MILAWU YA HUVO YA VUMBIWA
Ku ya hi xiyenge xa 171 xa Vumbiwa bya Riphabliki ra Afrika Dzonga ra 1996 ni xiyenge xa 16 xa Xinawana xa Huvo ya Vumbiwa bya Mpfuneto wa 1995 (Xinawana xa Nomboro 13 wa 1995) hi laha wu hundzuluxiweke ha kona, wu hlamusela milawu leyi kumekaka eka nongonoko wa maavelo lowu fambisaka timhaka ta maendlelo emahlweni ka Huvo ya Vumbiwa ku sukela hi siku ra 29 Mudyaxihi 1998*.
VUAVANYISI BYA MILAWU
Milawu leyi yi avanyisiwe hi ndlela leyi landzelaka:
Nawu Tinhlamuselo (nawu wa 1)
Xiphemu xa I Huvo (nawu wa 2)
Xiphemu xa II Murhijisitara (nawu wa 3-4)
Xiphemu xa III Muhlanganisi wa swirho swa mfumo (nawu wa 5)
Xiphemu xa IV Vamangalelani (nawu wa 6-9)
Xiphemu xa VI Swikombelo (nawu wa 11 - 13)
Xiphemu xa VII Timhaka leti nga ehandla ka vulawuri bya Huvo (nawu wa 14-17)
Xiphemu xa VIII Ku fikelela mhaka hi ku kongoma na ku endla xikombelo xa leswaku mhaka yi tengiwa hivuntshwa (nawu wa 18-25)
Xiphemu xa IX Mahakelelo na madurhelo
Xiphemu xa X Swin?wana na swin?wana leswi nyikiweke (nawu wa 24-37)
Xedulu ya 1 Tifomo
Xedulu ya 2 Mahakelelo
Tsala siku rintshwa
LESWI NGA NDZENI
KU LONGOLOKA KU YA HI TINOMBORO
Nomboro ya nawu Nhlamuselo
Tinhlamuselo
Huvo
Tiawara ta nkarhi wa hofisi ya Murhijisitara
Endlelo ro karhi
Vuyimeri bya vamangalelani
Ku cinca ka vamangalelani
Ku nghenelelana ka vamangalelani loko mhaka yi karhi yi ya emahlweni
Matimba ya qweta kumbe mpfumelelo wo endla swo karhi
Fambiselo ra Xikombelo
Xikombelo xa xihatla
Njhekanjhekisano
Ku hundziseriwa emahlweni ka Nawu-Mbisi
Ku pfumeleriwa ka Nawu hi Vumbiwa
Ku tiyisisa xileriso xo pfumala eka Vumbiwa
Ku tiyisisa vumbiwa bya xifundza
Ku fikelela loku kongomeke
Ku kombela timhaka leswaku ti tengiwa hi vuntshwa
Endlelo ro kombela leswaku timhaka ti tengiwa hi vuntshwa
Mahungu yo engetela ya ta rhumeriwa eka Murhijisitara
Mali leyi nandzu wu nga ta koxa yona
Tihakelo ta huvo
Layiburari
Vuhundzuluxi
Muxaka wa swilo ?model?, tidayagiramu na swikombiwa
Ku surisa nandzu
Xivumbeko xa matsalwa
Ku tirhisa milawu yin?wana ya milawu leyi fanaka
Ku tirhisa swiyenge swin?wana swa Huvo-nkulu ya Milawu 1959
Nawu wa Nomboro 59 wa 1959
Matsalwa laya sunguriweke ku gangisa minchumu ya ntiyiso
Ku ka ku nga landzeleriwi milawu
Ku endla ntirho: Xiyenge xa 3 xa Nawu wa Mfambisano wa 1995
wa Huvo ya Vumbiwa (Nawu wa 13 wa 1995)
Ku herisa milawu
Nkwetlembetano exikarhi ka matsalwa
Nhloko-mhaka yo koma
NXAXAMELO KU YA HI MALETERE
Nomboro ya nawu Nhloko-mhaka
Mahungu ya ta engetela ya ta rhumeriwa eka Murhijisitara
Ku kombela timhaka leswaku ti tengiwa hi vuntshwa
Ku tirhisa milawu yin?wana ya milawu leyi fanaka
Ku tirhisa swiyenge swin?wana swa Huvo-nkulu ya Milawu 1959
Nawu wa Nomboro 59 wa 1959
Fambiselo ra Xikombelo
Njhekanjhekisano
Ku cinca ka vamangalelani
Nkwetlembetano exikarhi ka matsalwa
Huvo
Ku tiyisisa vumbiwa bya xifundza
Ku tiyisisa xileriso xo pfumala eka Vumbiwa
Ku pfumeleriwa ka Nawu hi Vumbiwa
Tinhlamuselo
Ku fikelela loku kongomeke
Matsalwa laya sunguriweke ku gangisa minchumu ya ntiyiso
Ku endla ntirho: Xiyenge xa 3 xa Nawu wa Mfambisano wa 1995
wa Huvo ya Vumbiwa (Nawu wa 13 wa 1995)
Tihakelo ta huvo
Xivumbeko xa matsalwa
Ku nghenelelana ka vamangalelani loko mhaka yi karhi yi ya emahlweni
Layiburari
Muxaka wa swilo ?model?, tidayagiramu na swikombiwa
Ku ka ku nga landzeleriwi milawu
Matimba ya qweta kumbe mpfumelelo wo endla swo karhi
Endlelo ro kombela leswaku timhaka ti tengiwa hi vuntshwa
Ku herisa milawu
Ku hundziseriwa emahlweni ka Nawu-Mbisi
Tiawara ta nkarhi wa hofisi ya Murhijisitara
Vuyimeri bya vamangalelani
Endlelo ro karhi
Nhloko-mhaka yo koma
Mali leyi nandzu wu nga ta koxa yona
Vuhundzuluxi
Xikombelo xa xihatla
Ku surisa nandzu
Tinhlamuselo
Eka milawu leyi rito kumbe mhaka yin?wana na yin?wana leyi nhlamuselo ya kona yi bohiweke hi Vumbiwa yi ta tshamisa sweswo, handle ka loko vundzeni bya mhaka byo va hi ndlela yin?wana-
Xihlambanyo xa vumbhoni? xi katsa ku tiyisisa kumbe ku hlambanya loku kombetiweke eka xiyenge xa 7 xa Nawu wa Vululami bya ku Rhula na Vakhomixinara va Vuhlambanyiso 1963 (Nawu wa Nomboro 16 ya 1963);
Ku kombela? swi vula ku kombela eka xitiviso xa kungu, kutani ?xikombelo? xi fambelana na nhlamuselo;
Muavanyisinkulu? swi vula Muavanyisinkulu wa Afrika Dzonga loyi a thoriweke ku ya hi xiyenge xa 174 xa Vumbiwa;
Vumbiwa? ku vuriwa Vumbiwa bya 1996 bya Riphabliki ra Afrika Dzonga;
hinkwawo wa tivholumu, huvo nandzelelano na
Huvo? ku vuriwa Huvo ya Vumbiwa leyi tumbuluxiweke hi xiyenge xa 166(a) xa Vumbiwa, xi hlayiwa na xiphemu xa 16 (a) xa Xiyenge 6 xa Vumbiwa;
Siku ra Huvo? ku vuriwa siku rin?wana na rin?wana handle ka Mugivela, Sonto kumbe holodeyi, naswona i masiku ya Huvo ntsena laya nga ta nghenisiwa eka ku lulamisa nkarhi wun?wana na wun?wana lowu lawulaka hi milawu leyi, kumbe ya lulamisiwile hi xileriso xin?wana na xin?wana xa Huvo;
Museketeri wa Muavanyisinkulu? ku vuriwa Museketeri wa Muavanyisinkulu loyi a thoriweke ku ya hi xiyenge xa 174 xa Vumbiwa;
Matlhelo? ku vuriwa matlhelo laya nyikiweke hi Muavanyisinkulu hi tlhelo ra maendlelo laya fanelaka ku landzeleriwa loko ku tengiwa na ku susa milandzu;
Muavanyisi? ku vuriwa Muavanyisi kumbe Mukhomeri wa Muavanyisi wa Huvo loyi a thoriweke ku ya hi xiyenge xa 174 kumbe 175 xa Vumbiwa, loyi a tshamaka hi ndlela yo hambana na le hubyeni ya mani na mani;
kiliniki ya nawu? ku vuriwa ndhawu laha machudeni ya ndzawulo ya nawu eyunivhesiti ya laha Riphabliki va endlaka dyondzo yo titoloveta swa nawu, naswona yi katsa ndhawu ya nawu leyi fambisiwaka hi nhlangano lowu nga bindzuriki lowu pfunaka vaaka-tiko hi mintirho ya swa nawu handle ko koxa tihakelo naswona wu nyikiwile matimba tani hi laha swi kombetiweke eka xiyenge xa 3 (f) xa Nawu wa Maqweta wa 1979 (Nawu wa Nomboro 53 wa 1979);
vuyimeri bya nawu? swi vula qwetankulu loyi a amukeriweke ku ya hi xiyenge xa 3 xa Nawu wo amukela Maqwetankulu 1964 (Nawu wa Nomboro 74 wa 1964), kumbe qweta loyi a amukeriweke ku ya hi xiyenge xa 15 xa Nawu wa Maqweta wa 1979 (Nawu wa Nomboro 53 wa 1979);
un?we wa vamangalelani? kumbe vutivi bya nawu ku katsa muyimeri wa nawu loyi a nga ta va kona ematshan?wini ya un?we wa vamangalelani, hi laha xiyimo xi nga ta lava ha kona;
Presidente? ku vuriwa Presidente wa Huvo-nkulu yo kombela milandzu leswaku yi tengiwa hi vuntshwa;
Murhijisitara? ku vuriwa Murhijisitara wa Tirhekhodo ta Huvo, naswona ku katsiwa mukhomeri un?wana na un?wana wa Murhijisitara wa Tirhekhodo ta Huvo kumbe mupfuneti, kumbe loko va nga ri kona, munhu un?wana na un?wana loyi a vekiweke hi Mufambisi wa Huvo;
Xerifu? (sherrif?) ku vuriwa munhu loyi a thoriweke ku ya hi xiyenge xa 2 xa Nawu wa Tixerifu, 1986 (Nawu wa Nomboro 90 wa 1986) na ku katsa munhu la thoriweke ku ya hi xiyenge xa 5 kumbe xa 6 xa Nawu wololo tani hi mukhomeri kumbe museketeri wa xerifu, hi ku landzelelana, na xerifu, mukhomeri kumbe museketeri wa xerifu loyi a thoriweke ku ya hi nawu wun?wana na wun?wana lowu wu nga si herisiwaka hi vulawuri lebyi nga na vuswikoti naswona lowu a wu ri eku tiheni ku nga si sungula Vumbiwa;
Huvo-nkulu ya Nawu wo endla swikombelo swa leswaku mhaka yi tengiwa hi vuntshwa? ku vuriwa milawu leyi lawulaka mafambiselo yo tengisa yai Huvo-nkulu ya Nawu wo endla swikombelo hi vuntshwa laya kandziyisiweke eka xiyimo xa Hulumende xa Nomboro ya R. 1523 ya siku ra 27 Hukuri 1998; na
Milawu leyi Fanaka? ku vuriwa ndhawu leyi lawulaka matikhomelo ya fambisa swiyenge swa swifundzha na swa muganga swa tihuvo ta le henhla leswi kandziyisiweke eka Xiviko xa Hulumende xa Nomboro R. 48 xa ti 12 Sunguti 1965, hilaha wu hundzuluxiweke hakona.
