncino ku tshikelela leswaku munhu loyi a vulavulaka hi yena a nga tshembekangi.
Ntila wa 13
Mutsari u tirhisa ntlangiso wa marito ku tiyisisa/tsotsosela leswaku jaha leri ri tisa ku vaviseka na ku xaniseka laha ri taka hi kona.
Swigaririmi
Ntila wa 6
Mutsari u tirhisile xigego ku lava ku hi paluxela leswaku laha munhu loyi a hundzaka kona ku sala ku onhakile swinene. Mutsari u tirhisile rito "marhumbi" leri vulaka ndhawu leyi a ku tshama vanhu, laha tindlu ti nga vaka ti wile. Leswi swi tiyisisa ku onha loku endliwaka hi munhu loyi.
Ntila wa 8
Mutsari u tirhisile xivulavulelo ku komba leswaku munhu loyi a nga hlawuli vanhu lava a rhandzanaka na vona.
Ntila wa 12
Mutsari u tirhisa xivulavulelo ku komba leswaku u kumisa vanhu va xisati vana a tlhela a nyamalala/ a nga va hlayisi. Mutsari u tirhisile "ku boxa swinon'wana" loko a kongomisa eka ku va a kumisa vanhu va xisati vana. U tirhisa na "ku mila timpapa" ku komba leswaku wa baleka a nyamalala ku fana na xinyenyana lexi tirhisaka timpapa.
Ntila wa 17
Mutsari u tirhisa xigego ku hi komba leswaku u tirhisa mano ku tikuma a rhandzana na vanhu lava a va onhelaka vumundzuku bya vona. Mutsari u tirhisile rito "vurimba" leri vulaka nchumu wo damarhela lowu tirhisiwaka hi varisi ku phasa swinyenyana. Leswi swi paluxa leswaku u na vuswikoti byo tikuma a kanganyisa lava a va onhelaka vutomi bya vona.
KUMBE
XIVUTISO XA 2:
Tinhlamulo:
Mutsari u vulavula hi rifu na ku hi paluxela ndlela leyi ri nga na matimba ha yona. U hi kombisa na hilaha ri fikelaka swivumbiwa kumbe vanhu va swiyimo swo hambana hakona. 
A wu chavi hambi a ri vasi na mesisi. 
wun'wana na wun'wana wa mitila leyi nga laha henhla
Ku tshikelela/tiyisisa matimba lawa rifu ri nga na wona./ Ku tiyisisa leswaku ku hava munhu loyi a nga lawulaka rifu./ Ku komba leswaku mutsari u vulavula a kongoma rifu; u vulavula na rona a nga ri jikajiki kumbe ku ri gega./ Ku vumba ncino emasungulweni ya swivulwa
A ri nyenyi nchumu/ a ri hlawuli rifu, ri teka un'wana na un'wana. 
Mutsari u kombisa ku khumbeka hi nxaniseko/ ku tikeriwa loku vangiwaka hi rifu.
KUMBE
XIVUTISO XA 3
Tinhlamulo
Xitlhokovetselo lexi vulavula hi jaha leri nga laviki ku tirha kambe ri tihanyisa hi ku tekela vanhu swilo swa vona. Jaha leri ri endla hinkwaswo leswi hi ndlela ya tihanyi ri ri hava na ntwelavusiwana. 
U hava ntwelavusiwana. Mbilu ya yena yi file ku fana na ya vanhu lava nga fa. 
U twa ku vava na ku lava ku tshikelela ku va a nga enerisiwi hi xikongomelo xa swendlo swa jaha leri./ Ku tshikelela mhaka ya ku ri swi kona leswinene leswi tsotsi yi nga endlaka swona.
A nga vona vubihi bya leswi a swi endlaka kutani a hundzuka eka mahanyelo ya yena lawa yo homboloka.
KUMBE
XIVUTISO XA 4
Tinhlamulo
Xitlhokovetselo lexi xi vulavula hi wansati loyi a nga tekiwangiki. Xa yena i ku famba a xanisa miti ya van'wana a hambanisa nuna na nsati. 
A nga tirhi nchumu, namixo loko ku ri na xirhami, yena u va a ri emasaneni kasi loko ku hisa u tikuma a titshamerile endzhutini. 
