RITO RO RHANGA
Mfumo xikaya wu endla ntirha lowunkulu eka ku tlakusa ku antswisiwa ka Afrika Dzonga. Ndlela ya ku hundzuka ku sungula vaMasipala lava nga ri ki va xihlawuhlawu ku ya hi muhlovo na lava tirhekaka i ndlela ya matshalatshala eku pfuneni ka mfumo xikaya ku hetisisa ndlela ya ku antswisa mfumo.
Tindlela ta nkoka ta mahundzukelo ya ndlela a ku ri lawa:
ku nyika papila ra rimba leri nga hlantsweka leri nyikaka matimba ku ya hi Phepha ro basa ra mfumo xikaya;
ndlela ya ku tsemakanya nakambe leyi humelerisaka eka vaMasipala lava hundzukaka; na ku nyikana hi rimba ra nawu lowuntshwa ra mfumo xikaya hi ku endla ntirho wa ku pfula Municipal Structures Act na Municipal Systems Act.
Tani hi leswi mfumo xikaya wu nga khoma timhaka ta nhlawulo hi ti 5 N?wendzamhala 200 nkarhi wa ku hundzuka wu nag hela na sistimi ya mfumo-xikaya yi nga sungula ku tirha hi xiyimo lexi nag yima.
Pulani ya ku hlanganisa ntlakuso i yin?we ya switirhisiwa swa mfumo-xikaya ku tirhana ni mfumo wa ntlakuso. Hi ku hambana ka ndlela ya ku pulana leyi eka nkarhi wa khale, ku pulana loku nga hlanganisiwa ya ntlakuso yi voniwa tani hi ntirho wa vufambisi bya vaMasipala, tani hi xiphemu xa sistimi leyi nga hlanganisiwa ya ku pulana na ku hangalasa. Ndlela ya IDP yi endleriwile ku fika eka mpfumelelano wa timhaka to fana na bajete ya vaMasipala, vufambisi bya xivandla, ku antswisa ku tlakusiwa ka ikonomi ya xikaya na ku hundzuka ka tindzhawu eka ku vulavurisana, ya nandzerisano na hi ndlela leyi nga ya ku twisiseka. Intergrated Development Plans, a yi nga vuli vufambisi bya vaMasipala, va fanele ku komba ndlela ya leswi faneleke ku endliwa hi xihatla eka swiphemu swin?wana swa mfumo, vanyiki va ntirho lava nga etifemeni, ti-NGO na vatirheriwa va phurayivhete va le xikarhini ka xifundza xa vaMasipala.
Eka nkarhi lowu nga hundza wa hofisi, tihofisi to tala ta ku hundzuka ka mfumo xikaya a ti pfanganile ni ku lulamisela ti-IDP (vunyingi bya vona va yile hi ku lulamisela ti-LDO). Leswi swi endliwile ehansi ka nkarhi wa ku nonoha. Ndlela ya swa nawu a yi nga si tiyisisiwa. Mifumo-xikaya yo tala (hi kongomisile Transitional Representative Councils) a ti nga ri na tindlela ta ku fambisa ndlela leyi ya ku pulana. A ku nga ri na ndlela ya ku pulaniwa leyi nga ringetiwa naswona a ku ri hava sistimi ya ku plana leyi nga twisisekaka ku ya hi nongonoko. Handle ka swona hinkwavo lava nga katsima eka IDP ya khale va hundzile endleleni ya le henhla ya ku dyondza na van?wana vantsongo va mifumo xikaya va endlile va endlile swilo swa ku humelela mayelana ni ku pulana xiendliwa lexi nga ta pfuna hi ku sungula tiprojeke na minongoko.
Sweswi ku nga nkarhi wa huvo yintshwa leya ha ku hlawuriwaka, sistimi leyi nga helela yi le ku tirhisiweni eka ndlela ya IDP leyi ya ha taka:
Pheke leyintshwa ya IDP, leyi nga sunguriwa hi vatirhi va xipanu xo hlawuleka eka DPLG hi ku seketeriwa hi GTZ, yi nyikana hi pulani leyi nga ringetiwa na ndlela ya vufambisi yo sungula eka ndlela leyi nga dyondziwa eka tindlela ta vufambisi bya ti-IDP leti nga hundza.
Ku na nongonoko wa vuleteri wa tiko hinkwaro wa vafambisi va Vamasipala, vapfuni va swa xitekiniki, tikhanselara na vahlonipheki lava tirhaka hi swa ku pulana leswi katsaka na lava tirhaka eka vaMasipala hinkwavo.
Sistimi ya tiko hinkwaro ya ku seketela ya mifumo xikaya ya vaMasipala (PIMSS) yi sunguriwile hi xiyimo xa vuseketeri ya xifundzankulu etisentareni tani hi mhaka ya ntiyiso.
VaMasipala vo tala, SALGA tindzawulo ta mifumo xikaya eka swifundzankulu na nongonoko wa tindzawulo ta tiko ti vile kona eka ndlela leyi nga tswala pheke leyintshwa va vukombisi ya IDP. Hokdwalaho ndzi na mahika ya leswaku, hangalaso lowu wu ta va wa ku pfuna na swona wu ta nyika matimba eka n?wina hinkwenu lava nga khomeka hi mhaka ya IDP hi ku nyikiwa matimba ya ku endla IDP xitirhisiwa xa ku langutana na swilaveko swa rihanyo na ikonomi swa vaaki hi ntlhontlho.
VUKOMBISI EKA XIPHEMU LEXI BYI KATSA:
VUXOKOXOKO BYA HINKWASWO
VUKOMBISI BYO SUNGULA: TINDLELA TA VUKO
Yi nyikana hi vukombisi bya xivangelo, milongo loko na tindlela leti faneleke ku landzeleriwa na leswi yelanaka na tindzhawu leti faneleke ku pulana loku hlanganisiweke ka ku antswisa. Vukombisi lebyi handle ka ku nyikana hi nhlamuselo wa Municipal System Act 2000, byi tlula swilaveko leswi lavekaka eka Nawu.
VUKOMBISI BYA 2: KU TILULAMISA
Byi nyikana hi ku pfuna bya ku pulana ku ndlela leyi swi nga ta pulanisiwa xiswona. Byi veka ku tshikelela ka matimba eka ku avanyisiwa ka mintirho na vutihlamuleri, bya ku lulamisa na ku pulana eka swiyimo swo hambana ? hambana.
VUKOMBISI BYA 3: NDLELA LEYI YI FANELEKE KU YI LANDZELA
Yi nyikana hi hlamuselo leyi nga helela ya xiphemu xa ndlela leyi faneleke ku landzeriwa ya IDP na ya ku pulana leswi faneleke ku endliwa eka xiphemu xin?wana na xin?wana eka:
xivangelo (?Hikokwalaho ka yini??)
lexi lavekaka eku heteleleni (?I ncini??) na ndlela leyi nga hlawuriwa eku landzeleriwa (?Njhani??) na timhaka ta tindzhawu (?I mani??).
VUKOMBISI BYA 4 BOKISI RA SWITIRHO
Ri nyikana hi tindlela to hambana ? hambana ta switirhi swa pulana / tindlela ta ku pulana ku endlela ku pulana ka swiendliwa swa nkoka leswi nga ni xikombiso swa leswaku switirho leswi swi tirhisiwa njhani.
VUKOMBISI BYA 5: TINDZHAWU NA KU AVANYISIWA
Nyikana hi ku kombisa ndlela ya leswaku ku tirhisaniwa njhani na (non-IDP-specific) vukombisi byin?wana byo ka byi nga ri na tsalwa ra hinkwavo kumbe tsalwa ra ndzhawu eka ndlela ya IDP
VUKOMBISI BYA 6: VUFAMBISI BYA KU SWI SUNGULA
Byi nyikana hi vukombisi eka:
Ku katsekanya ka ku pulana na ku sungula.
Ku tiyimisela ka ndzhawu leyo eku sunguleni IDP.
Switirho swa vufambisi swa ku sungula.
Switirho swa vuhlayisi na vufambisi bya ku tirha.
NONGONOKO
MANGHENELO: KU LULAMISA NDLELA LEYI FANELEKE KU TIRHISIWA YA IDP
Xana ku fanele ku lulamisa yini?
Swilaveko swa nawu ku ya hi ku lulamisa ndlela lye faneleke ku tirhisiwa ya IDP.
Phepha leri lavekaka: Ndlela ya ku pulana na rimba.
Ndlela ya ku lulamisa.
Vukombisi lebyi kumekaka eka tsalwa leri.
KU HANGALASIWA KA MINTIRHO NA VUTIHLAMULERI.
KU LULAMISELA KA TIRHA.
MATSHALATSHALA NA TINDLELA LETI FANELEKE KU LANDZELERIWA HI VAAKI.
KU TSHAHA NONGONOKO LOWU FANELEKE KU LANDZELERIWA.
MATSHALATSHALA NA TINDLELA LETI FANELEKE KU LANDZELERIWA KU ENDLELA KU RINGANANA.
NAWU LOWU BOHAKA WA TIKO NA WA XIFUNDZANKULU NA SWILAVEKO SWA KU PULANA.
BAJETE YA NDLELA YA KU PULANI LYE FANELEKE KU LANDZELERIWA.
RIMBA.
Xiphemu 1: Ku langutisisa
Xiphemu 2: Tindlela
Xiphemu 3: Tiprojeke
Xiphemu 4: Ku hlangana
Xiphemu 5: Ku pfumeleriwa.
LAHA VA KUMEKAKA.
MANGHENELO: KU TILULAMISELA NDLELA YA KU LANDZELELA IDP
Vukombisi II byi tiyimiserile ku pfuna vufambisi bya masipala ku kumisisa ku tilulamisela ku tirha eka ndlela ya IDP. Hikokwalaho hi vulavula hi ku pulanela ku pulana.
Xiphemu xa manghenelo xi ku nyika:
nkomiso wa miehleketo ya ndlela ya ku landzeleriwa, leyi hlamuselaka leswaku i ncini lexi faneleke ku lulamisiwa naswona hikokwalaho ka yini (1.1);
xipichi na nhlamuselo na ku swilaveko swa ku tilulamisela ka nawu (1.2);
nkomiso wa matsalwa (na leswi swi nga ndzeni) lowu faneleke ku lulamisiwa tani hi ndlela ya ku lulamisiwa (1.3)
swikombiso swin?wana swa ku kombisa leswaku ndlela ya vululamisi yi fanele ku va njhani emakumu ku langutisa hi ku hangalasa ka leswi kumekaka endzeni ka xiletelo lexi (Xiletelo II) lexi kombisaka leswaku xi ta ku rhangela njhani ku ya eka switepe swo hambana ? hambana swa vululamisi na mintirho leyi faneleke ku endliwa (1.5)
XANA I YINI LEXI FANELEKE KU LULAMISIWA?
Ku rhalanganya Intergrated Development Plan swi lava ku pulana loku nga tekaka tinhweti ta kaye ta ku lulamisela ndlela ya ku pulana hi ku katsa na vapfuni vo hlayanyana ku suka ehandle ku ya endzeni ka yindlu ya vaMasipala. Ndlela leyi yi lava ku lulamisiwa kahle yi tlhela yi lunghiseriwa. Yi lava xilo xo fana na pulani ya bindzu.
Malunghiselelo ya ku lulamisa ya fanele ku sunguriwa naswona mianakanyo ehenhleni ka ku va eka xipano xa swirho, tikomiti na tiforamu ma fanele ku endliwa.
Nongonoko wu fanele ku endliwa lowu nga ta tshikelela ku pulana migingiriko.
Nongonoko lowu nga ni ntikelo wa ndlela ya ku pulani i ndlela leyi nga nkoka leyi u nga endlaka leswaku swilo swi famba kahle na ku hlangana na van?wana lava nga eka swona leswi (ngopfu ? ngopfu exikarhi ka vaMasipala va xikaya ni va xifundza).
Ku yingisa ko hlawuleka ku fanele ku anakanyiwa eka tirhelo ra muchini na tindlela leti faneleke ku landzeriwa ku endlela leswaku lava swi va bohaka va ta kota ku tirha hi nkarhi wa ku pulanela ndlela leyi nga ta tirhisiwa. Lava faneleke ku katsiwa, lava ku faneleke ku byeriwa leswaku va fanele ku va kona eka xiteji xo karhi xa ndlela leyi landzeriwaka naswona njhani? Leswi swi fanele ku anakanyiwa nkarhi wa ha ri kona leswaku va ta tiva ku tivisa vanhu nkarhi wa ha ri kona na ku nyikana hi nkarhi lowu lavekaka leswaku va ta heta nkarhi wa ha ri kona.
NA swona leswi i ntiyiso ku ya hi tirhelo ra muchini na tindlela leti faneleke ku landzeriwa leswaku swirho hinkwaswo leswi khumbiwaka swa le handle swi ringana tani hi vaMasipala van?wana, swifundza na swiphemu swin?wana swa mfumo. Migingiriko yo ringanela yi fanele ku anakanyiwa eka xiyimo lexi bohaka, hi ku landzelela rimba leri nga hlanganeriwa eku endlela ndlela ya ku pulana leyi nga hlanganeriwa leyi lavaka ku lulamiseriwa kahle ka ha ri na nkarhi.
Munhu u fanele ku tiyisisa leswaku maphepha hinkwawo lama lavekaka, lama faneleke ku tekeriwa enhlokweni eka mhaka leyi ya ndlela ya ku pulana ma tiveka naswona ma kumeka. Leswi swi vula na maphepha ya xinawu na vuleteri, ku pulana na maqhinga lama humaka eka xiphemu xa Xifdundza ? nkulu na xa mfumo wa tiko na vanyiki van?wana va le handle.
Ku ya hi switepe swa malunghiselelo hinkwaswo mpimaniso wa nxavo wu fanele ku endliwa eka ndlela hinkwayo ya ku pulana.