Matimba kumbe vulawuri byin?wana na byin?wana lebyi nga mavokweni ya Muavanyisinkulu ku ya hi milawu leyi, byi nga tirhisiwa hi muavanyisi kumbe vaavanyisi lava va nyikiweke ntirho lowu hi Muavanyisinkulu ku endla ntirho wolowo.
) Xipimanyeto xin?wana na xin?wana eka milawu leyi eka Munhu loyi a fanelaka ku fungha matsalwa xi ta tekiwa tani hi lexi xi katsaka xipimanyeto xa le ka vuyimeri bya nawu lebyi yimelaka munhu yoloye, na xipimanyeto xa matsalwa yo heleketa nandzu hi wona eka Murhijisitara tani hi leswi ku katsiwaka vukorhokeri bya matsalwa eka vamangalelani van?wana na ku rhumeriwa ka 25 wa tikhopi ta matsalwa hinkwawo laya nkoka laya hi tlhelo ya nga na xivumbeko xa xi-ilekitironiki (leswi rhumeriweke hi khompyuta, leswi nga kotekaka ku tirhisiwa hi Huvo na Murhijisitara.
Switiviso, swikomba-ndlela kumbe vuhlanganisi byin?wana ku ya hi milawu leyi swi nga ha nyikiwa kumbe yi rhumeriwa tanihi leswi yi nga xiswona facsimile kumbe muxaka wun?wana wa khopi ya xiilekitironiki: Ntsena, loko xiviko kumbe, vuhlanganisi byin?wana byi ri hi xivumbeko xa xiilokitironiki, munhu loyi a nyikaka xiviko kumbe vuhlanganisi u ta ku hi nkarhi lowu landzelaka a rhumela khopi yo tsariwa ephepheni ya xitiviso kumbe vuhlanganisi eka Murhijisitara wa Tirhekhodo, ku katsa na xitifiketi lexi xi funghiweke hi munhu yoloye ku tiyisisiwa siku ra ku burisana koloko.
Muavanyisinkulu a nga engetela nkarhi lowu vekiweke eka milawu leyi.
Minjhekanjhekisano leyi tsariweke, tinhlamulo na vuyimeri byin?wana eka Huvo byi fanele ku twala no koma.
Swikombelo swi fanele ku vonakala naswona ku fanele ku tluriwa mintila yimbirhi loko swi tsariwa hi muchini eka phepha ra mpimo wa A4.
Ku ya hi nawu wa 5,leswi kumekaka eka nawu wa 4 wa milawu leyi Fanaka swi ta tirha na ku antswisa loku ku nga ta va ka nkoka, eka vukorhokeri bya maendlelo yan?wana na yan?wana ya Huvo.
XIPHEMU XA I
Huvo
Ku ta va na tikotara ta mune eka lembe rin?wana na rin?wana ku ya hi ndlela leyi landzelaka:
Nyenyenyani ku fika 31 Nyenyenkulu, ku katsa hinkwaswo;
Mudyaxihi ku fika 31 Mudyaxihi, ku katsa hinkwaswo;
Mhawuri ku fika 30 Ndzhati, ku katsa hinkwaswo;
Hukuri ku fika 30 Hukuri, ku katsa hinkwaswo.
Nandzu wu nga yingiseriwa hambi nkarhi wu hundzile loko Muavanyisinkulu a nyika xileriso hi ndlela yaleyo.
Loko siku leri vekiweke ro sungula ra kotara ri nga ri siku ra Huvo, kotara yi ta sungula eka siku ra Huvo leri landzelaka, naswona loko siku ro hetelela leri vekiwekeke ra kotara ri nga ri siku ra Huvo, kotara yi ta hela hi siku ra Huvo leri rhangelaka ra huvo.
MURHIJISITARA
Nkarhi wa ntirho wa Murhijisitara
Hofisi ya Murhijisitara yi ta pfuriwa ku suka hi 08:30 ku ya fika hi 13:00 na ku suka hi 14:00 ku fika hi 15:30 hi masiku ya Huvo.
Handle ka swiyimo swo hlawuleka, Murhijisitara a nga amukela matsalwa loko nkarhi wo chayisa wu hundzile, naswona u ta endla tano loko a lerisiwile hi muavanyisi.
Xitiviso xokombela leswaku nandzu wu tengiwa hi vuntshwa, xileriso xa huvo lexi xi kombetiweke eka mhaka yin?wana na yin?wana eka Huvo hi yin?wana huvo, kumbe tsalwa rin?wana leri ha rona maendlelo yo tenga ya nga ta nghenisiwa eHubyeni ku ya hi milawu, ya ta nghenisiwa hi Murhijisitara ku ya hi malembe.
Tsalwa rin?wana na rin?wana leri nga ta rhumeriwa ndzhaku eka nandzu wolowo kumbe nandzu wun?wana na wun?wana lowu yaka mahlweni wu ta funghiwa hi nomboro yeleyo hi Munhu loyi a ri rhumelaka naswona ri nge amukeriwi hi Murhijisitara ku kondza ri funghiwa hi ndlela yaleyo.
Matsalwa hinkwawo laya rhumeriweke eka Murhijisitara leswaku a ya veka evuhlayiselweni bya wona, ya fanele ku nghenisiwa eka buku ya milandzu ku ya hi nomboro ya nandzu wolowo.
Hinkwawo matsalwa laya vuriweke eka xinawana xa 1 ya fanele ku hakeleriwa R75, 00 ya ntsengo wa huvo hi xivumbeko xa xitempe xo hakeleriwa: Ntsena loko munhu a enerisa Murhijisitara ku ya hi xinawana-ntsongo xa 5 leswaku yena wa pfumala, ku hakela huvo swi ta kariwa hi Murhijisitara loyi a nga ta kombeta tsala eka papilla ro sungula ra tsalwa leri ku buriwaka ha rona.
Munhu loyi a navelaka ku vanga kumbe ku kanetana na mafambiselo ya le Hubyeni naswona loyi a nga na mavonelo ya leswaku wa pfumala, kumbe un?wana na un?wana loyi a yimelaka munhu yoloye, u ta enerisa Murhijisitara leswaku, handle ka nhundzu ya ndyangu, swiambalo na switirho swa bindzu, munhu yoloye u hava nhundzu yo ringana R20 000 naswona a nge swi koti ku humesa ntsengo wolowo ku huma eka muholo wa yena.
Laha tikhopi ti endliwaka, hakelo leyi hlamuseriwke hi nkarhi lowu va twananeke wona eka xinawan xa 6a yi ta hakeriwa. Tikhopi ta rhekhodo ti nga endliwa hi munhu un?wana na un?wana emahlweni ka Murhijisitara.
a Hi ku komberiwa hi un?we wa vamangali, Murhijisitara u ta endla khopi ya tsalwa ra huvo rin?wana na rin?wana loko ku hakeriwile tihakelo ta huvo hi switempe swa R0, 50 eka khopi yin?wana na yin?wana ya mpimo wa A4 kumbe xiphemu xa yona naswona loko u hakela R1.00 u fanele ku tlhela u tiyisisa khopi ya wena hi ku va yi funghiwa hi xigantlu.
b Ku hakeriwa ka timali ta huvo ku nga pimiwa hi Murhijisitara eka mhaka ya munhu loyi a pfumalaka loyi ku vulavuriwaka ha yena eka swinawana swa 4 na 5.
Nkarhi hinkwawo loko Huvo yi endla xileriso lexi tivisaka kumbe ku tiyisisa nawu wun?wana na wun?wana kumbe leswi nyikiwaka ku va swi cinca-cinca na Vumbiwa ehansi ka xiyenge xa 172 xa Vumbiwa, ku nga si hela 15 wa masiku endzhaku ka loko xileriso xo tano xi endliwile, Murhijisitara u ta endla leswaku xileriso xexo xi kandziyisiwa eka ?Gazette? na le ka ?gazette? ya xifundza loko xileriso xa kona xi ri na mfumo wa xifundzha.
Murhijisitara u ta hangalasa nongonoko wa timhaka leti faneleke ku tengiwa leti nga ta namaketiwa eka bodo switiviso eka muako wa Huvo exikarhi ka masiku laya nga ri ki hansi ka 15 loko ku nga si fika kotara yin?wana na yin?wana, ku kota ku oloverisela vayimeri va nawu na mahungu ya vaaka-tiko.
Swikomba-ndlela mayelana na mafambiselo yan?wana na yan?wana swi ta hundziseriwa eka vanhu lava swi va kongomeke hi Murhijisitara loko ku nga si hundza masiku yo ringana ntlhanu loko swikomba-ndlela swi tava swi nyikiwile.
a Murhijisitara u ta hlayisa tirhekhodo ta Huvo naswona a nge pfumeleli yin?wana ya tona ku susiwa eka muako wa huvo b Tsalwa rin?wana na rin?wana leri rhumeriweke eka Murhijisitara naswona ri endliweke xiphemu xa tirhekhodo ta Huvo, endzhaku ka swona a ri nge susiwi swa makumu eka tifayili ta nawu ta huvo.
c Endzhaku ka mahetelelo yo tengisana eHubyeni, tirhekhodo tin?wana na tin?wana to sungula ni maphepha laya yisiweke eHubyeni hi huvo yin?wana na yin?wana ti ta tlheriseriwa ehubyeni laha ti kumiweke kona.
a Loko swo tikomba eka Murhijisitara leswaku munhu a ri hava muyimeri, u ta rhumela munhu yaloye eka hofisi ya le kusuhi kumbe eka muofisiri wa Khomixini ya Timfanelo ta Vanhu, Huvo ya Mpfuneto ya swa Nawu, kiliniki ya nawu kumbe huvo yo karhi leyi faneleke leyi nga na ku navela naswona yi ri eka xiyimo xo pfuneta munhu yaloye.
b Mfumo kumbe Murhijisitara va nge vi na vutihlamuleri ehenhla ko lahlekeriwa kumbe ku onhaka loku vangiweke hikwalaho ka mpfuneto lowu endliweke hi ku tshembha lokunene hi Murhijisitara eka munhu yoloye emahlweni ka Huvo kumbe eku humeleriseni ka xileriso ku ya hi milawu leyi hi xivumbeko xa xitsundzuxo xa nawu kumbe eka ntirho wo hlengeleta kumbe ku lulamisa endlelo rin?wana kumbe tsalwa.
