XITHIFIKETI XA XIKAMBELO XA LE HENHLA
XITSONGA XA RIRIMI RO SUNGULA NHLAWULO WA LE HENHLA (Papila ra Vumbirhi)
XIYENGE XA A
Vutlhokovetseri
XIVUTISO XA 1
I tinhlengeletano ta Vantima leti ku hetiwaka nkarhi ku nga vulavuriwi nchumu xa nkoka. 
U vula lavo tlhariha (va nga ni vutivi) ni lava vo pfumala vutivi. 
I ku vulavula mhaka / ku boxa mhaka. 
I ya leswaku hi fanele ku hlayisa nkarhi ni ku tiva nkoka wa tinhlengeletano. 
XIVUTISO XA 2
Ri komba leswaku ya humele erivaleni marhambu ya n'wana loyi, ya komba ku ondza. 
U vula leswaku ku hava nchumu xa kahle lexi va nga xi yimela. 
A va tshemba leswaku vatukulu va vona va ta hanya kahle. 
Va lwile tinyimpi ta misava. 
Ku vuya va nga ha ri nchumu / ku ka va nga pfuni nchumu/ku vuya va file. 
Norho. 
Masiku hinkwawo va rholela swakudya emataleni va vutlelana ni timbyana leti xanisekaka ku fana na vona. 
Wa xinuna. 
I xithathelo. U n'wi humese exikarhi ka vanhwana vo tala. 
U n'wi suse vuhwana bya yena, u n'wi endla wansati. 
U vula leswaku hi yena a nga sungula na yena naswona va fanele ku hetelela va ri swin'we. 
U vula leswaku va hlule swo biha swin'we hikwalaho ka ntwanano. 
Loko ni tekanile mi fanele ku tivana naswona loko un'wana a ri ni xihoxo n'wi tivise xona ku nga ri ku famba u n'wi hleva. 
I xinyenyana lexi nga ni vuswikoti byo hahela ehenhla swinene. 
I yo hahela ehenhla swinene. 
Mutlhokovetseri u vula leswaku hambi Gumba ri hahela ehenhla ra tsandzeka ku phatsama kona, ri tihetela nkarhi hi ku tshama ri ri empfukeni. 
Hambi leswi Gumba ri nga hosi empfukeni kambe ku hava nchumu lexi kombaka vukosi bya rona. 
U vula leswaku leswi nga ehansi emisaveni swi tikomba swi ri switsanana ngopfu hambi vanhu a va vonaki loko u ri le henhla/ Munhu loko a ri ehenhla u tekela van'wana ehansi. 
Mutlhokovetseri u byela Gumba leswaku ri fanele ku vuya ri ta hanya ni yan'wana Magumba/Munhu u fanele ku hanyisana ni van'wana. 
Loko u ri munhu u ri ehenhla, u fanele ku hanya ni van'wana vanhu, a wu fanelanga ku tikukumuxa kumbe ku tihlawula. 
na Democracy. U vula leswaku hinkwawo ya ni "lunya" naswona swa boha leswaku eka wona u hlawula wun'we. U lava ku tiva ni vuxaka bya wona na Yesu. U vula leswaku leswimbirhi swi ta holova eka rin'wana ra masiku naswona swi ta va hambanisa. Va ta dlayana kambe a va nga vonani nandzu hikuva va ta va va endle switshembiso swa vona. 
Tipolotiki. 
U vula leswaku havambirhi va kahle leswaku munhu a nga va hlawula kambe va ni vuntswaka. 
Hi laha vaaka-tiko va nyikiwaka nkarhi wo tihlawulela mfumo /
murhangeri. 
I ku rhandza. 
I xihlambanyiso xi vula leswaku va ta famba va lavana, va lava ku dlayana. 
Swibamu. 
XIYENGE XA B
XIVUTISO XA 3
Xa mbangi. 
I wa Matixisa, a a vuya ra vumbirhi? 
A lava leswaku a susa xifaniso xa Xixurhana emisaveni / a lava leswaku a dlaya Xixurhana. 
Tsundzukani. 
Hi leswi a vona leswaku xihundla xa yena xi nga humela erivaleni naswona a ri ni torha ra rifumo ra Xixurhana. Xixurhana u n'wi vutise leswaku i yini lexi a xi endla leswaku a tata minkondzo emikhukhwini,
Matixisa u vona leswaku xihundla xa yena xi nga tshuka xi humele erivaleni. 
Ehansi ka xintshabyana xa Gerere kusuhi ni lokixi ra Mapatapata. 
A a ta swi kota hikuva u tshama a dlaya muchayeri wa bazi ra ka
A a ri ni makwanga / A a nga chavi ku dlaya hikokwalaho ka ku lava rifumo. 
I ku tivangela vusiwana. 
A ri xifumi xa lokixi ra Mapatapata, a ri ni mavhengele ya khume.
Munghana. 
Hi loyi a nga velekiwa a ri yexe eka mana wakwe / Hi loyi a nga n'wana a ri yexe emutini. 
A ambale kokwa wa jasi ni xikuku xo pfala xikandza ku sala mahlo na tinhompfu ntsena. 
Loko ku aviwa rifumo ra Xixurhana, Matixisa u kume rirhandzu ntsena. 
nkata Makokisi loyi a ri na vhengele.
Xixurhana u n'wi tsonile a vula leswaku leswi nga swa yena i swa vona va ri vambirhi.
Matixisa u sungule ku ngungumela a ya emikhukhwini kusuhi ni lokixi ra
Gemba a ri xigevenga. Matixisa u n'wi kombele ku susa xifaniso xa
Loko a n'wi vutisa xivangelo a nga vulanga.
