-2/2U NDZAWULO YA DYONDZO YA LE GAUTENG XITIFIKHEYITI XA XIKAMBELO XA LE HENHLA XITSONGA XA RIRIMI RA VUMBIRHI NHLAWULO WA LE XIKARHI (Papila ra Vumbirhi)
XIYENGE XA A
XIVUTISO XA 1 Xikolokolo Nguvu Ya Pitori: J.M. Magayisa Vutlhokovetseri:
Jaha 
2 I xiphato lexi phatiwaka hi munhu hi yexe. 
1.3.1 I xiphato lexi hlamuselaka xitori. Xiphatoxotano xi nahungu leri nga ni masungulo, xikan'we na mahetelelo. Xiphato xotano xi na ximunhuhatwa na swin'wana swimunhuhatwa. 
Sonete: Loko xiphato xi ri na mintila ya 14. 
Xiphato xa xirilo: Xiphato xa xirilo laha muphati a lelaka murhandziwa wa yena. Mbilu ya vavaswinene hikuva u lahlekeriwile. 
Xiphato xa vuyimbeleri: Xiphato lexi phatiwaka hi munhu hi yexa. Muphati u phofula hinkwaswoleswi nga embilwinihi ku phata kumbe ku yimbelela. 
Xiphato xa xirilo. 
Xi vulavula hi Jaha leri ngo tshama ntsena ri nga ti karhati ri yimayimeka ri lava ntombihikuva na nkarhi wari siya wo teka nsati. 
U lava leswaku ri tshika ku tshama ri nga endli nchumu. 
1.7.1 Jaha ri nga pfumelerinkarhi wu famba ntsena ri nga endli nchumu. 
Jaha a ri sungule ku gangisa vanhwana va nga lo tala etikweni. 
6 - Xithathelo 10 -Xithathelo 
1.9.1 Ku lava ku wa. 
Xo phasa tinhlampfi hi xona. 
Xikepe. 
Pfuka u tirha. 
Phaphama, endzaku ka loko u etlerile. 
I nsimu laha ku byariwaka timanga. 
Mudyondzi u ta pfumela kumbe a kaneta ivi a seketela hi matwisisele ya yena.
Xik: Ina, ku lemukisa ngopfu-ngopfu munhu loyi ndzi n'wi vonaka a siyiwa hi nkarhi hikuva a titshamerile a nga lavi ku endla matshalatshala yo kuma leswi a swi lavaka. 
Ta mune. 
Jaha a ri tikumele ntombi, hambi yi nga sasekanga,a swi nge fani u ta va a kumile nsati na yena. 
NTSENGO WA XIYENGE XA A: [40]
XIYENGE XA B
Emutini wa Hlamalani. 
Nsati wa yena u n'wi xavele xigevenga xi n'wi dlaya hikuva nsati u n'wi kombele vhengele rin'we a nganyikiwanga, kutani a endlela ku sala na mavhengele hinkwawo ya va ya yena. 
Saleleni, ntanga ntlhanu. 
Gemba. 
Hi ku dlaya muchayeri wa bazi, kotara ya rifumo. 
Vatsoniwa na swidyuhati swa Vatsonga. 
Tirhisiwa khume ra malembe hi ku landzelelana endzaku ka rifu ra Xixurhana. 
2.14.1 Ntswalo wa kotara yo hetelela.
Rirhandzu ntsena. 
Nkulukumba Khosa. 
Pfumela, ri thyiwe kahle hikuva leswi Matixisa a swi n'wi dlayisa torha, ku nga rifumo ra Xixurhana a nga swi kumanga.. 
NTSENGO WA XIYENGE XA B: [40]
XIYENGE XA C
XIVUTISO XA 3 Hungu tsalwaNtsendzeleki: G.S. Khosa
Ku susa vusiwana bya ka vona. 
A nga rhumiwanga ku va a tika emirini. A nga na mali N'wamasinga yo hakela ni swibedlhele loko Ntsendzeleki o tshuka a vabyile. (Choose one) 
3.6.1 Ntiyiso. 
Tingana 
Vanhu a va fanele ku etlela enhoveni hikwalaho ko aleriwa ku nghena enkomponi. 
Manana Nkothasi, tshwuka (rhoko) na ntanghu yo basa. 
Hikwalaho ko karhata ka yena. 
Ku va a tshike mbyana ya vona yi tlumbiwa hi movha yi fa. 
Wo endla tiya, enkomponi. 
Masana. 
U kombele ku rivaleriwa ka hinkwaswo a n'wi endleke swona.
U lava yindlu va ta tshama hinkwavo na n'wana wa vona. 
Mudyondzi u ta pfumela kumbe a kaneta kutani a seketela hi leswi a swi kumeke etsalweni. Xik, Ndza pfumela ri thyiwe kahle hikuva hi kuma Ntsendzeleki a rhendzeleka tiko a nga tivi leswaku u ya kwihi. 
NTSENGO WA XIYENGE XA C: [40]
XIYENGE XA D
XIVUTISO XA 4 Swirungulwana Ntlhontlho: W.R.Chauke
Byanyibya ritlangi. Swihlahla swi hisiweke hi mumu. Ku tele timbyana to ondza. A ku na xikontirhi epatwini, ritshuri ntsena. Ku na xinyaminivusiku, ko va na timboni timbirhi. Switandi swi ringene tindlu ntsena.
Bibele.
Nyeleti. 
U lerisiwe ku tikhoma. 
Magidi-nharhu. 
Ku engetela dipoziti ya movha. 
U suleke nyonga. Kumile swivati swimbirhi exikandzeni. 
Tibiriki, Mathayere ya hlakarile. 
Ku gangisa nsati wa Rikhotso. 
Rikhotso a bohiwe ku hakela hinkwato timali ta xibedhlele na madokodela ya Mthovu. Ku hakela masiku ya Mthovu a nga tsandzeka ku ya ntirhweni. Ku tlherisela R 70-00 nh'weti yi nga si hela. 
Eku holeni ka mudende, xi ta hlula ndlala ni ku tsakisa vatukulu va xona. 
Swikhekudyana swi nyike vumbhoni byo hambana. 
NTSENGO WA XIYENGE XA D: [40]
XIYENGE XA E
XIVUTISO XA 5 Mfuwo wa rixaka Xa mina i tinyeleti: Freddy Rikhotso
Garingani wa Garingani. 
Hikuva vanhu va hetile mintirho ya vona ya siku. 
Loko n'wana wa kona a loveriwe hi vatswari. 
Mukhegula, Vatukulu. 
Ku nandzihisa ntsheketo. Ku lota miehleketo ya vayingiseri leswaku va ta kota ku twisisa mhaka ya nkoka leyi landzelaka. Vayingiseri va nga hatli va karhala hikuva ku tsheketiwa nivusiku. 
5.9.1 Mitsheketo-hlamuselo ya ntumbuluko wa swiharhi. 
Mitsheketo xidzi. 
5.10.1 Loko u lombe swa van'wana hatla u swi tlherisela ka vinyi va swona. 
Ku tshembeka hi swona swi akaka ntwanano exikarhi ka vanhu. 
Vanharhu, Chavani. 
Va phahla swikwembu swa vona. 
Exikarhi ka vusiku. 
Ndhawini yintshwa kwale ka Chavani 
NTSENGO WA XIYENGE XA E: [40] NTSENGO: 80