MUHLANGANISI WA SWIRHO SWA MFUMO
Endlelo ra vukorhokeri
Eka mhaka yin?wana na yin?wana, ku katsa na ku kombela leswaku mhaka yi tengiwa hi vuntshwa, laha ku nga na nkwetlembetano ku ya hi vumbiwa ehenhla ka maendlelo ya swa mafambiselo, vafambisi kumbe matikhomelo kumbe ku chavisa vafambisi kumbe mafambiselo kumbe matikhomelo, kumbe eka vulavisisi byin?wana na byin?wana ehenhla ka mafambiselo ya swa nawu wun?wana na wun?wana, ku katsa Nawu wa Palamende wun?wana na wun?wana kumbe wa milawu ya swifundzha, na vulawuri lebyi nga na vutihlamuleri bya vurhangeri kumbe vufambisi kumbe matikhomelo kumbe ku chavisiwa loku nga kona, kumbe mafambiselo nawu wo tani hi a swi kombisiwanga tani hi xiphemu eka nandzu, munhu loyi a tlhontlhaka loko endlelo ro tani ri landzelela vumbiwa kumbe matikhomelo kumbe nawu, u ta rhumela tsalwa ku nga si hela 5 wa masiku eka Murhijisitara leri e ndzeni ka rona ntlhontlho walowo wu nga ta boxiwa ro sungula eka vutengisani emahlweni ka Huvo, ku teka magoza ku tihlanganisa na vulawuri lebyi khumbhekaka tani hi xirho xa vutengisani. Ku hava xileriso lexi hlamuselaka maendlelo yo tano, matikhomelo kumbe nawu lowu kumekaka wu ri hava xiyimo xa vumbiwa wu ta endliwa hi Huvo eka mhaka yo tani handle ka loko swin?wana na swin?wana swa nawu lowu swi fikeleriwile.
XIPHEMU XA I
VUYIMERI BYA VAMANGALELANI
Handle ka laha Huvo kumbe Muavanyisinkulu a kombIsa hi ndlela yin?wana, ku hava munhu loyi a fanelaka ku yima ematshan?wini ya munhu un?wana eka ku tengisana ka Huvo handle ka loko a ringanele hi ku yima emahlweni ka huvo ya le henhla.
Ku cinca ka vamangalelani
Loko munhu a lova kumbe a hluleka ku yisa emahlweni na ku tenga, ku tengisana ku ta yima ku fikela nkarhi lowu muyimeri loyi a pfumeleriweke kumbe munhu un?wana loyi a nga na vuswikoti a nga ta thoriwa ematshan?wini ya munhu yoloye, kumbe ku fikela laha ku tsandzeka koloko ku fikaka emakumu.
Laha muyimeri loyi a pfumeleriweke kumbe munhu un?wana loyi a nga na vuswikoti a thoriweke, hi ku endla xikombelo Huvo yi nga lerisa leswaku muyimeri wo tano loyi a pfumeleriweke kumbe munhu loyi a nga ni vuswikoti a siva xivandla xa munhu loyi a loveke kumbe a nga swi kotiki ku ya emahlweni.
Ku nghenelela ka Vamangalelani loko ku tenga ku ri karhi ku ya emahlweni
Munhu un?wana na un?wana loyi a fanelaka hi ku nghenelela tani hi un?we wa vamangalelani kumbe loyi a bohekaka ku nghenelela tani hi un?we wa vamangalelani eka ku tengisiwa hi ku va a tivisa vamangalelani hinkwavo a nga rhumela xikombelo xo va a nga ngheneleli tani hi un?we wa vamangalelani eka xiphemu xin?wana na xin?wana xa vutengisiwa. Endzhaku ka ku rhumeriwa ka xikombelo xo tano, Huvo kumbe Muavanyisinkulu a nga endla xileriso xexo, ku katsa xileriso xin?wana na xin?wana tani hi ku vanga ni ku nyika swikomba-ndlela swo tani hi endlelo ro engetela eka ku tengisana tani hi laha swi faneleke ha kona.
Matimba ya qweta kumbe mpfumelelo wo endla
Matimba ya qweta a ya fanelangi ku fayiriwa, kambe matimba ya mutivi wa swa nawu kumbe ku endla ematshan?wini ya munhu wo karhi, ku nga si hela 21 wa masiku endzhaku ka loko ku tivisiwile un?wana na un?wana wa vamangalelani loyi mutirhi wa swa nawu a n?wi yimelaka, kumbe hikwalaho ka ku pfumeleriwa hi Huvo hikwalaho ka mhaka leyi yi twalaka leyi kombetiweke ku nga si fika vuavanyisi, a nga kaneta hi xitiviso, laha mutivi wa swa nawu a nge he yi emahlweni a endla tano, handle ka loko matimba ya qweta ya nga vikiwa na Murhijisitara ku nga si hundza 21 wa masiku ya xitiviso xo tano.
Matimba ya qweta hinkwawo kumbe mpfumelelo wo endla lowu vikiweke wu ta funghiwa hi, kumbe ematshan?wini ya loyi a ya nyikaka, kutani ya ta fanela ku tirhisiwa ku ya hi nawu.
Ku hava matimba ya qweta kumbe mpfumelelo wo endla wu nga ta laveka ku va vikiwa hi un?wana na un?wana loyi a endlaka ematshan?wini ya Mfumo.
XIPHEMU XA 
Hi ku landza milawu leyi, munhu un?wana na un?wana loyi a nga na ku tsakela eka mhaka yin?wana na yin?wana leyi nga yisiwa eHubyeni, hi ku nyika mpfumelelo lowu tsariweke wa vamangalelani hinkwavo ehenhla ka mhaka leyi nga yisiwa eHubyeni, lowu nyikiweke ku nga si hundza nkarhi lowu kombetiweke eka xinawana xa 5, a nga amukeriwa tani hi amicus curiae ehenhla ka vulawuri byo tani na swipimelo na timfanelo to tano na ku vuyeriwa hi laha ku nga ta twananiwa ha kona na vamangalelani hinkwavo hi ku tsala emahlweni ka Huvo kumbe hilaha swi nga kombisiwaka ha kona hi Muavanyisinkulu hi ku ya hi vulawuri bya xinawana xa 3.
Mpfumelelo lowu tsariweke lowu kombetiweke eka xinawana xa 1 wu ta ku ku nga si hela ntlhanu wa masiku endzhaku ka loko wu kumekile, wu vikiwa eka Murhijisitara naswona mu-amicus curiae, ku engetela eka swilaveko swin?wana, u ta fambisana na nkarhi lowu ku twananiweke ha wona ku va ku vikiwa njhekanjhekisano lowu tsariweke.
Muavanyisinkulu a nga hundzuluxa vulawuri, swipimelo, timfanelo na ku vuyeriwa loku twananiweke ha kona hi laha swi kombetiweke ha kona eka xinawana xa 1.
Loko mpfumelelo lowu tsariweke lowu kombetiweke eka xinawana xa 1 wu nga si kumiwa, munhu un?wana na un?wana loyi a nga na ku tsakela eka mhaka yin?wana na yin?wana emahlweni ka Huvo a nga endla xikombelo eka Muavanyisinkulu ku va a amukeriwa tani hi amicus curiae, kutani Muavanyisinkulu a nga nyika xikombelo xexo ku ya hi vulawuri byelebyo na swipimelo leswi nga na timfanelo to tano na ku vuyeriwa hilaha a nga ta vona hi kona.
Loko swipimelo swa nkarhi swi nga lawuriwanga ku ya hi ndlela leyi faneleke eka mhaka yeleyo xikombelo lexi susumetiwaka eka swin?wana swa xinawana xa 4 xi ta endliwa ku nga si hela ntlhanu wa masiku endzhaku ko va ku vikiwile ku angula loku tsariweke kumbe endzhaku ka nkarhi lowu wu faneleke ku va ku rhumeriwile nhlamulo yo tano wu va wu hundzile.
a hlamusela hi ku komisa ku navela ka amicus curiae eku tengisaneni;
b kombisa hi ku komisa xiyimo lexi xi fanelaka ku tekiwa hi amicus curiae eku tengisanene; na c hlawula leswi faneleke ku yisiwa emahlweni hi amicus curiae, nkoka wa kona eku tengisaneni na ku anakanya ka yena ko tshemba leswaku leswi tisiweke swi ta va swa nkoka eka Huvo naswona swi hambanile na swa vamangalelani lavan?wana.
E-amicus curiae u ta va na mfanelo yo vika njhekanjhekisano lowu tsariweke, ntsena loko njhekanjhekisano wu nga vuyelerisi mhaka yin?wana na yin?wana leyi ku vulavuriweke hi yona eka njhekanjhekisano wa vamangalelani lavan?wana na ku tisa miehleketo yintshwa leyi yi nga va ka ya nkoka eHubyeni.
Ku ya hi swin?wana swa nawu wa 31, amicus curiae u ta pimeriwa ku fika eka rekhodo yo kombela leswaku nandzu wu tengiwa hi vuntshwa kumbe ku fananisa na timhaka ta ntiyiso leti kumiweke ti kambisisiwile eka ku tengisana ku n?wana naswona a yi nge engeteli naswona a ku nge vi na njhekanjhekisano wo vulavula.
Xileriso xo pfumeleriwa ku amukeriwa tani hi amicus curiae xi ta kombeta siku ro vika njhekanjhekisano lowu tsariweke wa amicus curiae kumbe mhaka yin?wana ya nkoka.
Xileriso xa Huvo lexi tirhanaka ni minxavo xi nga pfumelela ku hakelela swikweleti lesw endliweke hi, kumbe hi mbuyelo wo nghenelela ka amicus curiae.
Swin?wana swa nawu wa 13 ti ta tirhiseka, na ku antswisiwa loku faneleke eka amicus curiae.