Yi komba ntshikelelo/ Ku tiyisisa matitwelo ya vona loko a ri kona./ Na ku chava ku vulavula timhaka to karhi loko a ri kona. 
U ta vutiwa rini?" 
Vamatlhari a va ku voni ke?"
Mhaka leyi a vulavulaka hi yona ya n'wi nyangatsa hikokwalaho a tirhisaka marito yo tika yo komba ku ka a nga eneriswi hi maendlelo ya munhu loyi./ U nyangatsekile.
NA
SWITLHOKOVETSELO SWO KA SWI NGA RI SWA NDZAWULELO (SWA BOHA LESWAKU U HLAMULA XIN'WE)
XIVUTISO XA 5
Tinhlamulo
Mitila ya 1-2
Mutsari u tirhisile mbuyelelo wa marito ku tsotsosela/tiyisisa leswaku hakunene nchumu lowu a vulavulaka hi wona wu tlhelerile eka vinyi va wona.
Mitila ya 7-8
Mutsari u tirhisile swivulwa swa xigego leswi vulavulaka hi swiharhi swa khombo/tihanyi ku kongomisa eka vanhu lava nga teka tiko. U tiyisisa khombo/tihanyi ta vona hi ku va ringanisa na swiharhi swo fana na "mahlolwa" na "tiyingwe."
Ntila wa 15
Mutsari u tirhisile xihlambanyisi/xifananisi ku hi paluxela leswaku tiko leri a ri hlakatiwile hi vanhu lava a va ri fambisa. Tinsiva i nchumu lowu tirhisiwaka hi swinyenyana ku haha ku papalata valala/ ku tisirhelela eka valala. Tiko leri se a ra ha swi koti ku hanya ku ya hi mikhuva/mitolovelo ya rona hikokwalaho ka xirha lexi xi va ngheneleke.
Ntila wa 17
Vanhu lava a va fambisa tiko leri a va ri fambisa hi ndlela ya tihanyi, hikokwalaho mutsari u tirhisile xifananisi ku hi paluxela mhaka leyi. Magegetsu ya hala ku fana na magwaxa. Loko munhu a hariwile u twa ku vava, leswi swi nga vaka swi paluxa ku vava loku vanhu lava a va ku twa.
KUMBE
XIVUTISO XA 6:
Tinhlamulo
Xitlhokovetselo xi vulavula hi munhu loyi se a nga khalabya/khegula/dyuhala loyi a nga tirha nkarhi wo leha a fumisa van'wana kambe yena a nga vuyeriwi hi nchumu. U tsundzuxa lavatsongo leswaku ku kula i ndlela ya mani na mani. Nakambe mhaka yo tirha kambe u nga vi na nchumu a hi mhaka leyi hlamarisaka evuton'wini. 
Timbyatsu. 
Ku twela lavakulu vusiwana./ Ku tirha hi vutlhari loko va ha ri vantshwa. 
Mbuyelo wa leswi a a swi tirha hinkwaswo a wu nga vuli nchumu eka yena. Loyi a a vuyeriwa i n'wini wa yena kumbe loyi a nga n'wi thola. 
Ku tiyisisa eka leswi a vulavulaka hi swona/ ku komba leswaku leswi a vulavulaka hi swona u na ntiyiso na swona. / Mbuyelelo lowu wu komba ntikiso wa ku tshinya ka xivulavuri.
NTSENGO WA XIYENGE XA A:
XIYENGE XA B: NOVHELE
XIVUTISO XA 7
A a ri na vanghana va yena lava a a hamba a hlangana na vona va nwa byalwa loko va chayisile entirhweni, laha a va tala ku bula hi timhaka ta le mitirhweni ya vona.
A a nga ri xiphemu xa Hlongwane na vanghana va yena xo nwa byalwa loko yi chayile.
Sweswo hinkwaswo a swi endla leswaku a voniwa a ri loyi a nga riki lonene, laha a a khiriwa na loko va ri entirhweni.
U ya eka Hlongwane a ya n'wi byela leswaku u lava ku ya eholweni ya Nkowankowa ku ya tihlanganisa na van'wamabindzu; u tekiwa a ri loyi a nga riki na ntirhisano.