Ntirho lowu wa ku lunghisela wa IDP i ntirho wa vufambisi bya masipala. Ndlela ya ku lunghisa yi fanele ku engetela eka vutiyimiseri bya ndzhawu eka masipala ka endlela ya IDP. Hikokwalaho ku hava ni munhu na un?we loyi a nga endlaka ntiyisiso wa mianakanyo ya vufambisi leyi nga katsiwa endzeni. Mugingiriko II wu fanele ku pfuna mufambisi wa masipala ku endla malunghiselelo ya ntirho hi ndlela yo vevuka leyi kongomeke.
SWILAVEKO SWA XINAWU MAYELANA NI KU LULAMISELA NDLELA YA IDP
Ku tiyisisa swiyimo swin?wana swa ntsengo wa le hansi swa ndlela ya IDP na ntirhisano wa ntiyiso exikarhi ka na le ndzeni ka swiphemu swa mfumo, ku lulamisa ka ndlela ya ku pulana yi endliwile nawu eka Municipal Systems Act, 2000. Nawu loyi awu vula nchumu lowu hambanaka na ?ku tiehleketela? swilaveko leswi lavekaka ku lulamisela leswi nga longoloxiwa laha henhla. Leswi swi lava:
a Ku amukeriwa ka?ndlela leyi nga humeseriwa ehandle hi ku tsariwa ehansi? hi masipala un?wana na un?wana wa xikaya / wa xifundza loyi a faneleke ku kombisa ku pulana, ku kunguhata, ku amukela na ku langutusisa IDP. Tsalwa leri nag tsariwa xa IDP hi ku komisa ri ta vitaniwa ?Process Plan? eka xikombiso lexi. ?Process Plan? leyi yi fanele ku katsa:
nongonoko lowu kombisaka nkarhi wo karhi wa switepe swo hambana ? hambana swa ku pulana.
Matirhiselo ya muchini lama faneleke, tindlela na tindlela ta ntsundzuxo na ta lava nga kona va mifumo ? xikaya, swirho swa mfumo, lava nga khoma swa xikhale na van?wana lava khumbanaka naswona eka ndlela ya ku kunguhata IDP.
Ku tivisiwa ka tipulani na swilaveko swa ku pulana na ku boha hinkwaswo eka masipala ku ya hi nawu wa mfumo wa tiko na wa xifundza ? nkulu.
b Ku amukeriwa ka rimba ra ku hlangahlanganisa ku kurisiwa ka ku pulana hi xifundza ? nkulu xa va masipala lexi bohaka xikan?we vamasipala va xifundza ? nkulu na wa mfumo xikaya eka xifundza xexo leswi faneleke ku tiyisisa ntsundzuxo wa vuxiyaxiya na ku ringanisela xa ndlela ya ku pulana ya masipala wa xifundza ? nkulu na vamasipala va mifumo xikaya yo hambana ? hambana.
Loko ?Process Plan? yi fanele ku vekiwa eka ntsundzuxo lowu nga fanele na mifumo xikaya naswona leyi nga fanele hi ku burisana na vona, Rimba ri fanele ku vekiwa eka ndlela ya ku tsundzuxiwa ni vamasipala va mfumo ? xikaya endzeni ka xifundza ? nkulu.
Process Plan na xiyimo xa Rimba ra xifundza ? nkulu swi fanele ku sungula hi ndlela ya mahika ya ku hlanganeriwa, leyi nga ringanisiwa hi mukhuva wa kahle hi nkarhi wa ku lulamisela ku ri va ta kota ku tiyisisa ti-Process Plan ta vaMasipala va xikaya lava nga eka xiyimo xin?we na Rimba leri kombisaka nkunguhato wa vaMasipala hinkwavo. Planning Process leyi, na leteriwa swi lava malunghiselo lama nga ta leteriwa.
MAPHEPHA LAMA LAVEKAKA: NDLELA YA KU PULANA NA RIMBA.
Ndlela ya ku pulana na Rimba i maphepha mambirhi ya nkoka lama vulavurisanaka. Ndlela ya ku pulana i xitirho xa vufambisi bya Masipala un?wana na un?wana (mfumo ? xikaya na xifundza ? nkulu) loyi a pfunaka hi vufambisi bya tindlela ta ku landzeleriwa ta IDP siku na siku. Rimba tani hi xitirhisiwa xa vuleteri xa xifundza nkulu lexi pfunaka ku tiyisisa ndlela ya ku lulamisa lowu fambisanaka eka xifundza nkulu na le ka xiyimo xa mfumo xikaya. Swiphemu swin?wana swa ndlela ya ku pulana na Rimba swa fana, swin?wana swi laveka ntsena eka rin?we ra maphepha lawa (pimanisa xifaniso)
Process Plan yi fanele ku hetisisa ku tirha ka pulani ya bindzu kumbe pulani leyi tirhisiwaka ku endlela ndlela ya ku landzeleriwa ya IDP. Yi fanele ku vuriwa hi ndlela yo olova leyi nga ta kombisiwa hinkwavo ya leswaku ku ta humelela yini, xi endliwa hi mani, a ri na mani, kwihi naswona yi fanele ku katsa na mpimo wa ntsengo.
Hikokwalaho, ku fanele ku va tsalwa ra xiyimo xa le henhla, leri nyikanaka hi ku langutisa ku ya hi swivumbeko.
Kasi masipala un?wana na un?wana u ntshunxekile ku tsala tsalwa hi ndlela ya yena, ku na nongonoko lowu nga xaxametiwa ya leswi faneleke ku katsiwa lowu nga pfunaka hi ku nyika xifaniso xo hlantsweka xa ku komba leswaku ku ya hi nawu na swilaveko swa ntiyiso leswi nga vuriwa laha henhla swi nga katsiwa.
NDLELA YA KU PULANA-NONGONOKO LOWU NGA Nhlayo wa maphepha
XAXAMETIWA WA LESWI NGA ENDZENI
Manghenelo 
Ku hangalasiwa ka mintirho na timfanelo eka ndlela ya IDP (1 ? 2)
Swifumbeko swa huvo / ndzhawu na malunghiselelo ya ndlela ya IDP (1 ? 2)
Nongonoko wa ku tirha lowu nga ni mpimo wa nkarhi na switirhisiwa leswi lavekaka (4 ? 5)
Matirhiselo ya muchini na tindlela ta vaaki na lava va swi nghenelaka naswona swi va khumba (2 ? 3)
Matirhelo ya muchini na tindlela ta ku ringanisa (1 ? 2)
Tipulani leti bohaka na swilaveko swa ka pulana eka xiyimo xa
Xifundza ? nkulu na xa tiko hinkwaro 
Mpimo wa nxavo wa ndlela ya ku pulana (1 ? 2)
Ntirho wa Rimba i ku tiyisisa leswaku ndlela ya ti-IDP ta xifundza na ta ti-IDP ta mfumo xikaya ti hlanganisiwile naswona ti nga byelana hi vuswona. Loko tindlela leti fambisanaka ti fanele ku hlanganisiwa hi ndlela ya ku rhelela, munhu u fanele ku pfumela eka nkarhi lowu nga hlanganisiwa ka swivandla. Leswi swi ta endliwa hi ku landzelela Rimba. VaMasipala va swifundza va le ku lulamiseni Rimba. Tani hi leswi yi faneleke ku pfumelelana na masipala wa xikaya kutani tani hi leswi swi faneleke ku va xiswona hi ku tirhisiwa hi vaMasipala hinkwavo ku ri tshaku ra ku lulamisela ndlela ya vona ya ku lulamisa, Rimba ri fanele ku pfumelelana ehenhleni ka xiteji xo sungula xa ndlela ya malunghiselelo.
RIMBA: NONGONOKO LOWU XAXAMETIWEKE WA LESWI NGA NDZENI
Manghenelo
Nongonoko wa Rimba na nkarhi wa kona (1 ? 2)
Swiphiqo. Matirhelo ya muchini na tindlela ta ku landzelela ku ringanisa na ku tsundzuka (1 ?2)
Tipulani ta ku boha na swilaveko swa ku pulana ku ya hi Xifundza ? nkulu na tiko 
Tindlela na milawu ya ku kambela ku pulana hi ndlela na Rimba ra ku cinca 
Ku tirhisiwa ka ndlela ya IDP ya ntiyiso eka vaMasipala hinkwavo hi Rimba yi fanele ku kambiwa kahle hi swifundza leswaku hi ta kota ku lulamisa laha swi lavekaka loko vaMasipala van?wana va tsandzeka ku fambisana na minkarhi leyi vekiweke.
XIFANISO 1: NDLELA YA KU PULANA NA LESWI KUMEKAKA ENDZENI KA
RIMBA HI KU PIMANISA
Ku hangalasiwa ka mintirho na vutihlamuleri
Malunghiselo ya huvo
Tirhelo ra muchini na tindlela leti faneleke ku landzeriwa hi vaaki na ku tirhisana ni lava swi va khumbaka
Nongonoko wa ntirho na nkarhi lowu nag pimiwa na switirho leswi lavekaka
Nawu lowu bohaka swilaveko swa ku pulana eka xiyimo xa xifundza ? nkulu
Mpimo wa nxavo ku endlela ndlela ya ku pulana
Ku nga swiyenge swinharhu leswi fanelaka ku va xiphemu xa Rimba na ndlela ya ku pulana ya xiyenge xin?wana na xin?wana. Nongonoko wa ntirho; xiyenge xa ku ringana, na xiyenge xa Nawu lowu bohaka na swilaveko swa ku pulana. Nongonoko wa ku tirha wa vaMasipala wu ta hambana ngopfu na nongonoko wa ku tirha wa Rimba. Minongonoko leyi yi fanele ku paluxiwa, kutani ke yi fanele tsariwa kahle hi masipala hi vuyena, a langutile minkarhi leyi nga vekeriwa. Tindlela ta ku ringanisiwa na nawu wa ku boha na swilaveko swa pulana swi ta fana ku sukela eka Rimba ra xifundza na ndlela ya ku pulana. Hikokwalaho, va nga tekeriwa ku sukela eka Rimba.
NDLELA YA KU LULAMISELA
Swi vuriwile khale leswaku ku lulamiseka ndlela ya ku pulana i ntirho wa vufambisi tani hi vululamisi bya pulani yin?wana na yin?wana ya bindzu. A yi lavi vutivi bya phurofexinali byo karhi. Hambi ku ri vutivi bya vatsundzuxi. Hakelo ya ndlela ya vululamisi a byi fanelanga ku va tsalwa ntsena (Ndlela ya ku pulana), kambe ku fanele ku va nakambe vufambisi lebyi nga lulamisiwa kahle, lebyi nga na mahika ya ku pulanela emahlweni. Ndlela ya vululamisi yi lava ku tsundzuxiwa ka lava va swi tirhaka lava va nga languteriwa ku tirha kumbe ku tsundzuxiwa eka ndlela ya ku pulana:
a Exikarhi ka masipala wa mifumo xikaya na masipala wa xifundza tani hi leswi swi lavekaka eka ku sungula Rimba b Hi mintlawa ya vaaki na lava swi va khumbhaka lava nga nyikiwa nkarhi wa ku va xiphemu xa huvo leyi lulamisaka, na c Huvo ya swa timali leyi ringanisaka switirho leswi lavekaka eku endlela ku pulana kumbe ndlela ya ku pulana hi switirho leswi nga kona.
Ku fambisa tindlela ta ku tsundzuxa na ku kuma vatirhi eka huvo ya ndlela ya IDP i ntirho wukulu wa ku tilulamisela ntirho lowu. Hi matimba lawa yo enta, nkarhi wo ringana nhweti a wu fanelanga ku va wu enerile.
XILETELO LEXI NYIKIWAKA HI TSALWA LERI
Xiletelo xa II xi kongomisile eka ku veka vufambisi bya masipala eka xiyimo xa ku kota ku vumba ndlela ya ku pulana na Rimba handle ka vuseketeri lebyi humaka ehandle na hi ndlela na swilaveko swa Municipal Systems Act, 2000, na swilaveko swa ntiyiso swa ndlela swa ku fambisa ndlela ya ku pulana. Vuleteri byi ta nyikiwa hi ku kongomisa eka yin?we ya ntirho wa swa vululamisi.
Ku tsundzuka hi ku hangalasa mintirho leyi faneleke ku endliwa na vutihlamuleri. (xiphemu xa 2)
Ku kunguhata swivumbeko swa nhlengeletano na malulamiselo ya ndzhawu eku endlela ndlela ya ku sungula ya IDP. (Xiphemu xa3)
Ku sungula nongonoko hi swiphemu, makanelo ya nkarhi na swilaveko swa switirho (Xiphemu xa 4)
Ku tsundzuka eka matirhelo ya muchini lama nga fanela na tindlela ta kona (Xiphemu xa 5)
Ku tsundzuka eka leswi nga endzeni na ndlela ya tirhelo ra muchini ra vufambisi na ku ringaringana (Xiphemu xa 6)
Ku kota ku vona nawu lowu bohaka na swilaveko swa ku pulana (Xiphemu xa 7)
Ku lulamisa bajete ku endlela ndlela ya ku lulamisa (Xiphemu xa 8); na
Ku kunguhata Rimba (Xiphemu xa 9)
Eka xin?wana na xin?wana xa malunghiselelo lawa ya mintirho, ndzetelo wu ta nyikiwa eka:
a Malunghiselelo lama lavekaka ya swilo leswi faneleke ku lunghisiwa na leswi nga ta kumiwa ndzetelo lowu nga eka nongonoko ku endlela ndlela ya ku lulamisa leswi katsaka na swivumbeko leswi nga tsundzukiwa ku endlela matsalwa ya leswi nga ta kumiwa; na b Leswi nga endzeni ka ndlela ya ku pulana na Rimba; i.e miehleketo ya ku endla switsundzuxo leswi faneleke ku tekiwa ku ya hi muxaka wa tindlela ta IDP, kumbe ndlela leyi faneleke ku tsundzukiwa loko ku endliwa miehleketo ya tano.