XIPHEMU XA VI
SWIKOMBELO
Ndlela yo endla kombela
Laha swi nyikiweke, hlayisa eka mhaka yin?wana na yin?wana leyi eka yona xikombelo ku nga xa nkoka eka xikongomelo xin?wana na xin?wana-
a hi tlhelo ra mhaka leyi yi kombetiweke eka xiyenge xa 1674a xa Vumbiwa, na b ku kuma tindlela eHubyeni, xikombelo xo tano xi fanele ku va xi vekiwa eka xitiviso xa kungu leri ri seketeriwaka hi xihlambanyo xa vumbhoni tani hi le ka timhaka ta nkoka leti xikombelo xi tshembelaka eka tona ku wisisiwa naswona xi ta lulamisa kherefu [ku nga tluli 25 wa tikhilomitara ku suka eka hofisi ya Murhijisitara] yi kombeta kherefu ya ndhawu ni kherefu ya poso ni tinomboro ta ?fax? na riqingho na kherefu ya e-Mail, loko swi ri kona, laha a nga ta amukela xitiviso na vukorhokeri bya matsalwa hinkwawo eka ku tengisana naswona ku ta vekiwa siku, ku nga ri ehansi ka ntlhanu wa masiku endzhaku ka ntirho wolowo eka mutihlamuleri hi nkarhi lowu mutihlamuleri a laviwaka ku tivisa mumangali hi ku tsala loko a tiyimisele ku kaneta xikombelo xo tano naswona u ta ya emahlweni a boxa loko xitiviso xo tano xi nga nyikiwangi, Murhijisitara u ta komberiwa ku yisa mhaka leyi eka Muavanyisinkulu leswaku ku tirhaniwa na yona ku ya hi vulawuri bya xinawana xa 4.
Loko ku ntshuxeka ku koxiwa eka munhu, vulawuri, mfumo, kumbe xirho xa mfumo kumbe vandla, kumbe laha swi faneleke kumbe swi amukelekaka ku nyika xin?wana xa xitiviso xa xikombelo lexi xi kombetiweke eka xinawana xa 1, xitiviso xa kungu xi ta rhumeriwa eka Murhijisitara na loyi a vuriweke laha henhla, naswona ku ta lulamisiwa vuxokoxoko byo tano, ku katsa kherefu ya ndhawu, nomboro ya ?fax? ni ya riqingho na kherefu ya E-mail, laha swi nga kona, munhu loyi ntshuxeko wu laveriwaka yena, ku pfuneta Murhijisitara ku tihlanganisa na munhu yoloye handle ka swona xi ta rhumeriwa eka Murhijisitara naswona xi ta va kusuhi hilaha swi kotekaka na Fomo ya 1 kumbe 2 hilaha xiyimo xi nga ta va hi xiswona.
a Munhu un?wana na un?wana loyi a kanetanaka na ku nyikiwa ka xileriso lexi lavekeke eka xitiviso xa kungu u ta-
i tsala a tivisa murhumeri wa xikombelo na Murhijisitara hi ta xikongomelo xa yena xo kaneta xikombelo ku nga si hundza nkarhi lowu boxiweke eka xitiviso lexi vuriweke naswona u ta hlawula kherefu leyi nga kwalomu ka 25 wa tikhilomitara ku ya ehofisi ya Murhijisitara laha a nga ta amukela xitiviso ni ku pfuniwa hi mintirho leyi khumbaka na tsalwa hinkwawo eka ku tengisana.
ii ku nga si hundza 15 wa masiku ku tivisiwile muendli wa xikombelo hi xikongomelo xo kaneta xikombelo xa yena lexi vikiweke u ta hlamula hi xihlambanyo xa vumbhoni, loko swi endleka u ta katsa ni matsalwa yan?wana laya faneleke laya nga katsaka swihlambanyo swa vumbhoni swa nseketelo.
b Muendli wa xikombelo a nga vika nhlamulo hi xihlambanyo xa vumbhoni ku nga si hundza 10 wa masiku a rhumeriwile xihlambanyiso xa vumbhoni na matsalwa laya ya kombetiweke eka ndzimana ya aii.
c i Laha ku nga hava xitiviso lexi nyikiweke kumbe laha ku nga hava xihlambanyiso xa vumbhoni xa nhlamulo lexi yisiweke ku ya hi ku landza ndzimana ya (a) (ii) ku nga si hundza nkarhi lowu kombetiweke eka ndzimana ya (a)(ii), Murhijisitara u ta ku ku nga si hundza ntlhanu wa masiku a yisa xikombelo eka Muavanyisinkulu.
ii Laha xihlambanyiso xa vumbhoni xi yisiweke, Murhijisitara u ta yisa xikombelo eka Muavanyisinkulu ku nga si hundza ntlhanu wa masiku ku yisiwile nhlamulo ya xihlambanyiso xa vumbhoni, loko nhlamulo ya xihlambanyiso xa vumbhoni yi nga vikiwanga, ku nga si hela ntlhanu wa masiku yo heleriwa hi nkarhi lowu boxiweke eka ndzimana ya b.
d Muavanyisinkulu loko a nyika swileriso ehansi ka xinawana xa 4, a nga pfumelela ku yisiwa ka swihlambanyiso swa vumbhoni swo engetela.
Loko xikombelo xi yisiwa eka Muavanyisinkulu ku ya hi vulawuri bya xinawana xa 3c, u ta nyika tindlela leti ku nga ta tirhiwa na xikombelo ha tona, naswona, ngopfu-ngopfu loko ku nga va ka mhaka leyi nga yingiseriwaka, kumbe loko ku ta tirhaniwa na xona hi tlhelo ra njhekanjhekisano lowu tsariweke kumbe hi ku komisa hi tlhelo ra mahungu laya nga ndzeni ka xihlambanyiso xa vumbhoni.
Swikombelo swa xihatla
Eka swikombelo swa xihatla, Muavanyisinkulu a nga pfumelela ku ya hi tifomo na vukorhokeri lebyi nyikiweke eka milawu leyi naswona a nga nyika tindlela ta mhaka leti ku nga ta tirhaniwa hi nkarhi wo karhi na hi ndlela yo karhi naswona ku yelana na endlelo ro karhi, leri ku ya hi laha swi kotekaka ha kona swi ta fambisana na milawu leyi, loko swi fanerile.
Ku ya hi xinawana xa 1 xikombelo xi ta ku hi nkarhi wa xitiviso xa kungu xi fambisiwa na xihlambanyiso xa vumbhoni swi veka erivaleni swivangelo leswi seketelaka ku suka eka maendlelo ya ntolovelo.
Njhekanjhekisano
Njhekanjhekisano lowu tsariweke wu fanele ku fayiriwa nkarhi hinkwawo. Wu fanele wu va na nongonoko, na nongonoko wa vulawuri na swikombeto eka mapapila eka matsalwa lawa tshahiweke.
Njhekanjhekisano wo vulavula wu nge pfumeleriwi loko tindlela ku fika kwalaho ti nyikiwile hi Muavanyisinkulu.
a Njhekanjhekisano wo vulavula wu ta va wa nkoka eka timhaka leti nga ta va eHubyeni naswona ku leha ka nkarhi wa kona ku ta lawuriwa hi swipimelo swo karhi swa nkarhi wolowo hilaha Muavanyisinkulu a nga ta veka hakona.
b Vamangalelani va ta anakanya leswaku Vaavanyisi hinkwavo va hlayile minjhekanjhekisano leyi tsariweke na leswaku ku hava xilaveko xo engetela leswi vekeriweke.
a Njhekanjhekisano wu nga kaneriwa eHubyeni hi ririmi rin?wana na rin?wana ra ximfumo naswona vamangalelani va nge vi na vutihlamuleri byo vana leswaku ku kumeka titoloki.
b Loko munhu a tsakela ku byela Huvo hi ririmi ra ximfumo handle ka ririmi leri njhekanjhekisano wu tsariweke ha rona, munhu yoloye u ta ku ku nga si hundza nkombo wa masiku ku nga si fika siku ro tenga u ta nyika xitiviso xo tsariwa eka Murhijisitara mayelana na xikongomeo xo tirhisa ririmi ra ximfumo naswona u ta kombeta leswaku ririmi relero hi rihi.
Hi ku landza kungu ra Huvo, kumbe eka ku endla xikombelo xa un?we kumbe vamangalelani vo tala, Huvo yi nga lerisa leswaku milandzu yimbirhi kumbe ku tlula, leyi tikombaka onge swivutiso swa kona swa yelana, yi tengiwa tanihi nandzu wun?we kumbe eka swiyimo swin?wana leswi swi nga ta andlariwa.
TIMHAKA LETI NGA EKA NDHAWU LEYI NGA EHANDLE KA
VULAWURI BYA HUVO
Ku hundzisela eka Nawu-mbisi
Ku hundzisela ka Nawu-mbisi ku ya hi xiyenge xa 794b kumbe 1212b xa Vumbiwa hi Presidente wa Riphabliki ra Afrika Dzonga kumbe hi Holobye wa Xifundzha, hilaha xiyimo xi nga ta va hi xiswona, ku ta va leswi tsariweke naswona swi ta rhumeriwa eka Murhijisitara na le ka Xipikara xa Rixaka National Assembly na Mutshami wa Xitulu wa Huvo ya Rixaka ya Swifundzha, kumbe eka Xipikara xa Vulawuri bya xifundza lebyi khumbhekaka, hilaha xiyimo xi nga ta va hi xiswona
Ku hundzisela ko tano ku ta kombisa-
a swilaveko swa Nawu-Mbisi leswi Presidente wa Riphabliki ra Afrika Dzonga kumbe Holobye ya xifundza a ti vekeleke swona;
b swilaveko swa vumbiwa kumbe swilaveko mayelana na leswi a ti vekeleke swona; na c masungulo kumbe swivangelo swa leswi a tivekeleke swona.
Minhlangano ya tipolotiki leyi yimeriweke ePalamende ya Rixaka kumbe eka vulawuri bya xifundza lebyi khumbekaka, hilaha xiyimo xa timhaka xi nga ta va ha kona, yi na mfanelo wo yisa swibumabumelo leswi tsariweke leswi kongomaneke na mhaka hi nkarhi lowu kombisiweke eka matlhelo laya nyikiweke eka xinawana xa 4.
Endzhaku ko amukela ku hundziseriwa ka mhaka leyi, ku ta tirhaniwa na nkwetlembetano ku ya hi swileriso leswi nyikiweke hi Muavanyisinkulu laha ku nga ta katsiwa leswi:
a ku komberiwaka Xipikara kumbe Mutshami wa Xitulu wa Huvo ya Rixaka ra Swifundzha, hilaha xiyimo xi nga va ka xiswona, ku endlela mahungu laya engeteriweke hilaha Muavanyisinkulu a nga ta swi tekaka swi ri swa nkoka kumbe a nga ta tirha na mhaka ya kona hi xihatla.
b ku vita hinkwayo mintlawa ya tipolitiki leyi nga na kutsakelaka e Palamende ya rixaka kumbe vulawuri bya xifundzha lebyi khumbhekaka lebyi nga na ku tsakela ku endla swibumabumelo sweswo tanihi leswi swi nga swa nkoka eka mhaka yeleyo ku nga si hundza nkarhi lowu vekiweke.