U tekiwa a ri munhu loyi a delelaka, a faneleke ku dyiwa hi ntirho.
Loko va ri ebyalweni va kanela leswaku Mathevula a a fanele ku ya tirha efemeni ya PPE na xigangu xa yena Maria.
Mathebula hi ku va va ri vanghana a a fanele ku va yena a yaka eYuropa.
Va ya yiva cheke ku lava ku dlayisa Nyeleti na Chavalala.
Leswi hinkwaswo swi humelela loko Chavalala a ri eYuropa, Nyeleti u sala a khomiwa.
Mhaka leyi yi vange huwa laha phorisa Mlambo a nga yi lavisisa hi ndlela ya vutlhari a hela a ya huma na ntiyiso.
Hlongwane na vanghana va yena va khomiwa va ya pfaleriwa.
MAAVELO YA TIMARAKA : Vundzeni = 15
Ririmi = 5
Xivumbeko = 5
KUMBE
XIVUTISO XA 8
Tinhlamulo
Exitichini xa maphorisa xa Giyani. 
U vile na xiave eka cheke leyi nga yiviwa hi Hlongwane efemeni ya
U tshikile ntirho efemeni leyi a a tirha eka yona hikuva a tshembisiwile ku ya tirha efemeni ya PPE. U hela a nga wu kumi ntirho, kutani a hlupheka. U
hetelela a khomiwa hi maphorisa hikokwalaho ka vubihi lebyi yena na vanghana vakwe va nga byi endla. 
I ntlimbo wa le handle. 
U tikuma a ri karhi a xaniseka hikwalaho ko yengiwa hi Hlongwane.
A a tekiwa a nga n'wi hloniphi na ku va a nga endli ku ya hilaha yena a a rhandza hakona. 
E-e. I vanhu lavakulu kambe a va rhangi va kambisisa leswaku leswi va swi endlaka swi ta va nyika mbuyelo wa njhani. 
I ku lava ku dlayisa Chavalala leswaku a ta hlongoriwa entirhweni.
Nyeleti u vuye a khomiwa hikuva hi yena a a hlayisa ticheke. 
U nga endla swilo emunyameni u ehleketa leswaku a wu nge kumeki kambe swi tala ku hela swi ri erivaleni, swi tiviwa hi mani na mani. Leswi va nga swi kanela va ri exihundleni swi hele swi va vangela maphorisa, va va swihlekiso eka vanhu va Giyani.
KUMBE
XIVUTISO XA 9
Mibya ya nyekanyeka
A a fambisa kereke ya yena hi mfanelo kufikela laha a nga thyiwa vito ra "murisi lonene".
Siku rin'wana N'wa-Mdanisi, un'wana wa vamanana lava nghenaka ekerekeni ya yena, u n'wi komberile ku ya khongelela n'wana wa yena loyi a nga vula leswaku u hisa miri.
Nyiko u vuye a ya fika eka N'wa-Mdanisi. Loko ri ya ri karhi ri pela dyambu, u vuye a byela N'wa-Mdanisi leswaku va khongelela n'wana.
N'wa-Mdanisi u kombisile leswaku va ha ku khongela va nga si dya. Hikokwalaho ri vuye ri va pelela, Nyiko a nga si khongelela n'wana.
Mufundhisi u nghene enghozini a tikuma a etlele eka N'wa-Mdanisi, kutani namixo loko a pfuka a tikuma a ri na xiphiqo.
Swi nga si ya ekule, N'wa-Mdanisi u bihile emirini, swi boha leswaku timhaka ti humela erivaleni.
Nyiko u vuye a hluvuriwa nguvu ya vufundhisi, kutani a ya nwa mhondzo a fa.
Swiendlo swa yena leswo biha swi vuye swi humela erivaleni swi tiviwa hi mani na mani.
MAAVELO YA TIMARAKA : Vundzeni = 15
Ririmi = 5
Xivumbeko = 5
KUMBE
XIVUTISO XA 10
Mibya ya Nyekanyeka
Tinhlamulo:
A a ya eka mufundhisi ku ya lava ku pfuniwa hikokwalaho ka mahanyelo lama yo homboloka ya n'wana wa yena. 