Leswi nga endzeni ka ndzetelo wa II, swa ku ri ndlela ya IDP yi endlisiwa ku yini, a va swi ku endla leswaku swo hlayiwa leswi nga endzeni ka ndzetelo I na III ematshan?weni ya yona, leswi ku nga tshaku ra ku twisisa loku nga enta ka ndlela ya IDP. Ku twisisa loku i ka nkoka ku lulamisela ndlela ya IDP ya masipala wo karhi hi ndlela ya ku hundzuka naswona leyi nga fanela hi langutile xiyimo xa xikaya. Xikongomela xa ku komisa switsundzuxo leswi nga eka ndzetelo wa II I ku veka swiletelo leswi eka vundzeni bya ku lulamisela ndlela na pulani.
Vhiki ro sungula Vhiki ra vumbirhi Vhiki ra vunharhu Vhiki ra mune
Xiyimo xa Ku burisana hi Ku lulamisela nongonoko Chapu ra ku tirhela ka Ku amukeriwa ka
Xifundza Ku Pulana leswi nag endzeni eka xiyimo xa xifundzankulu RIMBA eka xiyimo
Ndlel leyi RIMBA ra xiyimo xa na RIMBA xa xifundza ra makumu
RIMBA faneleke ku xifundza - ku hlanganisiwa ka rimba hi Huvo ya xifundza landzeleriwa na ra nkarhi.
vonelo - ku ringanisa
Swilaveko swa - ku bohaka nawu
Xikaya na EXCO ku vufambisi bya vufambisi bya pulani hi Huvo
Xiyimo xa komiti ya IDP komiti ya IDP - Tindlela na vutihlamuleri
Xifundza - Ku lunghisa ka Huvo
Ku hlawuriwa Xiboho xa Nongonoko lowu - Ku hlanganisa ka
NDLELA ka mufambisi wa mintirho na nga enta wa leswi vuyimeri bya Foramu ya
PULANA xiswona, nkarhi - Nongonoko lowu nga ni
Ku tivisisa hi na ku na switirhisiwa nkarhi
Ku sungula ka tirhisana na van?wana - Tirhelo ra muchini ra
Komiti ya lava swi va bohaka / Tindlela ta muchini leswaku vaaki va swi
Vafambisi ya IDP xitiviso na tirhelo ra ku nghenela
Tirha ka tikomiti - Tirhelo ra muchini ku nkarhi na ndlela ya endlela ku ringanana
Ku yimela Foramu Tirhelo ra muchini - Nawu wa ku boha wa na tindlela ta ku tiko / wa xifundzankulu
Pulani ya ku endla landzeleriwa na ku - Bajete.
nongonoko wa ntirho ringanisa.
Ku hlawula ka vuyimeri bya swirho swa
Foramu na ku rhumela eka Huvo leswi yi langutisisa.
Ndlela ya ku
Pulana
KU HANGALASIWA KA Ku hangalasiwa
MINTIRHO NA ka mintirho na RIMBA
VUTIHLAMULERI swilaveko
I yin?we ya swilaveko swa ku ri mafambiselo ya huvo ku va la ya kahle ya rhelela leswaku lava nga ta swi nghenela va ta kota ku lemuka leswaku vutihlamuleri bya vona hi byihi na bya van?wana hi byihi. Hikokwalaho, i yin?wana ya malunghiselo ya ndlela ya ku pulana ya IDP ku tiyisisa leswaku ku na ku twisisa ko hlantsweka ka mintirho hinkwayo lye lavekaka, na le ka vanhu kumbe mintlawa leyi nga ta sungula mintirho leyo.
A KU LULAMISELA MIGINGIRIKO NA LESWI NGA TA KUMEKA ENDZHAKU KA KWALAHO.
Leswi nga kumiwa leswi hi nga swi yimela
Nongonoko wa mintirho leyi lavekaka na vutihlamuleri ta ku endla ndlela ya ku pulana (hi vufambisi bya masipala)
Nongonoko wa vanhu na vayimeri lava nga yimeriwa ku va va sungula mintirho na vutihlamuleri.
Tindlela ta ku rhumela leti ku nga pfumelelana hi swona, leswi hlamuselaka ndlela ya mintirho na vutihlamuleri hi ku enta.
Ndlela leyi nga susumetiwa
Komiti ya vufambisi bya IDP byi hlamuselo mintirho leyi masipala a fanele ku yi tirha eka ndlela ya IDP hi ku tirhisana ni tindlela leti lava swi tsakelaka va le handle (ku ya hi xiphemu xa 84 xa Municipal Structures Act)
Mintirho leyi faneleke ku endliwa hi masipala yi fanele ku akisiwa nkarhi wa mintirho leyi nga ta tiyisisa vutihlamuleri lebyi fambelanaka na mintirho.
Mufambisi wa masipala, endzhaku ka ku tsala nhlamuselo wa mintirho eka vanhu leswaku va swi khomela emahlweni ku ya hi mintirho yo hambana eka komiti ya IDP na ku amukeriwa hi komiti nkulu huvo kumbe meyara kumbe komiti lye nag hlawuriwa hi tikhanselara.
VUNDZENI BYA NDZHATI WA XILETELO
Nsusumete wa ku hangalasa mintirho na vutihlamuleri exikarhi ka masipala na vatirhi va le ndzeni.
VATLANGI
MINTIRHO NA VUTIHLAMULERI
Mfumo xikaya wa masipala.
Mfumo wa masipala
Eka:
Ku lulamisa, ku tiyisisa na ku amukela pulani ya ndlela ya vufambisi.
Ku vufambisi hinkwabyo na ku tirhisana na ndlela ya ku pulana leyi katsaka ku tiyisisa leswaku:
Vatlangi hinkwavo lava nga fanela va katsiwile hi ndlela ya kahle.
Mintirho ya muchini leyi nga fanela na tindlela leti a ti fanele ku landzeleriwa ku endlela ku tirhisana na vaaki na ku tirha ka vona ku tirhisiwile.
Ku pulana swi tekiwa ka ya hi nkarhi na xedulu.
Ndlela ya ku pulana yi fambelana na timhaka ta ku hisa eka masipala, leyi ku nga ndlela ya ku sungula na leyi lavaka ku kombisana.
Ndlela ya ku pulana ya vanhu yi va leyi korisaka.
ku amukela na ku pfumelela IDP.
Ku hundzula IDP ku ya hi miehleketo ya MEC wa mfumo xikaya.
Ku tiyisisa leswaku pulani ya bindzu ya lembe, bajete na vafambisi va matirhelo ya misava swiboho swi fambelana naswona swi kongomisiwile eka IDP.
Vaaki, vatshami na lava swi va khumbe ka (vanhu vakhale) ku katsa na varhangeri va xintu.
Ku yimela leswi tsakisaka na ku engetela eka vutivi na mianakanyo eka ndlela ya ku pulana.
Ku tirha eka Foramu ya vuyimeri bya IDP ku:
byela mintlawa leyi swi tsakelaka, vaaki na minhlengeleta, hi migingiriko leyi nga fanela ku pulani na leswi nga ta kumeka endzhaku ka swona.
Ku langutisisa timhaka, ku ta ni mianakanyo ya ku veka swilo hi ku landzelelana, ku burisana na ku ta ni mhaka ya makumu.
Ku nghena eka timhaka ta miehleketo ya ku sungula projete na / kumbe ku ti kambisisa.
Ku vulavula na ku vula swin?wana hi ku kunguhata IDP.
Ku tiyisisa leswaku pulani ya bindzu ya lembe na bajete swi kongomisiwile ku ya hi naswona swi katsiwile na IDP; na
Ku kambisisa ku tirha ka ku sungula ka IDP.
Ku fambisa minhlengeletano kumbe chapu ya ku tirha ni mintlawa, vaaki kumbe tihuvo leti lulamiselaka kumbe ku sala endzhaku eka migingiriko leyi nga fanela ya ku pulana.
XIYAXIYA: Ntirho lowu kongomeke wa varhangeri va xintu wu fanele ku vonisisiwa. Ntirho wa ?vaaki va xikhale? wu fanele ku voniwa ku ri ndlela ematshan?weni ya vutihlamuleri kumbe ntirho.
Masipala wa Xifundza
A. Mintirho ya vona yi fana ni ya mfumo xikaya ya vaMasipala kambe yi fanelana hi ku langhiselela ka masipala wa xifundza.
B. Mintirho ya ku hlanganisa ya mfumo xikaya wa masipala.
Ku tiyisisa ku ringanisa loku nga anama eka ti-IDP ta vaMasipala eka huvo ya xifundza.
Ku tiyisisa ku ringanana ka ku leha exikarhi ka xifundza xa masipala na masipala wa xikaya ku ya hi ku pulana.
Ku fambisa ku ringana ko leha wa IDP ni swiphemu swin?wana swa mfumo na tindzawulo, na
Ku lunghiselela chapu ra ku tirha lesi nga hlanganeriwa hi masipala wa xikaya , xifundzankulu na vatirhi va tiko hinkwavo na lava va tivaka ngopfu hi timhaka leti.
Mfumo wa Xifundza ? nkulu.
Kutiyisisa ku ringanana loku nga anama ka IDP eka masipala wa xifundza endzeni ka xifundza ? nkulu.
Ku tiyisisa ku ringanana hi ku leha xiphemu exikarhi ka xiphemu xa tindzawulo ta xifundza ? nkulu na / tipulani ta ndlela ya xifundza nkulu na ndlela ya IDP eka xiyimo xa xikaya / xifundza hi:
ku letela xiphemu xa ndzawulo ya xifundza ? nkulu leti tirhaka swona eka na ku ngetelele ka vona loku lavekaka eka ndlela ya ku pulana ya masipala; na ku va letela leswaku va ta kota ku kambela ti-IDP naku ringanisa minongonoko ya vona ya swiphemu na bajete hi ti-IDP.
Mafambiselo ya swa timali lama nga ni nkoka eka minyikelo ya xifundza ? nkulu ya IDP.
Ku kambela nongonoko wa tindlela ta IDP.
Ku letela ndlela ya ku hetisa mpfilungano lowu nga ta va kona eka ti-IDP leti fambelanaka.
Ku pfuna vaMasipala endzeni ka ndlela ya ku tshaha IDP laha swi lavekaka.
Ku kanela swiletelo swa ti-IDP leti fambelanaka laha swi lavekaka.
Ku fambisa na ku kambela vukamberi bya MEC eka ti-IDP.
Ku:
Katsa mahungu lama kotekaka eka xiphemu xa xifundza ? nkulu, tipulani ta tindzawulo, minongonoko, tibajete, swikongomelo, matshalatshala na tiprojeke hi ndlela yo koma leyi fikelekaka.
Katsa swiphemu swa lava tivaka na vutivi bya xitekiniki eka ku vumba matshalatshala na tiprojeke.
Ku nghenela ndlela ya ku ringanisa hi swifundza na vaMasipala.
Ku nghenela timhaka ta vufambisi bya xifundza ? nkulu na ndlela ya vufambisi.
Lava seketelaka / vativi lava pulanaka.
Vatsundzuki, ti-NGO, tisentara ta PIMS, Vatirhi lava pulana va masipala.
Vatirhi va le handle lava endlaka ntirho wo fambelane ni wa ku pulana va fanele ku tsundzukiwa ka mintirho leyi vatirhi lava swi tivaka ngopfu va nga ri kona.
Hambi vatirherhi va ntshungu va hambana va nga va ni vutivi bya mintirho leyo, ku na ku halaka ka timhaka. Hikokwalaho a hi ku hambanisa ka mintirho hi munyiki wa mintirho.
Vanyiki va mintirho va le handle va nga tinghenisa hi:
ku nyikana hi tindlela / vuleteri ya xitekini eka ndlela ya vufambisi bya IDP.
Ku letela ka tichapu ta ku pulana.
Matsalwa ya leswi kumekaka eka migingiriko ya ku pulana.
Ku dyondza ko hlawuleka kumbe ku katsa ka leswi fambelanaka na leswi.
Ku seketela ka ku katsa na mitlawa leyi nga vumbiwa kahle na leyi nga vumbekaka na vaaki hi ndlela ya nkoka ya ku pulana, na
Ku tiyisisa IDP swi ringanisiwile hi xifundza ? nkulu na tindzawulo ta bajete ya tiko.
Vativi lava tivaka swa ku pulana va nga va vapulani va xidoropa kumbe va xifundza, vapulani va ku antswisa kumbe vativi van?wana lava nga katsana ni ku antswisa na ku pulana ka ndzhawu.
NKUNGUHATO WA KU HANGALASA MINTIRHO NA VUTIHLAMULERI ENDZENI KA VAMASIPALA
Huvo ya Masipala
Tani hi huvo leyi endlaka swiboho swa xipolotiki ta vamasipala, Masipala wa huvo u fanele:
Ku ehleketa na ku amukela ndlela ya ku pulana;
Ku ehleketa, ku amukela na ku nyika mpfumelelo IDP.
Komitinkulu kumbe Meyarankulu kumbe komiti ya tikhanselara leti nga hlawuriwa
Tani hi huvo leyi kulu ya masipala, ya va fanele ku:
Kunguhata pulani ya fambisa
Va va lava yimelaka vufambisi hinkwabyo, ku kambela na ku kambisisa ka ndlela na ku tshaha IDP, kumbe ku hlawula ntirho lowu eka mufambisi wa masipala
Ku pfumelela vanhu lava nga hlawuriwa ka va va rhangela mintirho yo hambana, migingiriko na vutihlamuleri bya tindlela na ku tshaha.
Tikhanselara ta tiwadi
Tikhanselara hi tona ti hlanganisaka masipala, mfumo na vaaki. Hikokwalaho ntirho wa vona ku:
Hlanganisa ndlela ya ku pulana eka xifundza xa vakheti na / kumbe tiwadi.
Va yimela ku lunghisa ku tsundzuka ka vaaki na lava swi va khumbhaka.
Ku tiyisisa pulani ya bindzu ya lembe, na bajete ya masipala swi hlanganisiwa naswona swi vekiwe eka IDP.
Mufambisi wa masipala kumbe mufambisi wa IDP
Mufambisi wa masipala kumbe mutirhi nkulu loyi a yimeleke ntirho ya mufambisi wa IDP u fanele ku fambisa na ku langutisisa ndlela ya IDP. Leswi swi katsa na:
Ku lunghiselela ndlela ya ku pulana.