Ku pfumeleriwa ka Vumbiwa hi Nawu
Xikombelo ku ya hi swiyenge swa 801 na 1221 swa Vumbiwa hi swirho swa nhlengeletano nkulu ya tiko kumbe mfumo wa xifundzha swi ta tisiwa hi xitivisolexi seketeriwaka hi xihlambanyiso xa vumbhoni tani hi le ka timhaka ta xinyayi leti varhumeri va xikombelo va tshembelaka eka tona ku tshuxeka naswona swi ta vikiwa eka Murhijisitara swi nyikiwa Xipikara xa Nhlangano wa Rixaka na, laha swi kotekaka, Mutshami wa Xitulu wa Huvo ya Rixaka ya Swifundzha, kumbe eka Xipikara xa mfumo wa xifundzha leyi khumbekaka.
Xitiviso xi ta kombela Xipikara, naswona loko swi fanerile Mutshami wa Xitulu wa Huvo ya Rixaka ya Swifundzha ku va a tisa xikombelo eka mintlawa hinkwayo ya tipolitiki leyi yi nga ni vuyimeri eka yindlu kumbe vulawuri lebyi faneleke hi ku tsala ku nga si hundza ntlhanu wa masiku a rhumeriwile xikombelo xelexo.
) Xikombelo lexi kombetiweke eka xinawana xa xi ta heleketiwa na xitifikheti hi Xipikara xa mfumo lexi kongomeke leswaku swilaveko swa xiyenge xa 80 (a) kumbe xiyenge xa (122 (a) xa Vumbiwa, hilaha xiyimo xi nga ta va hi xiswona, swi fikeleriwile.
Xikombelo lexi kombetiweke eka xinawana xa 1 xi ta tlhela xi kombisa -
a xihlawulekisi kumbe swihlawulekisi swa nawu lowu loko swi boxiwa;
b xihlawulekisi kumbe swihlawulekisi leswi faneleke swa vumbiwa;
c masungulo laya kombisaka leswaku swihlawulekiso leswi boxiweke swi na nkwetlembetano; na d ku vevukeriwa, ku katsa ku vevukeriwanyana kun?wana na kun?wana, loku ku laviwaka.
a Ntlawa wun?wana na wun?wana wa swa tipolitiki eka vulawuri lebyi kongomiweke kumbe mfumo wun?wana na wun?wana lowu tsakelaka ku kaneta na ku nyikiwa ka xileriso lexi laviweke eka xikombelo wu ta tivisa Murhijisitara hi ku tsala ku nga si hundza 15 wa masiku ku endliwile xikombelo naswona, eka xitiviso xo tano ku ta nyikiwa kherefu leyi ku nga ta amukeriwa xitiviso na ku rhumeriwa matsalwa hinkwawo ya ku tengisiwa.
b Loko xitiviso xexo xi nyikiwile, xikombelo xi ta lulamisiwa ku ya hi swilaveko swa nawu wa 11.
a Loko xitiviso xo kaneta xi nga rhumeriwi ku ya hi xinawana xa 5, mhaka yi ta lulamiseriwa ku ya hi matlhelo laya nyikiweke hi Muavanyisinkulu laya nga ta katsa leswi:
b ku engetela mahungu hi laha Muavanyisinkulu a nga ta vona swi fanerile kumbe a hatlisisa ku tirhana ni mhaka; nleswaku hinkwayo Mintlwa ya tipolitiki leyi yi swi tsakelaka eka Palamende ya rixaka kumbe eka mfumo wa xifundzha leyi khumbekaka, hilaha xiyimo xi nga ta va hi xiswona, leyi yi navelaka ku endla tano yi tsala swibumabumelo swo tano swa nkoka ku nga si hundza nkzrhi lowu pimiweke
Ku tiyisisa xileriso xo pfumaleka eka vumbiwa
Murhijisitara wa Huvo leyi endleke xileriso xo pfumaleka eka vumbiwa hi laha swi vuriweke eka xiyenge xa 172 xa Vumbiwa, u ta ku ku nga si hela 15 wa masiku ya xileriso xelexo, a vika eka Murhijisitara wa Huvo na khopi ya xileriso xelexo.
Munhu kumbe xirho xa mfumo loyi a faneleke ku endla tano naswona a ri na ku tsakela ku endla xikombelo xo kaneta hi ku landza vulawuri bya xiyenge xa 1722d xa Vumbiwa, u ta ku ku nga si hela 15 wa masiku yo endliwa ka xileriso xalexo a vika xitiviso xo endla xikombelo xa leswaku nandzu wu tengiwa hi vuntehwa eka Murhijisitara na khopi yi yisiwa eka Murhijisitara wa Huvo leyi endleke xileriso, laha mhaka yi nga ta hangalasiwa ku ya hi leswi vuriweke hi Muavanyisinkulu.
Eka xitiviso xo tano xa xirilo Mumangali u ta andlala swivangelo erivaleni, a ri kombisa timhaka leti a ti kumeke kumbe nawu lowu seketelaka xikombelo xa xileriso lexi xi ehleketeleriwaka leswaku a xi ta va xi endliwile.
Munhu kumbe xirho xa mfumo lexi faneleke ku endla tano naswona xi ri na ku navela endla xikombelo xo tiyisisa xileriso ku ya hi xiyenge xa 1722d xa Vumbiwa u ta ku ku nga si hela 15 wa masiku, a vika xikombelo xo tiyisisa eka Murhijisitara ivi khopi a yi yisa eka Murhijisitara wa Huvo loyi a endleke xileriso, laha mhaka yi nga ta hangalasiwa ku ya hi matlhelo laya nyikiweke hi Muavanyisinkulu.
Loko ku ri hava xitiviso kumbe xikombelo hi laha swi kombetiweke eka swinawana swa 2 na 4, hi ku landzelelana swi vikiwile ku nga si hundza nkarhi lowu vekiweke, mhaka yo tiyisisa xileriso xo pfumaleka eka vumbiwa xi ta hangalasiwa ku ya hi leswi nyikiweke hi Muavanyisinkulu.
Ku tiyisisa vumbiwa bya xifundza
Xipikara xa mfumo wa xifundzha lexi pasiseke kumbe xi hundzuluxeke vumbiwa ku ya hi swiyenge swa 142 na 1442 swa Vumbiwa naswona lexi tsakelaka ku cinca koloko ku tiyisisiwa hi Huvo u ta tiyisisa hi ku tsala vundzeni bya vumbiwa kumbe leswi hundzuluxiweke hi mfumo wa xifundzha kutani a rhumela vumbiwa kumbe lebyi hundzuluxiweke eka Murhijisitara na xikombelo xa ximfumo ku ya eka Huvo ku endla mintirho ya yona ku ya hi xiyenge xa 144 bya Vumbiwa.
Xitifiketi lexi vuriweke eka xinawana xa 1 xi ta katsa xitatimende lexi kombisaka leswaku vumbiwa kumbe vumbiwa lebyi hundzuluxiweke byi pasisiwe hi nhlayo leyi yi faneleke.
Ntlawa wun?wana na wun?wana wa tipolitiki lowu nga na vuyimeri eka mfumo wa xifundzha wu ta pfumeleriwa ku va na mfanelo wo nyika njhekanjhekisano wo burisana eHubyeni, ntsena loko ntlawa wolowo wa tipolitiki wu ta komberiwa ku ku rhumela swibumabumelo leswi tsariweke eHubyeni ku nga si va na ntshamo wa njhekanjhekisano.
Loko xikombelo lexi xi kombetiweke eka xinawana xa 1 xi amukeriwile, mhaka yi ta hangalasiwa ku ya hi lswileriso leswi nyikiweke hi Muavanyisinkulu, leswi nga katsaka-
a ku hundzisela vuxokoxoko lebyi engeteleriweke eka Xipikara hi laha Muavanyisinkulua swi tekaka swi ri swa nkoka kumbe ku ri mhaka ya xihatla ku tirhana na yona b tlhelo leri kombisaka nkarhi lowu swibumabumelo leswi tsariweke ku huma eka mintlawa ya tipolitiki leyi swi tsakelaka yi nga ta endliwa;
c thlelo laha swibumabumelo leswi tsariweke swi tlhela swi endliwa ku ya hi ndzimana yab swi fanele ku tivisiwa mintlawa yin?wana ya swa tipolitiki eka mfumo wa swifundzha hi tindlela leti Muavanyisinkulu a vonaka tifanerile.
d Xileriso xa Huvo lexi susumetiwaka eka xiyenge xa 144 xa Vumbiwa xi nga kombisa swilaveko swa vumbiwa bya xifundzha kumbe vumbiwa lebyi cinciweke, loko ku ri na yin?wana leyi fambisanaka na vimbiwa kumbe yi kanetana na byona.
KU FIKELELA MHAKA HI KU KONGOMA NA KU ENDLA XIKOMBELO XA LESWAKU MHAKA YI TENGIWA HI VUNTSHWA
Ku fikelela loku kongomeke
Xikombelo xo fikelela loku kongomeke tanihi laha xi langutisisiwaka ha kona eka xiyenge xa 1676a xa Vumbiwa xi ta tivisiwa eka huvo lexi nga ta seketeriwa hi xihlambanyiso xa vumbhoni, lexi nga ta veka emahlweni timhaka ta nkoka leti mukomberi a nga ta tshembela eka tona leswaku u ta kuma ku vevukeriwa.
Ku ya hi vulawuri bya xinawana xa 1 xikombelo xi ta vikiwa eka Murhijisitara xi tlhela xi nyikiwa hinkwavo lava khumbhekaka hiku navela ko kongoma kumbe ku tsakela ko karhi eka ku vevukeriwa loku fikeleriweke naswona u ta vekela-
a swivangelo leswi njhekanjhekisano wu sukaka eka swona, leswi nga eka ku tsakela ka vululami leswaku xileriso lexi kongomeke xi nyikiwa;
b muxaka wo vevukeriwa lowu fikeleriweke na swivangelo leswi a swi langutiwile loko ku fikeleriwa ku vevuka koloko;
c hambiloko mhaka yi nga tengiwa hi Huvo handle ko yingisela vumbhoni lebyi ku burisaniweke ha byona na loko swi nga ka swi nga endleki, d hi laha vumbhoni byebyo byi nga amukeriwaka na minkwetlembetano ya timhakaiwaka nkwentlembetano wa mhaka.