Nyiko u tikuma a onhile wansati loyi a a nghena ekerekeni ya yena, leswi swi nga vaka swi vula leswaku na yena Tlhomandloti a swi n'wi tsandzile ku tshinya vana va yena. Marito lama ya hundzuka xikhovolelo. 
Munhu u va a langutele leswinene eka vana va yena kambe swi nga vi tano. U lava leswaku vana va yena va endla leswinene kambe a nga swi koti. Vanhu vo tala va hanya hi swilo swo yiviwa. 
A a lava leswaku nuna a hanya leswaku va ta kurisa ndyangu wa vona, va va na vana vo tala va ta tiphina hi leswi nuna na nsati va talaka ku tiphina hi swona. 
Tinhlamulo
Xi dyohile hikuva xi tikuma xi etlele xi oswa eka N'wa-Mdanisi xi vuya namixo. 
A a ri na vunene na ku endla xin'wana na xin'wana hi malwandla na vukheta.
Loko nuna a kombela ku rivaleriwa hi timhaka leti a nga ti endla ta vuoswi, wa n'wi rivalela leswaku ku ta va na ku rhula endyangwini wa vona.
Ematshan'wini yo fambisa rito ra Xikwembu, u tikuma a endla vuntunga ku fikela laha a onhaka manana wa xikhongelo. A a languteriwa ku va murisi lonene kambe hi yena loyi a tlhelaka a onhela vanhu lava nga eka kereke ya yena. 
U onhe N'wa-Mdanisi kutani a hluvuriwa nguvu ya vufundhisi laha a nga tikuma a nwile mhondzo, kutani a fa. 
Hambi wo famba enkoveni, lundza ri ta vonaka. A a endla timhaka ta vuoswi exihundleni kambe swi hela vanhu hinkwavo va swi tiva. 
NTSENGO WA XIYENGE XA B:
XIYENGE XA C: NTLANGU
XIVUTISO XA 11
Hlamba vunwa nandzuwe
Siku rin'wana Mavhavaza u komberiwile hi Mulungu ku basisa xirhapa xa swiluva.
Hikwalaho ko pfumala vutivi, u tsuvulerile swiluva a ehleketa leswaku o basisa.
Loko Mesisi a swi vona u bile nkalanga, kutani nuna wa yena a huma endlwini a fika a ba Mavhavaza hi mpama endleveni a tlhela a n'wi rhuketela.
Siku rin'wana Mavhavaza u tlherile a gembeteriwa no rhuketeriwa hi Mulungu hikwalaho ko lota mikwana ya le tafuleni.
Mavhavaza u tlherile a biwa ra vunharhu hi Mulungu a huma a baleka a nga ambalangi, a fela ku hlambela ebavhini leri a ri tekiwa ri ri ra Baas na Mesisi.
Exirhapeni xa kona a ku byariwile mihandzu na miroho kambe Matanato a a nga pfumeleriwi ku swi dya.
Na loko mihandzu yi werile ehansi a a fanele a rhanga a vikela Mulungu a nga si dya.
Loko o rholela a dya a a fanele ku biwa.
Mavhavaza a a tsoniwa na swakudya.
A a xevisiwa hi mati, chukela kumbe swinyamana swa marhumbu swi papamile ehenhla ka murhu wo basuluka.
Siku rin'wana Matanato u biwile a tlhela a khomisiwa hikwalaho ko dya nyama leyi a yi fanele yi nyikiwa ximanga loko yena a xeva hi masi.
U etlele masiku mambirhi ejele a fela nyama ya ximanga.
MAAVELO YA TIMARAKA : Vundzeni = 15
Ririmi = 5
Xivumbeko = 5
KUMBE
XIVUTISO XA 12
Hlamba vunwa nandzuwe
Tinhlamulo
Mavhavaza a a gangisa Topisa. 
Hileswi a a lava ku teka Topisa loyi a a ri na n'wana na Xihangalasi.
I Matanato.
Ri tswarile mihandzu. 
Mavhavaza na Topisa va tekanile va tlhela va aka muti. 