Lunghisela ndlela ya ku pulana.
Ku teka vufambisi hinkwabyo na ku kambisisa ndlela ya ku pulana.
Ku tiyisisa leswaku vatlangi hinkwavo va katsiwile kahle.
Ku hlawula vanhu lava nga ta tihra mintirho yo hambana hambana.
Va va na vutihlamuleri bya vufambisi bya siku na siku bya ndlela ya ku tshaha.
Ku tiyisisa leswaku ndlela ya ku pulana yi va leyi vanhu hinkwavo va swi nghenelaka, ndlela ya matshalatshala naku sungula na ku ringanisela na ku korisa xiphemu xa swilaveko swa ku pulana.
Hlamula leswi vuriwaka hi ntshaho wa IDP ku huma eka vaaki, hi ku anama, ku ringanisa na swiphemu swin?wana swa mfumo ku korisa huvo ya masipala.
Ku tiyisisa matsalwa ya ntiyiso ta hakelo ya ku pulana ya ndlela ya, IDP, na
Hundzula IDP ku ya hi MEC wa mfumo xikaya na ku navela ka yena.
Hambi mufambisi wa masipala a hlawula mintirho yin?wana eka mufambisi wa IDP leswaku a n?wi endlela wa ha ri loyi a nga na vutihlamuleri a tlhela a bohiwa hi swona.
Tinhloko ta tindzawulo na vatirhi vakulu.
Tani hi vanhu lava swi va khumbhaka eka ku sungula ti-IDP, vatirhi va xitekiniki / xiphemu xa vona va fanele ku swi nghenela ngopfu eka ndlela ya ku pulana ku:
Ku nyikana hi vutekiniki lebyi nga fanela, xiphemu na xiviko xa swa timali eka ku lavisisa swilo leswi nga ta vekiwa ku ya hi laha swi lavekaka.
Ku katsakanya na switivi swa xitekiniki eku tekela enhlokweni na ku hetisisa matshalatshala na tiprojeke leti nga kombisiwa.
Ku nyikana hi mahungu ya ndzawulo na ya vutirhisi na mali ya bajete.
Va va na vutihlamuleri eka ku lunghisela ku navela ka projeke na swiphemu swa minongonoko, na
Ku va ni vutihlamuleri eka ku lunghisela mahundzulelo ya ntshaho wa IDP ku nyikana na masipala ku endlela ku pfumelana na MEC wa mfumo xikaya hi ku ringanisa.
Ndlela ya ku 3. MALUNGHISELELO
Pulana Malunghiselelo YA HUVO
Ya huvo
RIMBA
Masipala u ta fanela ku sungula sete ya huvo ya malunghiselelo ku:
Sungurisa ndlela ya ku tirha.
Va fambisa ku tshaha leswi kumekaka, na
Nyika lava swi va khumbhaka mpfumelelo wa ku katsa eka ndlela ya ku endla xiboho.
Swivumbeko swo tala na ku hlanganisa na ku swiyimo swi nga hambana exikarhi ka minkhetekanyo na tinxaka ta vamasipala leyi nga ta kumeka yi leyi nga fanele timhaka ta vumunhu na ta swivandle, kambe swilo leswi nga kaneriwa leswi nga tsundzukiwa tani hi swa nhlayo ya le hansi leyi nga yimela milawu leyi landzelaka:
Ku katsekanyiwa ka vaaki ku fanele ku kunguhatiwa ku ya hi swivandla ku tiyisisa leswaku vaaki hinkwavo va na lunghelo ro ringana ra ku nga tirha; na
Ku tirha loku ka swivumbeko ku fanele ku langutisa leswaku i mani loyi a tirhaka, ematshan?weni ya mani, eka swilo swihi, ku ya hi huvo yihi na eka vuswikoti byihi.
Vamasipala va fanele ku tsundzuka malunghiselelo lama nga kona, va ma tirhisa va tlhela va ma amukela loko swi laveka, na ku alana na ku kopa mintirho yin?wana ya muchini. Xikombiso loko va amukerile komiti ya wadi va ya eka vona va nga lava ku tirhisa swivumbeko leswi kutani va ta lava ntsena ku tiyisisa leswaku ku katsa na lava swi va khumbhaka na mintlawa ya nhanyo va nga yimeriwa.
Swivumbeko leswi landzelaka / kumbe vanhu lava landzelaka:
Mufambisi wa masipala kumbe mufambisi wa IDP.
Komiti leyi nga rhangela IDP
Foramu ya vuyimeri bya IDP.
Swiphemu swa projeke ya ntirho.
Malunghiselelo lama nga tekeriwa enhlokweni swi ta tekiwa tani hi xiletelo xa vunyingi bya vamasipala va xifundza na va xikaya. Mufambisi wa IDP, komiti ya ku rhangela IDP na Foramu ya vuyimeri bya IDP tani hi swivumbeko leswi lavekaka ku ya eka IDP hinkwayo leyi faneleke ku sunguriwa eku sunguleni kutani yi ta nghenisiwa eka xiltelo.
Xipanu xa projeke ya ku tirha yi ta va ntsongo kambe ku ri xipanu lexi tirhaka leyi nga sunguriwa hi ndzawulo ya vamasipala lava swi va khumbhaka eka vufambisi bya ku sungula naswona laha swi kotekaka vaaki lava swi va khumbhaka swa yona projeke leyi. Xipanu xa projeke ya ku tirha yi ta fanela eka swa le handle swa xiphemu xa 3 naswona yi ta vuriwa kwalomo hi xitalo (mugiriko wa ku pulana 3.1)
Malunghiselelo ya huvo hinkwawo ma susumetile laha henhla swi fanele ku yimisiwile enkarhini wa ku sungula IDP eka xiyimo tani hi xipanu leswi nga swi khomela emahlweni na leyi fambisaka ndlela ya ku sungula.
A MIGINGIRIKO LEYI LULAMISIWEKE NA LESWI NGA TA KUMIWA EKU HETELELENI
Leswi nga ta kumiwa eku heteleleni
Mukhuva wa malunghisetelo / swivumbeko leswi faneleke ku sunguriwa.
Marito yo hlamuseleka lama faneleke ku tirhisiwa eka yin?we ya malunghiselelo / swivumbeko leswi.
Ndlela leyi nga ta tirhisiwa ya ku hlawula.
Nongonoko wa vanhu lava pfumeleke na / kumbe mintlawa leyi faneleke ku yimeriwa.
Ndlela ya ku ti khoma.
Swirho leswi nga hlawuriwa swi tiva mintirho.
Ndlela leyi nga susumetiwa
Komitinkulu, kumbe meyarankulu, kumbe komiti ya tikhanselara yi fanele ku ri hi ku tsundzuxana na ku seketela hi mufambisi wa masipala:
Hlamusela nakrhi wa ku rhumela eka mufambisi wa IDP na komiti ya ku rhangela.
Kumisisa mufambisi wa ntiyiso wa IDP, va langutile nkoka wa IDP, minkarhi ya mufambisi wa masipala na vanhu van?wana.
Nyika vanhu mintirho ku ya hi ku tshaha IDP eka mufambisi wa masipala; na
Kumisisa na ku hlawula vanhu lava nga fanela ku rhangela komiti ku tiyisisa leswaku timhaka hinkwato (xik. LED; ndzhawu, timali ta tindlu ta masipala) ti na munhu un?we loyi a nga na vutihlamuleri.
Komiti leyintshwa ya ku rhangela ya IDP va fanele ku va ni vutihlamuleri bya ku sungula Foramu ya vuyimeri bya IDP hi ku:
Ku hlamusela marito ya ku kombisa na ndlela ya swirho swa Foramu ya vuyimeri bya IDP.
Ku tivisa vaaki (xik: ku hangalasa mhaka) hi ku sungula Foramu ya vuyimeri bya IDP na xikombelo xa ku nyikana hi xikombelo lexi humaka eka lava swi nga khumbhaka / mintlawa ya vaaki leyi kombaka swikongomelo, tinhla, migingiriko, ntsengo wa swirho na tsalwa ra milawu;
Ri kombaka
Lava swi va khumbaka lava nga engeteriwa na lavo ka va nga ti lulamisanga / mintlawa leyi nga yimeriwangiki leyi nga lavaka ?qhweta nkulu? leri nga ta yimela swirilo swa vona
Maqhweta lama swi kotaka
Vanhu lava nga ni switirho
Vatirhi lavakulu va hofisi.
Ku hlawula mintlawa leyi swi kotaka / swirho leswi nga hlawuriwa ku ya hixiyimo.
Ku nyikana hi ntlawa wa nsusumeto / swirho swa khasele lowu nga tsundzukiwaka; na
Ku hlawula swirho na ku byela vaaki va xikaya.
Loko mufambisi wa masipala ku nga ri mufambisi wa IDP mufambisi wa masipala u ta fanela ku ehleketa hi:
Mintirho na matimba leyi faneleke ku hlawuriwa.
Vutihlamuleri lebyi nga sala hi mufambisi wa masipala / vutihlamuleri; na
Tindlela ta muchini ta ku rhiphota.
Komiti ya ku rhangela IDP ku:
Sungula tikomiti leti ntsongo (leswi kotekaka) na ku ehleketa hi vunghana / tindlela ta muchini ta ku rhipota.
Ku hlawula mutsari.
XILETELO LEXI NGA ENDZENI
KOMITINKULU / MEYARA NKULU / KOMITI YA TIKHANSELARA.
Komitinkulu ku meyara nkulu wa masipala kumbe, loko masipala a nga ri na komiti nkulu kumbe meyara nkulu, komiti ya khansele leyi nga hlawuriwa hi khansele ya masipala va fanele:
Vafambisi ku tshaha.
Va nyika mintirho hi mhaka leyi eka mufambisi wa masipala; na
Ku nyikana hi pulani leyi tshahiweke eka huvo ya masipala leswaku va yi amukela.
Swivumbeko leswi swi sunguriwile khale naswona swi laviwa hi Municipal Structures Act ku nga ri swivumbeko swo karhi swa IDP ya masipala.
Swi pfumeleriwile leswaku vutihlamuleri bya ku fambisa ku tshahiwa ka IDP byi nyikiwile mufambisi wa masipala kumbe mufambisi wa IDP ematshan?weni ya mufambisi wa masipala.
Mufambisi wa masipala, kumbe mufambisi wa IDP ematshan?weni ya yena, i munhu loyi a nga na vutihlamuleri bya ku rhangela ndlela ya ku pulana leyi nga hlanganisiwa ku antswisa ndlela leyi. Ku hlawuriwa ka munhu wa ntiyiso I ka nkoka eka ndlela ya IDP naswona yi lava ku endliwa tani hi xitepe xo sungula lexi ya ka eku lulamisela ndlela ya ku pulana ku suka loko mufambisi wa IDP a ri munhu loyi a nga na vutihlamuleri bya ndlela ya ku pulana.
Mufambisi wa IDP u fanele ku va munhu loyi a nga tiyimisela loyi a nga na mpfumelelo wa ku katsa lava swi va khumbaka.
Nkarhi lowu nga susumetiwa vukombeti bya mufambisi wa IDP
Vutihlamuleri bya ku lulamisela ndlela ya ku pulana.
Vutihlamuleri bya siku na siku bya ku fambisa ndlela ya ku pulana hi ku langutisa nkarhi, switirhisiwa, vanhu ku tiyisisa:
Ku katsiwa ka vatkangi hinkwavo ku ngopfu ? ngopfu vatirhi va le hofisi.
Leswaku minkarhi ya landzeleriwa.
Leswaku ndlela ya ku pulana yi ringanisiwile hi ku anama na ku leha naswona, yi ya hi swilaveko swa tiko na swa xifundza ? nkulu.
Leswaku swikongomelo swa ku tirha swi endliwile, na
Leswaku leswi swi lavekaka eku heteleleni swi tsariwile.
Ku va mutshami wa xitulu xa komiti ya ku rhangela.
Ku fambisa ka vatsundzuxi.
KOMITI YA VURHANGERI YA IDP
Komiti ya vurhangeri yi fanele ku tirha hi xitekiniki leyi nga na tinhloko ta tindzawulo leti nga ti nyikela na vatirhi va hofisi lavakulu lava nga ta seketela mufambisi wa IDP ku tiyisisa ndlela ya pulani leyi oloveke. Mufambisi wa IDP u fanele ku va ni vutihlamuleri bya ndlela kambe u ta va loyi a nyikela vanhu mintirho eka swirho swa komiti ya vurhangeri. Eka vamasipala laha ku nga na vatirhi lava nga fanela va lhansele lava lavaka ku va xiphemu xa komiti ya vurhangeri va fanele ku katsiwa. Hikokwalaho eka timhaka nandzeleriso wa ntiyiso wu fanele ku landzeleriwe.
Nkarhi lowu nga susumetiwa wa vurhangeri bya mufambisi wa IDP.
Ku nyikana hi nkarhi na wa ku langutela wa ku hambana ? hambana ka migingiriko.
Tidyondzo ta vulavisisi ta khomixini.
Tsundzuka na ku vulavula hi:
Leswi humaka eka tikomiti letintsongo, swipanu swa ku hlaya na vatsundzuxi.
Leswi humaka eka xiphemu xa ndzawulo ya xifundzankulu na lava seketelaka.
Ku fambisa, nkomiso na ku humesa matsalwa lama nga kumeka.
Va endla switsundzuxo swa leswi faneleke ku va endzeni.
Ku lulamisa, ku letela na matsalwa ya nhlengeletano.
Nkatsakanyo lowu nga susumetiwa wa komiti ya vufambisi yo rhangela.
XIYAXIYA
Leyi mutshami wa xitulu a nga:
Mufambisi wa masipala na / kumbe mufambisi wa IDP
Matsalana:
Mutirhi wa hofisi ya masipala.
Nkatsakanyo:
Tinhloko ta tindzawulo kumbe vatirhi nkulu va hofisi.