Munhu un?wana na un?wana loyi a tsakelaka ku kanetana na xikombelo, u fanele a vona leswaku ku nga si hela 10 wa masiku u ta tivisa la endleke xikombelo na Murhijisitara hi ku tsala swivangelo leswi endlaka leswaku a kaneta.
Endzhaku ka loko xitiviso xexo xi amukeriwile hi Murhijisitara kumbe loko nkarhi wo xivika wu hundzile, mhaka yi ta hangalasiwa ku ya hi swileriso leswi Muavanyisinkulu a swi nyikeke, leswi katsaka leswi:
a xileriso lexi lavaka leswaku vamangalelani va tsala swibumabumelo eka Huvo ku nga si hundza nkarhi lowu vekiweke, ku vona leswaku mpfumelelo wu ta nyikiwa kumbe wu nga nyikiwi; kumbe b xileriso lexi kombisaka leswaku a ku na swibumabumelo leswi tsariweke kumbe vumbhoni lebyi lavaka ku fayiriwa.
Swikombelo swo fikelela hi ku kongoma ku nga tirhaniwa na swona hi ku komisa, handle ko yingisela njhekanjhekisano wo vulavurisana kumbe lowu tsariweke handle ka lowu wu nga endzeni ka xikombelo hi xoxe: Ntsena loko mumangaleriwa a kombisile xikongomelo xa yena xo kaneta ku ya hi xinawana xa , xikombelo xo fikelela hi ku kongoma xi ta pfumeleriwa endzhaku ka loko swilaveko swa xinawana xa (a) swi hlengeletiwile.
, Ku kombela timhaka leswaku ti tengiwa hi vuntshwa
Endlelo leri vekiweke eka nawu lowu ri ta landzeleriwa eka xikombelo xo herisa nandzu eka Huvo laha xiboho eka mhaka ya vumbiwa, handle ka xileriso xo pfumaleka ka swa vumbiwa ehansi ka xiyenge xa 1722a xa Vumbiwa, xi nyikiwile hi huvo yin?wana na yin?wana ku katsa Huvo-nkulu yo Amukela Swikombelo swo nandzu wu tengiwa vuntshwa, naswona hambi loko Presidente a arile ku nyika mpfumelelo kumbe mpfumelelo wo hlawuleka ku endla xikombelo.
Ntlawa lowu nga eneriseki hi mbuyelo wa huvo naswona wu navela ku endla xikombelo xi kongoma Huvo eka timhaka ta swa vumbiwa, u ta ku ku nga si hundza 15 wa masiku loko xileriso xi ta va xi nyikiwile, ehenhla ka loko xikombelo xi ta va xinyikiwile na loko xitiviso xi ta va xinyikiwile tlhelo lerin?wana, hi kona xi nga ta vikiwa eka Murhijisitara: Ntsena loko Mupresidente wa Huvo-nkulu yo Amukela swikombelo a ta va a arile ku nyika mpfumelelo, nkarhi lowu vekiweke eka nawu lowu wu ta sungula ku tirha ku suka hi siku leri a aleke ha rona.
Xikombelo lexi ku vulavuriwaka ha xona eka xinawana xa 2 xi ta funghiwa hi loyi a endleke xikombelo kumbe muyimeri wa yena wa swa nawu naswona xi ta katsa leswi-
a xiboho lexi xikombelo lexi endleke leswaku xikombelo xi tisiwa na swivangelo leswi xiboho xexo xi endlaka leswaku kuva na njhekanjhekisano;
b xitatimende lexi vekaka erivaleni na hi ku komisa mhaka ya vumbiwa leyi boxiweke eka xiboho; na le ka timhaka tin?wana leti katsaka timhaka leti ehleketeleriwaka ku va ti fambisana na xiboho eka timhaka ta vumbiwa;
c mahungu yo tano yo engetelaeka kumbe njhekanjhekisano leswi muendli wa xikombelo a vonaka swi ri swa nkoka ku tivisa Huvo; na d xitatimende lexi kombaka leswaku munhu yoloye u endlile xikombelo kumbe wa ha tiyimisele ku endla xikombelo xo va mhaka ya yena yi ta tengiwa hi vuntshwa eka huvo yin?wana; na loko swi ri tano:
i huvo yihi;
ii kumbe loko xikombelo xexo xi ri na swipimelo ehenhla ka loko xikombelo xexo xi ariwile hi Huvo; na iii mbuyelo wa xikombelo xexo, loko a swi tiviwa hi nkarhi lowu xikombelo xi nga endliwa eHubyeni.
a Vamangalelani va nga ha hlamulana hi ku tsala ku nga si hundza 10 wa masiku, va kombisa loko xikombelo xi ariwa kumbe xi pfumeleriwa, na loko swi ri rano swi ariwa hi swivangelo swihi.
b Nhlamulo yi fanele ku funghiwa hi mu/vatihlamuleri kumbe vayimeri va yena.
a Mutihlamuleri kumbe vatihlamuleri lava tsakelaka ku vika xikombelo eka Huvo maelana na mhaka ya vumbiwa, u ta ku ku nga si hundza 10 wa masiku ku suka eka siku leri xikombelo eka xinawana xa 2 xi sunguriweke hi rona, xi ta vikiwa xikombelo eka Murhijisitara xo pfumeleriwa ku vutisisa mumangali.
b Swilaveko swa milawu leyi ku ya hi swikombelo swi ta pfumeleriwa ku ya hi swilavekeo swo vutisisa mumangari.
a Huvo yi ta teka xiboho ku pfumelelana kumbe na ku kaneta ko nyika mpfumelelo wo endla xikombelo.
b Swikombelo swo pfumeleriwa ku rhumela xirilo ku nga tirhaniwa na swona hi ku komisa, handle ko amukela njhekanjhekisano lowu tsariweke handle ka lowu katsiweke eka xikombelo xexo.
c Huvo yi nga lerisa leswaku ku va na njhekanjhekisano hi xikombelo xexo no lerisa leswaku njhekanjhekisano lowu tsariweke a wu kongomangi ntsena eka ku nyikiwa mpfumelelo, kambe na swivangelo. Swihlawulekisi swa nawu wa 20 swi fanele ku tirhisiwa hi ku landzelela maendlelo ya kona na ku cinca loku faneleke.
Endlelo ro kombela leswaku timhaka ti tengiwa hi vuntshwa
Loko mpfumelelo wo endla xikombelo wu nyikiwa ku ya hi nawu wa 19, muendli wa xikombelo u ta tekela enhlokweni no yisa emahlweni ka huvo xikombelo hi ndlela leyi:
a Muendli wa xikombelo u ta lulamisa no vika eka Murhijisitara wa tirhekhodo to endla swikombelo ku ya hi nkarhi lowu vekiweke hi Muavanyisinkulu.
b Ku ya hi swihlawulekisi swa xinawana xa c lexi landzelaka, rhekhodo ya xikombelo yi ta katsa vuavanyisi bya huvo ku suka eka xikombelo lexi endliweke, ku katsa na matsalwa hinkwawo laya rhumeriweke hi vamangalelani eka huvo yeleyo na vumbhoni hinkwabyo lebyi yingiseriweke naswona lebyi nga vaka bya nkoka eka timhaka leti ti nga ta pimapimiwa.
c i Vamangalelani va ta tinyiketela ku fikelela ntwanano eka leswi fanelaka ku nghenisiwa eka rhekhodo, loko ku nga ri na mpfumelelano wo tano, muendli wa xikombelo u ta endla xikombelo eka Muavanyisinkulu xo kombisiwa hi laha a faneleke ku endla rekhodo.
ii Xikombelo xo tani xi ta endliwa hi ku tsariwa naswona xi ta kombisa xivumbeko xa njhekanjhekisano exikarhi ka vamangalelani ku ya hi leswi katsiweke eka rhekhodo na swivangelo swa muendli wa xikombelo swo ka a nga pfumelelani na swona.
iii Muanguri a nga hlamula eka xikombelo ku nga si hela 10 wa masiku a amukele xikombelo naswona u fanele ku hlamusela swivangelo swa muendli wa xikombelo.
iv Muavanyisinkulu a nga nyika ntirho wa xikombelo eka muavanyisi, loyi a nga ta tirha na mhaka yeleyo kumbe a kombela vamangalelani ku hlangana na yena hi siku ro na nkarhi wo karhi leswaku ku ta va na njhekanjhekisano wa rhekhodo leyi hlengeletiweke.
v Muavanyisi kumbe vaavanyisi va ta kombisa tindlela leti faneleke ku landzeleriwa loko ku mpfapfarhutiwa rhekhodo, nkarhi lowu rhekhodo yi faneleke ku vikiwa eka Murhijisitara na timhaka tin?wana leti va vonaka ti ri ta nkoka ku endlela leswaku Huvo yi ta kota ku tirhana na xikombelo, na leswaku mhaka yi nga tlhelerisiwela ehubyeni ku ya kuma vumbhoni byintshwa, kumbe leswaku vumbhoni byintshwa byi nyikiwa huvo hi ndlela ya xihlambanyo xa vumbhoni kumbe hi tindlela tin?wana ku fikelela xikongomelo xo endla xikombelo.
a Yin?we ya tikhopi ta rekhodo leyi tsarisiweke eka Murhijisitara yi fanele ku funghiwa hi xigantlu ku va yi lulamisiwile hi Murhijisitara wa huvo yo endla swikombelo.
b Tikhopi ta rhekhodo ti ta tsariwa hi inki ya ntima hi muchini eka phepha ra mpimo wa A4, ku tluriwa mintila yimbirhi, eka tlhelo rin?we ra phepha.
c Matsalwa laya tsariweke hi muchini kumbe laya kandziyisiweke hi xivumbeko xa wona xa ntumbuluko tani hi ticheke na swin?wana swi nga ka swi nga tsariwi hu vuntshwa naswona tikhopi eka phepha ra mpimo wa A4 ti ta nyikiwa ematshan?wini ya swona.
d Tinomboro ta mapapila ti ta tsariwa tivonaka, hi ku landzana na swona ntila wa vukhume eka papilla rin?wana na rin?wana ri ta nomboriwa na hi ndlela leyi tinomboriweke ha yona a ti fanelanga ku cinciwa laha swi faneleke.
e Tirekhodo leti taka ti tele ti ta avanyisiwa ti va hi matsalwa laya nga na 100 wa mapapila. Tirhekhodo ti ta va kondleteriwa ku fana na tibuku leswaku ti ta kota ku tirhisiwa nkarhi wo leha.
f Tirekhodo hinkwato ti ta phutseriwa hi vuhlayiseki ti kombisa nomboro ya nandzu, mavito ya vamangalelani, nomboro ya vholumu na nomboro ya mapapila laya kumekaka eka vholumu yeleyo, vafambisi va huvo na mavito ya vayimeri va vamangalelani.