U onhiwile hi Xihangalasi a tlhela a n'wi landzula. 
N'wa-Xirhami a a nwa ngopfu byalwa. 
Ku nga soriwi yena ntsena hi ku va a ri xidakwa.
Na yena Matanato a a fanele ku soriwa hikuva a a ri kholwa. 
A a lava ku ya porofetiwa, ku khongeleriwa no tshunguriwa leswaku a ta tshika kumbe ku hunguta ku nwa byalwa.
U rhandzanile na Rhoda loyi a a ri n'wana wa makwavo.
I wa le ndzeni. 
Ntlimbo wu vangiwa hi timhaka ta xigangu lexi a xi kumeke eJoni. Hi yena a nga na vutihlamuleri byo lawula mhaka leyi. 
KUMBE
XIVUTISO XA 13
Vukosi i mberha
N'wa-Vusika u komberile Boneka eka kokwa wa yena leswaku a ta a ta tshama na n'wana wa yena Fambelani loko yena a ri emasin'wini.
Loko va fika eJoni Boneka u rhandzana na Xikweni va tlhela va tekana va va nsati na nuna.
Xikweni wa pfumela ku hlongola vasati va yena a sala na Boneka.
Khegu, n'wana wa Xikweni na N'wa-Vusika, u cheleriwa murhi wo dlaya eswakudyeni hi Boneka, kambe a nga dyi.
Endzhaku ka rifu ra Xikweni, Boneka u tsona vana va N'wa-Vusika mali yo ya exikolweni na xisibi xo hlantswa junifomo.
MAAVELO YA TIMARAKA : Vundzeni = 15
Ririmi = 5
Xivumbeko = 5
KUMBE
XIVUTISO XA 14
Vukosi i mberha
Tinhlamulo
U hlongoriwile hi nuna a tlhelela eka rikwavo.
Boneka u fambile na Xikweni eJoni laha va nga fika va vulavurisana kutani va va nsati na nuna. 
A a n'wi rhuma eMatangari. vA a ya eku celeni ka misava. 
A wu nga fanelangi hikuva a ku ri mpundzu lowu a a fanele a ya exikolweni. 
Khegu a a fanele a rhanga hi ku ya exikolweni.
A ndzi ta landzelela swileriso leswaku ndzi ta kota ku hlayisiwa. 
Mudyondzi u ta nyika vonelo ra yena.
Rigigisi u vula leswaku u lava ku teka Khegu a va nsati wa yena. 
A ya amukeleki. 
Khegu a a fanele a kombiwa mapoto hi va ka Rigigisi./ Boneka a a fanele a vulavula na Rigigisi va tshamile endlwini.
A a lava ku hatla a hambana na yena./ Boneka a a lava ku sala na vana va yena ntsena. 
I wa ku tsoniwa swakudya na mali ya xikolo./ Ku heleriwa hi vukati
Boneka a a ri na mahanyelo yo biha/a a ri na mbilu ya biha.
Xikongomelo i ku dyondzisa vavanuna lava nga na tshengwe leswaku va nga pfumeleli xin'wana na xin'wana lexi va byeriwaka hi vasati va vona./ Tshengwe ra dlayisa.
KUMBE
XIVUTISO XA 15
Xivoni xa Vutomi
Xi tshemba nkolo.
Solly u tshembisa Sarah leswaku loko John o tshuka a swi thumbile swa rirhandzu ra vona u ta n'wi teka a va nsati wa yena.
Sarah a nga yi tivi pulani leyi a faneleke a yi endla.
Solly u byela Sarah leswaku yena a nge swi koti ku tshika nsati wa yena Rose hikwalaho ka dlakuta ro fana na Sarah.
Sarah u nwa murhi wo xixa lowu a nga nyikiwa hi Solly.
Sarah wa fa hikwalaho ko tshemba munhu ku tlula mpimo.
MAAVELO YA TIMARAKA : Vundzeni = 15
Ririmi = 5
Xivumbeko = 5
KUMBE
XIVUTISO XA 16
Xivoni xa Vutomi
Tinhlamulo
Hikuva Nokuthula u dyondzile, wa tirha/ u tirha kahle, kasi Chingisa a nga dyondzangi, o xavisa matamatisi. 