Komiti ya vurhangeri ya IDP yi nga sunguriwa hi komiti ? ntsongo ku endlela migingiriko yo karhi na leswi humaka eka yona leswi faneleke ku katsa vanhu ehanhdle ka komiti ya vurhangeri.
Mutirhi wa masipala u fanele ku thoriwa ku lulamisela, ku letela na matsalwa ya nhlengeletano. Ntirho wu fanele ku va wa mupulani wa masipala kumbe munhu loyi a tirhaka ntirho wo fana na lowu.
Ku ya hi byongo bya chapu, vuhambanyisi bya mahungu na swirhambo, mitirhi u fanele ku seketeriwa hi mufambisi wa tiko.
FORAMU YA VUYIMERI BYA IDP
Foramu ya vuyimeri bya IDP i xivumbeko lexi vumbisisaka xi tlhela xi tiyisisa vuyimeri na ku tirhelana eka ndlela ya IDP. Ku hlawuriwa ka swirho ku ya eka Foramu ya vuyimeri ya IDP ku fanele ku vekeriwa eka ndlela yo hlawula leyi tiyisisaka vuyimeri bya swa mbango na rihanyo.
Nkarhi lowu nga susumetiwa wa vuyimeri bya Foramu ya IDP
Yimela ku rhandza ka valandzeri lava nga eka ndlela ya IDP.
Nyikana hi matirhelo ya muchini a ku endlela ku angulana, burisana na ku endla xiboho exikarhi ka lava swi va khumbhaka ku katsa na mfumo wa vamasipala.
Tiyisisa mbulavulo exikarhi ka vatirhi va vuyimeri bya lava swi va khumbaka ku katsa na mfumo wa masipala.
Ku kambisisa ku tirha ka ku pulana na ndlela ya ku sungula.
Nkatsakanyo lowu nga susumetiwa wa vuyimeri bya Foramu ya IDP
Mutshami wa Xitulu ku nga
Xirho xa komitinkulu kumbe meyara ? nkulu kumbe xirho xa komiti ya tikhanselara leti nga thoriwa.
Matsalani
Komiti ya vurhangeri ya IDP
Nkatsakanyo
Swirho swa komiti nkulu.
Tikhanselara (ku katsa tikhanselara leti nga swirho swa ya xifundzankulu na lava nga switulwini leswi nga fanela swa tikhanselara)
Mutshami wa xitulu wa komiti ya wadi.
Tinhloko ta tindzawulo / vatirhinkulu va hofisi.
Vayimeri va mintlawa leyi nga hlawuleka va lava swi va khumbhaka.
Qhweta ra ntlawa lowu nga tilulamisangiki.
Vanhu va switirho
Vayimeri va vaaki (xik. Foramu ya RDP).
XIYAXIYA
Ku lulamisela, ku letela na matsalwa ya nhlengeletano na chapu ya foramu ya vuyimeri bya IDP yi nga lava ku seketeriwa hi mupulani wa le henhla; e.g sentara ya PIMS
Timhaka leti nga susumetiwa leti fanele ku tsundzukiwa eka papila ra ku tikhoma ra foramu ya vuyimeri bya IDP
Papila ra ku tikhoma ri fanele ku langutisa timhaka to fana na:
Xedulu ya minhlengeletano (ndlela leyi swi humelerisaka xiswona na ku swi nghenela)
Ajenda, vuleteri na matsalwa ya nhlengeletano.
Ku twisisa ka swirho hi leswi va faneleke ku swi endla tani hi vayimeri va xifundza xa vakheti.
Nhlamulo yo huma eka xifundza xa vakhethi.
Ntsengo lowu lavekaka ku amukela.
Ntlhantlho wa swiphiqo.
Masipala wa xifundza malunghiselelo ya huvo.
Swivumbeko swo fana swi ta laveka eka xiyimo xa xifundza eka IDP ya xifundza.
Nkatsekanyo wa foramu ya vuyimeri bya masipala wa xifundza wu fanele ku katsa tikhanselara hinkwato ta DM na ku tiyisisa vuyimeri bya swa mbangu, ku katsa lava swi va khumbhaka hi ku hangalaka ka xifundza na vayimeri va timhaka ta xifundza hi ku hangalaka.
XIFANISO 3: MALUNGHISELELO LAMA NGA SUSUMETIWA YA HUVO.
Khansele
Komiti ? nkulu kumbe
Meyara nkulu kumbe
Khanselara leyi ya
Thoriwa
Mufambisi wa
Masipala
Komiti ya Foramu ya vuyimeri bya IDP
Xipanu xa ku tirha Swivumbeko Komiti ya
Xa projeke swa lava Wadi
Swi va
Khumbhaka
Ndlela ya ku Tindlela na 4. MATIRHELO YA MUCHINI
Pulana matirhelo ya NA TINDLELA TA NTIRHISANA
Muchini ku WA VAAKI.
Endlela ntirho
RIMBA wa vaaki na lava
Swi va
Khumbhaka
Yin?we ya swilo swa nkoka emahakeni ya ku hlanganisa ndlela ya ku pulana na ku antswisa eka ku katsakanya ka vaaki na huvo ya lava swi va khumbhaka eka ndlela leyi. Ku tirhisana ka vanhu lava swi va khumbhaka naswona va swi tsakela ku tiyisisa leswaku IDP yi vulavula hi timhaka ta ntiyiso leti nga na vutivi hi vaaki va masipala. Xiphemu xa 3 laha henhla xi vulavula hi malunghiselo lamantsongo lama lavaka ku sunguriwa eka ku tiyisisa ku tirhisana ka ntiyiso. Xiphemu xi ta ya emahlweni xi nyikana hi ndzetelo wa xin?wana lexi masipala a lavaka ku xi ehleketa loko a antswisa ku tirhisana ka vaaki hi tindlela leswaku va ta hlangana hi ndlela ya vona ya ku pulana na ku antswisa. Ku kuma vutivi byo hlayanyana eka mhaka ya xinawu na papila ra milawu ra rimba ra vaaki na lava swi va khumbhaka eka timhaka ta mfumo xikaya, vamasipala va fanele ku yisa xiletelo xa I ?swiletelo swa hinkwavo swa IDP? Xiletelo IV (?Bokisi ra switirho?) swi nyikana hi switirho na matshalatshala ya ku tirha.
A MIGINGIRIKO NA LESWI KUMEKAKA LESWI FANELEKE KU LULAMISERIWA
Leswi lavekaka loko ku hetiwile
Ndlela ya leswaku vaaki va swi tirha hi ku amukela khansele.
Ndlela leyi nga susumetiwa
Komiti ya vurhangeri ya IDP yi vumbile nsusumeto wa matshalatshala yi lungutile swilaveko swa ku yelana na nawu wun?wana na wun?wana xik. Kavanyisa ra 4 ka Municipal Systems Act na milawu ya IDP
Nsusumeto wu nyikiwa khansele leswaku wu ta tsundzukiwa na ku amukeriwa.
Loko matshalatshala ma amukeriwile hi khansele, komiti ya vurhangeri ya IDP yi na vutihlamuleri bya ku yi sungula.
Komiti ya vurhangeri yi yimela matshalatshala ya nhlengeletano yo sungula ya foramu ya vurhangeri bya IDP.
B NSUSUMETO WA LESWI NGA ENDZENI
Nsusumeto wa leswi nga endzeni
Ndlela ya ku tirha yi fanele ku va ni xiboho eka timhaka to fana na:
Mintirho ya vanhu vo hambana ? hambana enkarhini wa ndlela ya ku tirha (xik. Tikhanselara, komiti ya ku rhangela ya IDP, muyimeri wa Foramu ya IDP, vatirhi van?wana va hofisi, vatsundzuxi na van?wana na van?wana)
Tindlela ta ku tlakusa vuyimeri bya mintlawa leyi nga hlanga ? hlangana.
Tindlela hi tlhelo ra mintirho ya muchini ya swiphemu swo hambana ? hambana swa maendlele.
Switirho leswi nga kona swa ku tirha.
Nkarhi wa nhlengeletano / chapu.
Ndzhawu leyi nga fanele laha ku nga khomeriwaka nhlengeletano / chapu.
Ku vekiwa minkarhi wa ku pfumelelo tinhlamulo, swivulavulelo, miehleketo
Switirho leswi nga fanela swa ku tirha.
Ndlela ya ku hangalasa mahungu.
Tindlela ta ku koleka na ku amukela swilaveko swa vaaki (ku katsa mapapila ya leswi nga ta kumiwa endzhaku.)
C TIMHAKA LETI FANELEKE KU LANGUTIWA LOKO KU ENDLIWA MATSHALATSHALA YA KU TIRHA KA VAAKI
Masipala u fanele ku langutisa leswi landzelaka loko va tshaha ndlela ya ku tirha:
Milawu ya ku tirha ka vaaki
Khansele leyi nga hlawuriwwa hi yona leyi nga ta teka xiboho hi IDP. Ntirho wa demokrasi, ya ku tirha, ku byela hinkwavo lava swi va bohaka naswona va twanana na vona hi timhaka tin?wana. I ndlela yin?wana ya ku nyika lava swa va khumbhaka ku nyikana hi vonelo ra xiboho lexi nga teka hi khansele.
Ku tiyisisa ku tirha ka vaaki, nawu wu lava leswaku vamasipala va vumba ndlela ya ntiyiso leyi nga ta pfuna hi ku tirha. Lexi i xilaveko xintsongo, hambi swi ri tano, a swi ringananga. Vamasipala va na vutihlamuleri bya ku nyika vaaki matimba na lava swi va khumbhaka ku ri va swi nghenela. Leswi swi fanele ku endliwa ngopfu ? ngopfu ku ya hi mintlawa leyi tsoniweke ku ya hi swiyimo ni ntikelo wa masipala.
Ku tirha loku nga vumbiwa: Vamasipala vo tala lavantshwa i lavakulu ngopfu ku ya hi vukulu bya vanhu na xifundza ku pfumelela ku tirha loku kongomeke eka vunyingi bya vaaki hi ndlela yikulu leyi nga pulaniwa. Ku va kona ka ku pulana ka ku hlanganisa ku antswisa,, hikokwalaho ku lava milawu leyi nga hlantsweka na ku va kona loku nga vumbiwa. Vamasipala vo tala lavantshwa va kulu ku ya hi vukulu na xifundza xa ku pfumelela ku va kona ka vaaki hi ndlela yikulu ya ku pulana. Ku va kona ya ku hlanganisa ku antswisa ku pulana, hikokwalaho yi lava milawu ya ku twisiseka na tindlela leti nga hlawuriwa:
I mani a faneleke ku va kona.
I mani loyi a nga ta ka a vi kona, kambe a fanele ku tsundzukiwa eka timhaka tin?wana (xik. Vamasipala lava hlanganeke).
Xana ku va kona loku nga kongoma ku fanele ku va kona eka timhaka tihi.
Ku hambana: Ndlela leyi ku va kona ka vaaki ku nga vumbiwa ku fanele ku nyikana hi ndzhawu leyi nga nava ya ku endlela ku hambana exikarhi ka xifundza xa vamasipala ku ya hi:
Ndhavuko yo hambana ? hambana
Xinuna / xisati
Ririmi
Xiyimo xa dyondzo
Ntsengo wa ku va kona wu nga vekiwa eka xiyimo lexi nga ta pfumeleriwa loko vatlangi va nkoka va tivisiwa leswaku swi ta ya hi ku rhandza ka vona ku va eka nkatsano eka ndlela ya ku pulana naswona a hi ntirho lowu va nga ta wu hakeleriwa.
Eku antswiseng matshalatshala ya ku va kona, masipala u fanele ku tiyisisa leswaku ku vumbiwa swiyimo leswi nga kotekaka eku endlela ku va kona ka vaaki loku nga ka ntiyiso naswona lowu nga humelela.
Ku vumba swiyimo swa ku va kona ka vaaki
Ku tivisa vaaki na swi va khumbhaka:
Vaaki na lava swi va khumbhaka va fanele ku tivisiwa hi xikongomelo xa masipala xa ku sungula hi ndlela ya ku pulana leyi hlanganisiweke ya ku antswisa. Hi ku endla hi ndlela leyi masipala u fanele ku tiyisisa leswaku tindlela leti nga fanela ta midiya (xik. Xitichi xa rhadiyo xa vaaki, maphepha ya mahungu endzeni ka akhawunti ya masipala na swin?wana na swin?wana) swi tirhisiwa leswaku mahungu ya ta kota ku fikela vanhu vo tala hi laha swi nga kotekaka. Ku hava lava swi va khumbhaka va fanele ku titwa va nga laviwi kumbe va nga ri va nkoka. Eku hlawuleni ka ndlela leyi nga fanela ya midiya, masipala u fanele ku languta nxavo wa ku tirhisa matirhelo lawa ya muchini. Xikombiso, swi nga va swa nxavo wa le henhla ngopfu ku hangalasa mhaka eka phepha ra mahungu, hikokwalaho leyi yi nga mhaka leyi nga ta ka yi nga hi pfuni.
Vanhu hinkwavo lava swi va khumbhaka na lava swi tsakelaka va ta rhammiwa ku va kona:
Mihlengeletano ya vaaki na lava swi va khumbhaka va fanele ku rhambiwa leswaku va ta tsarisa tani hi swirho swa foramu ya vuyimeri bya IDP. Masipala na yena u fanele ku endla mahungu ya lava nga ta ka va nga vi kona tani hi foramu ya vuyimeri, kambe va ta lava ku tsundzukiwa eka switeji swo hambana ? hambana swa ndlela ya vufambisi.
Matirhiselo ya ririmi leri nga fanela:
Matirhiselo ya ririmi leri nga fanela swi pfumelela hinkwavo lava swi va khumbhaka ku va kona va nchunchekile. Komiti ya vurhangeri ya IDP yi fanele ku tsundzuka xilaveko xa ku kumisisa toloki leyi nga ta yimela nkarhi laha van?wana va lava nga ta va kona va nga ta ka va nchunchekangi hi matirhiselo ya ririmi rin?wana.