Gemba na Matixisa a va twanananga ro sungula eka mhaka leyi.
Matixisa u kanetile a vula leswaku a va n'wi hembela.
Loko Xixurhana a heta ku huma a ya pfala vhengele ra le Bindzulani,
Matixisa na yena wa huma a ya eka Gemba Khumbhuza ku ya n'wi kombela nakambe leswaku a susa xifaniso xa nuna wa yena emisaveni.
Gemba u vutisa leswaku yena u ta kuma yini endzhaku ka ku endla ntirho.
Endzhaku ka rifu ra Xixurhana Gemba u tlhelela eka Matixisa ku ya landza kotara ya rifumo ra Xixurhana.
Gemba u nyikiwa Madzana mambirhi ya tirhandi hi Matixisa. Gemba u vutisa leswaku hi yona kotara ya rifumo ra Xixurhana.
U vula leswaku hi Nyenyenyani u ta vuya.
Matixisa a tshembisiwe leswaku hi nhweti ya Nyenyenyana ku ta aviwa rifumo ra Xixurhana ku ya hi xileriso xa yena. U byeriwile leswaku a ta na mbhoni.
Loko va fika Nkulukumba Khosa mufambisi wa rhavi ra bangi ya "First
Hafu ya rifumo yi nyikiwe Saleleni ku nga n'wana wa Xixurhana na Matixisa.
Kotara swidyuhari swa Vatsonga ni vatsoniwa.
Kotara yi ta nyikiwa n'wana wa Saleleni, loko a ri ni malembe ya makumembirhi-ntlhanu.
Kotara yo hetelela yi ta lawuriwa hi rhavi ra bangi ya "First National" ya
Ntswalo wa yona wu ta hundzeriwa eka ntukulu wa yena ku nga n'wana wa
Saleleni.
Loko Saleleni o pfumala n'wana ntswalo wa kona wu ta nyikiwa masocha ya tiko.
Xihlovo xa vutomi xi dungekile hikuva leswi a tiyimisele swona a nga swi kumanga. [30]
XIYENGE XA C
XIVUTISO XA 4
A a bihe emirini. 
Exikolweni xa le henhla xa Moses Mnisi, a a ri eka ntangha kaye. 
I Fumani, hikuva hi yena a nga n'wi bihisa emirini. 
Hikuva a xi dyondzela vudokodela. 
U vule leswaku yena a nga ka nga swi koti ku wundla Ntsendzeleki hi mali ya vusiwana a tlhela a wundla ni nwana wa yena. 
Yandheya na Navela. 
Leswaku va ya n'wi siya kona. 
E-e. U vule leswaku Fumani u n'wi khomise tingana, a langutele xikulu eka yena. 
Papila ni norho. 
Vugangu ni xikolo a swi fambelani / ku yingisa swi tlula magandzelo. 
Ntsendzeleki u bihe emirini a ri eka ntangha kaye.-
Nwin'yi wa timhaka ku ri Fumani.-
N'wa-Masinga ku nga mana wa Ntsendzeleki u vule leswaku a nga ta swi-
kota ku wundla Ntsendzeleki ni n'wana wa yena hi mali ya vusiwana.
U kombele Yandheya ku nga hahani wa Ntsendzeleki loyi a heleketiweke hi-
muhariva wa yena a Navela ku heleketa Ntsendzeleki.
Va lerisiwe leswaku va ya n'wi siya eka Baloyi.-
Fumani u pfumerile nandzu kambe mana wa yena a nga tsakanga leswaku-
n'wana wa yena a onhe Ntsendzeleki.
U vule leswaku a n'wi khomise tingana, a langutele xikulu eka yena naswona-
a navela leswaku a cata loko a hete vudokodela.
Fumani ku fike nkarhi wa leswaku a tlhelela eyunivhesithi.-
Loko a ha yimele vito ra n'wana eka Fumani u amukela papila leri sungulaka-
hi ndlela leyi. " ... Beauty murhandziwa".
Fumani u vuya eyunivhesithi.-
Ntsendzeleki u karhatekile swinene emoyeni kutani a vona swi fanerile-
leswaku a duka naro.
U hume wonge u ya ka mati kasi a a baleka.-
Eku fambeni ka yena u fambe na Ntiyiso n'wana wa yena, u khandziye-
xitimela a kongoma lomu a nga ku tiviki.
Loko a chikile exitimeleni, endleleni u hlangane na Hlamalani loyi a chayela movha kutani a n'wi pfuna.
U n'wi hlamuserile maxangu ya yena.
Hlamalani u n'wi tivise eka manana Nkothasi loyi a n'wi kumeleke ntirho eka
Ngwenya-`Nkelenge.
N'wana u yisiwe eka N'wa-Masinga loyi a nga sala na yena, Ntsendzeleki loko a ri eku tirheni.
Swilo swi n'wi fambele kahle ku kondza mbyana ya Ngwenya-Nkelenge yi tlumbiwa hi movha yi fa, kutani a hlongoriwa entirhweni.
Nakambe u pfuniwa hi manana Nkothasi na Hlamalani.
Hlamalani u n'wi kumele ntirho laha a tirha kona.
Siku rin'wana Hlamalani na Ntsendzeleki va hlangane ni nghozi ya movha va ri karhi va vhaka emakaya.
Hlamalani u lovile eka nghozi leyi.
Ntsendzeleki yena u phaphame exibedlhela laha a hlanganaka kona nakambe na Fumani loyi se a ri dokodela. [30]