U tsaleriwile papila hi Magaza a n'wi byela leswaku a nga ha n'wi lavi, a a ye eka rikwavo.
Hileswi Magaza a a ku u lava ku teka lavo dyondzeka ku fana na yena. 
Swi vula ku tshamiseka evukatini. 
A yi amukeleki. 
N'wana Nokuthula i n'wana wa yena kutani swa yila ku va mutswari a tekana na n'wana wa yena.
Kumbe
Ku xava maphepha ya xikambelo lama nga riki wona ya lembe rero.
A swi nga fanelangi.v Ku ya hi milawu ya swikambelo, vadyondzi a va pfumeleriwi ku burisana hi nkarhi wo tsala.
A swi nga fanelangi.v Mudyondzisi a a fanele a landzelele milawu leyi tirhisiwaka loko mudyondzi a kumiwa a ri ku kopeleni. 
NTSENGO WA XIYENGE XA C:
NTSENGO WA TIMARAKA:
RIRIMI RA LE KAYA
RHUBIRIKI YA MAAVELO YA TIMARAKA EKA XITSALWANA XA VUTLHOKOVETSERI
YO
HLAHLUVA SWITSALWANA EKA VUTLHOKOVETSERI
RIRIMI RA LE KAYA
KHUME RA
TIMARAKA
RIRIMI
Xivumbeko,Nkhulukelano na maandlalelo. Ririmi, thoni na xitayili leswi tirhisiwaka eka switsalwana
Vuswikoti bya le henhla ngopfu
Xivumbeko lexi andlariweke hi ndlela ya kahle.
Masungulo na mahetelelo ya kahle swinene.
Miehleketo leyi vupfeke.
Ririmi, thoni na xitayili swi tirhiwe kahle na ku pfumala xihoxo.
Vuswikoti bya le henhla
Xitsalwana xi andlariwe kahle.
Masungulo na mahetelelo ya kahle.
Miehleketo leyi andlariweke kahle.
Ririmi, thoni na xitayili swi fambelana na xikongomelo.
Maandlalelo lamanene.
Vuswikoti bya le henhlanyana
Xivumbeko xa kahle, swivulwa na tindzimana swi na nkhulukelano.
Xivumbeko lexinene xa manghenelo, mahetelelo na tindzimana.
Miehleketo leyi khulukaka yi nga landzeleleka.
Ririmi, thoni na xitayili i swo pfumala xihoxo.
Vumbhoni bya xivumbeko.
Xitsalwana xo pfumala miehleketo leyi khulukaka.
Swihoxo swa ririmi, thoni na xitayili.
Tindzimana to pfumala swihoxo.
Vuswikoti byo enela
Xivumbeko lexi nga na swihoxo.
Miehleketo yo ka yi nga andlariwangi kahle.
Vumbhoni bya swihoxo swa ririmi.
Thoni na xitayili swo ka swi nga fambelani na xikongomelo.
Tindzimana leti nga na swihoxo.
Vuswikoti bya madyondza
Maandlalelo yo tsana na xivumbeko xo ka xi nga kunguhatiwangi.
Swihoxo swa ririmi na matsalelo yo hoxeka ma endla xitshuriwa xo ka xi nga amukeleki.
Tindzimana leti nga na swihoxo.
Vuswikoti byo ka byi nga fikelelangi
A swi olovi ku vona loko nhlokomhaka yi fikeleriwile.
Ku pfumaleka ka vumbhoni bya xivumbeko kumbe maandlalelo.
Rirmi ro tsana, xitayili na thoni swo ka swi nga ri kahle.
VUNDZENI
Nhlamuselo ya nhlokomhaka, vundzeni bya nkanelo na ku twisisa xitlhokovetselo
VUSWIKOTI BYA LE HENHLA NGOPFU
Vundzeni byo hlawuleka, swiyenge hinkwaswo swi fikeleriwile.
Mahlamulelo ya vuswikoti bya le henhla: 90% + . Miehleketo ya le henhla swinene: 80 - 89%.
Miehleketo ya kahle leyi seketeriwaka hi vumbhoni byo huma eka xitlhokovetselo.