Ku hlawula ndzhawu ya kahle:
Tindzhawu leti nhlangeletano ya vaaki yi ta ku byela leswaku vanhu va ta ta hi xitalo. I swa nkoka ku ri ndzhawu leyi yi nga kamberiwa ku olova hi hinkwavo lava swi va khumbhaka. Xik. Yi fanele kuri vanhu va kota ku fika loko va tirhisa swikhandziyi swa hinkwavo leswaku lava pfumelaka mimovha ya vona va ta kota ku fika.
Ku hlawuriwa ka nkarhi wa nhlengeletano
Nkarhi lowu wa nhlengeletano ya foramu ya vayimeri va IDP wu fanele ku angarheta vanhu hinkwavo na swirho. Komiti ya vurhangeri bya IDP yi fanele ku sungula nkarhi lowu koriwisaka vanhu hi xitalo ku ri va nga khoma nhlengeletano. Masiku ya ku hela ka vhiki ma fanele ku tsundzukiwa.
Loko nhlengeletano wa vuyimeri bya IDP wu lehile ngopfu ku ta fanela ku nyikiwa swo dya, ku fanele ku tsundzukiwa leswi tsakelaka hi vanhu Xik. Halaal,matsavu na swin?wana na swin?wana.
Vayimeri va komberiwa ku vikela vanhu na swirho swa tinhlengeletano ta vona
Ku pfumelela nkarhi wa kahle wa vuyimeri bya ku va kona, vaaki na vayimeri va lava swi va khumbhaka va fanele ku nyikiwa nkarhi wo ringanela (mavhiki 2-4) ku ri va lunghiselela nhlengeletano kumbe chapu na ntlawa, vaaki na tihuvo leti va nga ti yimela, mhaka leyi yi nga si vulavuriwa na vuyimeri ya vurhangeri bya IDP. Leswi swi fanele ku tsundzukiwa loko nongonoko na nkarhi wu antswisiwile. Swilaveko swa vuyimeri ku ri va nyikana hi xiviko eka lava va yimeriwaka eka leswi nga ta tekiwa endzhaku ka chapu / nhlengeletano ya vuyimeri bya foramu ya vurhangeri bya IDP yi fanele yi katsiwa eka milawu ya ku tikhoma.
Nkarhi wa lava swi va khumbhaka ka vulavula ematshan?weni ya tsalwa leri nga tshahiwa.
Matsalwa lama nga tshahiwa ma fanele ku kumiwa hi vanhu hinkwavo, vaaki na lava swi va khumbhaka. Ku fanele ku nyikiwa mavhiki manharhu leswaku komiti ya wadi,, ntlawa wa lava swi va khumbhaka na mintlawa leyi swi tsakelaka na vaaki ku burisana hi nawu lowu nga tshahiwa eka tsalwa eku hangalaseni, na ku vulavula hi vona. Foramu yi nga si hetisisa ntshaho. Nkarhi wu ta vekeriwa etlhelo eka nongonoko.
Tinhlengeletano ta huvo leti faneleke ku amukeriwa.
Tinhlengeletano ta huvo leti nga amukeriwa hi IDP ti fanele ku pfuleriwa vanhu hinkwavo.
Tsalwa ra IDP ri fanele ku fikeriwa hi lava swi va khumbhaka hinkwavo.
Tikhopi ta IDP leti nga hetiseka ti fanele ku va kona eka vaaki hinkwavo na lava swi va khumbhaka. Swi nga pfuna ngopfu ku komisa leswi nga ta humelela endzhaku ka ku pulana xik. Xivono xa masipala, swikongomelo na swin?wana na swin?wana eka marimi yo hambana hambana lama fambelanaka na xifundza xexo xa masipala.
Ku khutaza vaaki va kona.
Mfumo wa masipala, ku ya hi komiti ya IDP na tikhanselara, va fanele ku tirhisa matshalatshala hinkwawo, ehenhla na ku tlula ku vumba xiyimo lexi nga fanela, ku khutaza vaaki leswaku va va kona.
Ku khutaza ka ntiyiso ku fanele ku va eka mintlawa ya rihanyo leyi nga hlanganisiwa kahle na leyi nga riki na matimba lama faneleke ku tlakusa ku rhandza ka vaaki. Xik. Ndlala, va vasati, swigono, lava nga ni malembe yo karhi (lavantshwa, swisiwana na vadyuhari) na van?wana na van?wana masipala u fanele ku kumisisa tindlela ta ku tiyisisa vuyimeri bya vona eka Foramu ya vuyimeri bya IDP
Wun?wana wa matirhelo ya muchini leyi tiyisisaka ku va kona ka ntlawa lowu i ku fambisa ti-NGO kumbe vanhu lava tirhaka va ka ri va tiyimiserile leswi yimelaka leswi va swi rhandzaka.
SWILETELE SWA KU LANGUTANA NA KU VA KONA KA VAAKI
Ku va kona ka vaaki a ku ringanana hi ku fambelana eka xiteji xin?wana na xin?wana xa ku pulana naswona a hi tindlela hinkwato ta ku va kona ti fanelaka xitepe xin?wana na xin?wana xa ku pulana. Ku hunguta ntsengo wa ku va kona, ku hunguta ku karhala, na ku nangutisisa ntikelo wa ku va kona matirhelo ya muchini ya ku va kona ya fanele ku hambana ku suka eka xiteji lexi ku ya eka xin?wana. Komiti ya vurhangeri bya IDP yi fanele ku twisisa kahle xiletelo xa III (maendlelo) ku ri kona na switirho swa ku va kona swa swiyimo swo hambana hambana. Swiletelo leswi landzelaka swi nga pfuna vaMasipala ku tiboha hi switirho leswi nga fanela swa swiyimo swo hambana hambana.
Xiyimo xa ku pulana Matirhelo ya muchini ya ku va kona
Ku Xiyaxiya
Tinhlengeletano ta vaaki leti nga hleriwa hi tikhanselara.
Tinhlengeletano ta lava swi va khumbhaka
Matshalatshala
Tiechapu ta xiyimo xa matshalatshala ya xifundza, hi vayimeri va vamasipala hinkwavo, xiphemu xa xifundzankulu na tindzgawulo ta tiko na vayimeri lava nga hlawuriwa va lava swi va lavaka na vanhu va mintirho.
Vayimeri va Foramu va IDP eka mfumo xikaya.
Ku hlohletela njekanjekisano wa hangalaso ku ya hi swilo swa fana na tihuvo ta ku yingisela, nhlengeletano ya va maphepha ya mahungu na swin?wana na swin?wana.
Ku Pulana Projeke a Tiprojeke / minongonoko hi masipala wa xikeyili xo anama.
b Tiprojeke ta xikaya ta vaaki.
Tikomiti ? ntsongo ta xitekiniki hi vayimeri vatsongo va lava swi va khumbhaka eka mintlawa / kumbe vaaki va xikhale.
N?wangulano exikarhi ka tikomiti leti hlawuriweke na vaaki lava swi va khumbhaka / lava swi va bohaka.
Ku hlangana
Foramu ya vayimeri bya IDP.
Ku amukela
Mbulavula wo anama wa vaaki / switsundzuxo swa ndlela eka tikomiti hinkwato / mintlawa ya lava swi tsakelaka.
Nkarhi wa ku vulavula na vaaki na mintlawa ya lava swi va khumbhaka.
Ku kambela na ku sungula
Foramu ya vuyimeri bya IDP
Ndlela ya Nongonoko wa ku 5. KU TSHAHA NONGONOKO WA
Pulana tirha hi Rimba ra KU TIRHA.
Nkarhi na
Switirhisiwa leswi
RIMBA lavekaka
Nongonoko wa ku tirha i xiphemu xa ndlela ya ku pulana kutani ku hava xin?wana ehandle ka pulani ya bindzu lexi hlamulaka swivutiso: xana i ncini lexi faneleke ku endliwa, rini, xi ta teka nkarhi wo tani hi wihi, i mani a nag na vutihlamuleri, i mani a katsiwaka naswona i switirhisiwa swihi leswi faneleke ku tirhisiwa. Nongonoko wa ku tirha wu fanele ku tiviwa hi vatlangi hinkwavo lava nga kona eka ndlela ya IDP ka tiyisisa ku va kona na ku ringanana. To tshaha nongonoko wa ku tirha i swa nkoka ku tivana na ku twisisa, xiletelo xa III na ku tsundzuka RIMBA ra xifundza. A hi mahungu hinkwavo lama lavekaka eka nongonoko wa ku tirha a nga va kona hi xiyimo xa ku lulamisa. Migingiriko yin?wana yi nga katsiwa yi tlhela yi hlamuseriwa endzhaku. xik. Ntsena loko timhaka ta nkoka ti tiveka, xana xilaveko xa vundzeni bya vuxiyaxiya byi va lebyo hlantsweka eka komiti ya IDP na ku amukeriwa hi komiti nkulu ya huvo kumbe meyara kumbe komiti leyi nga hlawuriwa hi tikhanselara.
A MIGINGIRIKO YO LULAMISA NA LESWI NGA TA KUMIWA ENDZHAKU.
Leswi faneleke ku kumiwa leswi nga fanela.
Nongonoko wa ntirholowu nga vekiwa ehenhla ka swiphemu swa IDP na migingiriko ya ku pulana yi katsa na:
Migingiriko / mintirho / leswi nga ta endliwa ku lunghiselela, ku ti boha na ku hetisisa nghingiro wa pulani yin?wana na yin?wana.
Vito ra munhu loyi a faneleke ku fambisa, ku letela na / kumbe ku tsala migingiriko ya ku pulana.
Siku ro sungula na nkarhi lowu nga ta tekiwa.
Mavito ya vanhu / swivumbeko leswi faneleke ku katsiwa naswona njhani (xik: ku ya eka nhlengeletano / ku vulavula) na;
Switirho leswi lavekaka (vatsundzuxi / tindzhawu / ku sweka / swa timali / ku hundzuluxa) na ntsengo wa nxavo.
Tafula kumbe xivumbeko xi nyikiwile eka Namarhete wa 2
Ndlela leyi nga susumetiwa
Mufambisi wa IDP na komiti ya vurhangeri bya IDP va fanele ku:
Tsundzuka migingiriko ku ya hi xiyimo na minkarhi leyi nga susumetiwa ku suka eka xiletele xa III na mbulavulo wa xifundza.
Ku nyikana hi nongonoko wa migingiriko wa chapu ya Rimba ra xifundza.
Va vulavula va tlhela va pfumelelana hi nongonoko wa Rimba ra xifundza tani hi masungulo ya nongonoko wa masipala.
Amukela nongonoko wa ku tirha eka timhaka ta xikaya ku tsundzukiwa Rimba ra DM.
Ku hetisisa nongonoko wa ku tirha hi:
Ku tsundzukiwa swivumbeko swa tihuvo na ku hlamusela mintirho na vutihlamuleri endzeni ka swivumbeko sweswo.
Ku katsa ku ringanisa migingiriko.
Ku katsa ku va kona ka vaaki, na
Tivisa switirho leswi lavekaka (vatsundzuxi, ndzhawu, swakudya)
B SWILETELO LESWI NGA ENDZENI
Timhaka leti faneleke ku tsundzukiwa hi Rimba ra nkarhi na nongonoko wa ku tirha.
Tafula ra Rimba ra minkarhi ra Namarheto wa 1 ri fanele ku tsundzukiwa loko ku tshahiwa nongonoko wa rimba na wa ku tirha.
Nongonoko wa ku tirha wu fanele ku tsundzuka timhaka ta xikaya (xik. Ku khomiwa ka nhlengeletano ya huvo) swi tlhela swi ringanisiwa hi nkarhi hi ndlela ya bajete ya masipala, ku tsundzukiwa mali leyi faneleke ku bajeteriwa migingiriko tani hi xiphemu xa ndlela ya IDP.
Ku tiyisisa leswaku leswi va nga ta swi kuma swa ndlela ya IDP a yi korwisa eka masipala, Huvo ya masipala yi ta lava ku tsundzuka na ku kombela ku hundzuka ka leswi nga ta kumiwa eka yona ndlela leyi ku ri leswi swi humelela hi ehleketa ndlela leyi nga tsundzukiwa eka xiphemu laha leswi nga ta kumiwa hi xiphemu xin?wana na xin?wana:
Ku nyikana eka Foramu ya vuyimeri bya IDP, ku kombisa leswaku ndlela leyi yi nga humela emahlweni ntsena loko yi amukeriwile.
Swi tsariwile etafuleni swi, tlhela swi buriwa hi huvo ya masipala.
I swa nkoka ku ri loko huvo ya masipala yi tsundzuka leswi nga ta kumiwa endzhaku hi ndlela ya IDP, ndlela leyi yi humela emahlweni kutani a yi yimisiwanga hambi leswi kumeka endzhaku swi nga korisi. Swivulavulo swo huma eka huvo ya masipala swi ta katsiwa eka vona swi xiyaxiyiwile.
Ndlela ya
Ku Pulana 6. TIRHELO RA MUCHINI
Tirhelo ra muchini NA TINDLELA TA KU
na tindlela ta RINGANISA
RIMBA ku ringanisa
Ndlela ya pulana ya IDP i ndlela ya xikaya, leyi lavaka leswi nga kumiwaka na nseketelo wo huma eka swiphemu swa switeji swo hambana hambana swa mfumo. Ku nga si sunguriwa hi ndlela ya ku pulana masipala u fanele ku twisisa laha ku ringana ku faneleke ku va kona naswona njhani, laha tirhelo ra muchini, leswi swi kumiwa. Ku ringanana ka tindlela na matirhelo ya muchini lama ku nga xiphemu xa ndlela ya ku pulana na rimba. Swi fanele ku kumiwa exikarhi ka masipala wa xikaya na wa xifundza, naswona vanhu hinkwavo lava swi va khumbhaka va fanele ku byeriwa hi ku ringanana loku.
Ku na tinxaka timbirhi letikulu ta ku ringanisiwa leti lavekaka.