g Vuhlanganisi lebyi lavekaka eka nawu lowu byi ta va byi hlayiseke ku ringana ku tiyisisa ku tiya ka maphepha laya kumekaka eka vholumu; na laha rhekhodo yi nga na tivholumu to tlula yin?we, nomboro ya vholumu yin?wana na yin?wana na nomboro ya mapapila laya kumekaka eka vholumu yi fanele ku tsariwa ehenhla ka papilla hi tlhelo ra le xikarhi.
h Laha matsalwa ya vikiwaka eka Murhijisitara, na swona matsalwa walawo ya tsariwa na le ka khompyuta, mumangali u fanele a vona leswaku Murhijisitara u kuma khopi ya ?disk? leyi nga na nandzu lowu mangariweke, kumbe wu rhumeriwa hi e-Mail hi ndlela leyi pfumelelanaka na Murhijitara leyi nga kotaka ku tirhisiwa hi Huvo eka Murhijisitara [eka: registrar@concourt.org.za]: Ntsena loko mafambiselo ya khopi yeleyo ya nge oloviseli un?we wa vamangalelani loyi a khumbekeke ku ya nawu wa 13 ku vika nhlayo leyi hlawuriweke ya tikhopi ta matsalwa laya vikiweke.
i Loko ?disk? yi fikile emavokweni ya Murhijisitara fayili yi ta kopiwa ivi ?disk? yi vuyela eka n?wini wa yona. Laha ?disk? kumbe nkandziyiso wa xiilekitironiki wa tsalwa handle ko va rhekhodo yi nyikiwa, munhu yoloye u fanele ku vika ntsena 13 wa tikhopi ta matsalwa eka Murhijisitara.
Loko rekhodo yi vikiwile hi ku landza swilaveko swa tindzimana ta b na c ta xinawana xa 1, Murhijisitara u ta tsala xitiviso lexi nga ta nyikiwa vanhu lava khumbhekaka lexi lavaka:
a muendli wa xikombelo ku vika xivilelo eka Murhijisitara hi ku tsala swibumabumelo leswi seketelaka xikombelo ku nga si hela nkarhi lowu vekiweke hi Muavanyinkulu swi tlhela swi kombisiwa eka xikombelo xexo: na b Muanguri u fanele ku vika xivilelo eka Murhijisitara hi ku tsala swibumabumelo eku hlamuleni njhekanjhekisano wa muendli wa xikombelo hi siku ro karhi leri vekiweke hi Muavanyisinkulu leri nga ta landzela siku leri njhekanjhekisano wa muendli wa xikombelo wu nga rhumeriwa ha rona.
Muendli wa xikombelo a nga vika eka Murhijisitara njhekanjhekisano lowu tsariweke ku hlamula njhekanjhekisano wa muanguri ku nga si hela 10 wa masiku ku suka siku njhekanjhekisano wa muanguri wu nga rhumeriwa ha rona
Muavanyisinkulu a nga teka xiboho loko xikombelo xi nga langutisisiwa ntsena vumbhoni lebyi ku nga va na njhekanjhekisano.
Ku ya hi swihlawulekisi swa xinawana xa 5, Muavanyisinkulu u ta boha siku leri ku nga ta twiwa njhekanjhekisano, naswona Murhijisitara u ta ku ku nga si hela 5 wa masiku a tivisa vamangalelani hi siku ro tenga hi papilla leri nga rhijisitariwa kumbe ?facsimile?.
Mahungu yo engetela ya ta rhumeriwa eka Murhijisitara.
Loko xikombelo xo tiyisisa xa xileriso xo pfumaleka ka vumbiwa kumbe xitiviso xo endla xikombelo ku kanetana na xileriso xi vikiwa eka Murhijisitara ku ya hi nawu wa 16, kumbe xikombelo xo pfumeleriwa ku va xivikiwa eka nawu wa 19, muendli wa xikombelo kumbe muanguri u fanele hi nkarhi wolowo a nyika Murhijisitara phepha leri tsariweke leswi-
a Kombisaka ku leha ka rhekhodo, kumbe loko rhekhodo yi katsa vumbhoni lebyi nga tsariwangiki, mpimanyeto wa ku leha ka rekhodo na nkarhi lowu wu lavekaka ku va yi tsariwa;
b Loko ku ri na swiyimo swin?wana na swo hlawuleka leswi swi nga lavaka ku yingiseriwa nkarhi wo tlula siku kumbe leswi nga va ka swa nkonka ku ya hi swileriso leswi humaka eka Muavanyisinkulu.
TIHAKELO NA KU DURHA
Mali leyi nandzu wu nga ta koxa yona
Milawu ya 17 na 18 ya Huvo-Nkulu ya milawu yo endla swikombelo mayelana na xibalo na tihakelo ta maqweta yi ta tirha, ku nga va na ku cinca loko swi fanerile.
Hi nkarhi wa njhekanjhekisano wo vulavurisana kumbe lowu tsariweke, mali ya njhekanjhekisano lowu tsariweke wu ta langutisisiwa tanihi mhaka leyi nga hambana na letin?wana.
Tihakelo ta Huvo
Ku engetela eka tihakelo ta Huvo leti hlamuseriweke eka milawu leyi, timali eka xiyenge xa 2 ku ta va leti hakeriwaka hi switempe swa mfumo.
Xipimelo xa nawu wa 44 na swihlawulekiso swa nawu wa 45 swi ta tirhisiwa, na ku cinca loku nga fanela.
XIPHEMU XA X
SWIHLAWULEKISO SWO HAMBANA.
Layiburari
Layiburari ya Huvo yi ta va kona ku tirhisiwa hi vaavanyisi, vatirhi va le hubyeni na vanhu van?wana lava nga na mpfumelelo wo huma eka mufambisi wa layiburari hi xikongomelo xa vulavisisi bya swa vumbiwa.
Layiburari yi ta pfuriwa hi minkarhi leyi Huvo yi vonaka leswaku yi ta lava ku tirhisiwa naswona matirhiselo ya yona ya ta lawuriwa hi milawu leyi vekiweke hi Komiti ya Huvo ya Layiburari hi ku tirhisana na Muavanyisinkulu.
Vuhundzuluxi
Laha rhekhodo kumbe tsalwa rin?wana ri vikiwaka eka Murhijisitara leri mahungu ya rona ya tsariweke hi ririmi ra ximfumo leri vaavanyisi hinkwavo va nga ri twisisiki, Murhijisitara u fanele a vona leswaku tirhekhodo kumbe matsalwa walawo ya hundzuluxiwa hi muhundzuluxi la nga na ntokoto wa Huvo ya le Henhla ku ya eka ririmi kumbe tindzimi leti nga ta twisiseka hi vaavanyisi valavo, naswona u ta rhumela vamangalelani khopi ya vuhundzuluxi byebyo.
Muxaka wa swilo ?model?, tidayagiramu na swikombiwa
Matsalwa ya muxaka wa swilo, tidayagiramu na leswi kombisiwaka laya endlaka xiphemu xa vumbhoni lebyi tekiweke eka mhaka yin?wna swi tlhela swi tisiwa eHubyeni ku ta hlahluviwa swi ta vekiwa emavokweni ya Murhijisitara 10 wa masiku siku ro tenga ri nga si fika.
Matsalwa ya muxaka wa swilo hinkwaswo, tidayagiramu na swikombiso leswi vekiweke emavokweni ya Murhijisitara ya ta susiwa hi vamangalelani ku nga si hundza 40 wa masiku nandzu wu tengiwile.
Loko leswi swi nga endliwi, Murhijisitara u ta tivisa munhu loyi swi n?wi kongomeke ku susa matsalwa naswona loko yo ka ya nga susiwi ku nga si hela 6 wa tin?hweti kutani, Murhijisitara u ta cukumeta.
Ku surisa nandzu
Nkarhi wun?wana na wun?wana loko vamangalelani hinkwavo, eka xiyenge xin?wana na xin?wana xa ku tenga va endla ntwanano na Murhijisitara wa ku surisa nandzu, va kombisa mahakelelo ya nandzu na ku hakela Murhijisitara mali leyi nga va ka yi kolotiwa, Murhijisitara u ta boheka ku pfuneta ku surisa nandzu loko Muavanyisi-nkulu o nyika xileriso.
Xivumbeko xa matsalwa
Tsalwa rin?wana na rin?wana leri hundzaka 15 wa mapapila ri fanele ku va nongonoko na ku kombisa tshahiweke, hambiloko ri lo kopiwa.
Emakumu ka tsalwa rin?wana na rin?wana ku fanle ku va na vito ra muyimeri wa mumangaleli yoloye, kherefu ya poso na ya laha a tshamaka kona, nomboro ya ?facsimile?, nomboro ya riqingho na kherefu ya e-Mail, loko swi ri kona naswona tsalwa ro sungula ra ntiyiso ri ta funghiwa hi muyimeri.
a Murhijisitara a nge amukeli ku va ku tsalwa rin?wana na rin?wana ri rhumeriwa ri nga ri hi xivumbeko lexi landzeleleke milawu, kambe u ta tlherisela munhu yoloye tsalwa leri eka rona a kombiseke laha ri faneleke ku lunghisiwa kona: Handle ka loko tikhopi tintshwa leti lulamisiweke ti ta tlhela tirhumeriwa ku nga si hundza 5 wa masiku yo va ku amukeriwe xitiviso lexi tsariweke, kutani xitiviso xi ta tekiwa xi nga hlwelanga.
Ku tirhisa milawu yin?wana ya milawu leyi fanaka
Milawu leyi landzelaka ya Milawu leyi Fanaka, yi ta tirhisiwa eHubyeni loko ku tengiwa timhaka yi ta tlhela yi lulamisiwa laha swi faneleke:
Nomboro ya Nawu Nhloko-mhaka
 ku fika 6 Muhlanganisi wa vamangalelani eka xikombelo ni timhaka to yelana
Ku cicnca kova munhu a ti vona nandzu na matsalwa
 Ku thumbha, nkambisiso ni ku kandziyisa matsalwa
 ku fika eka 38 Ku kumisisa vumbhoni bya nandzu
Ku hambana na ku ariwa ka swileriso
Vahundzuluxi lava vekiweke hi xinawu
Vutoloki bya vumbhoni
Ku fayila, ku lulamisa na ku kambela matsalwa
Ku tiyisisiwa ntiyiso wa matsalwa laya endliweke ehandle ka Riphabliki leswaku ya ta tirhisiwa laha tikweni
Ku herisa matsalwa
Vakhomixinara va Huvo
Ku tirhisa swiyenge swin?wana swa Huvo-nkulu ya Milawu, 1959(Nawu wa Nomboro 59 wa 1959)
Swiyenge leswi landzelaka swa Milawu ya Huvo-Nkulu wa 1959 (Nawu wa Nomboro 59 wa 1959) swi ta tirha na vululamisi byo karhi lebyi faneleke, eka ku tengisana emahlweni ka Huvo onge a ku ri milawu ya vona.