Matwisiselo ya kahle ya xitlhokovetselo.
VUSWIKOTI BYA LE HENHLA
Vumbhoni bya le henhla bya nhlokomhaka byi hlamuseriwile, swiyenge hinkwaswo swi fikeleriwile.
miehleketo ya kahle yi nyikiwile yi huma eka xitlhokovetselo.
Matwisiselo ya kahle ya xitlhokovetselo.
VUSWIKOTI BYA LE HENHLANYANA
Ku kombisa ku twisisa nhlokomhaka kahle.
Vuxokoxoko byo tala lebyi amukelekaka.
Miehleketo yin'wana ya amukeleka, kambe vumbhoni byo seketela a byi ringanelangi.
Ku kombisa ku twisisa xitlhokovetselo.
Vundzeni lebyi faneleke, kambe ku pfumaleka miehleketo hi vuenti.
Miehleketo yin'wana ya kahle ku seketela nhlokomhaka.
Miehleketo yo tala yi kaneriwile, kambe yi pfumala ku khorwisa.
Masungulo na matwisiselo ya tsalwa na xitlhokovetselo.
VUSWIKOTI BYO ENELA
Vuswikoti byo enelanyana ku nyika tinhlamulo.
Miehleketo yitsongo ku seketela nhlokomhaka.
Nkanelo wo ka wu nga khorwisi na vumbhoni byo ka byi nga enelangi byo huma eka xitlhokovetselo.
A nga twisisangi xitlhokovetselo mudyondzi.
VUSWIKOTI BYA MADYONDZA
Matwisiselo yo ka ya nga ri kahle ya nhlokomhaka.
Ku vuyelerisa miehleketo yo ka yi nga ri kahle.
Ku pfumaleka ka vundzeni byo enela.
Nkanelo wo pfumala nseketelo.
Mudyondzi a nga twisisangi tsalwa kumbe xitlhokovetselo.
VUSWIKOTI BYO KA BYI NGA FIKELELANGI
Mahlamulelo ya komba vuxaka na nhlokomhaka, kambe a swi olovi ku landzelela miehleketo leyi kaneriweke.
Ku tsandzeka ku hlamula xivutiso, miehleketonyana leyi boxiweke yi pfumala vumbhoni byo huma eka xitlhokovetselo.
RHUBIRIKI YA MAAVELO YA TIMARAKA EKA XITSALWANA XA NOVHELE, NTLANGU NA SWIRHUNGULWANA
YA KU HAMBANA KA MAAVELO YA TIMARAKA EXIKARHI KA NKOKA WA MAHUNGU NA XIVUMBEKO, KU KATSA NA MATIRHISELO YA RIRIMI.
TIKHODI NA MAAVELO YA TIMARAKA
NKOKA WA MAHUNGU 
Nhlamuselo ya nhlokomhaka. Vundzeni bya nkanelo, ku amukeleka na ku twisisa matsalwa
XIVUMBEKO NA RIRIMI 
Ririmi, thoni na maendlelo lama tirhisiwaka eka xitsalwana.
Khodi ya 7
Vuswikoti bya le henhla ngopfu
- 15 wa timaraka
Nhlamuselo ya nhlokomhaka, swilaveko hinkwaswo swi katsiwile.
Ku kombisa mahlamulelo ya le henhla ngopfu:
%+. Vuswikoti bya le henhla ngopfu: 80 - 89%.
Nkanelo wa mahungu hi vumbhoni byo huma eka tsalwa.
Ku twisisa ka xiyimo xa le henhla ka matsalwa.
Vuswikoti bya le henhla ngopfu
- 10 wa timaraka
Xivumbeko xa kahle.
Masungulo na mahetelelo ya kahle ngopfu.
Nkanelo wa mahungu lama andlariweke kahle.
Xitayili , thoni, na ririmi swi kahle naswona swi pfumala swihoxo.
Khodi ya 6
Vuswikoti bya le henhla
½ - 11½ wa timaraka
Nhlamuselo ya le henhla ka nhlokomhaka, ku katsiwa ka swilaveko mayelana na nhlokomhaka.
Nhlamuselo hi vuenti.