Exikarhi ka vamasipala na swifundza leswi khumbiwaka ku tiyisisa leswaku ku pulana ka vona na timhaka leti ti langutisiwile ti tlhela ti vulavuriwa hi ku katsana. Xifundza xi na ntirho wa ku tiyisisa leswaku ku ringanana exikarhi ka masipala wa xikaya ku ta va kona rini.
Exikarhi ka mfumo ? xikaya (vamasipala / swifundza) na swiphemu swi?wana, ngopfu ngopfu xiphemu xa xifundza ? nkulu / tiko na tindzawulo na lava nyikanaka hi ntirho (xik. ESKOM, Telkom) ku tiyisisa leswaku IDP yi va eka xiyimo xin?wana na nawu wa tiko na wa xifundza ? nkulu na swivumbeko leswaku swi ta tsundzukiwa eka ku avelana ka bajete ya tindzawulo na minyikelo ya ku langutisa swo karhi. Ndzawulo ya xifundzankulu ya mfumo xikaya yi fanele ku langutisiwa ku tiyisisa swiphemu hinkwaswo ngopfu ? ngopfu tindzawulo na ku twisisa swilaveke swa ku ringanana na ntirho wa vona exikarhi ka ndlela ya xikaya ya IDP
A MIGINGIRIKO YA KU LUNGHISELELA NA LESWI NGA TA KUMIWA ENDZHAKU.
Swilaveko swa leswi nga ta kumiwa
Leswi nga ta kumeka swi hlamuseriwile etlhelo eka tinxaka timbirhi ta ku ringanisa (exikarhi ka vamasipala na swifundza leswi faneleke / exikarhi ka mfumo xikaya na swiphemu swin?wana / lava nyikanaka hi switirhisiwa):
Nongonoko wa vatlangi lava faneleke ku katsiwa eka ndlela ya ku ringanisa.
Ku ringanisa swiendliwa (tani hi mahungu lama khulukaka na ku katsana ka migingiriko) ku ya hi swiphemu na ku kombetana hi nkarhi na vatlangi lava nga ta katsiwa.
Tirhelo ra muchini ra ku pfuna hi mpfilungano na ku ringanisa vatlangi vo hambana hambana.
Ndlela leyi nga susumetiwa
Ndlela ya ku fika eka tindlela ta ku ringanisa leti ku nga pfumelelana hi tona ku tirhisana na ndlela ya hangalaso ya ku fika eka Rimba.
Komiti ya IDP ya vurhangeri ku tivisa ku ringanisa swilaveko eka xiyimo xa xifundza ya chapu ra rimba leyi nga vekiwa eka xiletelo xa III xa maendlelo.
Eka chapu:
Ku katsa nongonoko wa swilaveko swa ku ringanisa na ku vulavula hi matirhelo ya muchini na ku tiyisisa ku ringanana.
Ku pfumelelana hi tirhelo ra muchini hi nkarhi na vatlangi lava faneleke ku katsiwa, na
Nsusumeto wa njekanjekisano na tihrelo ra muchini ra ku herisa mpfilungano kumbe ku hambana exikarhi ka masipala wa xikaya na xifundza xa xikaya.
DM yi va kona nhlengeletano, ku vulavula loku tsariweka ni xifundzankulu na tindzawulo ta tiko na vanyiki va mitirho ku kunguhata ku ringana ka masipala na xifundza, na swilaveko na leswi nag yimeriwa na ku pfumelelana hi matirhelo ya muchini.
Masipala un?wana na un?wana ku tsundzuka ku ringanana loko va tshaha nongonoko wa ntirho hi rimba ra nkarhi.
B LESWI NGA NDZENI KA SWILETELO
Milawu ya ku ringanisa
Swilaveko swa ku ringanisa swi fanele ku tsongahatiwa ku ri swilaveko swa ku lawula eka xiyimo xa vufambisi.
Matirhelo yo hambana ? hambana ya mafambiselo ma ta fanele ku ringanana ko hambana hambana.
Leswi swi vula leswaku hi langutisa ku ringanisa tirhelo.
Ku veka ntsengo wa swilo leswi ringananaka (tani hi tichapu / mihlengeleta) ku ya eka mali leyi nga ehansi na nkarhi lowu lavekaka.
Ku tirhisa mbulavulo lowu nga kambirhi riqingho / elektroniki / mbulavulo wa ku tsariwa hi laha swi kotekaka.
Mintirho laha va vi kona vo tala lava humaka eka tindzhawu to hambana na swiphemu leswi lavaka muleteri loyi a swi tivaka. Muleteri u fanele ku va ni vutihlamuleri bya maphepha.
Ku vumbiwa ka swivumbiwa leswi katsaka swifunfza ? nkulu, swifundza na vamasipala na swin?wana na swin?wana va nga swi kota ku va tindlela leti kotekaka.
Vamasipala, va xifundza na xikaya, va fanele ku ringanana eka xiyimo ? mbirhi na muakelani wa masipala eka timhaka leti va khumbhaka ha vumbirhi.
Vanhu lava nga susumetiwa lava lavaka ku katsiwa eka ndlela ya ku ringanisa.
Exikarhi ka masipala na swifundza leswi nga fanela:
Mufambi wa xifundza wa huvo ya IDP na komiti ya vurhangeri bya IDP
Mufambi wa huvo ya xikaya ya IDP na komiti ya vurhangeri bya IDP.
Exikarhi ka mfumo-xikaya na swiphemu / vatirhi lava nyikaka vutivi.
Mufambisi wa IDP wa xikaya.
Mufambisi wa xifundza wa IDP.
Muleteri wa xifundzankulu / xa tiko eka vatirhi va hofisi ya ndzawulo.
Eka tinxaka leti ta ku ringana ha vumbirhi (exikarhi ka vamasipala na swifundza / exikarhi ka mfumo xikaya na swiphemu swin?wana / vanyiki va mitirhi) mintirho ya vona yikulu ku tiyisisa ku ringanana ku le exikarhi ka masipala wa xifundza.
Mufambisi wa IDP u fanele ku tiyisisa mhaka ya xikaya wu ringanana.
Ndzawulo ya Xifundzankulu ya mfumo ? xikaya yi langute mhaka ya nkoka tani hi muleteri ku tiyisisa ku ringanana eka xiyimo xa le henhla xa xifundza na exikarhi ka swifundza leswi nga endzeni ka xifundza ? nkulu.
Swifundza leswi pfumalaka sentara ya PIMS swi fanele ku hlawula munhu loyi a nga swi kotaka ku fambisa ndlela ya ku ringanisa
Laha mhaka leyi yi nga ehansi ka masipala wa xifundza lexi nga tala (xik. Xifundza lexi nga sunguriwa xintshwa) masipala u fanele ku thola masipala loyi a nga fambelanaka na swona kuri a ta yimile masipala na DM
Nsusumeto wa ku ringanana ku ya xiphemu.
Hikokwalaho ka xiyimo xo hambana xa xiphemu xin?wana na xin?wana ku ringanana ku nga va swa nkoka ngopfu kumbe swi nga vi swa nkoka na tirhelo ra muchini leri nga fanela swi ta hambana. Tafula leri ri susumeta swilaveko switsongo swa ku ringanisa ku ya xiphemu. Minkarhi leyi nga vuriwa laha hansi yi vula ku susumeta nongonoko wa nkarhi lowu nga kombiwa eka namarheto 1.
XIPHEMU
NKARHI MAVHIKI
MIGINGIRIKO YA KU RINGANISA
MASIPALA WA XIKAYA/ XIFUNDZA
MFUMO XIKAYA SWIPHEMU SWI N?WANA
th
Mahungu ya timhaka ta ku longoloxa ku ya eka DC
th
Miehleketo ya ku hlangana eka swiletelo swa xikaya
? 18th
Chapu ra matshalatshala ya xiyimo xa xifundza rd ? 27th
Tiprojeke ta ku pulana eka swikatsiwa swa xitekiniki th ? 30th
Nongonoko wa tisekiniki ehansi ka vutihlamuleri bya xifundzankulu / tisekitara ta tindzawulo ta tiko.
Ku nyikana ka nxaxameto wa IDP
th ? 36th
th ? 37th
Ku endliwa ka xiyimo xa xifundza nkomiso wa ti-IDP ta xikaya
Ndlela ya ku
Pulana Nawu lowu bohaka 7.NAWU LOWU BOHAKA
wa swilaveko swa WA SWILAVEKO SWA
ku pulana KU PULANA
etikweni na ETIKWENI NA
RIMBA xifundzankulu XIFUNDZANKULU
Ku tiyisisa leswaku milawu hinkwayo lye bohaka ya tiko na xifundzankulu na yin?wana milawu, minongonoko, matshalatshala na mali leyi nga kona swa tsundzukiwa eka ndlela ya IDP ya masipala kutani va fanele ku tiva hi mahungu. Kuri va tlakusa na ku hunguta nxavo. Swifundza swi fanele ku nyika vamasipala mahungu lama lavekaka.
A MIGINGIRIKO YA KU LESWI NGA TA KUMEKA ENDZHAKU
Swilaveko leyi nga susumetiwa
Nongonoko lowu nga hlanganisiwa wa xifundza na nawu wa tiko na xifundza ? nkulu ku katsa na nkhetekanyo wa swilaveko (swilaveko swa pulani xa xiyimo xa masipala, swilaveko swa xi nawu tani hi xiphemu xa IDP ku tirhisana na rimba ra ntirhisano, ku endlela ku tatisa hi swa nkoka) (Nongonoko wa nawu wa tiko, vona namarheto 3)
Nongonoko wa milawu yin?wana, minongonoko na matsalwa.
Ndlela leyi nga susumetiwa
DM hi ku seketeriwa hi muleteri wa IDP wa xifundzankulu ku lulamisela nongonoko wa nawu wa xifundzankulu na mahungu man?wana ya nkoka ya xifundza tiko eka chapu ra RIMBA
DM yi fanele ku yisa nongonoko wa chapu ra Rimba, na ku tivisisa hi masipala na tindzawulo ta sekitara ta xifundzankulu, tani hi nawu / minongonoko / swa timali / vanhu lava ku nga vulavuriwaka na vona.
B SWILETELO SWA LESWI NGA ENDZENI
Tirhisa minkarhi wa ku nghenana hi tiseketara ta tiko na xifundzankulu ka sungula vanhu lava u nga vulavula hi ku ringanana na ku tshaha swilaveko swa mahungu ya matsalwa ya milawu, minongonoko na timali, ku tiyisisa leswaku IDP yi kongomisani na sekitara ya swilaveka naswona yi nga tshuneta bajete ya sekitara.
Ndlela ya ku
SWILETELO SWA LESWI Ntsengo wa Pulana
NGA ENDZENI mali ya ndlela ya ku Pulana RIMBA
Ntsengo wa ndlela ya IDP wu fanele ku bajetiwa hi masipala. Bajete yi pfuna tani hi tshaka ra ku endla xikombelo xa ku katsiwa ka timali leti humaka eka xiyimo xa xifundzankulu na tiko. Swi nga pfuna na mufambisi wa masipala ku langutisisa kuri ntsengo wa ku pulana wa twisiseka hi ku fambisana ka swin?wana swa tibajete. Loko nkarhi wun?wana ntsengo wa ku pulana wu vonaka exiyin?weni xa le henhla, munhu u fanele ku langutisisa ndlela ya IDP leyi nga ehansi hi ntsengo kumbe munhu u ta fanela hi ku kombela ku pfuniwa eka vanhu van?wana.
A MIGINGIRIKO YA KU LUNGHISA NA LESWI NGA TA KUMIWA.
Swilaveko leswi nga ta ku humelela endzhaku
Nongonoko wa swilo swa mali leyi nga tirhisiwa eka ntsengo wa yuniti, tinomboro ta tiyuniti na mali ya ntsengo wa swilo eka mhaka yin?we.
Mali yin?wana leyi nga ngeteleriwa.
Bajete ya nkoka / matirhiselo ya swilo leswi nga langutiwa.
Mali ya vatsundzuxi
Mali ya valeteri
Mali ya PIMSS ya mintirho ya kontraka
Mali ya ku hangalasa mahungu
Mali ya tichapu na tinhlengeletano
Mali ya ku kandziyisa
Ndlela leyi nga susumetiwa
Leswi lavekaka swi fanele ku kombisa eka ?Nongonoko wa rimba ra nkarhi na swilaveko swa switirho? ku endlela ku pulane;a migingiriko.
Ku langutisiwile tafula rero, ntsengo wu ta hlayiwa wu tlhela wu komisiwa ku ya hi muxaka wa matirhiselo ya timali.
Loko ku ve mali hinkwayo hi le henhla, komiti ya vurhangeri yi ta fanele ku vulavula hi tindlela na matshalatshala ya ku kuma migingiriko leyi nga kumbe ku larisa ndlela leyi migingiriko ya ku pulana ya ku tshaha.
B SWILETELO SWA LESWI NGA ENDZENI
Tani hi leswi swi nga kotekiki ku nuhetela mali ya ku pulana ku nga si sungula ndlela ya ku pulana hi bajete ya ndlela ya IDP yi ta ringanisa.
Bajete ya ndlela ya IDP ya vukulu bya masipala wa nkhetekanyo B (hi ku wu ringanisa ku nga va ni vanhu va 100 000) mali a yi fanelanga ku hundza R200 000,00.
Swilaveko swa mahungu swi durha ngopfu. Leswi I ntiyiso eka matiko xikaya laha mahungu yo karhi yi nga kona. Eka timhaka leti munhu u fanele ku tiva leswaku a hi mahungu lama nga fanele ku laviwa eku sungula ka ndlela ya IDP ya masipala lontshwa. Ku pulana ko twisiseka ku nga endliwa kahle hi langutile ku ringanisa ka vuswikoti.
Mali ya ku va kona yi nga kona yi nga vekiwa eka xiyimo xa vawikona lava nga swi kotaka va tivisiwa leswaku mhaka leyi yi le ka ku rhandza ka vona ku va va katsiwile eka ndlela ya ku pulana kutani a hi ntirho lowu va faneleke ku wu hakeleriwa.