Xiyenge Nhloko mhaka bis Ku kombisa mhaka yo karhi ku va yi lavisisiwa hi muahluri
Matimba ya Huvo eka ku yingisela swikombelo
Swikambelo hi vavutisi va swivutiso eka vanhu lava vumbhoni bya vona byi lavekaka eka milandzu ya swa vutomi
Maendlelo yo tirhana na tikhomixini to kambisisa, mapapila yo endla swikombelo, matsalwa ya vukorhokeri yo huma ematikweni ya le handle. Xihlawulekisi lexi xi ta tirhisiwa loko ku ta siviwa Xinghezi na Xibunu hi marito laya nge ?ririmi rin?wana na rin?wana ra ximfumo?.
Matsalwa laya sunguriweke ku gangisa minchumu ya ntiyiso
Munhu un?wa na un?wana eka ku tengisana kun?wana na kun?wana emahlweni ka Huvo na ?amicus curiae? leyi amukeriweke kahle hi Huvo eka mafambiselo ya huvo, eka matsalwa laya vikiweke eka Murhijisitara ku ya hi milawu leyi, ku gangisa matsalwa ya ntiyiso laya nga ya nkoka eka timhaka ta Huvo naswona a tikumeki eka rhekhodo: Ntsena loko timhaka teleto ti:
a i xivangelo xa ntolovelo kumbe hi leti ti nga kanetekeki;
b i ta xiyimo xa ximfumo, xisayense, xithekiniki kumbe ta muxaka lowu hlayekaka hi ku olova.
Hinkwavo vamangalelani lavan?wana va faneriwa, hi nkarhi lowu pfumeleriwaka hi milawu leyi ku hlamula ku ehenhla ka tsalwa, ku pfumela, ku ala, ku tlhontlha kumbe ku hlamusela hi vuenti ehenhla ka timhaka teto ku fika laha swi faneleke swi tlhela swi va swa nkoka ku va ku fikeleriwa xiboho hi Huvo.
Ku ka ku nga landzeleriwi milawu
Huvo kumbe Muavanyisinkulu a nga:
hi ku tirhisa ntwanano wa vona kumbe eku endleni ka xikombelo na hi xivangelo lexi kombiweke xo twala, ku nga engeteriwa kumbe ku hungutiwa nkarhi lowu vekiweke eka milawu leyi naswona va nga pfumelela ku ka ku nga vi na ku fambisana na milawu leyi; na ku nyika swileriso eka timhaka leti endliwaka, endlelo na ku hangalasiwa ka xikombelo xin?wana na xin?wana, xikombelo kumbe mhaka yin?wana tani hi loko Huvo kumbe Muavanyisinkulu a nga yi vonaka yi ri yinene kumbe ya xihatla.
Ku tirhisa: Xiyenge xa 3 xa Nawu wo Engetela wa Huvo ya Vumbiwa
Ku durha ka ku tengisana swa Huvo ku ta langutisisiwa hi huvo ya majistarata hi ndlela leyi landzelaka:
Ku durha ko tengisana ku tshikilela maavanyiselo ya huvo ya majisitarata naswona tlhelo leri faneleke ku hakeriwa ri ta vuriwa leri kolotiwaka ku ya hi xiboho naswona tlhelo leri faneleke ku hakela ri ta vuriwa leri kolotaka ku ya hi xiboho.
Tlhelo leri hakeriweke leri nga si lulamisaka xileriso xa ku durha, ri ta vika eka Murhijisitara xihlambanyiso xa vumbhoni lexi hlamuselaka hi vuenti xileriso xa madurhelo na leswaku xileriso a xi si lulamisiwa kumbe xi lulamisiwile xi helela, tanihi laha mhaka yi nga va ka xiswona, na mali leyi saleke naswona u ta kombela Murhijisitara ku n?wai nyika khopi leyi tiyisisiweke hi xigantlu ku durha koloko.
Endzhaku ka loko Murhijisitara a kamberile fayili ya huvo ku tiyisisa vundzeni bya xihlambanyiso xa vumbhoni, u ta nyika un?we wa vamangalelani loyi ku vulavuriwaka hi yena eka xinawana xa 2 khopi leyi tiyisisiweke madurhelo na swona u ta swi rhekhoda eka fayili ya Huvo.
Un?we wa vamangalelani loyi ku vulavuriwaka hi yene eka xinawan xa 2 u ta yisa khopi eka Matsalana wa Huvo ya xifundzha laha a tshamaka kona, a endlaka swa mabindzu, kumbe laha a thoriweke kona.
Xileriso xexo xi ta landzeleriwa ku ya hi swihlawulekiso swa nawu wa Huvo ya Majistarata wa 1944 Xinawana xa Nomboro 32 wa 1994, na milawu ya Tihuvo Majistarata leyi hangalasiweke ehansi ka Xitiviso xa R. 1108 xa 21 Khotavuxika 1968, hi laha yi hundzukuxiweke ha kona ku ya mpfumelelo wo teka xiboho eka nhundzu leyi kotaka ku fambisiwa na leyi nga fambisiweki.na ku nyika swileriso leswi fambelanaka na muholo na leswi fambelanaka no sasekisa ntsena.
Loko nkarhi wu lulamiseriwe ku endlela xikongomelo xin?wana na xin?wana ku ya hi milawu leyi, nkarhi wun?wana milawu yeleyo yi nga tirhisiwa nkarhi wu nga si faka, swihlawulekiso sweswo swi ta sungula ku tirhisiwa siku leri milawu yeleyo yi faneleke ku tirhisiwa hi rona.
Ku herisa milawu
Milawu ya Huvo ya Vumbiwa leyi kandziyisiweke nkarhi lowu hundzeke yi ta siviwa hi siku leri milawu leyintshwa yi nga ta sungula ku tirha ha rona: Ntsena loko swikombisiwile hi ku tsala mayelana na maendlelo laya faneleke ku landzeleriwa eku langutisiseni ka njhekanjhekisano kumbe mhaka leyi ku tirhaniweke na yona yi ta tshama yi ri tano, handle ko va ku herisiwa ka hi ndlela yeleyo ku tsariwile hi Muavanyisinkulu.
Nkwetlembetano exikarhi ka matsalwa
Matsalwa lawa aya mpfapfarhutiwe hi xinghezi eku sunguleni ivi ya hundzuluxeriwa eka tindzimi hinkwato ta ximfumo. Hikwalaho ka xivangelo xexo loko ko tshika ku ri na ku kanakana tsalwa ra xinghezi ri ta tirhisiwa.
Nhloko-mhaka yo koma
Milawu leyi yi ta vuriwa Milawu Ya Huvo ya Vumbiwa ya 2003.
Xedulu ya 1 ? TIFOMO
Nomboro ya fomo.
Xitiviso xa kungu (ku ya eka Murhijisitara)
Xitiviso xa kungu ku ya eka Murhijisitara na Muanguri
FOMO YA 1
XITIVISO XA KUNGU
ku ya eka Murhijisitara
EKA HUVO YA VUMBIWA YA AFRIKA DZONGA
Nandzu wa Nomboro ya ...
Eka mhaka ya:
Mumangali
Swi tiveni leswaku vito ra mumangali laha henhla u endle xikombelo eHubyeni ku ya hi swiyimo leswi landzelaka:
na leswaku xihlambanyiso xa vumbhoni xa ... lexi nga namerhetiwa laha xi ta tirhisiwa ku seketela mhaka yeleyo.
Mi komberiwa ku veka mhaka leyi eka Muavanyisinkulu leswaku ku tirhaniwa na yona ku ya hi milawu ya 11 .
Xi endliwile e... hi siku ra ...n?hweti ya????.20 .??
Ku ya eka Murhijisitara wa Huvo leyi vuriweke laha henhla.
FOMO YA 2
XITIVISO XA KUNGU
eka Murhijisitara na Muanguri
EKA HUVO YA VUMBIWA YA AFRIKA DZONGA
Nandzu wa Nomboro ya ...
Eka mhaka exikarhi ka:
Mumangali na
Muanguri
Mi tivisiwa leswaku ... (loyi laha a vuriwaka mumangali) u lava ku endla xikombelo eka huvo leyi xa ndzeriso (a) ...(b) ...(c)... (laha ku vekiweke fomo ya xikombelo) naswona xihlambanyiso xa vumbhoni lexi rhumeriwka na fomo xa ... xi ta tirhisiwa ku seketela.
Ku yisa emahlweni mi tivisiwa leswaku muendli wa xikombelo u thole ... (laha ku nga na kherefu) leyi a nga ta yi tirhisa ku amukela xitiviso na vukorhekeli bya mafambiselo ek ku tengisana loku.
Ku yisa emahlweni mi tlhela mi tivisiwa leswaku loko mi lava ku kaneta xikombelo lexi ku laveka leswaku (a) mi tivisa qweta ra mumangali hi ku tsala ku nga si hundza ... (siku) na (b) hi kwalomu ka 15 wa masiku endzhaku ka loko u rhumerile xitiviso xa xikongomelo xa wena xo kaneta xikombelo ku ta fayila xihlambanyiso xa vumbhoni, , loko xi ri kona; u fanele ku namarheta xitiviso xa kherefu laha u nga ta amukela xitiviso na vukorhokeri bya matsalwa hinkwawo eka ku tengisana loku.salwa hinkwawo eka vutengisani lebyi.
Loko ku ri hava xitiviso xo kaneta, mumangali u ta kombela Murhijisitara ku veka mhaka emahlweni ka Muavanyisinkulu ku tirhana na yona ku ya hi swipimelo swa nawu wa 11 .
Xi endliwile e... hi siku ra ... n?hweti ya ...20 ...
Eka: ...
Kherefu
Murhijisitara wa Huvo leyi nga laha henhla
Xedulu ya 2
TIHAKELO
Ku yisa xikombelo xin?wana na xin?wana (handle ka lexo sungula) 10, 00
Ku yisa xihlambanyiso xa vumbhoni xo hlamula (xin?wana na xin?wana) 10,00
Ku yisa xitiviso xo endla xikombelo xo vutisisa mumangari wa nandzu 15,00
Xileriso xa Huvo xo nyika mpfumelelo wo endla xikombelo 15,00
Swa xitifiketi xa Murhijisitara eka tikhopi to tiyisisiwa ta matsalwa rin?wana na rin?wana 1,00
Hakelo ya xibalo eka mhaka yin?wana na yin?wana 25,00