Miehleketo leyi boxiweke yo hambanahambana yo huma eka matsalwa.
Matsalwa ya kahle na vumbhoni byo huma eka matsalwa.
Vuswikoti bya le henhla
- 7½ wa timaraka
Xitsalwana xi andlariwile kahle.
Masungulo na mahetelelo ya kahle.
Vuxokoxoko bya mahungu swa olova ku byi landzelela.
Xitayili, thoni na ririmi ra kahle swi fambelana na xikongomelo.
Maandlalelo lamanene.
Khodi ya 5
Vuswikoti bya le henhlanyana
- 10 wa timaraka
Ku kombisa ku twisisa ka nhlokomhaka.
Miehleketo yo amukeleka mayelana na nhlokomhaka.
Miehleketo leyi vupfeke, kambe a hinkwayo yi nga na nseketelo lowu enerisaka.
Vumbhoni byo twisisa matsalwa.
Vuswikoti bya le henhlanyana
- 6½ wa timaraka
Xivumbeko xa kahle na nkhulukelano.
Masungulo, mahetelelo na tindzimana tin'wana ti andlariwe kahle.
Nkanelo wu nga landzeleleka.
Ririmi, thoni na xitayili swo pfumala swihoxo.
Khodi ya 4
½ - 8½ wa timaraka
Ku kombisa ku twisisa nhlokomhaka, swilaveko hinkwaswo swi katsiwile.
Vumbhoni bya kahle byo seketela nhlokomhaka.
Miehleketo leyi seketeriweke a yi khorwisi.
Matwisiselo ya kahle ya tsalwa.
- 5½ wa timaraka
Vumbhoni byin'wana bya xivumbeko.
Xitsalwana xo pfumala xivumbeko na nkhulukelano wa miehleketo.
Swihoxo switsongo swa ririmi, thoni na xitayili. Xivumbeko xa tindzimana xa kahle.
Khodi ya 3
Vuswikoti byo enela
- 7 wa timaraka
Ndlela ya xiyimo xa le hansi xa mahlamulelo ya xivutiso.
Ku twisisa kutsongo ka mahlamulelo ya nhlokomhaka.
Nkanelo wa nhlokomhaka a wu khorwisi naswona wu na vumbhoni byitsongo byo huma eka tsalwa.
Mudyondzi u pfumala ku twisisa ka tsalwa.
Vuswikoti byo enela
- 4½ wa timaraka
Xivumbeko xi na xihoxo xa nkunguhato.
Swihoxonyana eka ririmi, thoni na xitayili.
Xivumbeko xa tindzimana xi na swihoxo.
Khodi ya 2
Vuswikoti bya madyondza
½ - 5½ wa timaraka
Mbuyelelo wa mahlamulelo, mikarhi yin'wana miehleketo a yi fambelani na nhlokomhaka.
Ku pfumaleka ka vundzeni bya nkoka.
Vuswikoti bya madyondza
- 3½ wa timaraka
Maandlalelo yo ka ya nga enerisi na xivumbeko xo ka xi nga kunguhatiwangi, leswi kavanyetaka nkhulukelano.
Swihoxo swa ririmi na xitayili xo hoxeka leswi endlaka xitshuriwa xo ka xi nga amukeleki.
Xihoxo eka xivumbeko xa tindzimana.
Khodi ya 1
Vuswikoti byo ka byi nga enelangi
- 4 wa timaraka
A swi olovi ku landzelela nhlokomhaka leyi kaneriwaka hikuva nhlamulo yi na vuxaka byitsongo ni nhlokomhaka.
Vumbhoni byo tsana bya xivumbeko lexi kunguhatiweke bya pfumaleka. Vumbhoni lebyi nyikiweke a byi na nseketelo wo huma eka tsalwa.
Miehleketo yo tsana swinene ya matwisiselo ya tsalwa.
Vuswikoti byo ka byi nga enelangi
- 2½ wa timaraka
A swi olovi ku vona loko nhlokomhaka yi kaneriwile.
Ku pfumaleka ka vumbhoni bya nkunguhato.
Ririmi ro tsana. Xitayili na thoni leswi hoxekeke.
Ku pfumaleka ka tindzimana to twisiseka.