Ku na tindzawulo to hlaya na vayimeri, lava kumaka xiphemu xa swilaaveko swa ku pulana leswi pfalaka ndlela ya IDP. Vaan?wana va vayimeri tani hi DLA, DWAF, CMIP, LED, ISRD, na swin?wana na swin?wana va yimeriwile ku pfala xiphemu xa ntsengo wa ku pulana, swi tlakusiwile leswaku mintsengo ya ku pulana yi kongomisiwile ku ya hi swilaveko.
RIMBA
Rimba hi rona tsalwa leri ringanisa ka ndlela ya ku pulana exikarhi ka vamasipala na le xikarhi ka masipala na xifundza lexi nga famela. Rimba ri fanele ku antswisiwa eka chapu leri ya hlanganisiwa naswona yi boha masipala wa xifundza na wa xikaya.
A MALUNGHISELELO YA MIGINGIRIKO NA LESWI NGA TA KUMIWA ENDZHAKU
Leswi lavekaka leswi nga ta kumiwa endzhaku
Manghenelo
Nongonoko wa rimba
Tirhelo ra muchini na tindlela ta ku ringanisa na ku tsundzuka (vona kavanyisa ka 6.)
Tipulani leti bohaka hi ta xinawu na swilaveko swa ku pulana (vona kavaanyisa ka 7)
Milawu na swilandzelelo swa ku kambisisa ndlela ya ku pulana na Rimba ra ku ncinca.
Ndlela leyi susumetiweke
Nhlengeletano wa xifundza wa vafambisi va IDP ku:
Ndlela ya ku pulana na ndlela ya ku vulavula.
Ndlela ya ku seketela
Vamasipala va tshaha milongolongo ku ya hi swilaveko swa ku ringanisa
Xifundza xi fanele ku lulamisa chapu na nongonoko wa wa nawu lowu bohaka na swilaveko swa ku pulana.
Chapu ya rimba ra xifundza ku:
Lulamisa minongonoko ya vun?we na ku pfumela eka nongonoko wa Rimba.
Ku vulavurisa na swilaveko swa ku ringanana na tirhelo ra muchini, na
Ku antswisa na ku pfumelelana hi nawu lowu bohaka na matsalwa lama lavekaka.
Ku amukeriwa ka rimba hi huvo ya xifundza.
Rimba leri nga ta tsundzukiwa hi vamasipala hinkwana lavo nga eka mindzilikano ya xifundza loko a ri ku lulamiseleni ndlela ya ku pulana.
B SWILETELO LESWI NGA ENDZENI
Nongonoko wa Rimba i nkomiso wa nongonoko wa migingiriko ya xifundza na nongonoko wa migingiriko ya masipala leyi languteke migingiriko ya xifundza hinkwaxo lexi, lavaka ku tekiwa xikan?we hi ndlela leyi landzeriweke. (xik chapu ya xifundza hinkwaxo). Hi marito man?wana xitirho xa ku ringanisa exikarhi ka vamasipala na swifundza leswi lavekaka.
Tindlela na milawu ya ku kamba ndlela ya ku pulana na mihundzulo ya rimba.
Masipala un?wana na un?wana u ta va na vutihlamuleri bya ku kamba ndlela ya vona ya ku pulana na ku tiyisa leswaku ndlela ya ku pulana ya landzeleriwa tani hi leswi ku nga pfumelelana.
Tindlela leti nga susumetiwa ta ku hambana:
Sungula komiti ya vafambisi va IDP lava hlanganaka ku langutisa ndlela na ku ehleketa hi leswi fanelaka ku hundzuriwa
Masipala un?wana na un?wana ku tivisa masipala wa xifundza hi ku hambana ka nongonoko wa migingiriko leyi khumbhaka migingiriko ya xifundza hinkwaxo. xik. Ku tlhelerisiwa endzhaku ka timhaka ta masipala leti nga lemukiwa na chapu ya matshalatshala ya swilaveko leswi nga tlheriseriwa endzhaku.
DM yi na matimba ya ku teka xiboho xa leswaku ku hundzuka ku ta va hi ndlela ya njhani naswona va hundzisela nghingiriko emahlweni kumbe va humela emahlweni hi nongonoko lowu va nga pfumelelana hi wona, kumbe
Vamasipala hinkwavo va fanele ku pfumelelana emahlweni ka Rimba na ku hundzula.
NKARHI
XIYIMO 1: KU LAVISISA
Mavhiki
Ku Pulana Migingiriko 1/1-1/10
/2 Ku lavisisa ka vaaki na lava swi va khumbhaka
/3 Ku khomelana
/4 ? 1/6 Ku lavisisa ka masipala
/7 timhaka ta ku landzelana
/8 ? 1/9 Ku lavisisa ka vundzeni
/10 Ku hlanganisiwa ka ku lavisisa ka hakelo
XIYIMO 2: MATSHALATSHALA
Ku pulana ka migingiriko 2/1 ?2/10
/1 ? 2/2 Swivono na swikongomelo
/3 Swiletelo swa matshalatshala swa xikaya
/4 Ku hlamusela rimba ra switirho
/5 Ku sungula tindlela ta matshalatshala
/6 Ku jekajekisa ka vaaki eka tindlela tin?wana
/7 Tichapu ta matshalatshala ta xiyimo xa xifundza
/8 ? 2/9 Ku lavisisa na ku tiboha
/10 Swiboho swa xikaya.
XIYIMO XA3.TIPROJEKE
Ku pulana ka migingiriko 3/1 ? 3/9
/1 Ku vumba projeke ya swipanu swa mintirho
/2 Bajete leyi nga vekiwa ya ku sungula
/3 Ku vumba nsusumeto wa bajete
/4 Ku va kona ka ntlawa wa nkongomiso wa bajete
XIYIMO XA 4.KU HLANGANISA
/1 Migingiriko ya ku pulana 4/1 ? 4/14
/1 Ku langutisisa na ku vulavula ko sungula
/2 Ku hlanganisa ka tiprojeke na minongonoko
/3- 4/4 Ku vulavula ka vumbirhi na ku hlanganisa
XIYIMO XA 5 KU AMUKELA
Migingiriko ya ku pulana 5/1 ? 5/6
/1 5/3 Swivulavulo na vufambisi
/4 Ku hlanganisa /hlamula
/5 Ku amukeri ka makumu hi huvo
/6 Ku komisiwa ka xiyimo xa xifundza.
XIYIMO XA 1: KU LAVISISA
Ku lavisisa ku fanele ku teka hi ku ringanisa tinhweti tinharhu ku heta, migingiriko hinkwayo ya ku pulana yi fanele ku longoloxiwa ku ri yi humelela hi wona nkarhi lowu.
XIYIMO XA 1: LAVISISA
Migingiriko ya ku Pulana
Ntirho
Munhu loyi a nga na vutihlamuleri
Nkarhi lowu nga vekiwa
Swilaveko na ntsengo
/1: Ku kunguhatiwa ka mahungu lama nga kona
/ 2: Vaaki na lava swi va khumbhaka eka xiyimo na vulavisisi
/3: Ku khomelana loku ku nga kona hi mahungu na vaaki / ku lavisisa ka lava swi va khumbhaka
/ 4: Ku anama ka vulavisisi bya masipala
/5: Ku lavisisa ka ndzhawu
/6: Ikonomi na swa rihanyo / ku hambana hi xinuna na xisati
/7: Ku tivisa ka timhaka ta masipala
/8: Ku lavisisa ko enta ka timhaka ta ta ku landzelela: swiletelo swa ku hangalasiwa
/9: Ku lavisisa ko enta ka timhaka ta ku landzelelana: Swiletelo swa karhi swa sekitara
/10: Ku hlanganisa ku landzelelana ka ku lavisisa hakelo
XIYIMO XA 2: MATSHALATSHALA
Matshalatshala ya xiyimo ya fanele ku teka hi ku ringana, tinhweti timbirhi ku hetisa. Ndlela ya ku Pulana yi fanele ku longoloxiwa ku humelela hi nkarhi lowu wolowo.
XIYIMO XA 2 : MATSHALATSHALA
Migingiriko ya ku Pulana
Ntirho
Munhu loyi a nga na vutihlamuleri
Nkarhi lowu nga vekiwa
Swilaveko na ntsengo
II/2: Swikongomelo swa ku tirha
II/4: Ku hlamusela rimba ra switirho
II/5: Ku vumba matshalatshala ya ku ncincana
II/6: Ku kunguhata tichapu ta xiyimo xa matshalatshala ya xifundza
II/7: Ku vumba xipimelo xa njekanjekisano wa vaaki hi mhaka ya ku cincana
II/8: Ku lavisisa ka ku cincana
II/9: Ku ehleketa hi ku ncincana
II/10: Ku tshaha ka matshalatshala: Sekitara ya swilaveko swo karhi
II/11: Ku tshaha ka matshalatshala: swikombiso
II/12: Ku hlanganisa matshalatshala ya swifundza na masipala xikaya.
Tiprojeke ta xiyimo ti fanele ku teka tinhweti timbirhi ku heta. Migingiriko ya ku pulana ka xiyimo ku fanele longoloxiwa leswaku ti hemelela hi nkarhi wun?we.
Migingiriko ya ku Pulana
Ntirho
Munhu loyi a nga na vutihlamuleri
Nkarhi lowu nga vekiwa
Swilaveko na ntsengo
III/1: Ku vumba tiprojeke ku vumba swipano swa ntirho.
III/ 2: Ku sungula bajete ya masungulo ya ku avela.
III/3: Ku susumeta ku tshaha tiprojeke.
III/ 4: Ku va kona ka ntlawa wa nkongomiso eka projeke ya ku pulana.
III/5: Ku katsana ka vatirhisani va projeke.
III/6: Swiletelo swa sekitara yo karhi.
III/7: Ku endla swikombiso swa swikongomelo
III/8: Leswi kumekaka endzhaku / nkongomiso lomu swi kumekaka kona.
III/9: Migingiriko leyikulu / nkarhi / vayimeri lava nga ni vutihlamuleri.
III/10: Ntsengo / ku ringanisa ka bajete / tibuku ta swa timali.
XIYIMO XA IV:KU HLANGANISA
Xiyimo xa xiyimo xi fanele ku teka hi ku ringanisa mavhiki ya ntsevu ku xi heta. Migingiriko ya ku pulana ya xiyimo lexi xi fanele ku longoloxiwa eka nkarhi wolowo.
XIYIMO XA IV: KU HLANGANISA
Migingiriko ya ku Pulana
Ntirho
Munhu loyi a nga na vutihlamuleri
Nkarhi lowu nga vekiwa
Swilaveko na ntsengo
IV/1: Ku langutisa nsusumeto wa tiprojeke leti nga tshahiwa
IV/2: Ku hlanganisa tiprojeke na minongonoko.
IV/4: Pulani ya lembe ya swa timali.
IV/5: Nongonoko wa mali leyi nga vekiwa hi lembe.
IV/6: Ku hlanganisiwa ka rimba ra ndzhawu ya ku antswisiwa.
IV/7: Nongonoko lowu nga hlanganisiwa wa ku antswisiwa ka nongonoko wa Ikonomi.
IV/8: Ku hlanganisiwa ndlela na ku hungutiwa / nongonoko wa ku ringana ka vununa na vusati.
IV/9: Nongonoko wa ndzhawu lowu hlanganisiweke.
IV/10: Nongonoko wa ndzhawu lowu hlanganisiweke ku endlela ku sungula ka vufambisi.
IV/11: Ku kombisiwa ka ku tirha ka vufambisi.
IV/12: Ku hlanganisiwa ka nongonoko wa ku sungula.
XIYIMO XA V:KU AMUKELA
Xiyimo xa ku amukela xi fanele ku te mavhiki ya ntsevu ku heta ku nyikana ka MEC. Migingiriko ya ku pulana ya xiyimo lexi ya fanele ku longoloxiwa leswaku ya va eka rimba lero.
XIYIMO XA V: KU AMUKELA
Migingiriko ya ku Pulana
Ntirho
Munhu loyi a nga na vutihlamuleri
Nkarhi lowu nga vekiwa
Swilaveko na ntsengo
V/1: Ku nyika nkarhi wa swivulavulo swa xifundzankulu / mfumo wa tiko.
V/2: Chapu ya xiyimo xa xifundza xa ku anama (ku katsa vamasipala) ku lavisisa.
V/3: Ku nyikana hi minkarhi ya ku vulavula ka vaaki.
V/4: Ku hlanganisa / ku hlamula swivulavulo swa vaaki, ku huma eka xifundza kumbe swifundzankulu leswi n?wana / tindzawulo ta tiko.
V/5: Ku amukela ka makumu hi huvo ya masipala.
V/6: Nkomiso wa xiyimo xa xifundza xa IDP ya xikaya.
NONGONOKO WA NAWU LOWU BOHAKA WA TIKO
Nkhetekanyo wa Swilaveko
Swilaveko swa Sekitara
Eka pulani ya xiyimo xa masipala
Pulani ya ku tlakusa mintirho ya mati.
Pulani leyi nag hlanganisiwa ya swo famba.
Ku hlanganisiwa ka pulani ya vufambisi bya ku thyaka na
Swikongomelo swa ku antswisa ndzhawu (ku ri swi siviwa hi ku pulana tani hi swilaveko leswi nga katsiwaka tani hi xiyimo xa IDP)
Ku pulana ka sekitara leyi faneleke ku katsiwa tani hi xiyimo xa IDP.
Tindlela ta ku lulamisa tindlu na swikongomelo.
Timhaka ta vufambisi.
Matshalatshala ya xikaya ya ku tlakusa ikonomi.
Ku hlanganisiwa ka ku pulana tindlela.
Ku hlanganisa ku pulana ka matimba, na
Rimba ra tindzhawu.
Ku tirhisana na rimba leyi nga ra ntolovelo
Tipulani ta ndzhawu ya ku sungula; na
Tipulani ta vufambisi bya ndzhawu.
Ku katsa nkoka wa ku engetela.
NAME
NAME
NAME
NAME
NAME
NAME
